Wiosenny Festyn przy Kurt-Schumacher-Damm

To zdecydowanie największy wiosenny festyn w Berlinie. Jego zaletą jest ogrom atrakcji w jednym miejscu: karuzel, gier i kolejek łącznie z wielkim kołem diabelskim. Niewielką wadą: położenie. Czytaj dalej, a dowiesz się, komu opłaca się tam wybrać, co można tam robić i jak wkomponować wizytę w plan pobytu w Berlinie.

Lunapark dla całej rodziny

Wiosenny Festyn przy Kurt-Schumacher-Damm to przede wszystkim wielki lunapark z karuzelami, kolejkami, loteriami rozłożony na wydzielonym placu w okręgu Reinickendorf. Dojechać tam można samochodem (ograniczona liczba miejsc parkingowych) lub lepiej autobusem komunikacji miejskiej. Spod Bramy Brandenburskiej zajmie to z przesiadkami około pół godziny. Największą atrakcją lunaparku jest diabelskie koło (55 metrów) z otwartymi gondolami oraz jedna z najwyższych w Europie wieża swobodnego spadku (80 m, 130 km/h). Pomiędzy karuzelami jest sporo stoisk gastronomicznych z typową dla tego typu imprez ofertą: dania z grilla, kiełbaski z rusztu, prażone migdały, naleśniki na słodko, itp.

W wybrane dni są dodatkowe atrakcje dla dzieci. Na terenie lunaparku przechadzać się będą postacie z bajek, z którymi można porozmawiać i zrobić sobie zdjęcia. W dwa dni zaplanowano duży pokaz fajerwerków (patrz dalej na informacje 2026).

Średnie ceny karuzel to 3,5-4 € (małe, proste dla dzieci) do 8 € za największe atrakcje i kolejki. W zeszłym roku nie było już Dnia Rodzinnego w środy, kiedy zwyczajowo karuzele są o połowę tańsze. W tym roku (2026) również nie widzę takiej informacji.

Wiosenny Festyn przy Kurt-Schumacher-Damm moim zdaniem

Wizyta w lunaparku spodoba się tym, którzy po prostu lubią tego typu rozrywkę i nie przeszkadza im gwar, tłok, czy (subiektywne spojrzenie) ceny nieco powyżej oczekiwań. Jest tu zdecydowanie więcej atrakcji dla dzieci niż dorosłych, ale jeśli Twoim marzeniem jest porządny zjazd z wieży wolnego spadku, to nic nie stoi na przeszkodzie, by się tam wybrać.

Jak wspominałam teren festynu jest mocno wyizolowany. Nie ma za bardzo możliwości by połączyć wyprawę do lunaparku ze zwiedzaniem okolicy. W pobliżu jest park Jungfernheide, Rehberge i jezioro Plötzensee, ale nawet do nich lepiej by podjechać.

Moim zdaniem o wizycie w lunaparku mogą pomyśleć rodzice z mniejszymi dziećmi, chcący zapewnić im odpowiednią rozrywkę w zamian za chodzenie po muzeach :). Warto nastawić się wtedy na wydatek rzędu kilkudziesięciu euro (1-2 karuzele, kolejka lub diabelskie koło + drobna gastronomia).

Nie jest to jednak cel pierwszego rzędu, zwłaszcza dla kogoś, kto nigdy nie był w Berlinie. Lunapark nie ma osadzonych w historii tradycji jak Prater w Wiedniu czy regionalnych akcentów jak festyny w Monachium.

Można za to pomyśleć o dniach, w których odbywa się pokaz fajerwerków. Daty podaję w informacjach praktycznych.

Panorama Berlina

Rozprawię się teraz z entuzjastycznymi zachętami berlińskich portali, jakoby z koła diabelskiego było widać oszałamiającą panoramę Berlina.

Owszem widać linię zabudowań śródmieścia. Gdzieś tam daleko na horyzoncie, ponad drzewami. Spójrzcie na zdjęcia. Wiosenny Festyn przy Kurt-Schumacher-Damm odbywa się w północnej części miasta, blisko wyłączonego z użytku portu lotniczego Tegel. Można spojrzeć na teren dawnego lotniska, teren lunaparku i zabudowania w oddali. Wieża Telewizyjna też jest widoczna. Ale nie liczyłabym na spektakularną panoramę.

Informacje praktyczne

Kiedy: 28 marca – 3 maja 2026
Godziny: śr-czw. 14-22, pt-sb. 14-23, nd. 13-22
Święta: Niedziela Wielkanocna 13-23, Poniedziałek Wielkanocny 13-22, 07.04 oraz 01.05 13-22, Wielki Piątek zamknięte
Wstęp: bezpłatny
Koszt karuzel: 3,5-8 € (2025)
Strona www: www.volksfest-berlin.de

Terminy

Postacie z bajek na terenie lunaparku: 1, 15 i 29 kwietnia 15-19
Pokaz fajerwerków: 10 kwietnia i 1 maja 2026 około 22

Dojazd

Bus: M21 (Aristide-Briand-Brücke) lub w wybrane dni (Am Festplatz)

All Inclusive Weihnachtsmarkt

W czasach, kiedy każdy obraca swoje euro między palcami kilka razy, zanim wyda je na przyjemności, a choćby i uświęcone tradycją, All Inclusive Weihnachtsmarkt wydawał mi się nie do utrzymania. Sądziłam, że odwiedzający rozjadą organizatorów po pierwszej edycji (2020). Że n a pewno będą skargi, że czegoś zabrakło, że długie kolejki, że czas spędzony na jarmarku to głównie stanie i oczekiwanie. Albo że jakość jedzenia niska, a Glühwein beznadziejny.

A jednak jarmark się odbył i chociaż przeszedł bez większego echa, poważnych zarzutów nie było. Jedyny w Berlinie świąteczny „all inclusive”, czyli raz płacisz i jesz do woli, ma się świetnie. Wystawca rozwija nowe biznesowe koncepcje, a popularność jarmarku wzrasta. Wciąż jednak nie dopadli go influencerzy, więc jest szansa na w miarę spokojną wizytę, zwłaszcza na początku sezonu. W 2024 roku odwiedziłam ten jarmark 26 listopada.

All Inclusive – jak to działa?

Przed zakupem biletu miałam wiele wątpliwości i zapytań. Na większość z nich znalazłam odpowiedź w sekcji Q&A na stronie jarmarku. Polecam, jeśli moje informacje nie będą wystarczające. Na jarmark poszłam sama w celach bardzo testowych. Wykupiłam najtańszą opcję, to jest dwie ostatnie godziny w dzień powszedni (29,9 €). Nocleg miałam po drugiej stronie Sprewy, we Wrangelkiez (Kreuzberg). Kiez ten, ze względu na sąsiedztwo z Görlitzer Park, cieszy się średnią opinią, ale moim zdaniem, to jest jedno z tych jeszcze bardzo berlińskich miejsc, z klimatem, bezpretensjonalnymi kafejkami, barami, z industrialno-kamienicznym charakterem. Gdyby ktoś pytał o nocleg: Die Fabrik Hotel.

Bilety

By wejść na teren jarmarku, należy wcześniej zakupić bilety. Tylko online. Nie ma możliwości spontanicznego wejścia z ulicy, bo nie ma kas przy wejściu. Ceny biletów są zróżnicowane w zależności od dnia tygodnia oraz ilości godzin. Najwcześniej można wejść o 17.00 (5 godzin pobytu na jarmarku), najpóźniej o 20.00 (2 godziny), wejścia są co godzinę. Jarmark zamykany jest o 22.00 (i rzeczywiście działa do 22.00, a nie tak, że pół godziny wcześniej zaczyna się wypraszać gości). Do kwoty całej rezerwacji należy doliczyć 5% opłat pośredników. Poza płatnością kartami, można również użyć PayPal. Ja mój bilet zakupiłam właśnie przez ten system.

Uwaga: zakupionych biletów nie można zwrócić, a jedynie zmienić termin. Bilet możesz pokazać na komórce (kod do zeskanowania), ja miałam wydrukowany (zawsze mam, jeśli jest taka możliwość).

Jak dotrzeć na jarmark

Jarmark położony jest nad Sprewą, w pobliżu Oberbaumbrücke, w okręgu Friedrichshain-Kreuzberg. Wejście znajduje się pomiędzy dwoma wielkimi gmachami. Pierwszy od mostu to Universal Haus a za nim dawny magazyn portowy Spreespeicher. Z ulicy Stralauer Allee widać drogowskazy i samo wejście. Największą stacją w pobliżu jest S+U Warschauer Straße (S1, S3, S7, U1, U3). Możesz też wysiąść na stacji U Schlesischer Tor (U1, U3) i przejść przez most Oberbaumbrücke. Jarmark będzie widoczny po prawej stronie. Sprawdź, czy nie będzie Ci bardziej pasować dojazd tramwajem (M10, Warschauer Straße) lub autobusem (347, Oberbaumbrücke).

Jeśli pojawisz się wcześniej, trzeba zaczekać. Pamiętam, że naszą niewielką grupę zaczęto wpuszczać tak z 10 minut przed 20.00. Kontrolerzy skanują bilety i wydają żeton na kubek. Z tego co pamiętam, bilety są imienne, ale nikt nie sprawdza dokumentów.

Na jarmarku nie ma przechowalni bagażu, szafek, itp. Tak jak na każdą podobną imprezę nie można wnosić przedmiotów zagrażających bezpieczeństwu. Ja się wybrałam bez plecaka, czy nawet małej torebki.

Pieniądze

Czy na All-Inclusive Weihnachtsmarkt potrzebne są pieniądze? Nie! Gotówka nie będzie Ci potrzebna, ale może się przydać karta płatnicza. Więcej o napojach napisałam poniżej. W ofercie jarmarku masz zapewnione grzane wino (Glühwein) bez ograniczeń. Jeśli jednak chciałbyś do niego jakiś mocniejszy dodatek (rum, amaretto), lub w ogóle inny alkohol, za to już trzeba zapłacić. Tylko bezgotówkowo. Na jarmarku jest zawsze kilka stoisk z rękodzielnikami, którzy są zmieniani. Niestety nie pamiętam, jak można było u nich płacić. Ja trafiłam na biżuterię, stoisko peruwiańskie i zimową odzież.

Napoje na żeton

Przy wejściu dostajesz żeton. Jeśli chcesz się napić, idziesz do stoiska z napitkami (jest jedno, okrągłe pośrodku jarmarku i nieco mniejsze w bocznej alei) i oddajesz żeton. Dostajesz kubek i wybrany napój. Jak wypijesz, oddajesz kubek i zabierasz żeton (one były w koszykach na ladzie). I tak za każdym razem. System żetonów jest po to, by nie zabierać na raz pięciu napojów i nie przetrzymywać kubków. Ja tego systemu nie ogarnęłam i po pierwszym Glühweinie, kubek oddałam, ale żetonu nie wzięłam. Napoje dostawałam potem bez problemu. Przy wyjściu poproszono mnie jednak o zwrot żetonu i tu był mały zonk. Powiedziałam, że został na stoisku, machnięto ręką i tyle.

Jeśli używasz plastikowych sztućców, czy naczyń (poza kubkiem) to po zjedzeniu wrzuca się je do specjalnych pojemników, nie do ogólnych koszy na śmieci. Na jarmarku jest recycling.

Jarmark

Stoisk z jedzeniem jest kilkanaście. Przy żadnym nie było tłoku (ale przypominam, że to był koniec listopada w środku tygodnia). Na crêpe czekałam może 5 minut. Jest ładna choinka, dekoracje, kilka foto-spotów i stanowisk z grami (m.in. XXL Jenga, bawarski curling, wbijanie gwoździa w pień, siłomierz) . Są zadaszone długie stoły z ławami (najczęściej pozajmowane przez rodziny lub grona znajomych) i mniejsze okrągłe stoliki. Jarmark położony jest bezpośrednio nad rzeką. Są toalety (oczywiście bezpłatne). Cały teren jest ogrodzony. Muzyka nienachalna, ale dzwonek od siłomierza trochę denerwował. Generalnie, kupując zwykły bilet (Weihnachtsmarkt-Besuch) nie masz miejsca, by wejść gdzieś do wnętrza. Weź pod uwagę, że pogoda może być różna, a deszcz nie upoważnia organizatorów do zwrotu biletów. Na placu są ogrzewacze. Część jarmarku zajmuje ogrzewany namiot z ławami, ale o tym dalej.

Co można zjeść i wypić na jarmarku?

Na pierwszy rzut oka wybór może wydać się skromny. To tylko złudzenie, bo człowiek zawsze chciałby więcej. Oto tegoroczny (2025) zestaw potraw, słodkich przekąsek i napojów.

Dania:

→ Fińska bagietka z łososiem pieczonym nad płomieniem i sosem chrzanowo-koperkowym
→ Burger z szarpaną wieprzowiną, czerwoną kapustą i musztardą z cebulą
→ Chili con carne
→ Hot-dog z kiełbaską z dzika
→ Zupa dyniowa 
→ Placki ziemniaczane 
→ Spätzle z serem i prażoną cebulką 
→ Spätzle z gulaszem
→ Grzyby z patelni 
→ Leberkäse w bułce / także wersja wegańska 
→ Precle bawarskie

Słodkie przekąski:

→ Crêpes 
→ Gofry z bitą śmietaną, wiśniami i sosem waniliowym 
→ Pączki ze słodkim twarogiem 
→ Prażone migdały 
→ Germknödel z musem śliwkowym

Napoje:

→ Gorące napoje (grzane wino, poncz dla dzieci, herbata, gorąca czekolada)
→ Napoje zimne (napoje bezalkoholowe, piwo, prosecco)
→ Za dopłatą: alkohole mocniejsze, np. Obstler, dodatki do grzańca

Nie ma limitu potraw. Jeśli chcesz, to możesz zjeść i pięć burgerów, ale zawsze zostanie wydany Ci tylko jeden na raz.

Spätzle to tradycyjny makaron jajeczny, popularny w regionach Szwabii, Badenii-Wirtembergii i Bawarii. Ciasto na Spätzle robi się z mąki, jaj, wody i soli. Tradycyjnie skrobie się je z deski wprost do wrzątku, choć dziś często używa się specjalnej tarki lub praski. Käsespätzle są zapiekane z serem i prażoną cebulką.

Leberkäse to klasyczna bawarska wędlina pieczona w formie, przypominająca wyglądem pasztet lub blok mielonego mięsa. Nazwa może mylić („leber” = wątroba, „käse” = ser), ale współczesny bawarski Leberkäse zwykle nie zawiera wątroby ani sera. To drobno zmielone mięso (najczęściej wieprzowe i wołowe) z przyprawami, zapiekane do chrupiącej, rumianej skórki.

Crêpes to cienkie, delikatne naleśniki francuskie. Są cieńsze i bardziej elastyczne niż typowe polskie naleśniki, smażone na bardzo cienkiej warstwie ciasta, dzięki czemu prawie prześwitują.

Germknödel to klasyczny deser z kuchni austriackiej i bawarskiej. Jest to duża, miękka drożdżowa kluska na parze, wypełniona zazwyczaj powidłami śliwkowymi (Pflaumenmus). Podaje się ją na gorąco, najczęściej z waniliowym sosem albo roztopionym masłem oraz mieszanką maku i cukru posypaną na wierzchu.

Co roku zestawy potraw różnią się o kilka pozycji, ale zauważyłam też, że ich liczba zwiększa się o jedną czy dwie nowe propozycje.

Czy to się opłaca?

Tak, nawet jak wejdziesz na dwie godziny, spokojnie wykorzystasz kwotę, którą wydał(a)byś na podobne potrawy na innym jarmarku. Ja tego dnia nie jadłam obiadu i kolacji.

Jeśli jednak myślisz, że w ciągu dwóch godzin spróbujesz wszystkiego, będąc samemu, obawiam się, że bez porzucania/wyrzucania porcji to się nie uda. Niezależnie od Twoich zamiarów, nie wyrzucaj jedzenia, bo to straszny obciach. I nie pakuj jedzenia po kieszeniach, bo to też obciach. Oczywiście, rozumiem, żeby sobie zwinąć niedojedzonego burgera, czy pączka na później, bo zamykają jarmark, ale jakieś nadmierne i celowe pakowanie na wynos nie jest dozwolone. Potraktuj to jak bufet śniadaniowy w hotelu.

A jeśli chcesz spróbować wszystkiego, to jest na to sposób, na który ja wpadłam niestety po fakcie. Poproś o minimalną porcję, wszędzie tam, gdzie to możliwe. Wszystko co z patelni czy garnka – poproś o połowę porcji, jak placek ziemniaczany to jeden, jak zupa to odrobina. Ja zaczęłam od spätzle z wołowym gulaszem i koniec. Byłam najedzona. Albo, będąc w towarzystwie dzielcie się porcjami i próbujcie, co zasmakuje. Ja byłam sama, talentu do kulinarnego influencerstwa nie mam za grosz, stąd, nie zobaczysz tu zdjęć wszystkich potraw. Prawdę mówiąc niewiele zobaczysz i nie sugeruj się zdjęciami (kiepskie są). Jedzenie było bardzo dobre. Masz swobodny dostęp do wszystkiego, również wybranych alkoholowych napojów. A zdjęcia są na oficjalnej stronie jarmarku i mogę zapewnić, że nie są przerysowane.

Moje doświadczenie?

Dobra, jak wspomniałam zaczęłam od Spätzle z wołowym(!) gulaszem. Na zwykłym jarmarku zapłaciłabym za taką porcję około 10-12€. Zjadłam wszystko i byłam najedzona. Poszłam zatem po grzane wino, chociaż nie piję prawie alkoholu. Glühwein był bardzo porządny. Na innych jarmarkach 5€. Po kilku rundach zdjęć, rozmowach telefonicznych ze znajomymi i rodziną, poszłam po coś słodkiego. Wybór padł na klasykę – crêpe z nutellą (5€). Później, w kącie jarmarku zauważyłam budkę, w której można było zgarnąć mix żelków i cukierków w papierowej tubce (5€). Powędrowała do kieszeni. Jeszcze herbata na stoisku z napojami (2-3€) i …gazowana woda. Pierwszy raz piłam wodę na jarmarku. Wycena mija się z celem, bo jej najczęściej na jarmarkach nie ma. Normalnie noszę wodę ze sobą.

I tyle. A to i tak było dla mnie spore wyzwanie. Wpis nie jest sponsorowany, nikt mi wstępu nie opłacił, celem było doświadczenie i zbliżenie się do kwoty biletu. Było to dla mnie czwarty i ostatni jarmark tego dnia i wyszłam jakieś 15 minut przed końcem.

Czy powtórzyłabym to? Tak, ale ponownie w najtańszej wersji, czyli od godziny 20.00 w niedzielę, poniedziałek lub wtorek. I tylko w towarzystwie, bo samemu to trochę bieda. Na jarmarku się głównie je i rozmawia! Nie ma tam za wielu rozrywek. Są miejsca do gier, ale też zespołowych. Gdybym miała możliwość skorzystać z mężem i pięcioletnią córką (dzieci poniżej 6 lat bezpłatnie), to bym się długo nie zastanawiała.

Inne Opcje ALL Inclusive Weihnachtsmarkt

All Inclusive Weihnachtsmarkt oferuje również bilety VIP. Są droższe. Poza normalnym dostępem do całej oferty jarmarkowej, możesz też korzystać z ogrzewanego namiotu VIP, gdzie rozstawione są długie stoły z ławami. Namiot ten ma własne stoisko z grzanym winem i napojami. Do tego na jarmark wchodzisz osobnym wejściem już od 17.00. Ceny między 67 a 72 euro.

Od 2025 roku jest jeszcze jedna propozycja. Świąteczna kolacja (Weihnachtsdinner) w ogrzewanej, ładnie przystrojonej hali (nie namiot, tylko sala w Seespeicher) + opcjonalnie normalny pobyt na jarmarku ze wszystkimi korzyściami. No nie wiem…, gdzie ja bym jeszcze po takiej kolacji biegała po jarmarku. To już lepiej chyba pójść do zwykłej restauracji, będzie taniej. Ale możliwość jest (20.11-23.12.25). Jak to wygląda cenowo: od 79 do 99 € (z jarmarkiem +10€). Masz własne miejsce przy stoliku na cały wieczór (18.00-23.00) i bufet dań do wyboru. Napoje przynoszą kelnerzy. Nie będę już wstawiać tu całego menu, bo jest ono na stronie jarmarku. To kilka przystawek, dań głównych i dodatków.

Rezerwacje biletów

Rezerwacje na All Inclusive Weihnachtsmarkt otwierane są już we wrześniu. Dosyć szybko wyprzedają się terminy na piątki i weekendy. W 2023 roku pod koniec listopada nie było już w ogóle wolnych miejsc. Ja, rok temu, kupiłam bilet na trzy dni przed wyjazdem, ale było to na wtorek 26 listopada. Oficjalną stronę jarmarku podaję poniżej.

ALL Inclusive Weihnachtsmarkt

Gdzie: Spreespeicher, Stralauer Allee 2, 10245 Berlin
Kiedy: 17 listopada – 30 grudnia 2025
Zamknięty: 24-26 grudnia 2025
Godziny: 17-22
Wstęp: płatny (konieczna rezerwacja)

WWW: www.weihnachten-an-der-spree.de

Dzień Otwartych Zabytków w Berlinie

Dzień Otwartych Zabytków jest największym wydarzeniem kulturalnym w Niemczech. Odbywa się zawsze w drugą niedzielę września. Od 1993 roku jest on koordynowany na terenie całego kraju przez Niemiecką Fundację Ochrony Zabytków (Deutsche Stiftung Denkmalschutz), która działa pod patronatem Prezydenta Federalnego. W 2026 roku będzie to 13 września.

Dla mnie ten dzień był zawsze ciekawszy od –> Długiej Nocy Muzeów, odbywającej się w Berlinie pod koniec sierpnia. Od kiedy pojawiła się porządna, zintegrowana strona internetowa, z niecierpliwością czekałam na program, by przekonać się, w jakie to zakamarki i dziury będę mogła wleźć tym razem.

Bo Dzień Otwartych Zabytków to nie jest dzień otwartych na co dzień muzeów, kościołów czy pałaców. To czas, kiedy otwierają się zazwyczaj zamknięte drzwi do piwnic, strychów, schowków i ogólnie miejsc zastrzeżonych jedynie dla personelu. To mogą być również publiczne szkoły, urzędy, siedziby fundacji, prywatne hotele w zabytkowych gmachach. I do nich, w drugą niedzielę września można wleźć bez nerwowego (i po niemiecku), „A czego Pan/i tu chce?”.

Architektura, kultura, ochrona zabytków

Ta wielka akcja nie służy oczywiście tylko zaspokajaniu ciekawości obywateli czy turystów.

Niemiecka Fundacja Ochrony Zabytków (Deutsche Stiftung Denkmalschutz) jest największą prywatną inicjatywą na rzecz ochrony zabytków w Niemczech. Od 1985 roku działa twórczo, profesjonalnie i niezależnie na rzecz zachowania zagrożonych zabytków budowlanych. Rocznie wspiera około 600 projektów dzięki aktywnemu zaangażowaniu i darowiznom od ponad 200 000 darczyńców.

Celem akcji jest ukazanie znaczenia dziedzictwa architektoniczno-kulturowego. Po zabytkach oprowadzają konserwatorzy, restauratorzy, architekci pokazując efekty renowacji lub uświadamiając ich potrzebę. Przedstawiają też wpływ odrestaurowanych obiektów na życie lokalnych społeczności.

Raz w roku taki dzień

Od 1999 roku wybierane jest motto. W 2026 roku będzie to: NetzWERKE: Denkmale & Infrastruktur

Sieci: zabytki i infrastruktura. 

Ze strony organizatora: Sieci społeczne i materialne tworzą tkankę, w której żyjemy – od relacji rodzinnych i zawodowych po infrastrukturę, która umożliwia wymianę ludzi, towarów i idei. Ta infrastruktura składa się z węzłów i połączeń, zbudowanych z kamienia, betonu i stali, i stanowi dziedzictwo historyczne o funkcjach praktycznych i symbolicznych. Zabytki infrastruktury nie tylko nadają kierunek naszym codziennym drogom, lecz także współtworzą indywidualne i zbiorowe poczucie tożsamości. W 2026 roku Dzień Otwartych Zabytków podkreśli, w jaki sposób te konstrukcje podtrzymują współczesne sieci oraz dlaczego warto je chronić i utrzymywać.

W 2025 roku w akcji wzięło udział ponad 2700 gmin, w których otwarto dosłownie lub przysłowiowo drzwi do 7 500 zabytków. W ostatnich latach zanotowano blisko 4 miliony odwiedzających.

Dzień Otwartych Zabytków w praktyce

Jak turysta z Polski, bez znajomości języka niemieckiego, może skorzystać z oferty tego dnia? Oto kilka wskazówek.

1. Dzień Otwartych Zabytków przypada na niedzielę, ale często już w sobotę są organizowane zwiedzanie, pokazy, imprezy towarzyszące.
2. Do wielu miejsc „wejście z ulicy” może nie być możliwe ze względu na przepisy o ochronie zabytków, prace konserwatorskie, itp.  Zwiedzanie może się odbywać w ten sposób, że wpuszcza się określoną liczbę osób o danej godzinie, limituje się wejścia na bieżąco, lub wejście możliwe jest tylko z przewodnikiem i/lub wyposażeniem (kaski, latarki, itp.)
3. Na niektóre oprowadzania obowiązują wcześniejsze zapisy mailowo lub telefonicznie. Informacje znajdują się na stronie oficjalnej Dnia Otwartych Zabytków.
4. Udział jest bezpłatny, datki na rzecz działalności fundacji mile widziane (czasem wskazywane, ale nadal dobrowolne).
5. Oprowadzania i organizacja zwiedzania odbywają się w języku niemieckim. Ilość ofert w języku angielskim jest mocno ograniczona. Z reguły można się z przewodnikami porozumieć po angielsku, ale proszę nie brać tego za pewnik.
6. Dokładny program z detalami i mapą znajduje się na –> oficjalnej stronie Dnia Otwartych Zabytków. Warto skorzystać z wyszukiwarki, która ma podział na zabytki i oprowadzania.
7. To nie jest dzień bezpłatnych muzeów, pałaców czy innych atrakcji, chociaż nie jest wykluczone, że takie wejście będzie możliwe.

Jeśli tego dnia wybierasz się do Berlina (lub gdziekolwiek indziej w Niemczech), wrzuć miasto, region, czy kraj związkowy do wyszukiwarki. Możesz również skorzystać z poręcznej mapy. Przejrzyj propozycje i poczytaj, co jest oferowane. Mogą to być na przykład przedstawienia, mini-koncerty, loterie, instalacje światło-dźwięk, itp. Nieznajomość niemieckiego nie wyklucza Cię ze zwiedzania, zwłaszcza, jeśli jakieś miejsce bardzo Cię interesuje.

To znakomita okazja dla zawodowców oraz fanów architektury, historii i kultury.

Poczdam 2014

A oto przykładowy mój dzień z zabytkami. W 2014 roku byłam w Poczdamie. Przed południem oprowadzałam jeszcze krótko po Berlinie, zatem nie miałam zbyt dużo czasu. Mimo to, udało mi się zobaczyć trzy miejsca.

Barokowy Dom Sierot

Tego dnia zobaczyłam wnętrze Großes Militärwaisenhaus (Wielki Wojskowy Dom Sierot, obecnie siedziba fundacji). To największy barokowy kompleks budowlany w Poczdamie, który w 2024 roku obchodził swoje 300-lecie. Wzniesiony z inicjatywy króla pruskiego, Fryderyka Wilhelma I, jako przytułek dla sierot. Osierocone w wyniku wojen dzieci i młodzież uczyły się tam czytania, pisania i rachunków oraz przysposabiały do przyszłego zawodu. Co ciekawe, fundacja założona w 1724 roku istnieje do dzisiaj i nadal zajmuje się projektami dla dzieci i młodzieży. Przy fundacji działa muzeum, które jest otwierane tylko po wcześniejszym zgłoszeniu, ale tego dnia było dostępne bez formalności.

Mimo, że imponująca klatka schodowa jest dostępna w dni powszechne w godzinach działania biur brandenburskiego rządu, to w Dzień Otwartych Zabytków można było zajrzeć też w inne miejsca.

Szkoła podstawowa w budynku z XVIII wieku

Następnie weszłam na chwilę do położnej niedaleko szkoły podstawowej, Grundschule Max Dortu. Maksymilian Dortu był synem radcy prawnego, Ludwiga, który wraz z rodziną zajmował jedno z mieszkań budynku wzniesionego w 1771 roku. Powstała wówczas reprezentacyjna Sala Rokokowa ze sztukateriami nie miała sobie  równych w żadnym mieszczańskim domu w Poczdamie. Przy jej wystroju pracowali ci sami artyści co w Nowych Komnatach w Sanssouci oraz pałacu w Rheinsbergu. Max Dortu był rewolucjonistą. To on nazwał pruskiego księcia Wilhelma (późniejszego cesarza Niemiec) Księciem-Kartaczem w nawiązaniu do brutalnie tłumionego powstania z pomocą artylerii w 1848/49 w Berlinie. Dortu zginął, rozstrzelany po wzięciu udziału w powstaniu badeńskim w 1849 roku, stając się „męczennikiem pruskiego systemu” i symbolem demokracji.

Jego matka, kiedy została wdową, przekazała miastu dom i założono tu szkołę dla dziewcząt. Jako placówka edukacyjna budynek wykorzystywany jest od 1860 roku. W Rokokowej Sali znajdowała się przez jakiś czas nawet klasa szkolna, ale obecnie wykorzystywana jest przy uroczystościach. Przy okazji wypatrzyłam jeszcze jedną ciekawostkę. W szkole znajduje się wiernie odtworzona klasa szkolna z czasów cesarskich, w której uczniowie mogą poznać realia dawnych czasów.

Wielka Szkoła Miejska w Poczdamie

Mój ostatni cel to miejsce, które wielokrotnie mijałam z wycieczkami podczas zwiedzania Poczdamu. Przypadkowo była to również szkoła, chociaż bardzo szczególna. W 1717 roku w Prusach został wprowadzony powszechny obowiązek szkolnictwa dla dzieci w wieku 5-12 lat. Na prowincji, na wsiach ograniczało się to do wykształcenia lepszej lub gorszej umiejętności pisania, czytania i rachowania. Edukacja zajmował się miejscowy duchowny lub emerytowany urzędnik. Wystarczyło by znał kilka modlitw, tabliczkę mnożenia i zapis alfabetu. Ale w Poczdamie, królewskiej rezydencji, pod okiem króla, który wielbił praktykę, wojskowe wychowanie i edukację powstała w 1739 tzw. Wielka Szkoła Miejska (La Grande Ecole). Można ją uznać za pierwszą nowoczesną placówkę w mieście. Uczęszczał do niej m.in. Heinrich von Kleist, niemiecki pisarz i dramaturg, stąd aktualna nazwa: Kleist-Schule Potsdam. Jest to szkoła dla dorosłych oferująca tzw. drugą drogę edukacji.

Udało mi się tutaj wziąć udział w oprowadzaniu po klatce schodowej, w którym głównym tematem była renowacja ściennych dekoracji. Po dość wyczerpującym dniu, spędziłam czas przy kawie i cieście na dziedzińcu szkoły (poczdamskie dziedzińce to temat na osobny post).

Berlin 2026

Propozycje na Berlin w 2026 roku przeglądam w lipcu-sierpniu, kiedy większość wpisów jest już online. Jeśli będzie coś szczególnie wartego uwagi, a wymagającego wcześniejszych zapisów, na pewno dam tutaj znać.

Oto, co zainteresowało mnie w 2025 roku:

Budynek mieszkalny Le Corbusiera (wystawa zdjęć i zwiedzanie z przewodnikiem)

Na co było już za późno

Wieża ciśnień w parku Südgelände (wejście na górę, brak miejsc)

A co polecałam szczególnie? Do połączenia w jeden dzień na łonie natury!

1. Teufelsberg (dawna amerykańska stacja radarowa, punkt widokowy i street art w jednym), 13 i 14 września wstęp wolny! (normalnie 12 euro) – 2025
2. Tradycyjne autobusy z XX wieku na regularnych liniach, 118, 218, 316 – 2025
3.  Pałac Grunewald, koncerty na dziedzińcu o 11 i 15 – 2025

Międzynarodowy Dzień Muzeów w Berlinie

Brzmi ładnie, a z czym to się je? Zwłaszcza w mieście, w którym wydatki na kulturę obcięto tak radykalnie i nadal się tnie? Czy w tym dniu, przypadającym w 2026 roku na niedzielę 17 maja, wstępy do muzeów są bezpłatne?

Otóż tak. Ale tylko do kilku. Prawdę mówiąc, jest z tym trochę zamieszania, bo na oficjalnej stronie Niemieckiego Związku Muzeów nie ma zebranych wszystkich akcji z tego dnia. Trzeba szukać na własną rękę, do czego zresztą przeglądający są zachęcani. Czyli tak: jeśli 17 maja 2026 roku będziesz w Berlinie i chciał(a)byś odwiedzić któreś muzeum, to wejdź na stronę placówki i wyszukaj tam info, czy coś się będzie działo. Prościzna.

Tyle, że info o Międzynarodowym Dniu Muzeów wcale nie musi być na głównej stronie. Trzeba patrzeć głębiej, w kalendarz (Kalender) lub imprezy (Veranstaltungen). A te, dość często aktualizowane są tylko po niemiecku. Jeśli jednak już dokopiesz się do danego dnia, to szukaj hasła „Eintritt frei”. Gwarancji na to rozwiązanie też nie daję, bo może się okazać, że wstęp wolny jest na jakiś wykład, albo imprezę na wolnym powietrzu przed muzeum.

Do których muzeów wstęp bezpłatny?

Zgodnie z obyczajem blogowego nudziarza i wytycznych SEO tutaj powinien być długaśny akapit, o tym co to jest za dzień, kto go ustanowił, po co się go obchodzi i tak dalej, bla, bla, bla…

Ja jednak przejdę od razu do rzeczy i wymienię muzea, które tego dnia mają wstęp wolny. Bo przecież o to chodzi, prawda? To nie będą jednak absolutnie wszystkie muzea, bo nie jestem w stanie wejść na stronę każdej z ponad 150 placówek. Zostawiam jednak okienko w komentarzach, jeśli interesuje Cię konkretny obiekt, pytaj. Jak będę miała czas, poszukam i odpowiem.

Te muzea miały bezpłatny wstęp w 2025 roku

1. Niemieckie Muzeum Techniki (Deutsches TechnikMuseum)
2. Muzeum Przyrodnicze (Museum für Naturkunde)
3. Niemieckie Muzeum Historii (tylko wystawy czasowe, Deutsches Historisches Museum)
4. Wystawa „Mythos Germania”
5. Cytadela w Spandau

A co poza tym?

Poza tym w muzeach naprawdę sporo się dzieje. Obawiam się jednak, że znakomita część tych akcji to oprowadzania, warsztaty, odczyty itp. w języku niemieckim.

Warto spojrzeć na program w pałacach i ogrodach Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia (również Poczdam), bo zazwyczaj jest tam sporo mini-koncertów, wywózka egzotycznych roślin z oranżerii do parków (Neuer Garten, Poczdam), i specjalne otwarcie wież pałacu Orangerieschloss w Poczdamie. Więcej szczegółów.

Co będzie się działo w państwowych muzeach w Berlinie, dam znać w kwietniu 2026 roku. Zazwyczaj są przeprowadzane jakieś akcje, a teraz z okazji 200-lecia Wyspy Muzeów (świętowanej przez 5 lat, 2025-2030) można liczyć na jakieś ciekawe wydarzenia.

Jeśli chodzi o Miejskie Muzea Berlina (Stadtmuseum Berlin) to również sprawdzam w kwietniu.

Pamiętaj, że jest to dzień obchodzony na całym świecie, więc sprawdź program muzeów koło siebie. Ja w 2025 roku miałam jedynie wykład w Muzeum Hangeul w Seulu o nowych wyzwaniach językowych, jakie pojawiają się wraz z rozwojem AI. Po koreańsku….

Międzynarodowy Dzień Muzeów

Dla formalności

Międzynarodowy Dzień Muzeów obchodzony jest co roku 18 maja z inicjatywy Międzynarodowej Rady Muzeów (ICOM). W 2025 roku wydarzenie odbyło się pod hasłem „Przyszłość muzeów w dynamicznie zmieniających się społecznościach”, które zachęcało do refleksji nad rolą muzeów w świecie pełnym wyzwań i transformacji. W Niemczech w inicjatywie uczestniczy ponad 7 100 muzeów, co czyni to święto wyjątkową okazją do kulturalnych odkryć. Oficjalna strona Międzynarodowego Dnia Muzeów w Niemczech. 

Noc Walpurgi w Berlinie

Przyznam się, że nigdy nie uczestniczyłam w nocnych szaleństwach tuż przed 1 maja. Powód był prosty: majówka to jeden z najbardziej wytężonych okresów pracy przewodnika w mieście. Trzeba było być wyspanym. A i wcześniej Noc Walpurgi w Berlinie (Walpurgisnacht) jakoś mnie nie interesowała, bo 1 maja kojarzył mi się z zamieszkami, demonstracjami i ogólnym niepokojem.

Dzisiaj poszłabym do Mauerpark (lub gdzie indziej) z ciekawości, zobaczyć jak ta uświęcona dawnymi zwyczajami tradycja wygląda w nowoczesnym wydaniu w wielkim mieście.

I oczywiście zawsze chciałam wziąć w najbardziej spektakularnej imprezie w Niemczech, to jest Nocy Walpurgi na Brocken w górach Harz. Tym bardziej, że od kilku lat jeżdżę śladami Goethego. No, ale na razie się nie zeszło, a mi pozostają tylko zdjęcia z moich wycieczek przed rozpoczęciem majówki.

Co się dzieje w Berlinie w Noc Walpurgi 2025

Aktualizacja informacji na 2026 rok nastąpi w połowie kwietnia. Przejrzyj jednak poniższe propozycje, bo one często się powtarzają (są tradycją i stałym punktem w kalendarzu danego klubu/obiektu).

Majówkę w stolicy Niemiec możesz rozpocząć już po południu 30 kwietnia. Największe imprezy odbywają się w Mauerpark (park na terenie dawnych zabezpieczeń granicznych, z fragmentami wewnętrznego muru berlińskiego), w „artystycznej przestrzeni miejskiej” Holzmarkt oraz w miejscu o podobnym charakterze „Neue Zukunft”.

Mauerpark

„Pokojowa Noc Walpurgi” (Friedvolle Walpurgisnacht) zaczyna się już późnym popołudniem, bo od 16.00, programem dla dzieci. Mieszkańcy, goście i twórcy wspólnie kształtują ten wyjątkowy wieczór — z ogniskiem, muzyką, żonglerką ogniową, bańkami mydlanymi i tańcem w noc majową. Impreza ma charakter niekomercyjny, wstęp jest bezpłatny i jest to całkiem dobre miejsce oraz okoliczność, by doświadczyć berlińskiej atmosfery.

Mauerpark, od 16.00
Bernauer Str. 63, 13355 Berlin
Dojazd: M10 (Tram), 247 (Bus), Wolliner Str.
www.friedvolle-walpurgisnacht.de

Holzmarkt

Nazwa Holzmarkt przypomina o istniejącym tu kiedyś, nad brzegiem Sprewy targu drzewnym. Dzisiaj nawiązują do tego niewątpliwie barwne, drewniane elewacje budynków oraz infrastruktura. Trudno określić jednym słowem to miejsce, więc poprzestanę na „miejskiej wiosce”, powstałej z inicjatywy ludzi, chcących ocalić cenny grunt nad rzeką od kolejnych drogich apartamentowców i biurowców.

30 kwietnia pod hasłem Open Air odbędzie się impreza na świeżym powietrzu, rozpoczynająca sezon w Holzmarkt. Wstęp od 15.00, muzyka (4 DJ-ów) do 22.00 (potem można kontynuować w klubie KATER).

Holzmarkt 25, 15.00-22.00
Holzmarktstraße 25, 10243 Berlin
wstęp: 5€ (dzieci do lat 12 bezpłatnie)
Dojazd: S Ostbahnhof (S-Bahn lub bus)
www.holzmarkt.com

Neue Zukunft

Neue Zukunft to alternatywna przestrzeń kulturalna w Berlinie, łącząca niezależne kino, scenę koncertową, teatr i bar w jednym nieformalnym miejscu. Położona w dzielnicy Friedrichshain, działa w duchu DIY i gości zarówno wydarzenia muzyczne, jak i artystyczne eksperymenty. Latem przyciąga klimatycznym kinem plenerowym, a przez cały rok – autentyczną atmosferą i programem poza głównym nurtem.

30 kwietnia 2025 roku odbędzie się tam festyn pod hasłem „Noc Walpurgi”. Już od 16.00 pokazy artystów, muzyka DJ, targ staroci, kino na świeżym powietrzu, itp. Wstęp wolny.

Neue Zukunft, od 16.00
Alt-Stralau 68, 10245 Berlin
Dojazd: Bus 194, 347, M43 (Margrafenmarkt), S Treptower Park + 10 minut spacer
www.neue-zukunft.org

Goerzwerk

Pojęcia nie mam, kto miałby się wybrać na peryferia Berlina, do miejsca, w którym nigdy nie byłam, ale podaję, bo a nuż, ktoś nocuje w pobliżu. Goerzwerk znajduje się w okręgu Steglitz-Zehlendorf i w linii prostej do Brandenburgii ma jakieś 600 metrów. A położony jest przy Goerzallee. A na Goerzallee, w tamtejszych akademikach 20 lat temu spędziłam niejeden dzień i noc na… nazwijmy to „studenckich aktywnościach”.

Goerzwerk to zabytkowy kompleks przemysłowy, zbudowany w 1915 roku przez firmę Carla Paula Goerz’a. Specjalizował się on w optyce i precyzyjnej mechanice, a obiekt służył jako zakład produkcyjny sprzętu optycznego, w tym celowników wojskowych. W 1926 roku firma została wchłonięta przez konsorcjum Zeiss Ikon, co zakończyło jej samodzielną działalność. Mimo to, pamięć o jej produktach przetrwała, a jej produkty są nadal cenione przez kolekcjonerów i miłośników fotografii. ​

Współcześnie, dawna siedziba firmy w Berlinie została przekształcona w kompleks Goerzwerk, który łączy przestrzenie biurowe, pracownie artystyczne i miejsca wydarzeń kulturalnych, kontynuując tradycję innowacyjności i kreatywności.

I właśnie 30 kwietnia oraz 1 maja na terenie Goerzwerk odbędzie się familijny festyn połączony z targiem regionalnych produktów. Pojechałabym. Na zdjęciach wypatrzyłam blachy domowego ciasta, flaszki likieru jajecznego i obiecujące bochenki chleba. Ale to nie byłyby główne powody. W sobotę stawia się tam „drzewko majowe”. Maibaum to tradycyjnie ozdobione drzewo lub słup, stawiany 1 maja w niemieckich wsiach i miasteczkach jako symbol płodności oraz odradzającej się natury i wspólnoty. W Berlinie to ewenement. Dodatkowo jest muzyka na żywo, a w późniejszych godzinach taka z DJ-em. Jednak ja zdecydowałabym się na oprowadzanie po dawnym zakładzie (po niemiecku, 10€), gdyż interesuje mnie historia przemysłu i takie też lokalne zabytki. Ale rozumiem, że to nie dla każdego. Więc od razu dodam, impreza w Goerzwerk to raczej lokalny festyn, nic na wielką skalę, ale z całą pewnością autentyczny, z berlińskim klimatem na pograniczu wiejskiej Brandenburgii. W niedzielę ciąg dalszy, z lokalnym pchlim targiem (ubrania, zabawki), magikiem i muzyką na żywo. W oba dni, wstęp bezpłatny.

Goerzwerk, 30 kwietnia od 15.00, 1 maja od 12.00
Goerzallee 299, 14167 Berlin
Dojazd: Bus 285 (Alsterweg)
www.goerzwerk.de

Tanz in den Mai w klubach

Późnym wieczorem, 30 kwietnia, w wielu berlińskich klubach zaczynają się imprezy, chociaż pod nieco zakamuflowaną nazwą „Tanz in den Mai” (tanecznie w maj). Wstępy oscylują przeważnie między 10 a 25 euro. Jeśli jesteś zainteresowany/a poszukaj info na stronach klubów (ew. centrów kultury i barów) Berghain, Kulturbrauerei, Insomnia Club, Peter Edel, Barkett, Dunckerclub (świętowany Beltane),  Birgit & Bier, Der Weiße Hase, Beate Uwe, Bohnengold, Humboldthain Club, Lokschuppen Berlin, Maaya, Void Club, Astra, Lido, Badehaus Berlin.

Noc Walpurgi

Noc Walpurgi, obchodzona z 30 kwietnia na 1 maja, to jedno z najstarszych i najbardziej fascynujących świąt w tradycji niemieckiej. W średniowieczu była związana z wierzeniami ludowymi i obrzędami mającymi na celu odpędzenie złych duchów oraz ochronę przed czarami. Nazwa „Walpurgisnacht” pochodzi od świętej Walpurgi, niemieckiej zakonnicy z VIII wieku, która miała chronić przed złem. W tradycji ludowej była to noc, kiedy czarownice miały spotykać się na górze Brocken w Harz, by odprawiać swoje rytuały.

W dawnych czasach Noc Walpurgi była obchodzona z ogniskami, tańcami, śpiewami oraz zabawami mającymi na celu zbliżenie ludzi do natury i zapewnienie urodzaju w nadchodzącym roku. Była to również okazja do świętowania w gronie wspólnoty, z naciskiem na obrzędy mające na celu odstraszenie złych duchów.

W Berlinie to miejska tradycja, która narodziła się w latach 90. jako anarchiczna celebracja wolności, inspirowana rytuałem „tańca majowego”. Początkowo obchodzona dziko na Kollwitzplatz i w Mauerparku, przez lata łączyła radosną improwizację z politycznym protestem, czasem przeradzając się w starcia z policją, płonące kontenery i zamieszki. Obecnie Noc Walpurgi to raczej spokojne wydarzenie z koncertami, festynami i atrakcjami dla rodzin. Ci, którzy wspominają jej buntowniczy charakter, dzisiaj prowadzą swoje dzieci na lokalny festyn, kieliszek eko-wina zagryzają pajdą chleba z wymyślnym „aufstrichem” (Brotaufstrich – smarowidło do chleba), a przed 22.00 już kimają na domowej kanapie.

2026 w Berlinie

2026 rok zdominowany będzie raczej przez lokalne rocznice oraz największe wydarzenie sportowe w świecie piłki nożnej: mistrzostwa świata. 100 lat obchodzić będzie Lufthansa, niemieckie linie lotnicze. Również targi rolnictwa, żywności i ogrodnictwa, czyli Berliński Zielony Tydzień (Grüne Woche) świętują w tym roku swoje 100-lecie. Na terenach targowych będzie jeszcze jedna okazja do celebrowania: we wrześniu będzie 100 lat jak powstała Wieża Radiowa (Funkturm).  A obok, na dawnym torze wyścigowym AVUS, w 1926 roku odbyły się pierwsze Grand Prix Niemiec, które wygrał Rudolf Caracciola. Ten „tor” wciąż istnieje – to fragment autostrady A115.

Już w lutym, po sześciu latach gruntownego remontu, ponownie otwarta zostanie Krypta Hohenzollernów w Katedrze Berlińskiej.

W świecie kultury kontynuowane będą obchody 200-lecia Wyspy Muzeów, rozłożone od zeszłego roku na pięć lat. W Starej Galerii Narodowej, od maja będzie niebywała okazja, by obejrzeć ponad 100 dzieł epoki impresjonizmu i klasycznej moderny. Muzeum sztuki współczesnej, Hamburger Bahnhof, świętować będzie swoje 30-lecie, a Niemieckie Muzeum Żydowskie 25 lat od otwarcia. Pod koniec 2026 roku na terenie kompleksu olimpijskiego zostanie otwarte Muzeum Sportu (Sportmuseum).

Kalendarz świata sportu i rozrywki w Berlinie zyskał nowe pozycje na stałe. W styczniu rozegrany zostanie mecz NBA, a w Teatrze przy Placu Placu Poczdamskim obejrzeć już można pokazy Cirque du Soleil ALIZÉ.

Na berlińskich scenach pojawią się między innymi Guns’n Roses, The Cure, Lenny Kravitz i Die Toten Hosen.

Jeśli chcesz pozostać na bieżąco z wydarzeniami w  Berlinie, które będę regularnie uzupełniać, zapraszam do polubienia strony na Facebook Przewodnik Po Berlinie.

TOP 9 wydarzeń w Berlinie 2026

16-25 stycznia – targi żywności i rolnictwa (Internationale Grüne Woche) – 100 lat! www.gruenewoche.de
12-22 lutego – Międzynarodowy Festiwal Filmowy Berlinale, www.berlinale.de
22-25 maja – Karnawał Kultur, festiwal kultur świata, koncerty, pokazy, kuchnia, korowód
21 czerwca – Fete de La Musique, święto muzyki na ulicach Berlina www.fetedelamusique.de
25 lipca, sobota – Christopher Street Day, ‘parada równości’, www.csd-berlin.de
29 sierpnia, sobota – Długa Noc Muzeów, muzea otwarte do 2 w nocy, specjalne pokazy, akcje, koncerty
27 września, niedziela – Berliński Maraton, www.bmw-berlin-marathon.com
9-18 października – Festiwal Świateł (Festival of Lights), iluminacje berlińskich zabytków
24 listopada – 24/31 grudnia – Świąteczne Jarmarki Bożonarodzeniowe, świąteczna atmosfera w Berlinie

Tylko w 2026 roku!

28 lutego 2026, sobota – Otwarty Dzień w Katedrze Berlińskiej, otwarcie Krypty Hohenzollernów, wstęp wolny (po blisko sześcioletnim remoncie ponownie zostanie udostępniona Krypta Hohenzollernów w podziemiach Katedry Berlińskiej, bezpłatne wejścia do najważniejszej protestanckiej świątyni Niemiec zdarzają się rzadko, na co dzień bilet kosztuje 10€)

27 maja – 29 września 2026 – Cassirer und der Durchbruch des Impressionismus (Cassirer i przełom impresjonizmu). Wystawa czasowa w Starej Galerii Narodowej – ukazuje rolę Paula Cassirera jako odważnego właściciela galerii i promotora modernizmu, który wprowadził impresjonistów na niemieckie salony, a młodej awangardzie otworzył drogę do muzeów. Ponad sto dzieł Monet’a, Cézanne’a, Renoira, van Gogha i wielu innych. –> Więcej informacji

20 marca – 9 sierpnia 2026 – Brancusi. Wystawa w Nowej Galerii Narodowej. Największa od pół wieku wystawa rumuńskiego artysty Constantina Brâncușiego w Niemczech. Ponad 150 prac rzeźbiarskich, fotograficznych i filmowych, a także materiały archiwalne z Centre Pompidou i międzynarodowych kolekcji. Kultowe dzieła „Pocałunek”, „Ptak w przestrzeni”, „Śpiąca muza” czy „Nieskończona kolumna”, plus wyjątkowa rekonstrukcja paryskiej pracowni artysty. Patronat nad wystawą objęli wspólnie prezydent RFN Frank-Walter Steinmeier oraz prezydent Republiki Francuskiej Emmanuel Macron.

Sportowe imprezy masowe (wybór)

Jeśli jesteś turystą indywidualnym, to w dni masowych imprez sportowych warto w śródmieściu polegać na komunikacji metrem i kolejką S-Bahn. Autobusy i tramwaje mogą mieć zmienione lub odwołane odcinki tras.

15 stycznia – rozgrywki NBA w Berlinie (poważnie, od teraz regularnie)
29 marca, niedziela – Berliński Półmaraton, www.generali-berliner-halbmarathon.de
19 kwietnia, niedziela, Bieg S25 (okolice stadionu olimpijskiego), www.berlin-laeuft.de
16 maja, sobota – Bieg Kobiet (Strasse des 17. Juni, okolice Bramy Brandenburskiej), www.berliner-frauenlauf.de
20 maja, środa Firmenlauf (Bieg Firmowy), www.berliner-firmenlauf.de
23 maja, sobota – finał Pucharu Niemiec w piłce nożnej (Stadion Olimpijski, większe place w Berlinie)
7 czerwca, niedziela – Sternfahrt ADFC i festiwal pod Bramą Brandenburską, zjazd rowerowy www.berlin.adfc.de
1 sierpnia, sobota – Adidas Runners City Night Berlin (nocny bieg, Ku’Damm)
27 września, niedziela – Berliński Maraton, www.bmw-berlin-marathon.com

Festiwale muzyczne, filmowe i artystyczne

12-17 lutego – TanzOlymp, Międzynarodowy Festiwal Taneczny Młodzieży
20-29 marca – MaerzMusik, festiwal muzyczny, różnorodne gatunki i trendy, www.berlinerfestspiele.de
15-22 kwietnia – Achtung Berlin, młodzi twórcy filmowi z Berlina i Brandenburgii, www.achtungberlin.de
1-3 maja – Gallery Art Weekend, www.gallery-weekend-berlin.de
24 maja, niedziela – Staatsoper für Alle, koncert orkiestry Opery Narodowej na Bebelplatz, wstęp wolny
29-31 maja – XJazz 2026, festiwal jazzowy, różne lokalizacje
12-14 czerwca – Dni Otwartych Drzwi w Hamburger Bahnhof, Galerii Sztuki Współczesnej, wstęp wolny
28 czerwca – 4 lipca – Jazzwoche Berlin, Tydzień Jazzu w Berlinie
9-12 lipca – Classic Open Air am Gendarmenmarkt, koncerty muzyki klasycznej na Gendarmenmarkt
18-19 lipca – Lollapalooza Festival, festiwal kultury, mody i jedzenia, www.lollapaloozade.com
31 lipca – 16 sierpnia – Young Euro Classic, festiwal muzyki klasycznej, www.young-euro-classic.de
9-13 września – Berlin Art Week, www.berlinartweek.de

Festiwale i festyny dzielnicowe

13-14 czerwca – Festiwal Sztuki w Pankow (Kunstfest Pankow)
26-28 czerwca – Festiwal w Kreuzberg (Kreuzberg-Festival)
3-4 lipca – 48 Stunden Neukölln (48 Godzin w Neukölln)
28 marca – 3 maja – Berliner Frühlingsfest am Kurt-Schumacher-Damm, festyn wiosenny

Imprezy targowe (wybór)

Duże imprezy o międzynarodowym zasięgu

16-25 stycznia – Międzynarodowy Zielony Tydzień 2026 (Internationale Grüne Woche 2026) – 100 lat! www.gruenewoche.de
3-5 marca – Międzynarodowa Giełda Turystyczna 2026 (ITB Berlin 2026), ITB Berlin
10-14 czerwca – Targi Lotnicze w Berlinie (ILA 2026)
4-8 września – Międzynarodowa Wystawa Radiowa (Internationale Funkausstellung, IFA, targi elektroniki), www.ifa-berlin.com

Berlińskie ciekawostki targowe

14-15 lutego – BeMarket, targ artystów, designerów i rzemieślników, produkty związane z Berlinem
22 lutego – Japanmarket Berlin, japoński targ kultury i designu w Berlinie (pokazy, warsztaty)
27-29 marca – Ostpro Berlin, targi produktów z Niemiec wschodnich (również klimat dawnego NRD)

Pozostałe, ale też ciekawe

30 stycznia – 2 lutego – Berlin Fashion Week (Berliński Tydzień Mody), fashionweek.berlin
14 lutego – One Billion Rising, masowa akcja taneczna pod Bramą Brandenburską przeciwko przemocy
30 kwietnia – Noc Walpurgii, zobacz, co się dzieje w berlińskich klubach
1 maja, piątek –  Święto Pracy, spodziewane przemarsze i demonstracje w śródmieściu
9-10 maja – „Classic Days” na Kurfürstendamm, zlot starych samochodów, www.die-classic-days-berlin.de
17 maja, niedziela – Międzynarodowy Dzień Muzeów, zobacz co tego dnia się dzieje w Berlinie
6 czerwca, sobota – Długa Noc Nauki, www.langenachtderwissenschaften.de
7 czerwca, niedziela – Festiwal Ekologiczny pod Bramą Brandenburską
21 czerwca – Fete de La Musique, www.fetedelamusique.de
27-28 czerwca – Dzień Architektury, oprowadzania, wykłady, pokazy
18-19 lipca – Lesbisch-Schwules Stadtfest, Lesbijsko-Gejowski Festyn Miejski (Nollendorfplatz)
wrzesień – Długa Noc Religii, www.nachtderreligionen.de
13 września – Dzień Otwartych Zabytków, co to za dzień i dla kogo?
3 października, sobota – Dzień Jedności Niemiec, Dzień Otwartych Drzwi w Przedstawicielstwach Landów
31 grudnia – Sylwester w Berlinie

Dni wolne od pracy, zamknięte sklepy

1 stycznia, środa – Nowy Rok
8 marca, niedziela – Międzynarodowy Dzień Kobiet
3 kwietnia, piątek – Wielki Piątek
5 kwietnia, niedziela – Wielkanoc
6 kwietnia, poniedziałek – Wielkanocny Poniedziałek
1 maja, piątek – Dzień Pracy
14 maja, czwartek – Wniebowstąpienie Chrystusa
24 maja, niedziela – Zielone Świątki
25 maja, poniedziałek – Poniedziałek Zielonoświątkowy
3 października, sobota – Dzień Jedności Niemiec
25-26 grudnia, piątek, sobota – Boże Narodzenie

Informacje dla pilotów wycieczek

Drodzy Piloci Wycieczek do Berlina. Imprezy masowe mają znaczny wpływ na ograniczenie swobodnych przejazdów w śródmieściu. Jeśli wybierasz się autokarem turystycznym do Berlina jako pilot wycieczek, koniecznie zwróć uwagę na terminy imprez sportowych podanych powyżej.

Wielki zjazd rowerowy Sternfahrt ADFC pokrywa się w tym roku z niedzielą długiego weekendu święta Bożego Ciała. Jeśli macie taką możliwość, zaplanujcie na niedzielę 7 czerwca Poczdam (też mogą być utrudnienia na dojeździe), Wyspę Tropikalną, Spreewald, itp.

Ponadto warto zwrócić uwagę na 1 maja (przemarsze, demonstracje), 24 maja (pochód Karnawału Kultur przed dojazdową ulicę Frankfurter Allee/Karl-Marx-Allee) 25 lipca (pochód społeczności LGBT w śródmieściu) i 3 października (możliwy festiwal pod Bramą Brandenburską z okazji święta zjednoczenia Niemiec). Mimo, że maratony odbywają się w niedziele, utrudnienia w ruchu ulicznym występują już w poprzedzającą sobotę, a czasem i piątek wieczór/noc.

W 2026 roku w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Meksyku odbędą się Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej. W poprzednich latach, wzdłuż ulicy Straße des 17. Juni, organizowana była Strefa Kibica (Fanmeile). W tym roku nie ma jeszcze oficjalnego potwierdzenia, ale jest dużo prawdopodobieństwo, że taka impreza się odbędzie. Należy wówczas wziąć pod uwagę, że część ulicy za Bramą Brandenburską będzie zablokowana dla ruchu od 11 czerwca do 19 lipca (ze względu na logistykę również kilka dni wcześniej i kilka dni później). Po obu stronach ulicy Straße des 17. Juni znajduje się duży parking autobusowy, dlatego warto wcześniej podjąć odpowiednie decyzje logistyczne z kierowcą.

Wyspa Muzeów w Berlinie. Okrągły jubileusz od 2025 roku

Wyspa Muzeów w Berlinie powinna być znana każdemu miłośnikowi sztuki. Któż bowiem nie słyszał o Ołtarzu Pergamońskim czy popiersiu królowej Nefretete. Przyznam, że kiedy dowiedziałam się o planowanym jubileuszu, nie od razu skojarzyłam, od którego to wydarzenia został on wyznaczony. Setki razy, stojąc przed fasadą Starego Muzeum, pierwszym wybudowanym w Berlinie, opowiadałam o jego otwarciu w 1830 roku. Baaa, grupom szkolnym kazałam wyliczać datę zapisaną rzymskimi znakami, widoczną w inskrypcji na fasadzie (1828). Ale skąd 1825?

Otóż 9 lipca 1825 roku położono kamień węgielny pod budowę pierwszego, publicznego muzeum sztuki w stolicy Prus. Takie istniały już w Paryżu, Lizbonie i Londynie. Berlin nie chciał być gorszy.

Z ciekawości spojrzałam do kronik miasta, czy w 1925 roku odbywały się jakieś uroczystości i wygląda na to, że decydenci, naukowcy czy artyści byli jednak zajęci czymś innym. Oto 9 lipca 1925 roku Albert Einstein przedstawił Berlińskiej Akademii pracę pt. „Jednolita teoria pola grawitacji i elektryczności”. Kilka dni wcześniej w Pruskiej Akademii Nauk chemik Otto Hahn wygłosił mowę z okazji przyjęcia do owej instytucji. W 1938 roku, wraz z Fritz’em Strassmannem przeprowadzi on pierwszą reakcję rozszczepienia atomu. A wracając do lipca 1925 roku, to właśnie wtedy oficjalnie nakazano zakładać psom kagańce.

Tak jak przypuszczałam, 100. rocznicę powstania berlińskich muzeów obchodzono w 1930 roku. 1 sierpnia w oranżerii pałacu Charlottenburg otworzono na nowo muzeum poświęcone twórczości rzeźbiarza Daniela Raucha. Znacznie ważniejszym wydarzeniem było jednak otwarcie nowego gmachu Muzeum Pergamonu. Tego, które stoi do dzisiaj i jest aktualnie w remoncie. Miało to miejsce 2 października.

I tak właśnie zamierza świętować Fundacja Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego (Stiftung Preußischer Kulturbesitz), która zarządza m.in. Państwowymi Muzeami w Berlinie. Przez 5 lat, począwszy od 2025 roku.

Pięć to również liczba muzeów wchodzących w skład kompleksu Wyspa Muzeów, dlatego każde z nich dostanie co roku swoją własną prezentację.

Główna wystawa 2026. Cassirer i impresjonizm

Cassirer und der Durchbruch des Impressionismus to jedna z najciekawszych zapowiedzi na berlińską wiosnę–lato 2026. Od 22 maja do 27 września Stara Galeria Narodowa (Alte Nationalgalerie) pokaże ponad sto dzieł francuskiego i niemieckiego impresjonizmu oraz klasycznej moderny, a punktem wspólnym tego zestawu będzie osoba Paula Cassirera.

Cassirer (1871–1926) był kluczowym berlińskim marszandem i wydawcą. Dzięki niemu francuscy impresjoniści — Edgar Degas, Paul Cézanne, Édouard Manet, Claude Monet, Auguste Renoir czy Vincent van Gogh — po raz pierwszy zyskali szeroką uwagę w niemieckojęzycznym świecie. Właśnie poprzez jego galerie liczne prace trafiły do zbiorów muzealnych i prywatnych, w tym także do Nationalgalerie. Cassirer był postacią, która potrafiła wywołać debatę publiczną: jego wystawy nie tylko kształtowały gusty, ale też przesuwały granice akceptowalności nowej sztuki.

Nie ograniczał się przy tym do Francji. Aktywnie promował niemiecki impresjonizm i wspierał berlińską Secesję, w której pierwsze skrzypce grali Max Liebermann, Lovis Corinth i Max Slevogt. Równolegle inwestował w twórców przecierających szlak ku modernizmowi: Edvarda Muncha, Augusta Gaula, a potem Ernstów Barlacha i Kirchnera oraz Paulę Modersohn-Becker. Dzięki temu program jego galerii stał się jednym z najważniejszych kanałów wprowadzania moderny do niemieckiej kultury.

Biografia Cassirera ma też ciemniejszą stronę. W styczniu 1926 roku, po burzliwym sporze rozwodowym i w atmosferze narastających stresów finansowo-towarzyskich, popełnił samobójstwo, strzelając do siebie w berlińskim Pałacu Sprawiedliwości. Miał 54 lata. Jego śmierć zamknęła pewną epokę rozwoju rynku sztuki w Berlinie.

Wystawa obiecuje przywrócić tę postać zbiorowej pamięci i pokazać, jak wiele z tego, co dziś uważamy za oczywiste w muzealnych salach, musiało zostać najpierw sprowadzone, wypromowane i obronione przez pojedynczego, wyjątkowo upornego marszanda. Do ekspozycji przygotowano obszernie ilustrowany katalog. Kuratorką jest Josephine Klinger, a projekt współprowadzi Franziska Lietzmann. Wystawa powstaje we współpracy z Staatliche Museen zu Berlin i dzięki wsparciu Kuratorium Preußischer Kulturbesitz oraz stowarzyszenia przyjaciół Nationalgalerie.

Pozostałe wystawy na Wyspie Muzeów

Jeszcze tylko do 15 lutego 2026
Wystawa „Goya – Monet – Degas – Bonnard – Grosse. Die Scharf Collection” w Starej Galerii Narodowej po raz pierwszy w pełnym zakresie zaprezentuje niemiecką prywatną kolekcję francuskiej sztuki XIX i XX wieku oraz współczesnej sztuki międzynarodowej.

Do 3 maja 2026 roku
Wystawa „Grundstein Antike. Berlins erstes Museum” (dosł. „Kamień węgielny antyku. Pierwsze muzeum Berlina”) prowadzi bezpośrednio do początków powstania Wyspy Muzeów. Ekspozycja ukazuje architekturę i historię Starego Muzeum jako rdzenia dzisiejszej kolekcji antycznej oraz wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO kompleksu Wyspy Muzeów.

6 lutego do 19 lipca 2026
Gebaute Gemeinschaft. Göbeklitepe, Taş Tepeler und das Leben vor 12.000 Jahren. (Zbudowana wspólnota. Göbeklitepe, Taş Tepeler i życie sprzed 12 000 lat.) W James-Simon-Galerie zobaczycie spektakularne znaleziska z Göbeklitepe i okolic Şanlıurfy – monumentalne rzeźby, T-konstrukcje i elementy architektury stworzone przez społeczności na progu przejścia z łowiecko-zbierackiego trybu życia do osiadłości. To okres wcześniejszy niż Stonehenge i piramidy, a jednocześnie kluczowy dla zrozumienia, jak powstawały najstarsze wspólnoty i jakie więzi je scalały. Ekspozycję uzupełniają współczesne fotografie Isabel Muñoz oraz rekonstrukcje architektoniczne; większość obiektów z muzeum w Şanlıurfie prezentowana jest po raz pierwszy poza Turcją.

Od 21 marca 2026 do 10 stycznia 2027
Schicksal in den Sternen Die Anfänge des Tierkreises. (Los zapisany w gwiazdach. Początki zodiaku.) W Nowym Muzeum (Neues Museum) pokazane zostanie, jak starożytny zodiak łączył astronomię z astrologią, wiarę z nauką i porządek nieba z niepewnością ludzkiego losu. Ekspozycja prowadzi od Babilonii przez Egipt, Grecję i Rzym, opisując narodziny horoskopu jako praktyki dostępnej nie tylko władcom, lecz także zwykłym ludziom. Pokazywane artefakty i papirologiczne źródła wyjaśnią, jak zodiak stał się narzędziem obserwacji, obliczeń i przewidywania, a zarazem projekcją odwiecznej potrzeby sensu i samopoznania.

Od października 2026 do kwietnia 2027
Dschingis Khan und die Welt der Mongolen. (Czyngis-chan i świat Mongołów). W James-Simon-Galerie zostanie przedstawiona wielka archeologiczna opowieść o imperium mongolskim, zbudowana wokół 800. rocznicy śmierci Czyngis-chana. Zaprezentowane zostaną rzadkie zabytki z pół tysiąca lat życia koczowników; wiele z nich nigdy nie było pokazywanych poza Mongolią, część pochodzi z polskich, rumuńskich i niemieckich zbiorów. W centrum narracji znajdzie się „mongolskie stulecie” (1250–1350), okres, który przeobraził eurazjatycki świat i którego obraz został ostatnio gruntownie zrewidowany dzięki wspólnym badaniom mongolsko-niemieckim. Wydarzeniem politycznym będzie otwarcie wystawy w obecności prezydenta Mongolii podczas oficjalnej wizyty państwowej w Niemczech.

Źródła:
Informacje Prasowe Stiftung Preußischer Kulturbesitz

Nie lubię muzeów

Nawet jeśli ktoś nie przepada za muzeami, polecam obejrzeć cały kompleks z zewnątrz. Szczególnie urokliwe są kolumnady przy Starej Galerii Narodowej, których gruntowny remont zakończył się w zeszłym roku. To jedno z mniej znanych miejsc w Berlinie, w którym instagramowe i tik-tokowe (tylko bez szaleństw) fotki oraz nagrania wyjdą spektakularnie.

Nie jest jeszcze znany termin, ale pod kolumnadę prawdopodobnie powróci wyjątkowy bar z odświeżającymi napojami i programem powstałym przy współpracy z portalem VisitBerlin. Jeśli będzie to tak, jak w zeszłym roku, to w sierpniu od czwartku do niedzieli w godzinach 16.00-22.00 (niedziela do 20.00) będzie można się rozsiąść na leżakach z drinkiem w ręku. A w każdy czwartek dodatkowo coś z kultury (najczęściej odczyty) i po 18.30 muzyka z DJ-em. Wstęp do Kolonnaden-Bar wolny.

Ponadto zapowiadane są Noce Filmowe z UFA (klasyki kina) na świeżym powietrzu, koncerty i wystawy pod gołym niebem.

Ołtarz Pergamonu dostępny od 2027 roku

I jeszcze coś, z czego może nie wszyscy zdają sobie sprawę. Pamiętam bowiem, jaka „rozpacz” podsycana przez media clickbajtami, została rozpętana przy zamknięciu ostatniego fragmentu Muzeum Pergamonu. Krzykliwe tytuły lamentowały o nadchodzącej, wieloletniej niedostępności najsłynniejszego muzealnego obiektu w Berlinie, co mogło budzić pewien smutek, zważywszy na podawaną datę otwarcia – w 1937 roku.

Mało kto zauważał wówczas trzeźwo, że tak jak muzeum było zamykane etapami, tak będzie też następować jego ponowne otwarcie. A fragment z Ołtarzem Pergamonu będzie dostępny już w 2027 roku i odwiedzający będą do niego przechodzić przez wspomnianą kolumnadę. Swoją drogą, do Muzeum Pergamonu wchodziłam już tyloma różnymi drogami, że jeszcze tylko takiej przez dach mi brakuje…

Byliście w Muzeum Pergamońskim?

2025. Mój wybór dziewięciu najważniejszych wydarzeń w Berlinie

W 2025 roku Berlin będzie kontynuował obchody przełomu 1989/1990, które miały kluczowe znaczenie w historii Niemiec. Jednym z ważniejszych wydarzeń będzie 35-lecie East Side Gallery – najdłuższej galerii graffiti na świecie, powstałej na fragmencie Muru Berlińskiego. Okrągłe jubileusze obchodzić będą także dwa wydarzenia z 1825 roku: budowa muzeum, które dało początek późniejszemu kompleksowi muzealnemu, Wyspa Muzeów, oraz uruchomienie pierwszej regularnej linii transportu publicznego w mieście. Latem 2025 roku warto także wybrać się na Pawią Wyspę, gdzie po wielu latach renowacji ponownie otwarty zostanie pałacyk, znany ze swojej romantycznej atmosfery i malowniczych widoków.

Zapraszam do zapoznania się z wydarzeniami

1. 200-lecie Wyspy Muzeów (Museuminsel)
   Przez cały rok 2025 Berlin będzie świętować 200-lecie Wyspy Muzeów, wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Planowane są liczne wydarzenia, wystawy, koncerty i pokazy filmowe, podkreślające bogatą historię i kulturę tego miejsca. → więcej
2. Ponowne otwarcie pałacu na Wyspie Pawiej (Pfaueninsel)
   W maju 2025 roku, po siedmioletniej renowacji, nastąpi uroczyste otwarcie pałacu na romantycznej Wyspie Pawiej. To urokliwe miejsce oferuje malownicze krajobrazy i swobodnie poruszające się pawie, stanowiąc idealne miejsce na relaksujący spacer.
3. Otwarcie PETRI Berlin
   W kwietniu 2025 roku zostanie otwarte nowe centrum archeologiczne PETRI Berlin, zlokalizowane w sercu miasta. Będzie to miejsce wystaw, warsztatów i prac badawczych, oferujące wgląd w początki historii Berlina.
4. Pierwszy mecz NFL w Berlinie
   Jesienią 2025 roku berliński Stadion Olimpijski będzie gospodarzem pierwszego w historii regularnego meczu National Football League (NFL) w Berlinie. To wydarzenie przyciągnie fanów futbolu amerykańskiego z całego świata
5. Wystawy Kandinsky’ego
   Od 8 lutego do 10 maja 2025 roku w Muzeum Barberini w Poczdamie odbędzie się wystawa „Kosmos Kandinsky”, a od 27 lutego do 15 czerwca 2025 roku w berlińskim Kupferstichkabinett zaprezentowana zostanie wystawa „Kosmos Błękitnego Jeźdźca”. Obie wystawy skupią się na twórczości Wassily’ego Kandinsky’ego i jego wkładzie w rozwój abstrakcji w XX wieku.
6. 80. rocznica zakończenia II wojny światowej
   8 maja 2025 roku Berlin uczci 80. rocznicę zakończenia II wojny światowej. Tego dnia odbędzie się jednorazowe święto państwowe, podczas którego planowane są liczne uroczystości upamiętniające, w tym ceremonie, wystawy i wydarzenia edukacyjne, mające na celu refleksję nad historią i promowanie pokoju.
7. Stały pokaz Cirque du Soleil
   W listopadzie 2025 roku w berlińskim Theater am Potsdamer Platz zadebiutuje „Alize” – pierwszy stały europejski pokaz Cirque du Soleil. Spektakl, współprodukowany przez LiveNation, obiecuje przekraczać granice wyobraźni dzięki akrobatycznym występom, magii i artyzmowi.
8. 35-lecie Zjednoczenia Niemiec
   3 października 2025 roku Niemcy będą świętować 35. rocznicę Zjednoczenia. Berlin, jako symbol jedności kraju, zorganizuje oficjalne obchody z udziałem polityków, koncerty plenerowe oraz wydarzenia kulturalne podkreślające drogę do zjednoczenia po upadku Muru Berlińskiego.
9. 200 lat transportu publicznego w Berlinie
   20 maja 1825 roku Simon Kremser, urodzony we Wrocławiu, uruchomił pierwszą regularną linię konnego omnibusu pomiędzy Berlinem a Charlottenburgiem (ówcześnie odrębnym miastem). To wydarzenie uznaje się za początek publicznego transportu w stolicy Niemiec.

Bilety komunikacji miejskiej w Berlinie 2026

UWAGA: od 2026 roku nie ma już biletów na strefy BC w Berlinie oraz zostały wycofane bilety siedmiodniowe. 

Planując zakup biletów komunikacji miejskiej w Berlinie należy wziąć pod uwagę:

• ile jest osób (w tym dzieci do lat 6 oraz do 14)
• czy chcesz poruszać się tylko po Berlinie, czy również okolicach (np. po Poczdamie)
• ilość dni, na które chcesz zakupić bilety (czy są to weekendy/święta)

Dodatkowo warto się zastanowić, co chcesz zwiedzać, bo może bardziej opłacalna będzie karta turystyczna ze zintegrowanym biletem komunikacji miejskiej. Mniejsze znaczenie ma natomiast położenie Twojego hotelu, chyba, że wszystko, co chcesz zobaczyć, jest w zasięgu 20 minut spacerem. To rzadkie, ale możliwe.

Strefy taryfowe Berlina

Ceny biletów różnią się w zależności od strefy. Aglomeracja berlińska podzielona jest na trzy strefy taryfowe:

Bilety komunikacji miejskiej można kupić na strefę AB lub ABC. Nie ma wersji tylko na strefę A lub BC. Wybierając się tylko do Berlina zakup bilet na strefę AB, ale uważaj, bo na przykład port lotniczy Berlin-Brandenburgia (BER) jest już w strefie C.

Przydatne plany sieci komunikacyjnej ze strony Berlińskiego Zakładu Komunikacji (BVG)

• schematy sieci połączeń szynowych, autobusów, tramwajów do pobrania w PDF
• interaktywny plan miasta na stronie BVG (po wpisaniu startu i celu wyświetlą się propozycje połączeń wraz z cenami biletów i oznaczeniem stref)

Myślisz o dobrej aplikacji na komórkę? Patrz niżej.

Taryfy (oferta BVG), ważne od 1 stycznia 2026

Podane ceny dotyczą tylko najczęściej kupowanych, wybranych biletów w normalnej taryfie (Regeltarif). Bilety ulgowe (ermäßigt), miesięczne, roczne i inne są dostępne w przeglądzie taryf na stronach BVG. Zakupione bilety, raz skasowane, są ważne we wszystkich środkach publicznego transportu, czyli kolei regionalnej, kolejce miejskiej, metrze, autobusach, tramwajach oraz na promach.

Uprawnieni do ulg

Do ulgowych biletów uprawnione są dzieci od 6 do 14 lat włącznie, czyli takie przed 15 urodzinami. Dzieci poniżej 6 roku życia korzystają ze środków komunikacji publicznej bezpłatnie (czyli takie, które jeszcze nie obchodziły swoich szóstych urodzin). Należy mieć przy sobie dokument ze zdjęciem potwierdzający wiek dziecka.

Nie wszystkie bilety mają wersje ulgowe.

Nie ma ulg dla seniorów. Mam tu na myśli przykładowo turystę z Polski w wieku 67 lat, który chciałby zakupić ulgowy bilet na pojedynczy przejazd. Nie ma czegoś takiego. W ofercie jest jedynie spersonalizowany bilet roczny VBB-ABO 65PLUS na Berlin i Brandenburgię.

Nie ma ulg komunikacyjnych dla uczniów powyżej 15 roku życia/studentów-turystów z Polski. Podobnie, jak przy seniorach, legitymacja studencka nie uprawnia do nabycia ulgowych biletów. Studenci niemieckich uczelni mają swoje bilety semestralne lub zakupują tańsze bilety miesięczne za okazaniem dokumentu z miejsca nauki/kształcenia.

Oferta Niemieckich Kolei (DB)

Wybierając się do Berlina z regionów graniczących z Brandenburgią, warto zwrócić uwagę na ofertę Niemieckich Kolei. Bilety można zakupić w kasach na stacjach kolejowych lub w automatach DB. Podane ceny obowiązują dla drugiej klasy przy zakupie w automacie lub przez internet.

W ostatnich latach rozwinęła się współpraca transgraniczna i do Berlina można dojechać na jednym bilecie z takich miast jak Szczecin, Gorzów Wlkp. czy Zielona Góra. Warto się doinformować, w jakim zakresie obowiązuje on w środkach komunikacji miejskiej w Berlinie.

Turystyczne karty rabatowe

Najpopularniejsze turystyczne karty rabatowe, Berlin WelcomeCard oraz CityTour Berlin, uprawniają do wielu zniżek w muzeach oraz pełnią rolę biletu w środkach komunikacji miejskiej. Opłaca się je kupić, jeśli nastawiamy się na intensywne zwiedzanie. Karty dostępne są na okres od 48 godzin do 6 dni. Tutaj dowiesz się, czy taka karta jest dla Ciebie lepsza od zwykłego biletu.

Bilety komunikacji miejskiej w Berlinie. Gdzie je kupować?

Bilety BVG kupuje się w punktach oznaczonych symbolem BVG/S-Bahn/VBB, w automatach na peronach U-Bahn/S-Bahn oraz w tramwajach i bezpośrednio u kierowcy autobusów. Bilety kupione u kierowcy autobusu i tramwajowe mają automatycznie wydrukowaną datę i godzinę i obowiązują od momentu zakupu. Inne trzeba odbić w kasownikach znajdujących się najczęściej w pobliżu automatów. Jeśli kupiłe/aś bilet wcześniej, skasuj go na peronie, w autobusie lub tramwaju. Kasowników nie ma w pociągach regionalnych, S-Bahn i U-Bahn. Uwaga: kupując bilet w autobusie u kierowcy nie można już płacić gotówką.

Płatność banknotami

Poza monetami płatność można również uiścić banknotami euro (z wyjątkiem automatów w tramwajach, chociaż pojawiają się już nowe maszyny mające taką opcję). Jednak niektóre automaty mają opcję płatności tylko monetami lub kartą (okienko na banknoty jest zablokowane). Na peronach metra i kolejki miejskiej zazwyczaj są dwa automaty, z których jeden ma opcję płatności banknotami. Może się jednak zdarzyć, że kieszonka jest z jakiegoś powodu nieczynna lub mamy banknot o większym nominale. Dlatego zawsze polecam wcześniejszy zakup biletu lub danie sobie przed odjazdem trochę czasu na spokojny zakup. Przy pośpiechu łatwo o pomyłki i przepłacenie.

Rodzaje automatów biletowych

W Berlinie są dwa rodzaje automatów. Biało-żółte z symbolem BVG oraz czerwono-szaro-niebieskie DB/VBB (zastępowane już w większości czerwonymi automatami VBB). Te drugie stoją na lotnisku, dworcach kolejowych oraz stacjach kolejki miejskiej (S-Bahn). W obu otrzymasz bilety ważne w Berlinie i w obu jest obsługa w języku polskim. Ekrany oczywiście się różnią.

Uwaga na bilety turystyczne w automatach

Podchodzisz do automatu, klikasz i otrzymujesz główny ekran. Po niemiecku lub angielsku.

Po pierwsze możesz zmienić język na polski.

Po drugie uważaj na ofertę „Bilety dla turystów”. Bo z pewnością większość z Was poczuwa się do bycia turystą. Bilety te dotyczą kart rabatowych typu BerlinWelcomeCard i CityTourCard i są znacznie droższe od zwykłego 24-godzinnego biletu. Oczywiście, jeśli założyłe/aś zwiedzanie z tego typu kartą, to zakup jest wskazany. Ale po książeczkę z ofertą rabatów i tak musisz pójść do miejsca, w którym są one wydawane. W automatach kupisz również bilety wstępu do wybranych atrakcji turystycznych.

Zatem nie daj się zwieść. Normalny, 24-godzinny bilet komunikacji miejskiej też jest dla Ciebie! Przeczytaj sobie powyższe oferty, porównaj, wybierz, spisz niemiecką nazwę i kup bilet bez omyłkowego przepłacania.

Aplikacje mobilne BVG

BVG ma kilka aplikacji, które ułatwiają pasażerom planowanie podróży i zakup biletów. Najbardziej przydatne będą dwie, które opisuję niżej.

Pierwsza to BVG Fahrinfo Berlin (Google Play, App Store), czyli rozkład jazdy oraz narzędzie pozwalające wyszukać najlepszą opcję przejazdu. Polecam, sama korzystam i nie wyobrażam sobie jej braku przy zapuszczaniu się w „dzikie” zakątki Berlina, gdzie autobus kursuje średnio co godzinę. Aplikacja niezbędna, jeśli planujesz zwiedzanie obiektów turystycznych położonych poza śródmieściem.

Druga to BVG Tickets Berlin (Google Play, App Store), aplikacja do zakupu biletów. Wymaga ona założenia konta. Płatności dokonuje się m.in. za pomocą karty kredytowej, Google Pay lub Paypal. Można kupić bilety dla osoby/osób towarzyszących. Bilety, których ważność wynosi dzień lub dłużej można kupić z 180-dniowym wyprzedzeniem. Pozostałe są ważne od momentu zakupu.

Jazda „na gapę”

Jazda po Berlinie bez ważnego biletu nie opłaca się. Kontrole są częste, a opłata specjalna za brak ważnego biletu wynosi 60€. Trzeba pamiętać, że zakupiony w automacie na stacji bilet należy jeszcze skasować! Jeśli kupujesz bilet w kasie, sprawdź, czy ma on nadrukowaną informację, że bilet trzeba skasować. Może to być „Bitte hier entwerfen” lub „Vor Fahrantritt bitte entwerfen„. Odpowiednio po angielsku „Please validate your ticket” lub „Please validate before use”.

Kontrola biletów a fałszywi kontrolerzy

Feuerzangenbowle. Co to jest?

Feuerzangenbowle to nazwa alkoholowego trunku, który na jarmarkach ma zazwyczaj osobne stoisko. Jeśli jest przygotowywany na miejscu, to centralne miejsce zajmuje wielki kocioł (Bowle). Ponad nim rozstawiona jest metalowa sztanga (FeuerZange), a na niej rozstawione są głowy cukru.

W kotle przyrządzane jest grzane czerwone wino według tradycyjnej receptury. Dodawane są skórki pomarańczy oraz cytryny, laski cynamonu i anyż. Głowy cukru polewa się obficie rumem, a następnie podpala (Feuer), by te skarmelizowane spływały do kotła, nadając alkoholowi unikatowy smak.

Feuerzangenbowle w Nikolaiviertel

Pośrodku centralnego placu w Nikolaiviertel, czyli Dzielnicy Św. Mikołaja będącego kolebką Berlina w okresie adwentu rozstawiany jest mini-Weihnachtsmarkt, w którym Feuerzangenbowle gra szczególną, podwójną rolę.

Po pierwsze można się napić owego trunku po bardzo przyjaznej cenie 5 € (2024). Dlaczego przyjazna? Otóż na innych jarmarkach tyle zazwyczaj kosztuje zwykłe grzane wino, a Feuerzangenbowle jest o 1 lub 2 euro droższe. Ale nie w Nikolaiviertel. Do tego, jeśli trafi się w odpowiedni moment, można podpatrzeć całą ceremonię popalania cukru i jego spływania do kotła. Ten z kolei może pomieścić ok. 130 litrów napoju i są dni, kiedy napełniany jest kilkukrotnie.

Po drugie, obok jest duży ekran, na którym wyświetlany jest klasyk niemieckiego kina, komedia „Feuerzangenbowle” z 1944 roku. Rozstawione są sofy oraz fotele z klimatycznymi czerwonymi kocami do okrycia się.

Dzielnica Św. Mikołaja

Spacerując od Placu Aleksandra do Bramy Brandenburskiej (lub tym bardziej w odwrotną stronę), Nikolaiviertel jest często pomijany. Dlaczego? Otóż dzielnica ta leży nieco na uboczu, a jej zewnętrzne fasady wcale nie zachęcają do dalszej eksploracji. Tymczasem trzeba wejść między tą dziwną, wielką płytę z podcieniami, by poczuć zupełnie inny klimat. Plac przed Kościołem Św. Mikołaja (dzisiaj już muzeum) z okoliczną zabudową tworzy berlińską starówkę. Niewiele tu jednak zachowało się oryginalnych budowli. Znakomita większość to rekonstrukcja i samemu należy ocenić, czy udana.

Jak dla mnie, przy tak niewielu zachowanych zabytkach ze średniowiecza, Nikolaiviertel ma swój urok. Nawet, jeśli czasem pogardliwie nazywany jest „socrealistycznym Disneylandem”. Zniszczoną i rozebraną po wojnie starówkę odbudowano na 750-lecie miasta w 1987 roku. Swoja drogą, czy wiesz, że Berlin już kilka lat temu zaczął myśleć o przygotowaniach do swoich 800. urodzin w 2037 roku?

Zachęcam zatem, żeby nie pomijać owej dzielnicy. Jeśli sie dobrze rozejrzysz w jej pobliżu (między Czerwonym Ratuszem a Forum Humboldtów), to dostrzeżesz na fasadzie napis Nikolaiviertel 1237. Może nie trafisz na bajkową atmosferę, bo śniegu nikt na zawołanie nie zagwarantuje, ale jest kilka powodów (świątecznych), dla których warto skręcić w bok.

Feuerzangenbowle. Co to za film?

Dobrze, ja też jeszcze nie obejrzałam tego filmu w całości, ale na pewno kiedyś to zrobię. Niestety film wyświetlany jest jedynie po niemiecku, bez podpisów, więc absolutnie zrozumiem brak dłuższego zainteresowania. W dodatku aktorzy w nim występujący mówią niekiedy dialektem. Tytułowy Feuerzangenbowle występuje na początku, a większość akcji dzieje się w szkole. Po dokładny opis fabuły oraz inne ciekawostki odsyłam do Wikipedii. Aaa, i jeśli nazywasz się Pfeiffer (z trzema f!), to dostaniesz trunek na stoisku gratis!

Film wyświetlany jest dwa razy dziennie od poniedziałku do piątku (17.00 i 19.30), a w weekendy trzykrotnie (14.00, 17.00 i 19.30).

Chociaż nie ma informacji na stronie, to w niedziele adwentowe (pierwszą, drugą i trzecią) przed ostatnim pokazem (chyba) występuje live trzech sympatycznych panów w strojach i z repertuarem z lat 30. i 40. ubiegłego wieku. Nazywają się Die Herren von der Tankstelle.

Co, jak i gdzie

Obok stoiska z Feuerzangenbowle są jeszcze dwa mniejsze z przekąskami. Serwowany jest również tradycyjny Glühwein, a także napoje bezalkoholowe, kawa, czekolada i soki.

Ten mini-Weihnachtmarkt otwarty jest codziennie, od poniedziałku do czwartku 12.00-21.00, a w piątki, soboty i niedziele od 12.00 do 22.00. Potrwa do 28 grudnia 2025 roku, można zatem zahaczyć o niego w kilka dni po świętach. 24 grudnia pozostanie zamknięty. W komórce na mapie wbij po prostu: Nikolaikirchplatz 10178 Berlin (żeby nie pomylić z kościołem w Spandau).

Obok znajdziesz wiele drobnych butików z pamiątkami (dominują niedźwiedzie breloczki i pluszaki). Ponadto warto odwiedzić pobliski Knoblauchhaus, gdzie pokazane jest, jak żyła zamożna rodzina w okresie Biedermeier (wstęp 3 €). W grudniu jest wiele dekoracji świątecznych nawiązujących do epoki.

A przy Propststraße 8 znajdziesz sklep z oryginalnymi ozdobami z Rudaw (Erzgebirge), słynący z drewnianych dekoracji, takich jak łuki, piramidy, dziadki do orzechów czy „figurki palaczy” (ostatnio w reportażu telewizyjnym widziałam nawet połączenie obu ostatnich). Są tu tak ciekawe historie do opowiadania, że zazwyczaj nawet latem zatrzymuję się z Gośćmi przy witrynie i staram się w ciągu kilku minut przedstawić, co najważniejsze.

Wiśnie w Berlinie

Osobiście uważam, że „budząca się do życia przyroda” (no wiadomo, że wcześniej nie umarła) to wdzięczny temat, by zaplanować kilka spacerów po mieście. Będą to jednak raczej peryferyjne wyprawy, chociaż parków, rzek i kanałów w centrum Berlina nie brakuje. Kwitnienie wiśni nieodłącznie kojarzy się z Japonią i często w Europie aleje czy skwery obsadzone drzewkami wiśni są powiązane z tym krajem. Mogą to być ambasady Japonii, centra kultury, miejsca pamięci ofiar w Hiroshimie i Nagasaki, wreszcie miejsca związane z historią współpracy dyplomatycznej.

Mieszkam teraz w Korei i okres kwitnienia drzew jest w turystyce traktowany bardzo poważnie. Już w lutym pojawiają się pierwsze prognozy dla całego kraju. Instagramerzy ścigają się na oryginalne fotki, blogerzy wrzucają na pierwsze strony najpopularniejsze miejsca, a patrioci z przekąsem podkreślają, że te drzewka to tak naprawdę japońska spuścizna z okresu kolonizacji (1910-1945) i nie ma się czym ekscytować. Niezależnie od podejścia, poza kwitnieniem drzew, tłumy Koreańczyków wybierają się też do miejsc, gdzie kwitną forsycje, azalie, magnolie czy róże. Nawet zimą znajdą się pola różowych traw czy kwitnącego rzepaku (sama miałam rzepakową sesję w styczniu).

Trend na kwitnące foty zauważam też oczywiście w Europie, chociaż na festiwale do Werder czy Britz jeździłam jeszcze zanim powstał Instagram. Poniżej podaję zatem kilka pomysłów na spędzenie kwietniowego weekendu w Berlinie i okolicy. Weekendu na łonie natury i w otoczeniu kwitnących drzew.

Ogrody Świata

Ogrody Świata (Gärten der Welt) są warte wizyty same w sobie i bez specjalnej okazji. Ogrody: Chiński, Japoński i Koreański zajmują sporą część kompleksu i są przepięknie zaaranżowane. Co roku na łące obok odbywa się Festiwal Kwitnących Wiśni (Kirschblütenfest). W 2026 będzie to prawdopodobnie w weekend 11-12 kwietnia (12.00-17.00). Jeśli jednak nie przepadasz za tłumami, to proponuję odwiedzić Ogrody już w piątek 10 kwietnia.

Podczas festiwalu prezentowany jest bogaty program sceniczny (muzyka, pokazy tradycyjne i sportowe, warsztaty, konkursy), a ogrody opanowane są przez fanów cosplay. Wszystko to razem tworzy unikalną atmosferę dla tych, którzy aktualnie nie mogą wybrać się na Daleki Wschód, a chcieliby doświadczyć trochę tej kultury. I to wszystko za cenę wstępu, która obowiązuje w normalne dni. Polecam.

Uwaga: jeśli planujesz wizytę w Ogrodach Świata, przejrzyj dokładnie całą ofertę na oficjalnej stronie. Zobacz plan ogrodów, by niczego nie pominąć. A być może zechcesz przejechać się jedyną w Berlinie kolejką linową? Jest taka i powstała z okazji Międzynarodowej Wystawy Ogrodniczej IGA w 2017 roku.

Ogrody Świata (Gärten der Welt)
Główne wejście: Blumberger Damm 44, 12685 Berlin
Kiedy: 11-12 kwietnia 2026, 12.00-17.00
Wstęp: 9€ (4€)

Festyn Kwitnienia Drzew w Britz

Britz to dzisiaj część berlińskiego okręgu Neukölln, który w granicach miasta znalazł się w 1920 roku. Jego początki, jako wsi i majątku rycerskiego sięgają jednak czasów średniowiecznych, zbliżonych datą do powstania samego Berlina (pierwsza połowa XIII wieku). Pozostałością po tym okresie jest między innymi kościół Britz z polnego kamienia (XIII wiek). Zabudowania majątku Britz i pałacu powstały nieco później w miejscu wcześniejszych, a zniszczonych pożarem. Wyprawa na festyn, położony nieco z dala od centrum, opłaca się ze względu na otaczające go zabytki i ciekawostki. Może zająć nawet cały dzień.

Kwitnące drzewa w nazwie festynu to japońskie wiśnie posadzone wzdłuż Parchimer Allee, ale jeśli Wielkanoc przypada dość wcześnie, to raczej nie można ich jeszcze podziwiać w pełnej krasie. Festyn to głównie aleja obstawiona z obu stron ciężarówkami z gastronomią, grami loteryjnymi i karuzelami. Jest przyjemnie (i taniej niż w śródmieściu) i warto spędzić tu kilka chwil, jeśli jesteśmy z dziećmi lub w Berlinie „widzieliśmy już wszystko”. Festyn odbywa się wzdłuża zachodniego odcinka Parchimer Allee.

A co z kwitnieniem drzew z nazwy? Oczywiście drzewa są i kwitną, ale nie podczas całego festynu, bo trwa on ponad trzy tygodnie, od 27 marca do 19 kwietnia  2026 roku. Najlepiej zatem do Britz wybrać się w pierwszej połowie kwietnia.

Co w okolicy Britz do zwiedzania?

Atutem miejsca jest pobliski majątek Britz, który uczyniłabym głównym celem wyprawy, a festyn niejako przy okazji. Można tu obejrzeć zwierzęta gospodarskie, maszyny rolnicze, powozy, kolorowe ptactwo. Tutaj znajduje się również Muzeum Okręgowe Neukölln (wstęp bezpłatny), oraz pałac Britz, ciekawie prezentujący kulturę mieszkania wyższych sfer na przełomie XIX i XX wieku (wstęp 3€/2€, jeśli są wystawy czasowe to wstęp 5€/3€  wt-nd. 12-18).

Niedaleko można też obejrzeć przykład modernistycznej architektury, osiedle Großsiedlung Britz ze słynnym budynkiem w kształcie podkowy (Hufeisensiedlung). Był to jeden z pierwszych projektów socjalnego budownictwa w Berlinie, powstały w latach międzywojennych wg projektu Bruna Tauta i Martina Wagnera. Od 2008 roku, wraz z kilkoma innymi osiedlami, znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Tak podaję te dodatkowe informacje na wypadek, gdyby okolica pod względem kwitnienia jednak nieco rozczarowała.

Osobiście trafiłam w tu podczas festynu, ale jeszcze przed kwitnieniem. Mimo to wczesna wiosna w przypałacowym parku Britz bardzo mi się podobała.

Kwitnienie Drzew w Britz (Britzer Baumblüte)
Główne wejście: Parchimer Allee 110, 12359 Berlin
Kiedy: 27 marca – 19 kwietnia 2026
Wstęp: wolny

Norwegerstraße

Pora na przykład ogólnodostępnej ulicy z historycznym tłem. Chodzi o Norwegerstraße w pobliżu mostu Bösebrücke i miejsca dawnego przejścia granicznego Bornholmer Straße. W wielkim skrócie, to jest to przejście, na którym podniesiono szlabany krótko przed północą 9 listopada 1989 roku. Pod tym względem miejsce to zasługuje na osobny wpis. Łaziłam po tej okolicy, zanim została na nowo zagospodarowana (przejście było ogromne) i zrobiłam parę fot. Jedno rzucam zaraz za wiśniami, może kogoś zachęci, by tam się udać w tym roku. Miejsce zdecydowanie mniej komercyjne niż Checkpoint Charlie.

Norwegerstraße przebiega prostopadle do Bornholmer Straße, pod mostem Bösebrücke. Można ją podzielić na dwie części: południową, po której poruszają się samochody i która tuż przed mostem kończy się ślepym zaułkiem oraz północną. Ta przebiega wzdłuż ogródków działkowych i jest wyasfaltowaną ścieżką dla pieszych i rowerzystów (obok wydeptana jest jeszcze taka dzika).

Jeśli spojrzysz na mapę Google, to zauważysz, że ulica jest oznaczona jako Kirschblütenpfad (Ścieżka Kwitnących Wiśni). Nie bez powodu. Zasadzono tu 215 drzew wiśniowych (ozdobnych, bez owoców).

Teraz trzeba ponownie odwołać się krótko do historii. W 1990 roku, a więc pomiędzy upadkiem muru a zjednoczeniem Niemiec, w japońskiej stacji telewizyjnej TV Asahi wezwano widzów do wielkiej zbiórki pieniężnej na drzewka owocowe dla Niemiec, by poprzeć ideę zjednoczenia. Odzew był ogromny, zebrano około miliona euro. Zakupione drzewka zaczęto sadzić w miejscach związanych z podziałem, głównie w Berlinie (wzdłuż dawnej granicy) oraz Brandenburgii. Norwegerstraße jest jednym z takich miejsc. Również te w Ogrodach Świata pochodzą z tej akcji.

Dlatego też wzdłuż dawnej granicy i to raczej tej zewnętrznej, dzisiaj granicy Berlina z Brandenburgią spotkać można wiele miejsc, które pięknie kwitną na wiosnę. Ale o tym dalej. Ścieżka wzdłuż Norwegerstraße jest wyjątkowa, gdyż drzewka zostały zasadzone tu dość gęsto i po obu stronach. Wiosną tworzą piękny, różowy tunel.

Jeśli marzysz o fajnym zdjęciu, a jest sporo ludzi, przejdź na południową stronę ulicy. Tam również jest ciekawie. Dodatkowo z mostu, przy odpowiednim sprzęcie, możesz zrobić zdjęcia kwiatów z wieżą telewizyjną w tle. No, ja w 2015 roku nie miałam super sprzętu. Dzisiaj też nie mam, wszystko wydaję na kawę. Polecam to miejsce gorąco w tym roku. Łatwo tu dojechać, nie ma opłat, jest historia (będziesz gdzieś indziej niż na popularnym Checkpoint Charlie) i znajdziesz ciekawe ujęcia.

Gdzie: Norwegerstraße (zobacz na mapie Google)
Jak dojechać? Najprościej S-Bahnem S1, S2, S8, S25, S26, S85 do stacji Bornholmer Straße. Można też tramwajem 50, M1, M2, M13 do przystanku o takiej samej nazwie.

Róg Japoński (Japaneck)

Ok., tutaj nie byłam osobiście, chociaż byłam w pobliżu. I to nie raz. Myślę, że niejednemu dawnemu studentowi/ce FU powie coś nazwa ulicy Goerzallee (?). No właśnie, ile ja mam wspomnień, których nie wypada tu przytaczać ze studenckich akademików przy tej ulicy. Na początku XXI wieku (przed dinozaurami znaczy się) przyjeżdżałam tu nadzwyczaj często do znajomych.

Całkiem niedaleko przebiega granica między Berlinem a miastem Teltow, a tym samym dawna granica. I tu również jest wiśniowa aleja, znacznie dłuższa, niż ta w śródmieściu. W dodatku są tu bardzo przyjemne tereny na spacery (w trochę innym miejscu Drogi Muru uprawiałam jogging, pomieszkując w tych akademikach).

Mniej więcej tam, gdzie ulica Paul-Gerhardt-Straße wpada na Lichterfelde Allee, zaczyna się wiśniowa aleja. Jest nawet specjalnie oznaczona jako TV-Asahi-Kirschblütenallee. Można się nią przespacerować aż do tzw. Japońskiego Rogu (Japaneck), który leży na granicy Berlina, oraz powiatów Potsdam-Mittelmark oraz Teltow-Fläming. Przy okazji miasto Teltow leży w tym pierwszym. Pokręcone, nie?

Jak tam dotrzeć? Najbliższą stacją S-Bahn jest Lichterfelde Süd (S25, S26). Stąd do ścieżki jest około 10 minut, a do Japaneck 2 kilometry. Osobiście zrobiłabym sobie małą wyprawę ze stacji przez róg i dalej Berliner Mauerweg (Berlińska Droga Muru) do Trümmerberg Lichterfelde, czyli jednej z „gór” w Berlinie i okolicy, którą po drugiej wojnie światowej usypano z gruzu ze zniszczonej zabudowy. Oszałamiające 63 metry. Stamtąd zeszłabym parkiem na przystanek autobusowy przy Lichterfelder Ring. Całość: 4 kilometry. Ale to takie moje planowanie z mapy, którego nie przetestuję w najbliższym czasie.

Dodam tylko, że przy tej alei organizowany jest festyn Hanami, ale na 2026 nie widzę jeszcze terminu. W 2025 roku cały teren był niestety zamknięty z powodu renowacji trasy turystycznej wzdłuż dawnego muru berlińskiego. Tu znajdziesz więcej szczegółów, aleja ma być dostępna od kwietnia 2026.

Jeśli chodzi o inne miejsca, gdzie kwitną drzewa w Berlinie i okolicy, to polecę tu stronę Danieli, żony Japończyka, z którym mieszka w stolicy Niemiec. W tym poście znajdziecie kilkadziesiąt(!) adresów.

A tymczasem…

Baumblütenfest w Werder (Havel)

… chciałabym Ci przedstawić arcyciekawą imprezę, która odbywa się w okolicy Berlina. Dojedziesz tam pociągiem regionalnym na bilecie Berlin ABC (ale nie jedź dalej, bo na kolejnej stacji wylecisz za strefę).  Chodzi o niezwykle urokliwie położony Werder przy Haweli.

Wokół tej miejscowości rozciągają się liczne owocowe i warzywne sady. Przy następnej wizycie w sklepie (jakimś większym, np. Kaufland) spójrz na półki z keczupami, sosami do spaghetti i… winami owocowymi. Zobaczysz charakterystyczne czerwono-białe etykiety z nazwą miejscowości. Hmm…, mnie w tej chwili zaciekawił Kirschblütten Secco za całe 3,99€. Dam znać na Sylwestra 2024, czy warto. EDIT: 2025, zapomniałam o moich planach, ale dalej mnie ten Secco ciekawi.

Wracając do samego Werder, to w 2026 roku po raz 147! odbędzie się Baumblütenfest czyli Festyn Kwitnienia Drzew. Ma on charakter kilkudniowego festynu ludowego z atrakcjami dla rodzin, licznymi stoiskami z owocowym winem (niby taki sok, ale szybko uderza do głowy), oczywiście licznymi ogródkami przy lokalach i restauracjach. W Werder jest przepiękna okolica na wzgórzu z dawnymi, utrzymanymi jak przed 100 laty lokalami gastronomicznymi. I tymi girlandami z żarówek podświetlanymi nocą. No przynajmniej taki klimat był przed pandemią, zwłaszcza na Bismarckhöhe, możliwe, że koncepcja imprezy w międzyczasie się nieco zmieniła.

Kwitnące drzewa znajdziesz przede wszystkim wzdłuż Hoher Weg oraz w najstarszej części miasta na wyspie (Insel Werder).  Polecam ją zwiedzić i zajrzeć do którejś z licznych klimatycznych kafejek. Mnie osobiście zachwyciła kawiarnia artystyczna Scala (Am Markt 1, 14542 Werder (Havel)).

Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, by do Werder podjechać przed lub krótko po festynie i na spokojnie chłonąć atmosferę tego małego, brandenburskiego miasteczka (zobacz zdjęcia).

Baumblütenfest Werder (Havel)
Kiedy: 1 – 3 maja 2025 (akurat na majówkę, szczegóły na stronie), ogródki i dziedzińce już od 25 kwietnia
Jak dojechać: pociągiem RE1 z Berlina lub Frankfurtu nad Odrą, stacja Werder (Havel). Ze stacji do śródmieścia trzeba przejść kawałek pieszo, ewentualnie podjechać autobusem. Ja czasami robiłam sobie krajoznawczą wycieczkę i jechałam autobusem 631 z dworca autobusowego w Poczdamie (tuż przed głównym dworem kolejowym). Trasa mieści się w strefie ABC Berlina, przejazd trwa około pół godziny. Można wówczas wysiąść w centrum miejscowości (Werder Post), ale w czasie festynu są objazdy.

Muzea w Berlinie otwarte w poniedziałki

Jeśli Twój pobyt w Berlinie wypada akurat w poniedziałek, a masz ochotę wejść gdzieś do środka… nic straconego. Mit „zamkniętych muzeów” w poniedziałki już dawno stracił na sile. Stolica Niemiec jest dużym i różnorodnym miastem. Wystawy, muzea i atrakcje turystyczne są zarządzane przez różne podmioty i nie ma już problemu, by w deszczowy (lub upalny!) poniedziałek poszukać schronienia pod dachem czy we wnętrzach z klimatyzacją.

Weź jednak pod uwagę, że „zamknięte poniedziałki” dotyczą wszystkich placówek muzeów państwowych (a zatem takie klasyki jak galerie narodowe, Muzeum Egipskie czy Pergamon). Wyjątkiem są dwa muzea w Forum Humboldtów, czyli Muzeum Etnologiczne oraz Muzeum Sztuki Azji.

W poniedziałki zamknięte są również pałace i pomniejsze obiekty podlegające Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia. Nie ma jednak problemów, by pospacerować sobie po dawnych, królewskich ogrodach. Chociaż wpis dotyczy Berlina, to dodam od razu wskazówkę, że jeśli bardzo chciał(a)byś doświadczyć „pruskiego blasku i splendoru” w oryginale, to w Poczdamie otwarty jest Nowy Pałac. Jest celowe działanie, by nie zostawiać poniedziałkowych turystów zupełnie na lodzie.

Fundacja Muzea Miejskie (uwaga, nazwa myląca, obejmuje kilka regionalnych muzeów historycznych) również część swoich placówek ma zamknięte w poniedziałki. Otwarte jest natomiast, moim zdaniem całkiem interesujące, muzeum w Kościele Św. Mikołaja (Muzeum Nikolaikirche) oraz wystawa Berlin GLOBAL w Forum Humboldtów.

Blauer Montag

„Zamknięte, niepracujące poniedziałki” to nie jest wymysł współczesnych czasów. Jest to jednak historia na inny wpis, a nawet blog. Zwyczaj powiązany jest z różnymi branżami, nie tylko muzealnictwem. Poniedziałek pozostawał wolny po intensywnym weekendzie, gdy liczba odwiedzających, warsztatów czy oprowadzań zazwyczaj jest wyższa.

Obecnie, jeśli muzea są czynne przez cały tydzień, poniedziałek nadal pozostaje najczęściej wybieranym dniem wolnym. Warto jednak sprawdzać dni otwarcia na oficjalnych stronach. W popularnych miejscowościach, by nie zostawiać rozczarowanych turystów samych sobie, stosuje się dywersyfikację. Tak jest na przykład w Weimarze, gdzie w poniedziałki można zwiedzać miejsca związane ze szkołą Bauhaus i moderną, a we wtorki z literacką klasyką Goethego, Schillera i spółki.

I jeszcze jedno, jeśli na poniedziałek w danym landzie przypada dzień ustawowo wolny od pracy, to muzea pozostają zazwyczaj otwarte. Jest logiczne, że to właśnie w święta czy przedłużane weekendy ludzie chcą zwiedzać więcej. Te specjalne dni otwarcia (i zamknięcia) znajdziesz na stronach pod hasłami Sonderöffnungszeiten lub Feiertagsregelungen, itp. Przykładowo placówki Państwowych Muzeów w Berlinie są czynne każdego dnia od Wielkiego Piątku do Poniedziałku Wielkanocnego tak jak w niedzielę (2026).

Berlińskie muzea w poniedziałki

Jak się okazuje, w Berlinie jest całkiem sporo muzeów czynnych w poniedziałki. Poniższa lista jest moim wyborem i ułożyłam ją według popularności oraz atrakcyjności. Symbol euro oznacza wstęp płatny. Do pełnej listy na oficjalnej stronie miasta prowadzi link na dole.

1. Mauermuseum – Haus am Checkpoint Charlie € (Muzeum Muru)
2. Jüdisches Museum (Muzeum Żydowskie)
3. Humboldt Forum, częściowo € (Forum Humboldtów)
4. Zitadelle Berlin € (Cytadela w Spandau)
5. Museum Nikolaikirche € (Nikolaikirche – muzeum o początkach miasta)
6. DDR Museum – Geschichte zum Anfassen € (Muzeum NRD)
7. Stasi-Museum € (Muzeum Stasi)
8. The Wall Museum East Side Gallery € (Muzeum Muru przy East side Gallery)
9. Berlinische Galerie € (Galeria Berlińska)
10. Palais Populaire € (wystawy czasowe)
11. Werkbundarchiv – Museum der Dinge € (Muzeum Przedmiotów)
12. Futurium (Jak będzie wyglądała przyszłość)
13. Trabi Museum Berlin € (Muzeum Trabanta)
14. Deutsches Spionagemuseum € (Niemieckie Muzeum Szpiegostwa)
15. Berlin Story Museum € (Muzeum w dawnym bunkrze, historia miasta)
16. Deutschlandmuseum € (Interaktywne Muzeum o historii Niemiec)
17. Haus der Wannsee Konferenz (Dom Konferencji w Wannsee)
18. Gropius-Bau € (wystawy czasowe)
19. Brücke Museum € (muzeum sztuki, grupa Brücke)
20. Käthe-Kollwitz-Museum € (muzeum sztuki poświęcone artystce)
21. Kunsthaus Dahlem € (wystawy czasowe w dawnym atelier)
22. Liebermann-Villa € (muzeum w domu malarza Maxa Liebermanna)
23. Museum Neukölln (muzeum okręgu Neukölln)
24. Museum Reinickendorf (muzeum okręgu Reinickendorf)
25. Museum Tempelhof (muzeum dzielnicy Tempelhof)
26. Sportmuseum (muzeum historii sportu na terenie parku olimpijskiego, otwarcie pod koniec 2026)

Spis muzeów otwartych w poniedziałki (aczkolwiek też zawierający nieścisłości) znajdziesz na stronie agencji marketingowej Berlina Visit Berlin

Kolumna Zwycięstwa w Berlinie

Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule) położona jest pośrodku parku Tiergarten, na rondzie Großer Stern. Widać ją spod Bramy Brandenburskiej i z innych punktów widokowych. Na przystanku obok zatrzymuje się m.in. autobus numer 100. Kolumna Zwycięstwa jest zabytkiem upamiętniającym zwycięskie wojny Prus nad innymi państwami w drugiej połowie XIX wieku. Jest to również punkt widokowy, który polecam jako ciekawostkę, zwłaszcza letnią porą.

Kolumna Zwycięstwa może wpisać Ci się w następujące trasy zwiedzania:

BERLIN

• punkty widokowe Berlina
• zielony Berlin
• autobus 100

NIEMCY

• Straße der Monumente (Trasa Pomników)
• Wieże Bismarcka

Mam całkiem sporo ciekawych historii, związanych z tym zabytkiem i swego czasu wbiegałam na górę nawet kilka razy w tygodniu. Było to podczas mojej pracy jako pilota wycieczek, gdy w sezonie wyjeżdżało się ze szkół województwa lubuskiego na jeden dzień do Berlina. Niedrogi wstęp, brak konieczności rezerwacji i całkiem przyzwoita atrakcja z elementem rywalizacji „kto pierwszy dotrze na górę”* cieszyła się dużą popularnością, w czasach, kiedy pod Reichstagiem ustawiały się kilkusetmetrowe kolejki.

*bieganie po schodach jest oczywiście zabronione, ale spróbuj na tak wąskiej przestrzeni powstrzymać dzieciaki, które właśnie siedziały kilka godzin w autobusie

Kolumna Zwycięstwa. Powód do dumy

Jakkolwiek odbierzemy to, by prowadzone wojny były powodem do dumy, taka jest właśnie geneza powstania Kolumny Zwycięstwa. W 1864 roku Prusy, których premierem i ministrem spraw zagranicznych dopiero co został Otto von Bismarck (1815-1898), razem z Austrią pokonały Danię.

Konflikt dotyczył księstw Holsztynu, Szlezwiku, i Lauenburga. Oba mocarstwa podzieliły zdobyte ziemie między siebie. Austria wzięła Holsztyn, z którym co prawda nie miała żadnych związków historycznych, a Prusy resztę. Dodatkowo Bismarckowi udało się przeforsować kilka decyzji o strategiczno-militarnym znaczeniu. Kolejna wojna wisiała już w powietrzu.

Król Prus, Wilhelm I, jeszcze tego samego roku wydał rozporządzenie o budowie pomników na polach bitewnych (Düppel, Arnkiel), oraz w Berlinie. Wszystkimi miał zająć się nadworny architekt, Heinrich Strack.

Triumf za triumfem

W międzyczasie po krótkiej kampanii wojennej w 1866 roku Prusom udało się odebrać Austrii Holsztyn. Najważniejszym triumfem jednak w dotychczasowej historii państwa była wygrana z Francją w 1871 r. Prusy stały się potęgą na arenie międzynarodowej, wiodły prym wśród państw niemieckojęzycznych i ostatecznie król Prus, Wilhelm I, został cesarzem Rzeszy Niemieckiej. A Berlin awansował na stolicę cesarstwa.

To wszystko wymagało odpowiedniej oprawy i będąca w budowie Kolumna Zwycięstwa miała być jednym z jej elementów.

Kolumna Zwycięstwa przed gmachem Reichstagu

Oryginalnie Kolumna Zwycięstwa stała na Placu Królewskim (Königsplatz), obecnie Placem Republiki (Platz der Republik) przed Pałacem Raczyńskich. Jej budowę ukończono w 1873 r. (150 lat w 2023 r.). Była niższa, gdyż jej trzon składał się jedynie z trzech członów. Każdy dla upamiętnienia zwycięskiej wojny z drugiej połowy XIX wieku. Razem z figurą bogini zwycięstwa, Wiktorią, miała 60,5 metra wysokości.

Jej uroczyste otwarcie nastąpiło 2 września 1873 roku, to jest w trzecią rocznicę bitwy pod Sedanem. Była to rozstrzygające bitwa w wojnie prusko-francuskiej 1870-1871. W przyszłości kolejne pomniki upamiętniające ofiary wojny, zwycięstwo lub samego cesarza Wilhelma I będą odsłaniane właśnie tego dnia (patrz Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma).

Tuż przed śmiercią kanclerza Otto von Bismarcka, Rheinhold Begas, wybitny przedstawiciel Berlińskiej Szkoły Rzeźby, rozpoczął prace nad jego pomnikiem. Monumentalny posąg stanął między Kolumną a Reichstagiem (który w międzyczasie powstał w miejscu wyburzonego Pałacu Raczyńskich). Później doszły jeszcze figury dwóch feldmarszałków Albrechta von Roon oraz Helmutha Karla Bernharda von Moltke.

Wycieczka w przeszłość

Obok i poniżej są trzy zdjęcia z albumu młodej dziewczyny, która w 1927 roku udała się na wycieczkę do Berlina. Musiała pochodzić z zamożnej rodziny, gdyż do stolicy przyleciała samolotem, lądując na lotnisku Tempelhof. Choć oryginalne zdjęcia są dość ciemne, starałam się przez obróbkę wyciągnąć z nich co nieco.

Fotografia obok przedstawia Kolumnę Zwycięstwa od strony Bramy Brandenburskiej. Tak jak i dzisiaj można było przeciąć w prostej linii park Tiergarten. Aleja ta powstała specjalnie w 1873 r. i nazwano ją Friedensallee (Aleja Pokoju). A to z kolei od Bramy Brandenburskiej, którą wówczas nazywano również Friedenstor (Brama Pokoju).

Ową aleję dobrze widać na kolejnym zdjęciu, które przedstawia widok z Kolumny Zwycięstwa. Po lewej mamy ucięty gmach Reichstagu, przed nim pomnik Bismarcka, a po prawej park Tiergarten i Bramę Brandenburską. W głębi dwie wieże z kopułami to Katedra Francuska i Niemiecka przy Gendarmenmarkt.

Kolejne zdjęcie to dość niecodzienna perspektywa. Zrobione zostało z pociągu lub S-Bahnu w pobliżu Lehrter Bahnhof (dzisiaj Hauptbahnhof) z mostu ponad Humboldthafen. Po lewej widać wystającą ponad budynkami kopułę gmachu Reichstagu, a na wprost Kolumnę Zwycięstwa. Zabudowania to dzielnica Alsen z ambasadami.

Przeniesienie Kolumny w 1938/39 roku

Kolumna Zwycięstwa stała przed Reichstagiem do 1938 roku. Została przeniesiona w nowe (obecne) miejsce, gdyż przeszkadzała w planach rozbudowy Berlina przygotowanych przez Alberta Speera.  Na osi północ-południe miała powstać monumentalna Wielka Hala z kopułą o wysokości 320 metrów. Przed nią plac, jednak bez żadnych ozdobników pośrodku.

Nowe miejsce wyznaczono pośrodku ronda Großer Stern, którego średnicę poszerzono z dotychczasowych 80 metrów do 200. Na początku lat 40. XX wieku na jego obrzeżach wzniesiono cztery pawilony wejściowe (przykład architektury III Rzeszy), przez które tunelami można było dotrzeć na wyspę. Tak jest i dzisiaj.

Przy tej okazji kolumnę podwyższono do obecnych 67 metrów, dodając jej czwarty człon. Ponieważ trzy niższe symbolizowały zwycięskie wojny w XIX wieku, utarła się anegdota, że Albert Speer chciał niejako oznaczyć kolejną (w domyśle wygraną) wojnę, która rozpoczęła się we wrześniu 1939 roku. W rzeczywistości kolumnę dopasowano optycznie do otoczenia, wynosząc ją ponad drzewa w parku Tiergarten. Powiększono również cokół. Razem z pomnikami Bismarcka i obu generałów miała stanowić część Forum II Rzeszy przy osi wschód-zachód.

Polska flaga na szczycie

Kolumna Zwycięstwa nie została bardzo zniszczona podczas bombardowań w czasie wojny. Była przykryta siatką maskującą i z całą pewnością stanowiła w ostatnich dniach działań wojennych punkt orientacyjny dla radzieckich wojsk. Być może dlatego nie padła ofiarą celowego ataku, choć ślady po kulach na cokole i kolumnach można zobaczyć do dzisiaj. Również lufy armatnie czy brązowe reliefy uchowały się przed przetopieniem na cele wojenne.

2 maja 1945 roku na szczycie Kolumny pojawiła się biało-czerwona flaga. Zawiesili ją tam żołnierze z 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Wcześniej polska flaga pojawiła się również na budynku Królewskiej Technicznej Szkoły Wyższej (dzisiejszy Uniwersytet Techniczny). Polscy żołnierze uczestniczyli w natarciu na centrum miasta od północno-zachodniej strony, to jest dzielnicy Spandau. Jeśli kojarzysz serial „Czterej pancerni i pies”, to przedostatni odcinek tej serii nosi tytuł „S Tiergarten”, czyli tak jak pobliska stacja kolejki miejskiej od zachodniej strony.

Z archiwalnych zdjęć pod Kolumną, umieszczonych w książce „Berlińska Viktoria” Edwarda Kmiecika widać, że relief z cokołu od południowej strony jest zdemontowany. Przedstawiał on sceny z wojny prusko-austriackiej z 1866 r. Widać również fragment reliefu od strony Bramy Brandenburskiej, przedstawiający triumfalny wjazd do Berlina po zwycięskiej wojnie prusko-francuskiej (o tym więcej dalej). Jeszcze w 1945 roku Francuzi zdemontowali pozostałe trzy reliefy i przez długi czas uchodziły one jako zaginione. Odnaleziono je w jednym z paryskich magazynów muzealnych i w 1987 r., na 750-lecie Berlina, odzyskano je na drodze dyplomatycznej. Jednak brakuje części fragmentów i co bardziej wystających elementów.

Powojenne zawirowania wokół Kolumny

Kolumna Zwycięstwa ocalała, ale co dalej? Jako pomnik gloryfikujący zwycięstwa wojenne, zwłaszcza to nad jednym z aliantów, czyli Francją, kwalifikowałaby się do wyburzenia. I tego też Francuzi zażądali. Jednak Kolumna znalazła się w sektorze brytyjskim, a wydane rozporządzenie dotyczyło usuwania tematycznych pomników czy tablic odsłoniętych po 1914 roku. Francuzi zatem przekornie zawiesili swoją flagę na jej szczycie.

Kolumna Zwycięstwa i jak ją podejść…

Tyle historii, a teraz praktyczne informacje dla tych, którzy chcą wejść na górę. To zadziwiające, ale Kolumna Zwycięstwa nie ma własnej strony internetowej. Pod domeną www.siegesaeule.de znajdziesz internetowe wydanie magazynu Siegesäule. Jest to pismo skierowane  do środowisk LGBT, a wydawane w papierowej wersji od 1984 roku. Pojawił się za to nieoficjalny blog o Kolumnie Zwycięstwa, link do strony podaję w informacjach praktycznych na końcu postu.

Dojazd

Kolumna Zwycięstwa znajduje się pośrodku parku Tiergarten na rondzie Großer Stern. Najbliższa stacja metra to Hansaplatz (U9), a kolejki miejskiej to wspomniany Tiergarten (S3, S5, S7, S9, S75). Od obu trzeba jeszcze przejść kawałek pieszo, odpowiednio 550 metrów i prawie kilometr. Jeśli komuś zależy na czasie, nie polecam. Nie polecam również spaceru od Bramy Brandenburskiej, bo to z kolei dobre 2 kilometry marszu wzdłuż ruchliwej ulicy.

Jeśli jednak park Tiergarten jest Twoim celem na kilkugodzinną, żeby nie napisać jednodniową wycieczkę, to jak najbardziej. Można sobie wtedy przejść zieleniec wszerz i wzdłuż i obejrzeć wiele ukrytych w nim ciekawostek. Jeśli ktoś zażyczy sobie opisu takiej trasy w komentarzu, zaraz zabiorę się do roboty.

Pod Kolumnę Zwycięstwa najlepiej dotrzeć autobusem. Kursują tu linie nr 100, 106 i 187, a przystanek to Großer Stern. Ale uwaga, zarówno na mapie Google, jak i BVG, który korzysta z OpenStreetMap przystanki są źle oznaczone. Ten dla 100 i 187 znajduje się przy Spreeweg u jej wylotu, a dla 106 przy Altonauer Str.

Samej Kolumny oczywiście nie sposób nie zauważyć. Jest pięknie wyeksponowana pośrodku ronda. Nie ma jednak naziemnego przejścia. By dotrzeć na wysepkę absolutnie nie polecam przebiegania przez ulicę. Do Kolumny można przejść tunelem, a wejścia znajdują się przy ulicy Straße des 17 Juni (czerwone kółka).

Tunele

Pawilony wejściowe i tunele powstały po przeniesieniu Kolumny na obecne miejsce. Dla zainteresowanych historią, przedstawiają one typową architekturę narodowosocjalistyczną – neoklasycyzm i szare, granitowe bloki. Nie ma znaczenia, które wejście wybierzesz. W tunelach możesz zobaczyć kamienne tablice. Były one wcześniej wstawione w cokole pomnika w miejscu usuniętych reliefów. Jest także elektroniczna animacja, której ekran reaguje na ruch przechodzących – chwila zabawy dla małych i dużych. No i są schody. Dużo schodów.

Przy północno-zachodnim pawilonie znajduje się Café Viktoria. Niekoniecznie polecałabym ją na chwilę przerwy w tym miejscu, bo trochę drogo, mały wybór i mimo wszystko zarządzanie wciąż średnie. Są lepsze miejsca. Jeśli chciał(a)byś siąść w parku w kawiarni, to poszukaj na mapie Teehaus im Englischen Garten lub Café am Neuen See.

Wokół Kolumny Zwycięstwa

Jeśli jest ciepły i pogodny dzień, to zazwyczaj na schodach i tarasie wokół Kolumny siedzą ludzie. Zazwyczaj czekają na swoich bliskich i krewnych. Możesz obejść cokół dookoła i obejrzeć cztery reliefy. Zaczynając od wejścia z południowej strony, są tu przedstawione sceny z tzw. wojny niemieckiej w 1866 r. między Prusami i Austrią. Idąc w przeciwnym kierunku do wskazówek zegara po wschodniej stronie ukaże Ci się widok na Bramę Brandenburską, a na reliefach triumfalny wjazd do Berlina po wygranej wojnie z Francją w 1871 r. Pierwsza para koni i pierwszy plan to król pruski i od 1871 roku cesarz Niemiec, Wilhelm I, obok jego syn i późniejszy cesarz Fryderyk III. Za nimi na koniu na pierwszym planie Otto von Bismarck, a z tyłu generałowie.

Jeśli jest własnie wrzesień i zbliża się weekend z berlińskim maratonem to prawdopodobnie widać to na trawniku pod Kolumną po wielkich napisach. Start i meta znajdują się w pobliżu Bramy Brandenburskiej, ale z widokiem na Kolumnę, wokół której biegnie trasa.

Idąc dalej na lewo, mamy relief przedstawiający sceny z wojny prusko-francuskiej z 1871 r., a naprzeciwko samego Bismarcka w towarzystwie dwóch generałów. W tzw. okresie grynderskim (lub inaczej Gründerzeit, czyli po powstaniu II Rzeszy w 1871 r. do 1914 r.) w Prusach panowała wręcz mania na narodowościowe pomniki przypominające dawne wielkie bitwy i wodzów, do tego wszędzie pomniki Bismarcka oraz… wieże (Bismarckturm). W niemal każdej miejscowości, która nie mogła sobie pozwolić na wielki pomnik, stawiano małe obeliski z żelaznym krzyżem upamiętniające ofiary wojny – żołnierzy, którzy wyruszyli na nią z pobliskich okolic. Później dostawiano kolejne tablice po 1918 i czasem po 1945 roku. Podróżując po północnych Niemczech natkniesz się na te pomniki w wielu miejscach.

Ostatni relief to sceny z pierwszej wojny, którą prowadziły Prusy i Austria z Danią o Szlezwik i Holsztyn w 1866 r.

Armaty i girlandy

Zanim wejdziesz do środka, zerknij jeszcze na trzon kolumny i ozdoby w wyżłobieniach. Patrząc od dołu znajdują się tu lufy zdobycznych armat z wojen: prusko-duńskiej, prusko-austriackiej i na trzecim poziomie prusko-francuskiej. Wszystkich razem jest 60. Trzon dodany w XX wieku ozdobiony jest girlandami z laurów.

Wejście na górę

Nie ma windy! Teraz musisz zdecydować, czy podejmiesz trud wspięcia się po 285 stopniach, by zobaczyć panoramę Berlina czy pozostaniesz jednak na dole. Bo windy nie ma.

Wejście znajduje się od południowej strony. W kasie poza biletami możesz nabyć pocztówki i pamiątki. Za bramką zaczyna się część wystawowa – głównie zdjęcia, tablice z informacjami i makiety. Jeśli nie goni Cię czas lub nie spieszysz się na zachód słońca, nie pomijaj biegiem tej części. Wystawa co prawda prosi się o modernizację, ale widać nie jest to priorytet.

Wystawa

Ciekawe jest zdjęcie tłumów pod Kolumną z czasów, kiedy odbywały się tu jeszcze Parady Miłości (Love Parade). Historię Kolumny, liczby i symbolikę przedstawiłam w tym poście, możesz zatem rzucić okiem na detale, jeśli Cię interesują.

W witrynach znajdziesz makiety m.in. gmachu Reichstagu przed drugą wojną światową (popatrz na kopułę) oraz Bramy Brandenburskiej.

Ciekawostką, moim zdaniem, jest tzw. Trasa Pomników (Straße der Monumente). To inicjatywa miejskiego muzeum w Lipsku z 2008 roku, kiedy to wytypowano siedem pomników i miejsc znaczących dla narodowej pamięci historycznej ostatnich 200 lat. Wspólne przedsięwzięcia mają pomóc w marketingu i promocji wydarzeń. A ja właśnie się zorientowałam, że do pełnej kolekcji odwiedzonych miejsc brakuje mi już tylko Pomnika Arminiusza Hermanna w Detmold. Tutaj znajdziesz więcej informacji na ten temat (niem.). 

W kolejnym pomieszczeniu są makiety i zdjęcia „landmarków” (charakterystycznych, unikalnych budowli) w innych krajach.

Hala kolumnowa

Teraz możesz ruszyć w stronę schodów. Na początku są one dość szerokie, bo wciąż znajdujesz się w cokole pomnika. Pierwszą przerwę można zrobić już po chwili. Oto otwarta hala kolumnowa, a w niej całkiem spora mozaika ze szklanych elementów. Przedstawia one różne postacie i sceny bitewne, ale ogólny przekaz jest życzeniem cesarza Wilhelma I o ukazaniu drogi ku zjednoczeniu Rzeszy.

Jeśli temat Cię nie za bardzo interesuje, to poszukaj chociaż personifikacji Germanii. Znajdziesz ją zaraz nad drzwiami jako kobietę w zbroi z czarnym orłem, która właśnie chwyta za broń. Na wprost niej ubrany antycznie Napoleon, wspierany przez Mariannę z trójkolorową flagą (alegoryczna figura Francji). W dalszej części mozaiki Germania (lub Borussia, jak twierdzą niektórzy) stoi przed tronem, wsparta na mieczu i przyjmuje od bawarskich posłańców koronę cesarską. Po lewej stronie widać następcę tronu, Fryderyka, Otto von Bismarcka i generałów. Gdzie podział się cesarz Wilhelm I w tym wszystkim? Otóż nie chciał on być przedstawiany na tronie, jako cesarz Niemiec. Zastąpiła go więc zwycięska Germania.

Schodami na górę

Teraz to już tylko schodami na górę. Część z nich już pokonałe(a)ś, wszystkich razem jest 285. Czasem rzucałam hasło dzieciom, by to sprawdziły. Po drodze na górę są miejsca z małymi ławkami na odpoczynek. Przed renowacją w 2010 roku na ścianach było wiele wspominek i wyznań miłości. Potem przez jakis czas było czysto. Jak jest teraz? Nie wiem. To zadziwiające, że w 2006 roku, z dziesiątek wielojęzycznych napisów, sfotografowałam właśnie te po koreańsku.*

Muszę Cię jeszcze przed czymś ostrzec. Jeśli nie uprawiasz regularnie aktywności fizycznej, to schodząc na dół możesz poczuć ten spacer w mięśniach. Dokładnie tymi nad kolanami. Dlatego nie szarżuj za bardzo.

*Koreą zaczęłam się interesować w 2012 roku, a w 2020 przeprowadziłam się do tego kraju

Złota Elsa czy bogini zwycięstwa

Punkt widokowy powierzchniowo jest niewielki. Jeśli jest dużo ludzi, do widoków trzeba się przeciskać. W dodatku, jak to powinno być na takiej wysokości, punkt jest ogrodzony, więc aparat czy komórkę trzeba ustawiać między prętami. Ale o tym za chwilę. Zajmijmy się teraz „highlightem” całego zabytku, czyli panią, pod której stopami właśnie się znalazłe(a)ś.

Po pierwsze, ten posąg nie jest ze złota. Jest pozłacany, podobnie jak ozdoby trzonu kolumny i przy renowacji w 2010-11 roku zużyto na całość około kilogram złota. Wcześniej można było dojrzeć płatki, jakimi pokrywa się figurę.

Rzeźbiarzem jest Friedrich Drake (1805-1882). Figura przedstawia rzymską boginię zwycięstwa, Wiktorię. W mitologii czy to rzymskiej czy greckiej przedstawiano ją jako uskrzydloną postać w powiewnej lekkiej sukni lub zbroi. W berlińskiej wersji Wiktoria ma pruski hełm z orłem, do tego pas (też z orłem). W jednej dłoni trzyma wieniec z liści laurowych, a w drugiej lancę z Żelaznym Krzyżem, militarnym odznaczeniem Prus ustanowionym w 1813 roku. Rysy twarzy ma podobno po księżniczce koronnej Prus, Wiktorii, córce królowej Anglii Wiktorii I, żonie następcy tronu, Fryderyka.

Pani mierzy sobie 8,3 metra i jest dość przyciężkawa, bo waży aż 35 ton.

Berlińczycy nazywają ją też „Złotą Elsą” (Goldelse) lub po prostu „aniołem”. Jeśli chodzi o pierwszą nazwę, to w 1866 roku w familijnym magazynie „Gartenlaube” była publikowana w odcinkach powieść, o tytule „Goldelse” autorstwa E. Marlitt. Zyskała ona niezwykłą popularność, a przydomek pasował do figury na nowo powstałej Kolumnie.

I wreszcie widoki!

Ok., jak przedstawia się Kolumna Zwycięstwa na tle innych punktów, jesli chodzi o widoki? Dobre zestawienie podaję w moich czterech! postach o tym, gdzie najlepiej spojrzeć na Berlin z góry.

Kolumna Zwyciestwa leży pośrodku parku Tiergarten, więc zabudowania, a tym samym charakterystyczne punkty, są nieco oddalone. Ciekawie widać oś wschód-zachód, czyli Ulicę 17 Czerwca. To jedyne miejsce z góry, gdzie z dobrym przybliżeniem chwycimy Bramę Brandenburską dokładnie na wprost. A tak to możemy rozpoznać m.in. gmach Reichstagu ze szklaną kopułą, wieżowce na Placu Poczdamskim oraz przy dworcu Zoologischer Garten i oczywiście Wieżę Telewizyjną.

Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule)

Tematyka: architektura, historia, poloniki, Prusy, Hohenzollern
Adres: Großer Stern 1, 10557 Berlin
Godziny otwarcia: pn.-pt. 9.30-18.30, sb-nd. 9.30-19.00 (IV-X), codz. 9.00-17.00 (XI-III), 24.12 zamknięte
Bilety wstępu: 4,5€ (3,5€), do 5 lat bezpłatnie
WWW: www.siegessaeule-berlin.de

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Do godziny.
Zakup biletu: Bilety kupuje się w kasie, wejście jest w cokole od południowej strony.
Toalety: W obiekcie nie ma toalet, można sprawdzić z tyłu pawilonu położonego „na rogu” Straße des 17. Juni i Hofjägerallee.
Gastronomia, sklepy: na terenie obiektu nie ma kawiarni czy restauracji, w kasie jest możliwość zakupu pamiątek.
Fotografowanie: można fotografować.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp ulgowy przysługuje uczniom i studentom poniżej 27 roku życia z wazną legitymacją szkolną lub studencką

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9, S75 (Tiergarten) + 15 minut pieszo
U-Bahn: U9 (Hansaplatz) + 10 minut pieszo
Autobus: 100, 106, 187 (Großer Stern)

Zobacz położenie Kolumny Zwycięstwa na mapie Google

Źródła:
Edward Kmiecik, Berlińska Wiktoria, Wydawnictwo „Ruch”, Warszawa 1972

Klasyczny weekend w Berlinie? Czy to wystarczy, by poznać miasto?

Wystarczy. Ale porównaj to z poznaniem człowieka, z którym spędzasz po raz pierwszy weekend. Spojrzysz, odbierzesz pierwsze wrażenie, poznasz kilka zalet i wad, coś Ci się spodoba, coś nie. Być może zakochasz się od pierwszego wejrzenia, być może powiesz „nigdy więcej”. Może będziesz chciał się spotkać jeszcze raz i wrócić po więcej. Tak przedstawia się Klasyczny Weekend w Berlinie – pomoże Ci w rozeznaniu się, jaka jest stolica Niemiec z charakteru.

Osobiście, choć mieszkam już na innym kontynencie i do pokonania mam około 8000 kilometrów, wracam do Berlina regularnie. Nie tylko zawodowo. Ja po prostu lubię włóczyć się po tym mieście, tak jak i po całych Niemczech. Mimo, że mieszkałam w stolicy ponad 15 lat, zawsze patrzyłam na nie okiem turysty, co zdecydowanie odzwierciedla się w moich postach. Obok historii i opisów, jest  ogrom praktycznych informacji i spostrzeżeń.

I oczywiście uważam, że Berlin wart jest Twojego weekendu, a Twój czas wart tego, by wykorzystać go przyjemnie i efektywnie. Moja seria Berlin Na Weekend zaczyna się klasyczną propozycją, odpowiednią dla tych, którzy wybierają się do stolicy Niemiec po raz pierwszy. Kolejne są zaplanowane.

9 x Berlin przez dwa dni

Dziewiątka jest wyjątkową liczbą w historii Niemiec i Berlina. Nie dość, że lata kończące się tą cyfrą obfitują w wydarzenia o zasięgu światowym (nie zawsze chwalebne), to dodatkowo 9 listopada historycy ochrzcili mianem „dniem przeznaczenia Niemiec”. Więcej o tym rozpisałam się na stronie o moich podróżach po Niemczech, Irlandii i Korei, Viator Polonicus.

Dlatego też moja propozycja Klasyczny Weekend w Berlinie składa się 9 punktów. Tyle wystarczy, by nie był on przesadnie przeładowany, a pozwalał poznać miasto. I zostawia trochę miejsca na własne preferencje. Muszę jednak uprzedzić, że sobota jest dość intensywna i mniej wprawionym mogłabym polecić odpuszczenie jednego z punktów widokowych lub zastąpienie obiadu w restauracji kanapkami zjedzonymi po drodze.

Co rozumiem przez weekendowy wyjazd?

Klasyczny weekend, to dla mnie przyjazd do Berlina po południu lub wieczorem w piątek, cała sobota przeznaczona na zwiedzanie i wyjazd w niedzielę po południu. Oczywiście są różne ograniczenia, a i weekendy mogą być dłuższe. Generalnie liczę na to, że potencjalny turysta będzie miał do dyspozycji cały dzień i kilka godzin następnego dnia.

Skomponowany poniżej co do godziny weekend, sprawdzi się w okresie wiosenno-letnim, to jest od kwietnia do września włącznie. Jeśli chcesz przełożyć tą propozycję na inne dni tygodnia, musisz uważać. W poniedziałki i wtorki wybrane obiekty mogą być zamknięte. W dni robocze godziny otwarcia i zamknięcia też mogą się różnić. Spontaniczne zmiany wcześniej zarezerwowanych godzin mogą spowodować, że nie wejdziesz w ogóle albo przeszkodzi Ci w tym jakieś wydarzenie wewnątrz (np. modlitwa w kościele). Uwierz mi, w takim planowaniu mam ogromną praktykę.

 Przejazdy, posiłki, zakupy?

Moje programy zawsze zakładają korzystanie z publicznej komunikacji. Dojazdy własnym autem mogą być alternatywą przy większych odległościach (np. do Poczdamu) ale tego programu to nie dotyczy.

Jeśli chodzi o posiłki, to niestety jestem z tych, którzy nie tracą czasu na wysiadywanie w restauracjach. I nie chodzi tu o koszty, które przy częstych podróżach są znaczne, ale właśnie o czas. Wyjątki (a i to niechętnie) robię dla lokalnych specjałów. Powodem moich uprzedzeń do polecania lokali gastronomicznych jest ich zmienność. Jednego dnia obsługa może być wyśmienita, drugiego już trochę mniej, a trzeciego dostawca spóźnić się ze świeżymi towarami. A później będzie, że ” pani napisała, że tam tak wspaniale było…” Poza tym moje podniebienie jest mało wymagające. I w Berlinie korzystam głównie z sieci piekarni z kawą i kanapkami. Przez cały dzień. Albo azjatyckich fast-foodów na dworcach. Poważnie. Lubię też kebaby w rolce i kiełbaski curry (Currywurst). A podróżując po Niemczech zakochałam się w barach sałatkowych sieci marketów REWE.  Dlatego też, chociaż bywałam w wielu restauracjach, to tylko w kilku na tyle często, by je polecić. Resztę można traktować jako luźne sugestie, bo są popularne i po drodze.

Zakupy to ważna rzecz, ale moje propozycje nie są na nie nastawione. Do programów wplatam zazwyczaj sklepy z pamiątkami i regionalnymi produktami. Ale są to wizyty na góra 10-15 minut. Większe zakupy są zawsze w zaplanowanej przerwie lub po zwiedzaniu.

Ile wyniosą przejazdy i bilety wstępu?

Moja propozycja na Klasyczny Weekend w Berlinie zakłada wiele wstępów, ale tylko trzy z nich są odpłatne (+ jeden opcjonalny). Najdroższy jest wjazd na Wieżę Telewizyjną. Pałac Charlottenburg to tak naprawdę kompleks obiektów, ale ja założyłam wstęp tylko do Starego Pałacu. Jest alternatywa, by zwiedzić całość, jeśli masz więcej czasu (na przykład w piątek po południu lub niedzielę przy późniejszym wyjeździe). I wreszcie Katedra Berlińska. Mimo, że jest to funkcjonująca świątynia, to opłaty za wstęp są pobierane, gdyż w dużej mierze obiekt musi utrzymać się sam. A jak zobaczysz, jest o co dbać. Wstęp opcjonalny dotyczy tarasu na dachu Forum Humboldtów, który proponuję, gdy z jakiś względów nie chcesz wchodzić na kopułę Katedry Berlińskiej.

Zakładając zakup dwóch biletów 24-godzinnych Berlin AB, wydatki na komunikację i bilety wstępu wyniosą około 72 € dla osoby dorosłej. Jest to kalkulacja zrobiona na styczeń 2026. Bez biletów na komunikację miejską – 50 €.

Ponieważ jest to zwiedzanie ze wstępami, potrzebne będą wcześniejsze przygotowania. By wjechać na kopułę Reichstagu trzeba uzyskać obowiązkową rezerwację, podobnie jest przy tarasie widokowym na dachu Forum Humboldtów (na tej trasie punkt opcjonalny). Bilety do Katedry Berlińskiej zakupisz tylko online! Bilety online na Wieżę Telewizyjną są tańsze niż w kasie na miejscu. Bilet do pałacu Charlottenburg również możesz nabyć przez internet. Poniżej podaję praktyczne wskazówki, gdzie to uczynić.

Co zobaczysz i zwiedzisz?

Moje 9 x Berlin obejmuje:

1. Wieża Telewizyjna (wjazd na górę)
2. Humboldt Forum (Panorama Video + ewentualnie taras widokowy)
3. Katedra Berlińska (wejście do środka)
4. Aleja Pod Lipami (spacer wschodnim odcinkiem)
5. Brama Brandenburska (musi być)
6. Gmach Reichstagu (wjazd na kopułę)
7. Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma (ruiny + nowy kościół)
8. Pałac Charlottenburg (wejście do środka)
9. Fragmenty Muru Berlińskiego (Checkpoint Charlie + Plac Poczdamski)

Są kościoły, a nie ma muzeów?

Tak, świadomie wybrałam tu trzy świątynie, a pominęłam muzea. Jestem w stanie przewidzieć, ile czasu zajmie Ci obejrzenie Katedry Berlińskiej, ale nie śmiałabym sugerować, że w Muzeum Pergamonu spędzisz godzinę i 23 minuty. Ze sztuką nie ma żartów. Być może muzea w ogóle Cię nie interesują, a być może już przeliczasz ilość placówek, którą uda Ci się zobaczyć następnym razem z trzydniową kartą muzealną? Tutaj znajdziesz mój krótki przewodnik po najbardziej polecanych muzeach Berlina.

Zanim rozpoczniesz zwiedzanie

Nie wiem, gdzie nocujesz, ani kiedy przyjeżdżasz, ani jak liczne jest Twoje towarzystwo. Dla dzieci trasa ta może być męcząca, dla młodzieży może być tego w ogóle za dużo. Ja z wyboru należę do podróżniczych singli, ponieważ uwielbiam maksymalizować efekty przy ograniczonym czasie. Mało kto to rozumie i wytrzymuje i to jest ok. W ten sposób poznaję i zwiedzam dwa, trzy razy więcej niż inni w podobnym czasie, a potem mogę podzielić się wrażeniami (lub nie).

Jeśli zwiedzałabym ze starszą mamą, mężem, lub dziećmi z rodziny poniższy program wyglądałby inaczej lub był rozłożony na więcej godzin.

Przed zwiedzaniem musisz zaopatrzyć się w bilety komunikacji miejskiej. Obszerny przewodnik o tym, gdzie je kupić i jak, znajdziesz tutaj: Bilety komunikacji miejskiej w Berlinie. Który będzie dla nas odpowiedni?

Rezerwacje

Tutaj masz linki do wszystkich potrzebnych rezerwacji, ale zanim zaczniesz to robić, przeczytaj cały program i dopasuj go pod swoje potrzeby i możliwości!

1. Wieża telewizyjna (Fernsehturm), sugerowana godzina 9.00 pierwszego dnia. Dokonaj szybkiej i prostej rezerwacji po polsku
2. Taras widokowy na dachu Forum Humboldta (opcjonalnie), rezerwacja na stronie obiektu
3. Katedra Berlińska, rezerwacja na stronie obiektu
4. Wjazd na kopułę Reichstagu, sugerowana godzina 18.30, tutaj znajdziesz dokładny opis, jak dokonać bezpłatnej rezerwacji 
5. Pałac Charlottenburg – jeśli zwiedzasz tylko Stary Pałac lub Nowe Skrzydło, to bilety kupisz w kasie, rezerwacje online są tylko na bilet Charlottenburg+, obejmujące cały kompleks.

Berlin WelcomeCard

Czy na ten program opłaca się zakup karty rabatowej Berlin WelcomeCard 48h? Przeliczyłam ewentualne zniżki oraz odjęłam zakup biletów komunikacji miejskiej i wychodzi, że wydatki są bardzo porównywalne lub lekko na niekorzyść karty rabatowej. Jest bowiem problem przy rezerwacji online wieży telewizyjnej (nie widzę takiej opcji, by uzyskać rabat), a w pałacu Charlottenburg zniżka przysługuje tylko na zakup biletu do całego kompleksu.

Zwiedzanie z kartą rabatową Berlin WelcomeCard 48h mogłoby się opłacać, gdyby w niedzielę po południu dorzucić jeszcze jakieś obiekty. Będą to jednak oszczędności rzędu kilku euro. Ma ona spory potencjał, ale trasa i wybór obiektów musiałyby być inne. Propozycję takiej trasy też mam już w planie.

Przebieg trasy

Przebieg pieszych odcinków spacerów w pierwszym dniu przedstawiłam na mapie Google

1. Od Wieży Telewizyjnej do restauracji Mutter Hoppe, ok. 4 kilometrów (uwaga: Google nie widzisz ścieżki pasażem przez Forum Humboldtów, tylko obchodzi gmach naokoło) – zobacz trasę
2. Od Checkpoint Charlie do gmachu Reichstagu, ok. 3,5 kilometrów (rozszerzona wersja) – zobacz trasę

Przy okazji: szukam kogoś, kto zna się na edytowaniu i udostępnianiu map OpenStreetMap i chciałby udzielić mi porad/wskazówek. Warunki do uzgodnienia. Kontakt

Sobota

9.00-10.00 Wieża Telewizyjna

Niezależnie od tego, czy masz rezerwację na wieżę telewizyjną czy nie, proponuję zacząć od niej i to od razu po otwarciu. W sezonie letnim oznacza to godzinę 9 rano, ale najlepiej stawić się około 15 minut wcześniej. I tak będzie już kolejka chętnych. Z rezerwacją wejdziesz od razu, równo o 9. Bez rezerwacji musisz poczekać na swoją kolej przy kasie i liczyć na to, że wśród osób przed Tobą nie ma pilotów wycieczek kupujących bilety dla trzech setek osób.

Nieprzypadkowo proponuję rozpoczęcie zwiedzania od wieży telewizyjnej. Spojrzysz na miasto z góry i odbierzesz pierwsze wrażenie o jego architektonicznym charakterze. Znikoma ilość wieżowców, sporo zieleni, szerokie arterie w centrum ułatwiające orientację.

Jeśli pokusisz się o odnalezienie punktów zwiedzania, zobaczysz, że niektóre z nich dzielą znaczne odległości. To efekt reformy administracyjnej z 1920 roku, kiedy do Berlina przyłączono siedem sąsiednich miast, a między nimi i Charlottenburg. Pałac będzie Ci ciężko dostrzec, szybciej wytypujesz pobliskie wieżowce w zachodniej części Berlina (Zoo Fenster, ewentualnie wieżowiec Technicznego Uniwersytetu,  Hochhaus Technische Universität). Spróbuj wypatrzeć zieloną połać największego parku w śródmieściu, Tiergarten, a przed nią od prawej do lewej kopułę gmachu Reichstagu, Bramę Brandenburską i Plac Poczdamski. Pomiędzy Bramą a wieżą telewizyjną nietrudno będzie zlokalizować odbudowany pałac miejski (Forum Humboldtów), Katedrę Berlińską i Nikolaiviertel z kościołem o dwóch wieżach. To cele na dzisiaj.

Wszystko to znajduje się na zachód od Ciebie, jeśli przejdziesz teraz na drugą stronę tarasu widokowego, zobaczysz wschodnią część Berlina. Na pierwszym planie jest Plac Aleksandra, tuż u stóp wieży oraz odchodzące od niego szerokie ulice. Najszersza z nich, otoczona socrealistycznymi gmachami (a’la Marszałkowska i Pałac Kultury i Nauki w Warszawie) to Aleja Karola Marksa (Karl-Marx-Allee). Chętnie opowiem Ci o niej podczas innego oprowadzania.

Spójrz jeszcze na północ od wieży telewizyjnej. Bez trudu rozpoznasz, który to kierunek, bo chodzi mi o morze czerwonych dachów ułożonych na jednej wysokości. To kamienice z tzw. okresu grynderskiego (1871-1914), kiedy Berlin przechodził architektoniczną zmianę wymuszoną gwałtownie wzrastającą liczbą ludności. Dotychczasową piętrową zabudowę podwyższano lub zastępowano nowymi kamienicami z dziedzińcami. Pięknym przykładem są tu tzw. Hackesche Höfe, ale amatorom „starego Berlina” polecałabym luźną włóczęgę po całym Spandauer Vorstadt. To również wyprawa na osobny dzień, gdyż jak dla mnie ta dzielnica to swoisty „mikrokosmos” do odkrycia ze swoimi butikami, galeriami, gastronomią, dziedzińcami i fasadami. Zasługuje na odpowiednie przedstawienie i takież czasowe potraktowanie.

Teraz drogi, potencjalny turysto możesz się zirytować, po co opowiadam Ci o tych wszystkich rzeczach, których podczas klasycznego weekendu w Berlinie (jeśli postanowisz się trzymać mojego planu) raczej nie zobaczysz. Hmm, nikt nie mówił, że będzie łatwo wybierać, a po drugie, umówiliśmy się na weekend. Jeśli jesteś po raz pierwszy, zacznij od klasyki.

10.00-11.00 Spacer od Placu Aleksandra pod Forum Humboldtów

Chociaż tego za bardzo nie widać, ale przejdziesz się teraz po najstarszych dzielnicach Berlina. Miasto po raz pierwszy zostało wymienione na kartach historii w XIII wieku, ale są dowody na to, że już i wiek wcześniej okolice były zasiedlone.

Zanim jednak „przejdziemy się” po średniowiecznych ulicach, proponuję po zjechaniu z wieży, przeskoczyć jeszcze na drugą stronę torów, na Plac Aleksandra. Do obejrzenia jest tutaj arcyciekawy Zegar Czasu na Świecie (Weltzeituhr) i przeróżne gmachy naokoło. Cóż, to niestety nie czas i miejsce, by przedstawiać je wszystkie po kolei. Dzisiaj, kiedy powstają nowe wieżowce (widzisz te liczne budowy), architektoniczny obraz socjalistycznego centrum Berlina już się nieco rozmazuje. Przy okazji, pod stopami masz jeden z największych węzłów komunikacyjnych w Berlinie. Przez Alexanderplatz idą 3 linie metra, a stacja połączona jest przejściem do pobliskiego dworca kolejowego.

Twoja trasa prowadzi teraz z powrotem pod wiadukt z torami. Tym samym przekroczysz granice średniowiecznego miasta. Przed wiekami powitałaby Cię Brama Św. Jerzego, przemianowana w XVIII wieku na Bramę Królewską.

Na widoku wprost, masz wieżę ratusza z czerwonych cegieł, ale najpierw skieruj się za wieżą telewizyjną w prawo, do jeszcze innej wieży. Ta przynależy do Kościoła Mariackiego i tu można spokojnie stwierdzić, najstarszej świątyni w mieście, która pełni jeszcze funkcje sakralne. Jej obecny widok to północnoniemiecki gotyk z XV wieku z efektownymi, ale dyskusyjnymi ozdobnikami z XIX wieku. Wieża i hełm to jeszcze inna bajka, ale ja zmierzam teraz do tego, byś po drodze do kościoła porównał(a) model tej części miasta z końca XIX wieku z obecnym wyglądem. Niech Twoim punktem odniesienia stanie się właśnie Kościół Mariacki, hala dworca kolejowego i ratusz. Można się zdziwić.

I dlatego też nie wysłałam Cię prosto pod Fontannę Neptuna, jakkolwiek by kusiła w tej chwili. Wejdź jeszcze na chwilę do kościoła i zatrzymaj się w przedsionku. Tutaj znajduje się najstarszy zabytek piśmienniczy miasta – pochodzący z XIV wieku fresk z motywem tańca śmierci. Wiem, że niewiele widać, toteż nie namawiam na długą wizytę, również w samym kościele (wstęp bezpłatny).

Teraz już możesz skierować się pod Fontannę Neptuna, korzystając z ciekawej perspektywy do zdjęć. Opłaca się oczywiście rzucić okiem (i obiektywem) w stronę wieży telewizyjnej oraz frontem do Neptuna z Kościołem Mariackim w tle.

Czerwony gmach Ratusza Berlińskiego jest kolejnym punktem. Przeważnie można wejść do środka (jeśli nie ma żadnych uroczystości, nie jest to niedziela lub święto), ale przypominam, że masz poczynione rezerwacje na konkretne godziny…

Stojąc przodem do wejścia, kierujesz się teraz na przejście uliczne po prawej, do mało ciekawych, wydawałoby się, bloków. Po przejściu od razu w lewo i tam brukowana uliczka poprowadzi Cię do środka osiedla. Oto znalazłe/aś się na berlińskiej starówce w Dzielnicy Świętego Mikołaja (Nikolaiviertel). Niestety to w większości rekonstrukcja, powstała na 750-lecie miasta w 1987 roku, ale i tak lepszy to projekt niż np. wielki staw miejski z zatopionymi ruinami.

Osobiście bardzo podoba mi się to miejsce, bo Berlin średniowiecza ma bardzo mało. Kościół Świętego Mikołaja (Nikolaikirche) jest najstarszym budynkiem w mieście. Dzisiaj to muzeum traktujące o początkach miasta, do którego wstęp jest płatny. Przed kościołem znajduje się odlew najstarszej pieczęci miejskiej miasta. Niedźwiedź pojawił się nieco później, a zobaczyć go może zarówno na fontannie herbowej, jak i na fladze powiewającej na szczycie wieży ratuszowej. Zwróć uwagę na motyw wieży telewizyjnej, ratuszowej i kościelnej – tutaj możesz je mieć na jednym zdjęciu.

Teraz skieruj się pomiędzy arkadami w stronę pomnika św. Jerzego. Za chwilę znajdziesz na brzegu Szprewy, rzeki nad którą powstało miasto. Dzisiaj wykorzystywana jest głównie w celach turystycznych, o czym na pewno przekonasz się obserwując przez chwilę ruch statków wycieczkowych.

Z tego miejsca ruszasz w prawo, wzdłuż brzegu do najbliższego mostu. Tu wyłoni Ci się w całej okazałości wielki gmach Forum Humboldtów. Jest to niedawno ukończona rekonstrukcja pałacu miejskiego, choć przyznasz, że fasada od strony rzeki prezentuje się mało historycznie. Cóż, nie pozostaje mi nic innego, jak zaprosić Cię do środka.

11.00-11.45 Forum Humboldtów

Forum Humboldtów imponująco prezentuje się z zewnątrz, ale i wewnątrz ma ogrom rzeczy do odkrycia. Wystarczyłoby tego na cały dzień, tymczasem ja wybrałam dla Ciebie jedną, bezpłatną wystawę. Nie trzeba na nią biletów ani wcześniejszej rezerwacji. To prezentacja video (Videopanorama, wejście z dziedzińca Schlütera), która bez słów, a jedynie obrazami pokazuje historię pałacu miejskiego na tle wydarzeń w Berlinie. A wszystko na 27-metrowym ekranie.

Ponadto, Forum Humboldtów, to całkiem wygodne miejsce, żeby chwilę odpocząć, skorzystać z toalety i zajrzeć do informacji turystycznej. Znajdziesz tam ciekawą makietę śródmieścia Berlina z około 1910 roku. Warto zobaczyć i zrobić zdjęcia dla porównań.

Teraz mam taką uwagę. Na dachu gmachu znajduje się taras widokowy. Jest on płatny (niewiele, zaledwie 3€) i wymaga wcześniejszej rezerwacji. Jednak za chwilę masz w planie Katedrę Berlińską, z której również możesz zobaczyć panoramę Berlina. Z obu, jeśli miałabym porównać, wybrałabym tą w katedrze, gdyż jest usytuowana wyżej. Możesz tam fotografować opierając się o balustradę (na dachu Forum Humboldtów od krawędzi oddziela Cię 2 metrowa przestrzeń), no i samo wejście jest ciekawe. Jednak, zdaję sobie sprawę, że może akurat chcesz pominąć wstęp do tego obiektu. Albo Ty lub ktoś z Twoich bliskich nie czuje się na siłach, by pokonywać 285 stopni w wąskich korytarzach. Niestety w katedrze nie ma windy. Wtedy dach Forum Humboldtów może być dobrym zamiennikiem. Trzeba tylko pamiętać o wcześniejszej rezerwacji.

Żeby ogarnąć Forum Humboldtów, warto zajrzeć do tego wpisu. 

11.45-12.45 Lustgarten i historyczna zabudowa Alei pod Lipami.

Z pałacu/Forum Humboldtów najlepiej wyjść przez główny portal, czyli ten pod kopułą. Skieruj się teraz na Most Zamkowy (Schlossbrücke). Za nim zaczyna się Aleja pod Lipami (Unter den Linden), czyli najbardziej znany bulwar Berlina.

Teraz mam dla Ciebie dobrą i złą wiadomość. Dobra jest taka, że ulica w końcu porządnie wygląda, bez rozkopów, płotów i labiryntów przejść. A tak było przez ostatnie 10 lat. Zła jest taka, że nie pójdziesz teraz prosto do Bramy Brandenburskiej, chyba, że… pójdziesz. Co mi tak naprawdę do Twoich indywidualnych preferencji.

Ja zaproponuję Ci teraz tylko wschodni odcinek Alei, to jest przejście do wysokości pomnika pruskiego króla, Fryderyka II. Po drodze masz zestaw zacnych budowli. Po lewej Dom Komendanta Miasta (rekonstrukcja), Pałac Następców Tronu, Pałac Księżniczek, Opera Narodowa, Katedra Św. Jadwigi (niestety w remoncie), Stara Biblioteka i Stary Pałac. Po przejściu na drugą stronę, zawracając w stronę pałacu mijasz gmach Uniwersytetu Humboldtów, Nową Wartownię, dzisiaj Centralne Miejsce Pamięci Ofiar Wojen i Tyranii (zajrzyj do środka, bezpłatnie), za nią barokowy gmach dawnej Zbrojowni, w której mieści się Niemieckie Muzeum Historyczne (niestety też w remoncie). Proponuję znowu zboczyć z utartego szlaku i przed Zbrojownią skręcić w lewo i zaraz za historycznym gmachem w prawo, by wrócić do kanału. Tutaj zadziwi Cię pewnie nowoczesna szklana budowla z oryginalną klatką schodową. To gmach wystaw czasowych dla wspomnianego muzeum i nie jest on w remoncie.

Jeśli realizujesz tą trasę rzeczywiście w weekend, to teraz trafisz w niemały rwetes targu rękodzieła i sztuki. Skręć w lewo i idź aż do mostu (Eiserne Brücke). Nieco dalej jest prawdziwy pchli targ, na którym kupowałam moje pierwsze historyczne gadżety i książki o stolicy Niemiec, ale… W każdym razie targ rękodzieła i sztuki to nie będzie złe miejsce, by nabyć niesztampowe pamiątki z motywami Berlina.

Za mostem ponownie wrócisz na wyspę. Wyspę Muzeów. Po lewej masz nową Galerię Jamesa Simona, Nowe Muzeum i w oddali Muzeum Pergamonu. Po prawej, mało efektowną boczną fasadę Starego Muzeum, które to oglądałe/aś spod Forum Humboldtów. Schodząc po paru stopniach, natkniesz się na kolejny model dla niewidzących, tym razem prezentujący kompleks muzealny i katedrę razem. To Twój drogowskaz.

Na placu Lustgarten nie powstrzymasz się od zdjęć i to niemal we wszystkich kierunkach. Szczególnie pięknie prezentuje się katedra z fontanną na pierwszym planie. Wybór motywów jest tu spory.

12.45-13.45 Katedra Berlińska

Katedra Berlińska jest najpiękniejszą świątynią w Berlinie. Nic dziwnego, skoro została wzniesiona na zlecenie cesarza Wilhelma II na potrzeby jego dworu. Dlatego też w środku czeka Cię przepych i ogrom ozdób, niecodzienny dla ewangelickiej świątyni. Jest to również miejsce spoczynku członków rodu Hohenzollernów, choć koronowanych głów z ostatnich dwóch wieków nie ma tu prawie wcale. Pochowani są oni bowiem głównie w Charlottenburgu i Poczdamie.

Planując wejście do Katedry Berlińskiej dobrze jest pamiętać o kilku rzeczach. Po pierwsze, wstęp jest płatny i nie, raczej nie wejdziesz chyłkiem w trakcie mszy lub południowej modlitwy. Bilety najlepiej nabyć wcześniej online (na miejscu tylko płatność bezgotówkowa). Do środka nie wejdziesz również z większym plecakiem czy torbą. Na zewnątrz są ustawione szafki, ale zdarza się, że są wyłączone z użytkowania. Jak zwiedzać Katedrę Berlińską, żeby niczego nie pominąć? 

14.00-15.45 Obiad w restauracji Mutter Hoppe

Chociaż zarzekałam się, że nie będę polecać restauracji, to tutaj zrobię wyjątek. Jeśli planujesz konkretny obiad podczas zwiedzania, to teraz jest na to czas i miejsce. Specjalnie zakręciłam trasą, by dopasować porę obiadową w Nikolaiviertel.

Restauracja Mutter Hoppe (Rathausstraße 21) ma wystrój staro-berliński i tradycyjną, domową kuchnię. Wiele tu zdjęć dawnego Berlina, ciekawych sprzętów i ozdób. Można powiedzieć, że klimat jak u babci w domu, ale zrobiony ze smakiem i nie przytłaczający. Przy tym umiarkowane ceny i duże porcje. Są również dania bez mięsa. Jeśli w Mutter Hoppe nie byłoby miejsc, to około 100 metrów dalej jest poodobna restauracja, w rustykalnym stylu, Jülchen Hoppe (Rathausstraße 25).

15.45-18.15 Przejazd na Checkpoint Charlie, mur berliński, Plac Poczdamski i Brama Brandenburska

Pora na drugą część zwiedzania. Ile tym razem będzie do przejścia i co jeszcze pozostało?

Z Checkpoint Charlie, wzdłuż fragmentów muru berlińskiego, przez Plac Poczdamski z nowoczesną architekturą, obok Pomnika Pomordowanych Żydów w Europie i Bramy Brandenburskiej do gmachu Reichstagu jest około 3,5 km. A tam, wg mojego planu, o 18.30 jest wjazd na kopułę (z wcześniejszą rezerwacją).

Spod restauracji udaj się teraz z powrotem pod Czerwony Ratusz i do stacji metra U Berliner Rathaus. Przejedź metrem U5 w kierunku Hauptbahnhof do stacji Unter den Linden/Friedrichstraße. Tam przesiądź się na linie U6 w kierunku Alt-Mariendorf i wysiądź na stacji Kochstraße/Checkpoint Charlie.

Checkpoint Charlie

Wychodząc z podziemi znalazłe/aś się w dawnym Berlinie Zachodnim, dokładnie w amerykańskim sektorze. Przed Tobą jest były punkt kontrolny na wewnętrznej granicy miasta. Zapewne dojrzałe/aś już billboard ze zdjęciem rosyjskiego żołnierza? Za nim znajdowała się granica i sektor radziecki, a później państwo enerdowskie, którego stolicą była wschodnia część Berlina.

Po prawej stronie, tam gdzie wiszą flagi, znajduje się Muzeum Muru. Bardzo obszerne, z ogromem informacji, czynne każdego dnia w roku i nawet ma polskie audio-przewodniki. Ale na zwiedzanie trzeba poświęcić minimum 2 godziny. Przed skrzyżowaniem zobaczysz jeszcze rekonstrukcję budki wartowniczej, pod którą „żołnierze” w mundurach pozują z turystami do zdjęć. Uważaj, liczą sobie opłaty od osoby i to całkiem spore.

Za skrzyżowaniem po prawej stronie, znajduje się niewielka wystawa o Zimnej Wojnie (wstęp płatny), a obok niej fragmenty muru berlińskiego, przy których można zrobić sobie zdjęcie. Jeśli rozejrzysz się dookoła, to zobaczysz też wystawę wielkoformatowych zdjęć o historii punktu kontrolnego Ciekawe, ale przy naszej trasie i czasowych restrykcjach do obejrzenia wybiórczo lub powierzchownie. Spróbuj chociaż poszukać, jak przejście wyglądało w latach 80. ubiegłego wieku. Było bardzo rozbudowane.

Stąd, do samego gmachu Reichstagu, przejdziesz ulicami tak, jak przebiegał mur berliński. Poprowadzi Cię podwójny pas kostki brukowej, który zobaczysz na asfalcie. Twoja trasa wiedzie teraz ulicą Zimmerstraße, koło wielkiego, czarnego cylindra. W środku znajduje się panoramiczny obraz perskiego artysty Asisi, ukazujący fragment podzielonego miasta z murem i wszelkimi wartymi uwagami detalami (wstęp płatny).

Po drodze miniesz też Muzeum Trabanta, a nieco dalej całą 'zajezdnię’ tych kultowych pojazdów. Być może zobaczysz kilka aut zaparkowanych przy ulicy. Będą to samochody z najpopularniejszej i najliczniejszej serii P601. Latem 2022 roku byłam w Muzeum Augusta Horcha w Zwickau i o trabantach wiem już niemal wszystko, co warto wiedzieć, ale to też opowieści na inną trasę. Jeśli marzy Ci się drobiazg z motywem kultowego pojazdu, to tutaj będzie najlepsze miejsce na szybkie zakupy.

Okolice Niederkirchnerstraße

Idąc dalej zrobi się już poważniej, bo oto po prawej stronie zobaczysz ogromny gmach Federalnego Ministerstwa Finansów, który jednocześnie jest przykładem architektury III Rzeszy. Po lewej ukaże się jeden z dłuższych fragmentów muru. Oryginalny i w tym miejscu, w którym rzeczywiście stał. Ale za murem jest coś jeszcze. Przy tej ulicy stały niegdyś gmachy, w których mieściły się instytucje III Rzeszy, między innymi siedziba gestapo i SS. Wystawa Topografia Terroru (w budynku i na zewnątrz) przedstawia z detalami historię tego miejsca. Jest bezpłatna.

Dalej mamy dwa gmachy naprzeciwko siebie, jeden strojny (po lewej), a drugi klasyczny (po prawej). Ten z kolorowymi mozaikami i licznymi rzeźbami to tzw. Martin-Gropius-Bau, budynek w którym niegdyś mieściło się muzeum sztuki użytkowej, a teraz służy tymczasowym wystawom (tematycznym i sztuki współczesnej). Gmach naprzeciwko to siedziba berlińskiego parlamentu, nazywanego Domem Posłów (Abgeordnetenhaus).

Teraz trzeba skręcić w prawo i podążyć w kierunku wysokich wieżowców. Przed Tobą Plac Poczdamski, który przed wojną był jednym z najruchliwszych w Europie. Później został przedzielony murem, a po zjednoczeniu Niemiec, zabudowano go nowoczesnymi wieżowcami. Tutaj również zobaczysz fragmenty muru berlińskiego z małą wystawą fotograficzną. Warte uwagi są dwa zdjęcia porównujące wygląd placu obecnie i za czasów podziału.

Mimo, że nie mamy aż tak dużo czasu, nie wybaczyłabym sobie, gdyby teraz nie skierowała Cię pod dach Sony Center. To miejsce za szklanym, półowalnym wieżowcem. Pierwotnie jego właścicielem była japońska firma, a oryginalny dach miał przypominać ośnieżony wulkan Fudżi. Zobaczysz go z lepszej perspektywy z kopuły Reichstagu.

Na pieszo czy S-Bahnem?

Teraz spójrz na zegarek. Jeśli do wejścia na kopułę Reichstagu pozostało niewiele czasu, może lepiej przejechać jedną stację kolejką miejską? Jeśli się na to zdecydujesz, to wybierz zjazd pojedynczymi schodami ruchomymi, obok restauracji Kaisersaal. Dalej skieruj się do stacji S-Bahn, i wybierz którykolwiek pociąg jadący na północ (kierunek Oranienburg, Bernau, Hennigsdorf). Do przejechania jest tylko jedna stacja.

Jeśli zdecydujesz się iść pieszo, to skieruj się w ulicę Ebertstraße, po prawej stronie mając ambasadę Kanady. Najlepiej od razu przejdź na prawą stronę. Twoim kierunkiem jest widoczna w oddali Brama Brandenburska (będziesz widzieć ją od bocznej strony) i szklana kopuła Reichstagu.

Jeśli interesuje Cię historia III Rzeszy i masz czas, to mogę zaproponować jeszcze jedno krótkie odbicie z głównego szlaku. Zdaję sobie sprawę, że z moich Berlinx9, robi się powoli Berlinx99, ale tak to ze mną jest…

Po minięciu ogrodzonego zieleńca, skręć w ulicę In den Ministergärten. Po prawej i po lewej będziesz mieć przedstawicielstwa niemieckich landów w stolicy. Dojdź do końca ulicy. Tam przed blokami z wielkiej płyty i parkingiem samochodowym zobaczysz tablicę informacyjną. Tutaj znajdował się bunkier Hitlera, w którym Führer spędził ostatnie dni wojny i popełnił samobójstwo. A Ty właśnie „przespacerowałe/aś” się po ministerialnych ogrodach na tyłach Kancelarii Rzeszy.

Stąd skieruj się ulicą w lewo, by po minucie lub dwóch wyjść na ogromne pole betonowych stel. To z kolei jest Pomnik Pomordowanych Żydów w Europie, w skrócie określany Pomnikiem Holocaustu.

Powstał on w 2005 roku i wzbudził wiele kontrowersji. Z pewnością chciał/abyś się dowiedzieć, czemu ma taką formę, co oznaczają te betonowe kolumny i w ogóle, co architekt miał na myśli. Otóż… architekt, Peter Eisenmann, pozostawił swobodę interpretacji każdemu, kto tu przechodzi. Oczywiście w prasie pojawiły się liczne porównania i próby wyjaśniania zamysłu. Kilka z nich jest bardzo ciekawych, ale znowu… potrzeba by całego artykułu, by przybliżyć ideę, historię i znaczenie takiego pomnika w centrum Berlina.

Twoim zadaniem jest teraz przejść przez ów pomnik, z rogu w którym stoisz, po przekątnej na drugą stronę. Wyznacznikiem powinna być amerykańska ambasada z flagą na dachu.

Brama Brandenburska

I tak oto, po przejściu przez ulicę i krótkim spacerze wzdłuż ogrodzenia ambasady amerykańskiej, znalazłe/aś się pod Bramą. Nie jest to klasyczne podejście, bo za takie należałoby uznać zbliżenie od strony Alei Pod Lipami. Proponuję przejść pomiędzy kolumnami Bramy na Plac Paryski i zrobić sobie chwilę przerwy na zdjęcia. O tej porze słońce nie powinno Ci już przeszkadzać. Jeśli nie masz ochoty odchodzić daleko, by złapać całą Bramę, zrób jej zdjęcie pod kątem.

Pamiętasz, jak na Placu Aleksandra wspominałam o bramie miejskiej w miejscu wiaduktu z torami? Tam wkroczyłe/aś do XIX-wiecznego miasta, a tu za chwilę je opuścisz. Dawniej za bramą rozciągał się rozległy zieleniec (Tiergarten), a za nim kolejne miasto, Charlottenburg. Te przyłączono do Berlina w 1920 roku i poznasz je jutro.

Brama Brandenburska jest jedyną z kilkunastu bram, która zachowała się do dzisiejszych czasów. Po przebudowie, pod koniec XVIII wieku, była też tą najbardziej reprezentacyjną. Inne, tak jak i mur miejski, uległy wyburzeniu, gdyż przy poszerzaniu miasta przeszkadzały w ruchu pieszych i pojazdów. Od 1961 roku tuż za nią przebiegał mur berliński, a sama Brama była niedostępna zarówno z zachodu, jak i wschodu. Jedynie żołnierze i goście, którym udzielono zezwolenia, mogli się do niej zbliżyć. To zmieniło się w 1989 roku, wraz z symbolicznym upadkiem muru. Kilkanaście miesięcy później przez Bramę można było już swobodnie przechodzić i przejeżdżać. Ruch kołowy został jednak w międzyczasie zamknięty, ale nadal trzeba uważać w środkowej części na szalonych rowerzystów. A jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o Bramie Brandenburskiej, to zapraszam tutaj. 

Gmach Reichstagu, siedziba niemieckiego parlamentu

By przejść do gmachu Reichstagu spod Bramy Brandenburskiej nie potrzeba żadnych wskazówek. Kopuła jest dobrze widoczna. By trafić wprost pod pawilony, gdzie znajduje się wejście, najlepiej udać się szeroką drogą przez park Tiergarten. Po drodze zobaczysz jeszcze pomnik poświęcony Romom i Sinti, zamordowanym w okresie narodowego socjalizmu .

Kopuła gmachu Reichstagu, 18.30

Gratulacje, przebyłe/aś całą, zaplanowaną na dzisiaj, trasę i został Ci jeszcze jeden punkt na koniec. Wjazd na kopułę gmachu Reichstagu. Rezerwację należy pokazać pracownikowi (najczęściej w niebieskich ubraniach) przy wejściu do pawilonu. Po kontroli toreb oraz przejściu przez bramkę, kolejny pracownik poprowadzi Cię do wejścia do gmachu, gdzie przejmie Cię inny, z którym przejdziesz przez podwójne drzwi do środka. Teraz wystarczy już tylko zaczekać na windę. Oczywiście pod czujnym okiem kolejnego pracownika.

Na górze możesz skorzystać z bezpłatnych toalet. Przy obu ladach wydawane są audio-przewodniki. By otrzymać taki w języku polskim, trzeba zwrócić się do pracownika, bo te które leżą przed nim są najczęściej z językiem niemieckim. Teraz już nic nie stoi na przeszkodzie, by zacząć wspinać się na szczyt kopuły. W drodze na górę przedstawiana jest panorama, a z powrotem historia obiektu. Całkiem sporo o możliwościach zwiedzania gmachu Reichstagu oraz jak zarezerwować bezpłatny wjazd na kopułę znajdziesz tutaj.  

A co potem?

Spod gmachu Reichstagu możesz udać się do hotelu, miejsca noclegu lub na kolację. Najbliższą stacją metra jest U Bundestag (U5).

Niedziela

Dzisiaj masz znacznie krótszy program, który oczywiście możesz dowolnie rozszerzyć. Czego nie zrobisz w niedzielę, to zakupy, bo znakomita większość sklepów i centrów handlowych pozostaje w ten dzień zamknięta. Wyjątkiem są niedziele handlowe.

Pałac Charlottenburg 9.30-12.00

Berlin przez wieki pozostawał rezydencją, najpierw książęcą, potem królewską a wreszcie, od 1871 roku cesarską. Kolejni władcy z dynastii Hohenzollernów mieli różne preferencje i poza jednym wyjątkiem, bardzo oszczędnym królem, budowali i przebudowywali swoje pałace na potęgę. Charlottenburg jest jednym z nich. Tutaj zobaczysz zrekonstruowane królewskie komnaty, odpowiednie wyposażenie i poznasz nieco szczegółów z życia wyżej uprzywilejowanych z XVIII i XIX wieku.

Cały kompleks obejmuje kilka obiektów oraz park z ogrodami. W ciągu dwóch godzin uda Ci się przespacerować nieco po ogrodach oraz zobaczyć wnętrza Starego Pałacu. Gdybyś zdecydował się na cały kompleks, to upewnij się przedtem, które obiekty są aktualnie otwarte. Na zwiedzanie będziesz też potrzebować odpowiednio więcej czasu.

Wysłałam Cię pod pałac już o 9.30, mimo, że otwierany jest pół godziny później. Ten czas przyda Ci się na efektowne zdjęcia na dziedzińcu, oraz w razie wielu chętnych do wejścia do środka. Jeśli zobaczysz, że przed drzwiami (po prawej stronie od wieży z kopułą) zbiera się coraz więcej osób, zajmij kolejkę. W ten sposób otrzymasz szybko bilety i od razu będziesz mógł zacząć zwiedzanie. Jeśli nie należysz do zagorzałych fanów rodu Hohenzollernów, powinna wystarczyć Ci godzina do półtorej. Pozostały czas wykorzystaj na spacer na tyłach pałacu (barokowy ogród zobaczysz też z pałacowych komnat). Nie pomijaj ich, w sezonie są naprawdę ładne.

UWAGA: pałac i ogrody Charlottenburg to kompleks kilku obiektów, które zwiedza sie osobno (+ placówki zewnętrznych podmiotów). W samym pałacu do zwiedzania udostępnione są wnętrza Starego Pałacu (Alte Palais) oraz Nowego Skrzydła (Neuer Flügel). Jeśli organizowane są wystawy czasowe, wtedy część obiektu jest niedostępna lub ma wyższą opłatę za wstęp.

Tutaj dowiesz się więcej o zwiedzaniu Pałacu Charlottenburg

Przejazd do centrum dawnego Berlina Zachodniego 12.00-12.30

W niedzielę to może chwilę zająć, gdyż autobusy nie kursują tak często. Przystanek znajduje się naprzeciwko głównego dziedzińca pałacu, po drugiej stronie ulicy. Interesuje Cię tylko autobus M45, a sam przejazd do końcowego przystanku S+U Zoologischer Garten (nie przyjmuj zaproszenia na zajezdnię) potrwa około 15 minut.

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma i okolice 12.30-14.00

Być może już po drodze zwróciłe/aś uwagę na pewne ruiny w oddali. To pozostałości po Kościele Pamięci Cesarza Wilhelma z 1895 roku. Tam właśnie się zaraz udasz. Jeśli planujesz po zwiedzaniu coś zjeść, polecam już rozglądanie się po drodze. Jest tu mnóstwo imbisów, lokali fast-food i restauracji.

Będąc pod kościołem polecam wejść i do Hali Pamięci (w dobrze zachowanej ruinie) i do nowego kościoła. Jego widok z zewnątrz na pewno Cię już zdziwił. Wstęp jest bezpłatny, ale datek wskazany. Więcej o zwiedzaniu Kościoła Pamięci Cesarza Wilhelma tutaj. 

Co jeszcze powinieneś/powinnaś zobaczyć w okolicy? Jeśli zlokalizujesz budynek Bikini Haus, to polecam udać się na taras za nim (jeśli pogoda nie sprzyja wejdź do środka). Z tarasu lub przez wielkie okno wewnątrz można spojrzeć na fragment ogrodu zoologicznego, a dokładniej na wybieg małp.

Na pewno nie powinieneś/powinnaś pomijać centrum handlowego Europa Center. To ten oszklony wieżowiec ze znakiem Mercedesa na dachu. W foyer znajduje sie arcyciekawy Zegar Upływającego Czasu. Mam nadzieję, że przypominasz sobie jeszcze wczorajszy zegar z Placu Aleksandra, przy którym zazwyczaj rozpoczynałam zwiedzanie z Gośćmi. Cóż, tutaj lubiłam kończyć, więc i teraz zakończę trasę „Klasyczny Weekend w Berlinie”, dając jeszcze kilka wskazówek.

Na obiad możesz udać się do restauracji Alt-Berlin-Biersalon przy ulicy Kurfürstendamm 225-226 lub poprzestać na kultowej kiełbasce curry z frytkami przy dworcu kolejowym.

Tutaj, nawet w niedzielę otwarte są sklepy z pamiątkami. Jeden z większych w okolicy jest właśnie w wieżowcu Europa Center, tuż przy zegarze.

Okolice są bardzo dobrze skomunikowane, nie będziesz mieć problemu, by przejechać stąd w dowolne miejsce w Berlinie, przejechać na dworzec główny lub wrócić pociągiem regionalnym do Polski.

Forum Humboldtów (Humboldt Forum) to pałac czy co?

Gmach Forum Humboldtów – jak go podejść?

W zależności od tego, z której strony zbliżasz się do tego ogromnego gmachu, wrażenia będą zupełnie inne. Polecam moją klasyczną trasę spacerową, która zaczyna się na Placu Aleksandra i prowadzi przez kolebkę Berlina – Nikolaiviertel (Dzielnicę św. Mikołaja). Jeśli idziesz tą trasą po raz pierwszy i wcześniej nie odwiedziłaś/eś Wyspy Muzeów czy katedry, efekt „wow” masz gwarantowany.

O co chodzi? Gdy wychodzisz z Dzielnicy św. Mikołaja wzdłuż Szprewy i docierasz do Mostu Ratuszowego (Rathausbrücke), napotkasz intrygujący widok: południowa historyczna fasada pałacu sąsiaduje z nowoczesnym elementem. Rzeczywiście, tylko trzy zewnętrzne fasady pałacowej bryły są rekonstrukcją, natomiast fasada od strony rzeki jest prosta i pozbawiona ozdób. Skąd taka decyzja architekta? W przedwojennym pałacu, w wyniku licznych dobudówek i przeróbek, ta strona była architektonicznie bardzo zróżnicowana, a jej odtworzenie byłoby kosztowne. Architekt chciał też podkreślić, że nie chodzi o rekonstrukcję oryginalnego pałacu, lecz o współczesną, funkcjonalną budowlę w historycznych ramach.

Nowoczesna fasada doskonale sprawdza się jako tło do iluminacji, filmów czy podświetlanych napisów, które mogą pojawiać się z okazji ważnych rocznic lub podczas Festiwalu Świateł w Berlinie.

Pasażem czy przez dziedziniec?

Aby wejść do środka Forum Humboldtów, wybierz portal nr 2, czyli ten pośrodku fasady. To wejście znajduje się naprzeciwko wylotu ulicy Breite Straße. Przechodząc przez pasaż, który jest otwarty całą dobę, z pewnością zauważysz wiele drzwi po drodze, ale poczekaj z ich otwieraniem. Przejdź spokojnie do końca, by podziwiać, jak nagle wyłaniają się zabytkowa katedra, Stare Muzeum i zabudowa Alei Pod Lipami po drugiej stronie.

Teraz, skręcając w prawo, wróć na wewnętrzny dziedziniec przez portal nr 5. Pod jego sklepieniem znajduje się punkt informacji turystycznej, prowadzony przez Stowarzyszenie Wspierające Berliński Pałac. Oprócz pamiątek i pocztówek, można tam pobrać przydatne plany całego forum oraz mapę tzw. „śladów” (o których napisałam niżej). Mapy są dostępne w języku niemieckim i angielskim.

Dodatkowo, znajdziesz tutaj fascynujący model fragmentu miasta, ukazujący, jak pałac miejski i okoliczna zabudowa wyglądały około 1900 roku. Absolutnie warto go zobaczyć!

Dziedziniec Schlütera (Schlüterhof)

Pierwszy zamek w Berlinie wzniesiono w połowie XV wieku, a sto lat później przebudowano go w stylu renesansowym. Największe zmiany nastąpiły po koronacji brandenburskiego księcia-elektora na króla w Prusach. Stało się to w 1701 roku. Tym samym otoczenie musiało dorównać nowemu statusowi władcy. Rozbudową pałacu zajął się najwybitniejszy architekt północnoniemieckiego baroku, Andreas Schlüter. Był on odpowiedzialny nie tylko za plany, ale również, jako rzeźbiarz, za wygląd fasad, bogatą ornamentykę oraz wnętrza reprezentacyjnych sal. Dziedziniec jego imienia (Schlüterhof) został w dużej części wiernie zrekonstruowany.

Taras widokowy na dachu

Jeśli planujesz zobaczyć Forum Humboldtów tylko z zewnątrz, warto rozważyć wizytę na tarasie widokowym. Wstęp kosztuje 3 € (ulgowy 1,5 €,  wstęp wolny dla osób poniżej 19 roku życia, tzn. takich, które nie obchodziły jeszcze swoich 19 urodzin). Wskazany jest wcześniejszy zakup biletu online. Można też nabyć go w kasie, która znajduje się w foyer w zachodniej części gmachu, pod kopułą.

Chociaż wysokość tarasu to zaledwie 30 metrów, widoki są całkiem przyzwoite. Zobaczyć można Wyspę Muzeów, → Katedrę Berlińską, → Wieżę Telewizyjną, → Aleję pod Lipami, rzekę Sprewę oraz charakterystyczne landmarki w oddali.

Na dachu mieści się restauracja Baret, która oferuje raczej droższe menu. Kawa i herbata kosztują 5-6 €, piwo (0,4 l) 6 €, a dania główne 20-40 €. By skorzystać z restauracji również należy mieć bilet. Toalety są dostępne bezpłatnie w całym gmachu.

Taras jest otwarty codziennie oprócz wtorków,  w niedziele, poniedziałki, środy i czwartki od 10.30 do 18.30, a piątki i soboty do 20.00. Może być czasowo zamknięty z powodu złych warunków pogodowych. Wjazd na taras odbywa się windą bezpośrednio z foyer, bez pośrednich przystanków. Szukaj oznaczenia „Dachterasse” lub „Rooftop Terrace”; przy wejściu znajduje się obsługa. Na górze można zobaczyć stałe i czasowe instalacje artystyczne. Wizyta, wraz z wjazdem, zazwyczaj zajmie Ci około 30 minut, chyba że jesteś pasjonatem fotografii.

Rezerwacja biletu na okienko czasowe

Humboldt Forum. Co jest w środku?

Ojej, tego punktu obawiałam się najbardziej – wewnętrzna część Forum Humboldtów oferuje mnóstwo do zobaczenia i odkrywania. A przedstawiam jedynie stałe ekspozycje. W przyszłości przybliżę szczegółowo obszerniejsze wystawy w osobnych postach.

Podobnie osobno chciałabym przedstawić fascynujące historie związane z budowlami, które znajdowały się tu wcześniej – czyli oryginalnym pałacem miejskim oraz socjalistycznym Pałacem Republiki. Również sama budowa obecnego gmachu zasługuje na osobny opis, zwłaszcza że śledziłam ją od początku. Uczestniczyłam w każdym Dniu Otwartej Budowy, a przez kilka lat na placu znajdował się pawilon informacyjny Humboldt-Box, o którym napisałam więcej w dziale „Było, minęło”. Zachęcam do zapoznania się z tym materiałem, ponieważ zamieściłam tam wiele zdjęć z okresu budowy.

Historia miejsca – ślady

Wystawa „Ślady” (Spuren) to niezwykle interesująca ekspozycja, której elementy rozsiane są po całym Forum Humboldtów. Znajdziesz je nie tylko w holach i na korytarzach, ale także na wystawach, w muzeach, a nawet w restauracjach. Aby ułatwić sobie ich odnalezienie, warto pobrać broszurę „Geschichte des Ortes” w informacji turystycznej.

Eksponaty związane są z historią miejsca – począwszy od czasów, gdy był to pałac królów i cesarzy, przez powojenne ruiny, aż po Pałac Republiki, który był siedzibą fasadowego parlamentu Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Wystawa składa się z 35 „Śladów”, a ich lokalizacje rozpoznasz po charakterystycznych stelażach z przymocowanymi gablotami.

Osobiście uważam pomysł na tę wystawę za fantastyczny, ponieważ wybrane obiekty są jednocześnie zwyczajne i niezwyczajne. Nie zawsze muszą to być eksponaty chronione za milionem zabezpieczeń, by oddziaływać na wyobraźnię.

Przykłady? Znajdziesz tu na przykład oparcie tronu królowej Elżbiety Krystyny, żony Fryderyka II, czy brukowane kocie łby, którymi wyłożony był dziedziniec Eosandra. Możesz też zobaczyć parę garów z zamkowych kuchni albo skrzynie, w które ostatni cesarz Niemiec, Wilhelm II, pakował się (choć zapewne nie osobiście) przed podróżą na wygnanie do Holandii.

Z Pałacu Republiki (1976–2008) można zobaczyć podświetlane drogowskazy, ozdobne reliefy, a nawet kubek na lody z kultowego baru mlecznego. Jest też wielki fragment plandeki z malunkiem fasad pałacu, rozwieszony na 30-metrowych stelażach. Ta instalacja, wystawiona w latach 1993–1994 jako atrapa zamku, wzbudziła liczne dyskusje na temat możliwej odbudowy miejskiego pałacu.

Zamkowe Piwnice (Schlosskeller)

Nie będę ukrywać, że dla mnie to jedna z najciekawszych wystaw w Forum Humboldtów. Znajdziesz tu oryginalne fragmenty zamkowych piwnic, które przetrwały próbę czasu i uniknęły totalnego zniszczenia. Pałac został wysadzony w powietrze przez władze enerdowskie w latach 50. XX wieku.

Wystawa obejmuje mury sięgające średniowiecza oraz techniczne udogodnienia z późniejszych wieków. Eksponaty oddają ducha minionych czasów, opowiadając historie mnichów składających beczki, kuchennych dziewek obierających drób, czy straży pałacowej ucinającej sobie drzemkę.

Zanim przystąpiono do budowy nowego gmachu, piwniczne labirynty były przez pewien czas widoczne z ulicy, a w ich wnętrzu prowadzono intensywne prace archeologiczne.

Wstęp na tę wystawę jest bezpłatny i nie wymaga wcześniejszej rezerwacji.

Sala Rzeźb (Skulpturensaal)

Panorama Video

W tej części znajduje się ogromna sala z imponującym ekranem o długości 27 metrów. Na ekranie wyświetlana jest fascynująca animacja, która w skrócie przedstawia 800 lat historii Berlina. Animacja obejmuje powstanie miasta, budowę zamku, jego późniejsze losy i rozbudowy, rozmiar zniszczeń po wojnie, budowę Pałacu Republiki oraz jego rozbiórkę i najnowsze wydarzenia związane z Forum Humboldtów.

Prezentacja trwa 14 minut i najlepiej oglądać ją z miejsc położonych pośrodku sali, chociaż nie ma ich tam zbyt wiele.

Wstęp bezpłatny i nie trzeba wcześniejszej rezerwacji.

Humboldt Labor

Jednym z użytkowników gmachu jest pobliski Uniwersytet Humboldtów. W tym „laboratorium” organizowane są interaktywne wystawy. Po kilku latach przyszła pora na zmianę. Od 10 października 2025 roku będzie można obejrzeć prezentację „On Water. WasserWissen in Berlin”.

Zapowiedź z oficjalnej strony

Wystawa On Water. WasserWissen in Berlin prezentuje projekty badawcze, które zajmują się wodą z najróżniejszych punktów widzenia. Wszystkie próbują uczyć się od jej właściwości – od obiegu, zdolności do adaptacji i siły łączenia – aby znaleźć rozwiązania dla przyszłości. Pogłębione refleksje nad relacją człowieka i wody oferuje ścieżka dźwiękowa: naukowcy opowiadają w niej, dlaczego warto wsłuchiwać się w wodę – bo wie więcej, niż nam się wydaje.

Wstęp jest bezpłatny ale wymaga wcześniejszej rezerwacji. Wykonasz ją na miejscu w kasie lub na oficjalnej stronie Forum Humboldtów (link poniżej).

Wejrzenia. Bracia Humboldt (Einblicke. Die Brüder Humboldt)

Na klatce schodowej Forum Humboldtów, w niszach okiennych, znajdują się informacje przybliżające sylwetki Wilhelma i Aleksandra Humboldtów. Co ciekawe, grafiki te można dostrzec także z pasażu.

Wilhelm von Humboldt (1767-1835) był filozofem, językoznawcą i politykiem, a jako minister do spraw edukacji w Prusach, odegrał kluczową rolę w reformie systemu szkolnictwa. Jego najważniejszym osiągnięciem była praca na rzecz założenia pierwszego uniwersytetu w Berlinie (1810, aktualnie Uniwersytet Humboldtów). Wilhelm był orędownikiem idei edukacji dostępnej dla każdego, niezależnie od płci, statusu społecznego, majątku czy wyznania. Warto jednak zaznaczyć, że kobiety mogły wstępować na uniwersytety w Prusach dopiero sto lat później.

Aleksander von Humboldt (1769-1859) jest uznawany za „ojca współczesnej geografii” i często uchodzi za ostatniego „człowieka renesansu”. Podczas swoich podróży po Ameryce Środkowej i Południowej badał zjawiska z dziedziny astronomii, meteorologii, magnetyzmu ziemskiego, botaniki, zoologii, geografii i geologii. Aleksander przywiózł do Europy tysiące gatunków roślin, z których wiele było zupełnie nowych na naszym kontynencie. Jego dorobek naukowy jest ogromny, a na szczególną uwagę zasługują 34-tomowe opisy podróży po obu Amerykach.

Dostęp bezpłatny, nie trzeba wcześniejszej rezerwacji.

Berlin Global

Berlin Global to  jedna z płatnych wystaw stałych w Humboldt Forum. Ekspozycja przedstawia powiązania Berlina z resztą świata, pokazując, jak wydarzenia w stolicy Niemiec wpływały na globalne procesy, a także jak „przybysze ze świata” odnajdowali się w Berlinie. To nowoczesna, interaktywna i multimedialna wystawa, która zajmuje pół piętra. Zdecydowanie zasługuje na odrębny wpis.

BERLIN GLOBAL
Godziny otwarcia: śr-pn. 10.30-18.30
Wstęp: 9€, bezpłatnie do 18 lat (zalecana wcześniejsza rezerwacja okienka czasowego)
Bilety kombi: 5 wystaw za 14€ (7€) bilet jednodniowy lub dwudniowy za 18€ (9€)

Muzeum Etnologiczne i Muzeum Sztuki Azjatyckiej

Ostatnie wystawy, które otwarto w Forum Humboldtów we wrześniu 2022 roku, to ekspozycje prezentujące zbiory etnologiczne z różnych zakątków świata.

Początki tych kolekcji sięgają czasów pruskich królów, którzy nabywali lub otrzymywali egzotyczne artefakty jako prezenty. W XIX wieku zbiory zostały przeniesione z królewskich komnat do nowo wzniesionych muzeów, udostępniając je szerszej publiczności. Szybko okazało się jednak, że gmachy na dzisiejszej Wyspie Muzeów były zbyt małe, aby pomieścić całą kolekcję. Dlatego też dla etnologii wybudowano osobny budynek w pobliżu Placu Poczdamskiego. Po wojnie ruiny tego gmachu rozebrano, a zbiory rozdzielono. Część przekazano do muzeum etnologicznego w Lipsku, a dla reszty, która pozostała w Berlinie Zachodnim, wzniesiono nowy kompleks w Dahlem.

Być może niektórzy z Was mieli okazję zobaczyć te zbiory właśnie tam, podobnie jak ja. W 2017 roku muzea w Dahlem zamknięto, a zbiory zaczęto przygotowywać do przeprowadzki do śródmieścia Berlina. W Forum Humboldtów kolekcje te zajmują teraz drugie i trzecie piętro, a całość liczy ponad 20 000 obiektów.

Muzeum Etnologiczne (Ethnologisches Museum)

W Muzeum Etnologicznym można zobaczyć dzieła sztuki, ale także przedmioty codziennego użytku, łodzie oraz domy z Afryki, obu Ameryk i Oceanii. Organizowanie tej wystawy na nowo wzbudziło dyskusje na temat traktowania zrabowanych skarbów z okresu kolonializmu. Przykładem tego jest zwrot przez Niemcy dzieł sztuki z okresu Królestwa Beninu do Nigerii. W dwóch salach można zobaczyć 40 rzeźb, które pozostawiono jako wypożyczenia, a tuż obok prezentowana jest sztuka współczesnej Nigerii.

Muzeum Sztuki Azjatyckiej (Museum für Asiatische Kunst)

W Muzeum Sztuki Azjatyckiej znajdziemy wiele eksponatów z krajów Dalekiej Azji, przede wszystkim z Chin i Japonii, wraz z niewielką kolekcją ceramiki z Korei. Są tu także liczne malowidła ścienne, obrazy, rzeźby z buddyjskich ośrodków kultu w centralnej i wschodniej Azji, indyjskie wizerunki bogów oraz bogactwo świata islamskiego.

Godziny otwarcia: śr-pn. 10.30-18.30
Bilety kombi: 5 wystaw za 14€ (7€) bilet jednodniowy lub dwudniowy za 18€ (9€)

Forum Humboldtów (Humboldt Forum)

Tematyka: historia Berlina, etnologia, sztuka azjatycka, Hohenzollernowie, punkt widokowy
Adres: Schloßplatz, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 99 211 89 89 (pn.-sb. 12.00-18.00)
Www: www.humboldtforum.org
Godziny otwarcia: śr.-pn. 10.30-18.30 wtorki zamknięte, pasaż i Dziedziniec Schlütera dostępne przez całą dobę
Bilety wstępu: wystawa BERLIN GLOBAL 9€, do 18 lat bezpłatnie; wystawy czasowe mają różne ceny, bilet kombi jednodniowy 14€(7€), dwudniowy 18€(9€) obejmuje wystawy i muzea: BERLIN GLOBAL, Muzeum Sztuki Azjatyckiej, Muzeum Etnograficzne, płatne wystawy czasowe, wystawa specjalna Beziehungsweise Familie oraz Knoblauch Haus w Nikolaiviertel (5 minut od pałacu)
Audio-przewodniki:: tak, na różnych wystawach, również w języku polskim

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Muzeum Etnologiczne, Muzeum Sztuki Azjatyckiej, wystawa Berlin Global po półtorej godziny każde. Piwnice Zamkowe, Humboldt Labor, taras widokowy po pół godziny każde. Prezentacja video Panorama ok. 20 minut.
Zakup biletów: tam, gdzie potrzebny jest bilet (również bezpłatny), zalecana jest rezerwacja online. Bilety można nabywać w kasach w foyer na parterze.
Garderoba i bagaż: Plecaki i torby większe niż format A4 należy zostawić w szafce. Uwaga szafki są raczej małe, wielki podróżny plecak czy walizka na pewno się nie zmieszczą. Garderoby oznaczone są literami A, B, C, D i są bezpłatne.
Toalety: toalety są bezpłatne, zlokalizowane w różnych miejscach Forum Humboldtów.
Informacja Turystyczna: informacja turystyczna znajduje się przy portalu nr 5, tam otrzymasz materiały odnośnie zwiedzania Berlina. Ogólny punkt informacyjny Forum (wystawy, imprezy, bilety) jest w foyer.
Gastronomia, sklepy: w gmachu znajdują się dwie restauracje (w tym Baret na tarasie widokowym), dwa bary na parterze oraz kawiarnia na pierwszym piętrze na korytarzu. W sklepach można nabyć różnorodne pamiątki z motywem Forum Humboldtów, poszczególnymi wystawami i muzeami, pocztówki, odzież, małe dzieła sztuki a także folklorystyczne wyroby z egzotycznych krajów
Fotografowanie: jeśli nie jest wskazane inaczej, w muzeach, na wystawach i na terenie forum można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny:  płatna jest wystawa Berlin Global, Muzeum Etnograficzne, Muzeum Sztuki Azjatyckiej, wybrane wystawy czasowe i specjalne (do 18 lat bezpłatnie, to oznacza dla osób, które nie obchodziły jeszcze swoich 19 urodzin). Wystawy czasowe są przeważnie odpłatne, informacje o cenach można znaleźć na oficjalnej stronie.
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie muzeum, po niemiecku, po angielsku.
Wystawy czasowe: wystawy czasowe w Forum Humboldtów organizowane są stale, regularnie i trwają od kilku do kilkunastu miesięcy. Wstęp na odrębne, duże wystawy jest przeważnie odpłatny. Z informacjami i kalendarzem wystaw, oprowadzań i innych imprez można się zapoznać na tej stronie.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? Wiele z miejsc w Humboldt Forum jest bezpłatne. (1) Może opłacać się zakup berlińskiej karty rabatowej WelcomeCard, która obniży cenę za wstęp do BERLIN GLOBAL do 5€. (2)  Kolejny sposób to zakup 3-dniowej karty muzealnej, Museum Pass Berlin, wówczas wstęp do muzeów jest bez opłat. Od czasu do czasu wstęp bezpłatny jest ogłaszany przy okazji ważnych wydarzeń w Forum.

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M4, M5, M6, M8, M10 (Spandauer Str./Marienkirche)
Autobus: 100, 300 (U Museumsinsel), 147 (Berliner Schloss)

Zobacz położenie Forum Humboldtów na mapie Google

Festyn Kwitnących Wiśni w Ogrodach Świata

Ogrody Świata (Gärten der Welt) w Berlinie to według mnie idealna atrakcja dla tych, którzy już za sobą mają zabytkową klasykę w śródmieściu i szukają „czegoś mniej znanego”.  Możliwe też, że nie wszystkich interesują stare mury czy muzea i ponad nie przedkładają aktywny wypoczynek na łonie natury. Tak się da w Berlinie i to w wielu miejscach.  Ogrody Świata są jednym z nich. Wiem, bo mieszkając w stolicy Niemiec, wielokrotnie do nich zaglądałam i to mimo płatnego biletu.

Jeśli przy ogrodach chcielibyście podkręcić to „coś innego”, polecam zawsze zajrzeć do kalendarza imprez na oficjalnej stronie Ogrodów. Ja również wymieniam najciekawsze wydarzenia na stronie FB „Przewodnik po Berlinie na weekend”.  I raczej mam tu na myśli kalendarz 'popandemiczny’ niż obecny. Oczywiście drzewa, krzewy czy kwiaty rozkwitają jak co roku, a Ogrody są obecnie otwarte dla odwiedzających. Ale nie ma podawanych terminów rozkwitu różnych gatunków kwiatów (pewnie by uniknąć tłumów) i brak jest imprez towarzyszących.

Mając nadzieję, że w przyszłym roku (2022) to się zmieni, chciałabym wrócić wspomnieniami do jednej z najbardziej widowiskowych imprez w Ogrodach, to jest Festynu Kwitnących Wiśni (Kirschblütenfest). Odbywa się ona przez jeden weekend w roku, zazwyczaj w kwietniu i poza fantastyczną scenerią obsypanych na biało i różowo drzew, jest to dobra okazja do poznania kultury Japonii, Korei i Chin.

Hanami i sakura

Hanami to w Japonii tradycja podziwiania i cieszenia się kwitnącymi kwiatami. Sakura oznacza drzewo i kwiat wiśni. Okres kwitnienia tych drzew jest bardzo wyczekiwany przez mieszkańców Japonii. Sporządzane są specjalne prognozy z datami przejścia „frontu kwitnienia”, organizowane liczne festiwale, a mieszkańcy Kraju Kwitnącej Wiśni chętnie wybierają się na pikniki pod białymi i różowymi drzewami.

Sakura stała się w pewnym sensie symbolem w polityce dyplomatycznej Japonii. Kwitnące alejki czy gaje na całym świecie nierzadko są prezentem od Japończyków. Podobnie jest z miejscami upamiętniającymi tragedię wybuchu bomb atomowych w Hiroshimie i Nagasaki.

Ogrody Świata w Berlinie

Zarówno Tokio, Seul jak i Pekin są miastami partnerskimi Berlina. Dlatego też w ramach współpracy, jako jedne z pierwszych, powstały ogrody zaprojektowane przez specjalistów z Krajów Dalekiego Wschodu. W 2000 roku otworzono Ogród Chiński (do dzisiaj jest to największy tego typu w Europie), a w 2003 Ogród Japoński. Pod koniec marca 2021 roku Ogród Koreański obchodził 15. lecie swojego istnienia.

To właśnie w tych dwóch ostatnich podziwiać można niezwykły, kwitnący spektakl natury z tradycyjną architekturą w tle. Polecam, by wybrać się do Ogrodów właśnie w tym czasie. Kalendarz wydarzeń znajdziecie na oficjalnej stronie Ogrodów, www.gaertenderwelt.de

Festyn Kwitnących Wiśni

Choć samo kwitnienie trwa do kilkunastu dni, większość wydarzeń skupia się podczas jednego weekendu. Co roku  dokładną datę ustala się na podstawie prognoz meteorologicznych. Zazwyczaj przypada ona na pierwszą połowę kwietnia.

Ceremonie parzenia herbaty, pokazy narodowych sportów, gra na tradycyjnych instrumentach to tylko niektóre ze stałych punktów programu. Popularnością cieszy się też konkurs na najlepszy cosplay, co zresztą widać, jeśli pospaceruje się w te dni po ogrodach.

Podczas takich imprez Ogrody Świata cieszą się wielką popularnością. Warto pamiętać, że wejść na teren zieleńca jest kilka, a bilety można kupić przez internet lub w automatach. Oczywiście mówimy tu o czasach niepandemicznych. Teraz tłoku też nie ma (kwiecień 2021), ale imprezy są w większości odwołane.

Na tej stronie przedstawiłam Ogrody w całości (jeszcze przez moment w edycji). Jeśli ktoś był w nich przed 2017 rokiem, może zainteresują go nowości, jakie pozostawiła po sobie Międzynarodowa Wystawa Ogrodnicza IGA 2017 w Berlinie. Stolica Niemiec zyskała bowiem prawdziwą kolejkę linową (prawdopodobnie nie na zawsze) oraz nowe gabinety ogrodowe, zaprojektowane przez specjalistów z 9 krajów.

Tak było podczas Festynu Kwitnących Wiśni w 2015 roku, po południu w sobotę.

I na koniec, nie mogłam się powstrzymać…

Festyn Kwitnących Wiśni / Kirschblütenfest 2019

Więcej o Ogrodach Świata napisałam tutaj

Lotnisko BER, czy port lotniczy Berlin-Brandenburg

Port lotniczy Berlin-Brandenburg im. Willy’ego Brandta (pełna niemiecka nazwa Flughafen Berlin Brandenburg „Willy Brandt“) został otworzony 30 października 2020 roku. Położony jest na południowy wschód od Berlina, już poza granicami miasta. Jego budowa trwała kilkanaście lat, a otwarcie kilka razy przekładano.  W porównaniu z lotniskami w Londynie czy Frankfurcie nad Menem, pozostanie nadal portem lotniczym drugiego rzędu, choć w planie jest budowa kolejnych terminali. Ma to potrwać do 2035 roku, a docelowo lotnisko ma obsługiwać blisko 60 milionów pasażerów rocznie.

W Terminalu 1 obsługiwani są pasażerowie zarówno tradycyjnych, jak i tanich linii lotniczych.

Terminale na nowym lotnisku

Trzonem nowego lotniska jest Terminal 1 (kolor bordowy). Dokładnie pod nim znajduje się stacja kolejowa dla S-Bahnów, pociągów regionalnych i dalekobieżnych o nazwie Flughafen BER Terminal 1-2 (więcej o tym jak dojechać na nowo lotnisko tutaj).

Mniejszy Terminal 2 (kolor pomarańczowy) znajduje się po prawej stronie Terminalu 1. Ze względu na zmniejszony ruch w czasie pandemi został on otwarty 24 marca 2022 roku. Póki co jego jedynym użytkownikiem jest tania linia lotnicza Ryanair.

Terminale 3 i 4 (kolor szary) są zaplanowane do budowy w kolejnych latach.

Terminal 5 (kolor niebieski) to z kolei gmach dawnego lotniska Flughafen Berlin-Schönefeld, które zostało zlikwidowane z nazwy i funkcji pod koniec października 2020. W tej chwili znajduje się tam ośrodek dla uchodźców z Ukrainy. Ponowne otwarcie uzależnione jest od liczby pasażerów lotniska. Przypuszcza się, że dopiero w 2025 roku liczba pasażerów powróci do tej z 2019 roku, czyli sprzed pandemii.  Ważne: Terminal 5 nie ma bezpośredniego pieszego połączenia z terminalami 1-2. Żeby zmienić terminale należy opuścić lotnisko. Więcej o tym, jak dojechać na Terminal 5, jaki ma układ i jakie linie z niego startują tutaj.

Kolorem zielonym oznaczona jest hala odpraw dla pasażerów i pilotów rejsów prywatnych i szkoleniowych.

Orientacja w Terminalu 1

Hala odpraw nie jest duża. Przyjeżdżając na lotnisko, do hali można wejść z poziomu ulicy (parkingów, przystanków autobusowych) lub schodami, windą z podziemnej stacji kolejowej, która jest tuż pod terminalem. W praktyce przejście z parkingów lub stacji kolejowej wraz z czasem na zorientowanie się zajmie kilka-kilkanaście minut.

W hali znajduje się dziesięć wysp ze stanowiskami check-in, których razem jest 118. Jeśli ktoś odprawił się online i ma tylko bagaż podręczny może od razu udać się do bramek kontroli bezpieczeństwa.

Po przejściu kontroli bezpieczeństwa dotarcie do najodleglejszej z bramek zajmie kilkanaście minut.

Tutaj znajdziesz plany poszczególnych poziomów terminala na oficjalnej stronie BER (niem/ang)

Kliknij od razu po schematyczny plan obu terminali (JPG)

Orientacja w Terminalu 2

Terminal 2 znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie Terminalu 1 i jest osiągalny na pieszo w ciągu kilku minut. Stojąc przodem do głównego wejścia T1 budynek terminalu T2 jest po prawej stronie. Budynek ma dwa poziomy. Na E0 znajdują się stanowiska odpraw. Jeśli ktoś ma tylko podręczny bagaż i odprawił się online może od razu udać się do strefy kontroli na poziomie E1.

UWAGA: ten terminal nie ma możliwości bezpośredniego podjazdu dla samochodów osobowych lub krótkiego parkowania. Należy tu skorzystać z możliwych opcji przed terminalem T1. Ze stacji kolejowej/S-Bahn należy kierować się oznaczeniami Terminal T2.

Tutaj znajdziesz plany poszczególnych poziomów terminala na oficjalnej stronie BER (niem/ang) 

Komunikacja miejska

Przystanki autobusowe miejskich linii (i tych z Brandenburgii) znajdują się tuż przed głównym wejściem do Terminalu 1. Tutaj również są przystanki dla ekspresowych linii BER1 i BER2. Bezpośrednio pod terminalem znajduje się stacja kolejki miejskiej S-Bahn, kolei regionalnej i dalekobieżnej (przechodząc ze stacji do terminala 1 nie wychodzi się na zewnątrz).  Tym samym nowy port lotniczy BER jest jednym z najlepiej skomunikowanych w Europie, jeśli chodzi o połączenia transportu publicznego. O tym, jak się dostać z lotniska do centrum Berlina (lub odwrotnie) rozpisałam się szczegółowo tutaj. Warto pamiętać, że lotnisko znajduje się w strefie taryfowej C Berlina. O biletach na komunikację miejską poczytasz dokładnie tutaj.

Autobusy dalekobieżne

Przystanek dla autobusów dalekobieżnych, między innymi Flixbus, znajduje się w zasięgu kilku minut spacerem od głównego wejścia do Terminalu 1, przy parkingu nr 4. Wychodząc z hali lotniska (T1) należy kierować się na prawą stronę placu.

Parkingi przy terminalu

Do dyspozycji podróżnych i gości pozostaje pięć wielopoziomowych, zadaszonych parkingów oznaczonych symbolami P1, P2, P3, P7, P8. Najbliżej terminala znajduje się parking P1 (100 metrów), pozostałe położone są w odległości do 150-200 metrów. Ceny zaczynają się od 7€ za godzinę.

Ponadto są parkingi na ulicy. Najbliżej wejścia znajduje się P4 (400 metrów), najtańszy jest P6 (500 metrów) z opłatą 5€ za godzinę.

Tuż przed Terminalem 1 znajduje się parking krótkiego postoju, na którym można zatrzymać się do 10 minut bezpłatnie. Ma on około 300 miejsc. Przekroczenie tego czasu skutkuje wyższą opłatą za pierwszą godzinę, niż na pozostałych parkingach.

Wszystkie parkingi są dostępne przez całą dobę.

Tutaj znajdziesz orientacyjny plan parkingów przy Terminalu 1-2.

Taksówki

Postój taksówek znajduje się tuż przed wyjściem z Terminalu 1.

Orientacyjne ceny i czas przejazdu taksówką do śródmieścia Berlina

Opłata za przejazd z/na lotnisko BER jest dość wysoka, między innymi z powodu limitu pozwoleń na obsługę pasażerów portu lotniczego rozdzielonych między taksówkarzy Berlina i Brandenburgii. Do tego czas dojazdu do większości dobrze skomunikowanych punktów w śródmieściu jest zbliżony do czasu przejazdu środkami transportu komunikacji publicznej. Koszty natomiast są kilkunastokrotnie wyższe. Oto małe zestawienie dla przejazdu taksówką:

BER – Główny Dworzec Kolejowy (Berlin Hauptbahnhof), około 35 minut, 62€
BER – Plac Aleksandra (Alexanderplatz), około 35 minut, 60€
BER – Dworzec Zoologischer Garten, około 30 minut, 60€
BER – tereny targowe (Messe/ICC), około 28 minut, 63€
BER – Spandau Cytadela (Zitadelle Spandau), około 40 minut, 80€

Dla porównania jednorazowy bilet na przejazd komunikacją miejską w te wszystkie miejsca kosztuje 3,8€.

Flughafen Berlin-Brandenburg Terminal 1-2

Informacja lotniskowa: +49 30 6091 6091 0
Dane dla systemów nawigacyjnych:
Flughafen Berlin Brandenburg
Willy-Brandt-Platz, 12529 Schönefeld
Strona www: www.berlin-airport.de

Zdjęcie w nagłówku © Günter Wicker / Flughafen Berlin Brandenburg GmbH

Katedra Francuska na Gendarmenmarkt

Gendarmenmarkt uchodzi za najpiękniejszy plac w Berlinie. I jakkolwiek by to przewodnikowo nie zabrzmiało, jest w tym dużo prawdy. Osobiście nie prowadzę rankingu, bo uważam Lustgarten czy Bebelplatz (przy Operze Państwowej) za równie urzekające i gdy było mało czasu na zwiedzanie, to przez nie, a nie Gendarmenmarkt, prowadziłam Gości. Polecam jednak ująć zabytkowe ensemble na Gendarmenmarkt w swoich planach. Katedra Francuska (Französischer Dom), Katedra Niemiecka (Deutsches Dom), a pomiędzy nimi Dom Koncertowy (Schauspielhaus) stanowią wdzięczne tło do zdjęć. Nierzadko na placu muzykują artyści, a kilka razy w roku odbywają się tu festiwale i koncerty.

Czy to jest prawdziwa katedra?

Katedra Francuska, Katedra Niemiecka, Katedra Berlińska i Katedra Św. Jadwigi  –  nie za dużo tych katedr w jednym mieście? I to na dodatek niezbyt religijnym? Wg statystyk 63% ludności Berlina jest bezwyznaniowa, deklarując ateizm, agnostycyzm lub humanizm.

Cóż, z wymienionych powyższych tylko dwa kościoły rzeczywiście mają rangę siedziby biskupa (lub superintendenta). Katedra Francuska i Niemiecka to nazwy zwyczajowe. Zanim wyjaśnię, jak do tego doszło, trzeba poświęcić kilka słów na temat epoki i okoliczności, w których powstały.

Gendarmenmarkt za czasów Fryderyka II

Plac powstał w 1688 roku jako rynek dla nowego założenia miejskiego Friedrichstadt. Przez kolejne lata osiedlali się tutaj uchodźcy z Francji, prześladowani we własnym kraju z powodów religijnych (hugenoci). W wydanym w 1685 roku Edykcie Poczdamskim elektor brandenburski zagwarantował im wolność wyznania i liczne przywileje. Jego syn zezwolił na budowę kościoła dla gminy, który miał przypominać o zniszczonej protestanckiej świątyni protestanckiej w Charenton pod Paryżem. Na przeciwległym krańcu placu w zbliżonym czasie ukończono podobny kościół dla luteranów.

Za czasów „króla żołnierza”, Fryderyka Wilhelma I, przy placu swój garnizon miała słynna i niezwykle elitarna jednostka kirasjerów, zwana również z francuska Gens d’armes.  To właśnie ich stajnie kazał  w 1773 roku zburzyć Fryderyk II, by przebudować plac po swojemu. W ramach upiększania miasta, przy obu prostych kościołach miały powstać reprezentacyjne wieże z kopułami, a wokół jednolita, acz schludna trzypiętrowa zabudowa. Pośrodku znalazło się jeszcze miejsce dla niewielkiego francuskiego teatru komediowego.

Aussen Hui Inne Pfui

Czy możecie sobie wyobrazić, ile radości wzbudzał powyższy zwrot, wypowiedziany w oryginale przy grupie młodzieży? Nie ma on odpowiednika w języku polskim, w swobodnym tłumaczeniu można podać: na zewnątrz cud, wewnątrz brud (smród i głód). O co chodzi?

W 1740 roku na tron w Prusach wstąpił Fryderyk II. Jego aktywna polityka zagraniczna, głównie na obcych dworach i polach bitewnych, od początku szła na równi z szałem budowania, przebudowywania i upiększania miast we własnym kraju. Pałac Sanssouci i Nowy Pałac w Poczdamie, Opera Państwowa, Stara Biblioteka, dzisiejszy gmach Uniwersytetu Humboldta, przebudowa katedry w Berlinie to najbardziej znane przykłady. Równolegle zmianie ulegały place i ulice tak Berlina, jak i Poczdamu. Ale…

Często z braku środków i potrzeby dbano jedynie o piękne fasady, gdy wnętrza pozostawały zapuszczone i niefunkcjonalne. Zdarzało się, że izba miała jedynie kawałek okna na wysokości kolan, bo tak akurat pasowały otwory w nowej fasadzie. Grunt, by widok z ulicy cieszył królewskie oko. Do środka czy na podwórze nie musiał wchodzić.

Katedra Francuska

Wieżę przy francuskim kościele wzniesiono w latach 1780-1785. By budowa pod kierunkiem Carla von Gontarda, mogła ruszyć, należało najpierw usunąć przykościelny cmentarz. W zamian hugenoci otrzymali nowe grunty poza murami miasta, na których mogli chować swoich bliskich. Ten cmentarz istnieje do dzisiaj i jest objęty ochroną jako zabytek (I. Französische Friedhof, Chausseestraße 127). Dodatkowo uzyskali oni nieodpłatne prawa do wiecznego użytkowania pomieszczeń w wieży.

Zwyczajowo przyjęło się mówić o wieży na Gendarmenmarkt jako Dom (der Dom, niem. katedra), biorąc z francuskiego słowo „dôme”, które jednak nie oznacza siedziby biskupa, a po prostu kopułę.  Tak powstały określenia na Francuską i Niemiecką Katedrę, używane do dzisiaj.

Z powodu rys, jakie pojawiły się przy budowie, Fryderyk II odsunął Gontarda od prac i powołał na jego miejsce Georga Christiana Ungera. Jak wspomniałam była to budowla zupełnie świecka, a w wieży nie zawisł żaden dzwon. Wewnątrz znajdowało się mieszkanie kustosza oraz francuska szkoła z osobnymi klasami dla dziewcząt i chłopców.  Na zewnątrz za to, z pomocą rzeźb i reliefów, pozwolono sobie na bogatą prezentację religijnego programu gminy francuskiej.

Patrząc na katedrę

Warto się im przyjrzeć, bo za szkice do reliefów i większości rzeźb odpowiedzialny był najbardziej znany malarz i rysownik epoki, Daniel Chodowiecki (1726-1801). Urodzony w Gdańsku, od strony ojca pochodził z polskiej kupieckiej rodziny, zaś jego matką była urodzona w Szwajcarii hugenotka.

Dzisiejszy wygląd katedry to efekt renowacji i remontu, jaki przeprowadzono w latach 2004-2006. Wcześniej wnętrze wieży przebudowano w latach 30. ubiegłego wieku. Zniszczenia wojenne górnej części były znaczne, a parter z tzw. Salą Ermana zachował się niemal bez zniszczeń dzięki wbudowanemu wówczas betonowemu sufitowi w rotundzie. Po wojnie, aż do lat 80. XX wieku służył gminie jako miejsce odprawiania nabożeństw.

750. lat Berlina

Do odbudowy wieży przystąpiono z okazji zbliżającego się jubileuszu miasta. W 1987 roku Berlin obchodził swoje 750. lecie i w sierpniu tegoż roku udostępniono zwiedzającym po raz pierwszy w historii galerię wokół kopuły. Mało tego, na czwartym poziomie przez dłuższy czas funkcjonowała niewielka winiarnia (zlikwidowana w 1998 roku).

Carillon, zainstalowany w wieży, był odpowiedzią wschodniego Berlina na podobny instrument w parku Tiergarten. Rywalizacja obu części miast (inicjowana głównie ze wschodniej strony) była stałym elementem przygotowań do jubileuszu. W tym przypadku wygrał „zachód”. Ze swoimi 68 dzwonami, w chwili wzniesienia był największym w Europie. Obecnie, jeśli interesujecie się tymi instrumentami, to po największy trzeba pojechać do Halle w Saksonii-Anhalt (Roter Turm, 76).

Punkt widokowy

Przyznam się, że przez wiele lat skrzętnie udawało mi się omijać ten punkt widokowy. Wiedziałam, że jest i że jest stosunkowo tani (EDIT 2023, po remoncie muzeum już nie jest taki tani) , a perspektywa na pewno ciekawa, bo w pobliżu nie było innej alternatywy. Zamierzyłam się raz, by wejść w czasie, kiedy na Gendarmenmarkt rozłożony jest jarmark świąteczny, ale to mi się nie udało i już nie pamiętam dlaczego. Dopiero w 2017 roku w okolicy Wielkanocy ostatecznie wdrapałam się na górę. Niedługo potem punkt widokowy i Muzeum Hugenotów zostały zamknięte z powodu renowacji na kilka lat.

Po schodach

Wejście do wnętrza wieży znajduje się od strony placu. Na dole zobaczymy dwa reliefy przedstawiające przyjęcie hugenotów w Brandenburgii. Po wykupieniu biletu możemy zacząć wspinać się na górę. Do pokonania jest  265 szerokich i niezbyt stromych schodów.

Po drodze są okna, ale nie warto sobie nimi zawracać głowy. Warto za to, od czasu do czasu, spoglądać w górę lub w dół. Ponad naszymi głowami ujrzymy carillon z 1987 roku.

Gdy już dotrzemy na górę, można z bliska przyjrzeć się kilkudziesięciu dzwonom, wykonanym przez rodzinę ludwisarzy z Apolda, miasta słynącego z produkcji dzwonów.

Co na zewnątrz?

By zobaczyć panoramę miasta, wychodzi się na zewnątrz kopuły. Balustrada jest masywna i stosunkowo wysoka. W kilku miejscach są drewniane ławki-podesty. Widok jest pełny, 360°. Ale by zrobić dobre zdjęcia trzeba wejść na te podesty lub kierować obiektyw między kolumny balustrady i oczka zabezpieczającej siatki.

Jeśli pokonamy te ograniczenia to ukaże się nam piękny widok na Gendarmenmarkt w dole, oraz przeciwległą Katedrę Niemiecką. Widać również zabudowę wschodniego Berlina i charakterystyczne punkty w oddali, takie jak kopuła gmachu Reichstagu, zabudowa Placu Poczdamskiego, czy skyline części zachodniej miasta.

Katedra Francuska (Französischer Dom)

Tematyka: punkt widokowy, religia, architektura
Adres: Gendarmenmarkt 5, 10117 Berlin
Telefon: +49 30 20306354
Www: www.franzoesischer-dom.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 11.30-16.30 (XI-I), 10.00-18.00 (IV-V), inne miesiące wkrótce
Bilety wstępu: 6,5€ (4,5€)

Toalety: przed katedrą na placu znajduje się bezpłatna toaleta
Czas zwiedzania: około 30-40 minut

Dojazd

U-Bahn: U2 (Stadtmitte)
Bus: 147 (U Französische Straße), 200, 265 (U Stadtmitte)

Zobacz położenie Katedry Francuskiej na mapie Google

Friedrichstrasse

Myślę, że każdy kto był w Berlinie, potrafi wskazać tą ulicę. Bardzo prawdopodobne, że przesiadał się na dworcu kolejowym/S-Bahn Friedrichstraße lub przekroczył ją na ruchliwym skrzyżowaniu spacerując Aleją pod Lipami. Przy Friedrichstraße znajduje się również Checkpoint Charlie, czyli dawny punkt kontroli granicznej pomiędzy sektorami radzieckim i amerykańskim. Pozujący do zdjęć „żołnierze” w mundurach stoją tam dokładnie pośrodku ulicy. A luksusowa galeria handlowa Lafayette, znany z przebogatej oferty wydawniczej i kulturowej Dussmann czy ultranowoczesne forum grupy Volkswagen DRIVE poprzez wielkie okna wystawowe próbują przyciągnąć uwagę przechodniów.

Ulica bez samochodów? Flaniermeile Friedrichstrasse

Pod koniec sierpnia 2020 roku rozpoczął się pilotażowy projekt i część zazwyczaj bardzo ruchliwej ulicy Friedrichstraße zamknięto dla samochodów.  Głównym beneficjentem programu mają być drobni przedsiębiorcy prowadzący sklepy, kawiarnie, restauracje i punkty usługowe. Przechodnie z kolei zyskali więcej przestrzeni i miejsca do odpoczynku. Wzdłuż ulicy rozstawiono 65 donic z drzewami, drewniane ławki ze stolikami, metalowe siedziska oraz szklane witryny z ofertą okolicznych sklepów. Projekt potrwa do końca stycznia 2021.

Flanerować po Frydrychówce* jak na przełomie ubiegłych wieków? Po co i właściwie co można tu zobaczyć, zwiedzić, przeżyć?

*Frydrychówka, tak ulicę nazwał Viator Polonicus, anonimowy autor przewodnika po Berlinie w języku polskim z 1913 roku. Tutaj możesz przeczytać opis zaiście „dzikiego Sylwestra”, obchodzonego między innymi na Friedrichstraße.

Oto TEMAT MIESIĄCA WRZESIEŃ 2020.

Nieco z historii. Przedsiębiorcza księżna

O elektorowej Dorocie (1636-1689) i jej poczynaniach należałoby popełnić osobny wpis, bo ilekroć będzie o jakiekolwiek budowli przy Unter den Linden lub Friedrichstraße, wypadałoby nawiązać do przedsiębiorczości owej księżnej. A przyznacie, że już sam oficjalny tytuł – Dorothea Sophie von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg – nie nadaje się do częstego powtarzania.

Dobrze, księżna Dorota była drugą żoną elektora Fryderyka Wilhelma, z którym miała sporą gromadkę dzieci. Ale żadne z nich nie mogło liczyć na elektorski kapelusz w przyszłości, bo ten należał do syna z pierwszego małżeństwa elektora, Fryderyka (późniejszy Fryderyk III/I). By zabezpieczyć nie tylko tytularną, ale również finansową przyszłość swoich dzieci, zapobiegliwa elektorowa szukała odpowiedniego rozwiązania. I takie się trafiło. Od męża bowiem otrzymała ziemie położone poza murami miasta, a rozciągające się niemal do samego Tiergarten.

Spokojne czasy po Wojnie Trzydziestoletniej i napływ ludności sprzyjały rozwojowi miasta, które zaczęło się cisnąć w obrębie swoich murów. W ten sposób, w drugiej połowie XVII wieku powstawały kolejne założenia, położone na zachód od książęcej rezydencji. Główną osią Nowego Miasta (Neustadt) stała się późniejsza Aleja pod Lipami (Unter den Linden), a ulicą poprzeczną dosłownie nazwana Querstraße. Później zmieniono jej nazwę na Friedrichstraße. Wtedy jednakże miała długość zaledwie kilkaset metrów, rozciągając się od mostu Weidendamm (Weidendammbrücke) do Behrenstraße. W 1681 roku nowe miasto otrzymało nazwę Dorotheenstadt, na cześć księżnej i tak pozostało do dzisiaj.

„Co za pospolita nazwa!”

W 1688 roku elektorem został Fryderyk III, który za swoim ojcem kontynuował rozbudowę . Było to konieczne, gdyż po ukazaniu się Edyktu Poczdamskiego w 1685 roku, do Brandenburgii i Berlina zaczęli napływać liczni protestanci z Francji, prześladowani w swoim kraju na tle religijnym.

Do historii przeszła anegdota, gdy młody elektor, pochylając się nad planami, jasno wyraził się co do zmiany nazwy ulicy. „Co to ma znaczyć Ulica Poprzeczna? Porządna nazwa ma być – moja.” — powiedział i tak Querstraße stała się Friedrichstraße. Zmiana wyszła jej na dobre, bo przedłużono ją, niczym od linijki, na południe, a do budowy domów zaangażowano zawodowych architektów. W 1695 roku stało tu już 300 domów, w których osiedlili się głównie przybysze z Francji. A nowe założenie miejskie, położone na południe od Dorotheenstadt, otrzymało nazwę, a jakże: Friedrichstadt (prawa miejskie od 1691 roku).

Frydrychowska szachownica

Oba nowe miasta, niewielki Friedrichswerder (1662) i kolebka starego Berlina, czyli bliźniacze osady Berlin-Cölln połączono w 1710 roku. Tym samym powstała królewska rezydencja Berlin. Patrząc nawet dzisiaj na plan śródmieścia, nie trudno zauważyć, że Dorotheen- i Friedrichstadt budowano według regularnego planu. Ich ulice przecinają się pod kątem prostym, tworząc prostokątne bloki zabudowy (kwartały). Jak na szachownicy.

Kolejni władcy, a przede wszystkim Fryderyk Wilhelm I, zwany „królem żołnierzem”  niestrudzenie forsowali rozbudowę. Ktoś musiał płacić podatki na państwo i gdzieś trzeba było zakwaterować żołnierzy stale powiększającej się armii. Mówiąc o sprawach militarnych, północna część dzisiejszej Friedrichstraße, czyli ta położona za Szprewą, długo pozostawała niezabudowana i nosiła inną nazwę, mianowicie Dammstraße. Z czasem pojawiły się tu koszary, pierwsze manufaktury i kantory. Za wspomnianego władcy ulica przyjęła swoją dzisiejszą długość, to jest od nieistniejącej już Bramy Oranienburskiej (Oranienburger Tor) do „Rondla” (dzisiejszy Mehringplatz) przy bramie Hallesches Tor (od miasta Halle). Obie bramy widnieją już tylko w nazwach stacji berlińskiego metra.

Friedrichstrasse w XIX wieku

Oblicze ulicy zmieniło się raptownie w drugiej połowie XIX wieku. Wraz z rewolucją przemysłową, spekulacjami ziemią i oczywiście samym rozwojem miasta, niską zabudowę zastąpiły zdobne kamienice, a w miejscu gospód pojawiły się luksusowe hotele.  Otwierano teatry oraz restauracje z własnym programem scenicznym. Po uruchomieniu linii kolejowej i dworca Friedrichstraße w 1882 roku na znaczeniu zyskały najbliższe okolice oraz pobliskie skrzyżowanie z Aleją Pod Lipami. Do obowiązkowego punktu pobytu w Berlinie należała wizyta w takich kawiarniach jak Café Kranzler, czy Café Bauer. Ta druga mogła się poszczycić elektrycznym oświetleniem już w 1884 roku.

W listopadzie 1895 roku w hotelu Central, położonym tuż przy dworcu kolejowym, bracia Skladanowsky przeprowadzili pierwszy na świecie publiczny i komercyjny (czyli za biletami) pokaz filmowy  z wynalezionego przez nich bioscopu. Całość trwała 15 minut i składała się z ośmiu króciutkich filmów. Bardziej znani bracia Lumière z Francji swoje filmy za biletami pokazali dopiero pod koniec grudnia.

Z kolei w południowej części ulicy, bliżej Mehringplatz, znajdowało się tzw. „Szklane Atelier” wynalazcy i potentata filmowego Oskara Messtera (1866-1943), założyciela pierwszej wytwórni filmowej w Niemczech.

Niewiele zachowało się dzisiaj budynków, które mogłyby świadczyć o tym, jak prężna, ruchliwa i elegancka była Friedrichstraße przed wojną. Osobiście lubię wskazywać na trzy kamienice położone między Behren– a Französische Straße, które swoimi bogato zdobionymi fasadami zdecydowanie wyróżniają się z otoczenia. A resztę trzeba niestety sobie wyobrazić.

Zimna wojna na jednej ulicy

Kiedy w październiku 1961 roku na Friedrichstraße stanęły naprzeciwko siebie amerykańskie i radzieckie czołgi, świat na chwilę wstrzymał oddech. Zimna wojna mogła łatwo przeistoczyć się w gorącą. Na szczęście skończyło się jedynie na prężeniu muskułów. Granica jednak pozostała i była nadal rozbudowywana, a na Friedrichstraße utworzono jedno z przejść granicznych. Checkpoint Charlie stał się później miejscem wielu spektakularnych ucieczek.

Równie dramatyczne wydarzenia rozgrywały się w północnej części ulicy, na dworcu kolejowym Friedrichstraße. Położony we wschodnim Berlinie, stał się stacją graniczną, po przejechaniu której, pociąg toczył się dalej w kierunku Berlina Zachodniego i stacji Zoologischer Garten. Również tutaj podejmowano próby ucieczek, czy to ukrywając się w pociągu, czy próbując się do niego dostać już po kontroli. O tym, jak dziwny i podzielony był to dworzec opisuję szerzej tutaj. Będąc w okolicy warto zajrzeć na stałą wystawę w tzw. „Pałacu Łez”, dawnej hali odpraw, gdzie znajduje się między innymi model dworca z czasów podziału.

Trudna przemiana

Zjednoczenie Niemiec i samego Berlina w latach 90. ubiegłego wieku nie przyniosło Friedrichstraße radykalnej zmiany. Owszem, zburzono kilka enerdowskich super-inwestycji (niektóre jeszcze w stanie surowym), otworzono nowe biurowce, galerie handlowe i salony wystawowe, ale trudno mówić o sukcesie porównywalnym do lat międzywojennych. Nawet Checkpoint Charlie, funkcjonujący jako turystyczny magnes, nie u wszystkich wywołuje dobre wrażenie. Niektórzy chcieliby więcej powagi dla tego miejsca i historii, bardziej widocznej w przestrzeni publicznej. Inni natomiast chcą ożywiać wszystko i wszystkich, tworząc w efekcie mieszankę „kiczu dla amerykańskich turystów”.

Czy projekt, nakłaniający do spacerowania po wyłączonym z ruchu kołowego odcinku ulicy, się sprawdzi, będzie można ocenić na początku 2021 roku. Jestem ciekawa dalszych inicjatyw, bo jak na razie spacerowanie dla spacerowania nie wydaje mi się szczególnie pociągające. „Widzi się tylko, to co się wie” – powiedział raz Goethe, dlatego w kolejnych wpisach związanych z Friedrichstraße przybliżę kilka ciekawych miejsc i historii. Takich, których trudno podczas zwykłego spaceru odkryć samemu.

Co można zobaczyć przy Friedrichstraße?

Od północy zmierzając w kierunku południa nie znajdziemy może wielu zabytków, ale nie znaczy to, że nie ma co tu robić. Oto spis najciekawszych i najważniejszych obiektów, na które warto zwrócić uwagę. Konsekwentnie będę je opisywać na stronie. Kursywą wyróżnione są miejsca znajdujące się w odległości 50-100 metrów od ulicy.

• Friedrichstadt-Palast, teatr rewiowy
• dawny Dom Sztuki Tacheles 
• Boros Foundation, zachowany bunkier z czasów wojny
• Berliner Ensemble, teatr

• Weidendammer Brücke, most

• Tränenpalast, wystawa o życiu codziennym w NRD

• Admiralspalast, teatr
• dworzec kolejowy Friedrichstraße
• pomnik „Pociągi do życia, pociągi do śmierci 1938-1939”
• gmach Międzynarodowego Centrum Handlu w Berlinie
• KulturKaufhaus Dussmann
• Dom Szwajcarii (Haus der Schweiz)
• skrzyżowanie z Aleją pod Lipami
• stacja metra Unter den Linden/Friedriechstraße
• DRIVE. Volkswagen Group Forum
• The Westin Grand Berlin, hotel
• Galeria Lafayette
• Quartier 206, dom towarowy
• Quartier 205, dom towarowy
• rzeźba Houseball
• BlackBox Kalter Krieg, wystawa o Zimnej Wojnie
• Panorama Asisi, Berliński Mur
• Muzeum Trabanta
• Checkpoint Charlie
• Muzeum Muru
• gmach Federalnej Urzędu Pracy
• Ścieżka Wizjonerów
• Mehringplatz

Ponad dachami Berlina

Ponad dachami Berlina to czwarta i ostatnia część serii o punktach widokowych w stolicy Niemiec. W pierwszej przedstawiłam te najpopularniejsze, które znajdują się w śródmieściu i są stosunkowo łatwo dostępne. Drugą część poświęciłam wieżom widokowym położonym nieco dalej od centrum, ale za to stanowiącym doskonały cel na jednodniową wycieczkę poza standardowymi ścieżkami turystów. Wreszcie w trzeciej części znalazły się wzgórza, bo i takie Berlin ma. Panorama z ich szczytów może „nie jest najwyższych lotów”, ale za to jest bezpłatna i stanowi rewelacyjne tło do zdjęć.

Teraz przyszedł czas na pozostałe punkty widokowe. Są wśród nich i te w śródmieściu i te położone dalej. Do niektórych trzeba się wcześniej zameldować, inne są dostępne np. jako kawiarnie. Jedno jest pewne, Berlin ma ogromne spektrum, jeśli chodzi o możliwości spojrzenia na miasto z góry.

Mam nadzieję, że mój przewodnik w języku polskim przypadł Wam do gustu, a już niedługo szukajcie na stronie specjalnego wydania PDF, w którym będzie więcej informacji praktycznych (takich jak dojazd, parkingi, ceny biletów itd.). O nim najszybciej dowiecie się ze strony FB Przewodnik po Berlinie dla zwiedzających.

1. Zionskirche

Zionskirche, położony jest w dzielnicy Rosenthaler Vorstadt (Mitte) i został ufundowany przez króla pruskiego i późniejszego cesarza, Wilhelma I. Był to akt dziękczynny ze strony władcy, gdy po zamachu na jego życie w Baden-Baden (1861) wyszedł bez szwanku. Wieża kościoła jest otwarta dla zwiedzających w każdą niedzielę, od 12.00 do 18.00 (od listopada do świąt wielkanocnych do 16.00) (1€).

Platforma widokowa oferuje widok w trzech kierunkach, w tym na południe w stronę śródmieścia. Wysokość nie jest znaczna (22 m), na pierwszym planie widać przede wszystkim dachy pobliskich kamienic, ale zimą, tuż przed 16.00, są wspaniałe warunki, by sfotografować n.p. zachód słońca ponad dachami Berlina.

Sam kościół ze swoją bogatą, ale mało znaną historią, jest również warty uwagi, głównie ze względu na działalność niemieckiego duchownego i opozycjonisty nazistowskiego reżimu, Dietera Bonhoeffera oraz ośrodka skupiającego grupy przeciwników enerdowskiego systemu w latach 80-tych ubiegłego wieku.
Zionskirche, Zionskirchplatz, 10119 Berlin, www.zionskirche-berlin.de

2. Carillon

Mało kto wie, że w pobliżu gmachu Reichstagu znajduje się największy w Europie carillon. A na jego wieżę można również okazjonalnie wjechać. Od maja do października, w niedziele i święta odbywają się koncerty, po których jest możliwość zwiedzania i wejścia na najwyższy taras (8€).

Berliński carillon składa się z 68 dzwonów i został wzniesiony w 1987 roku na 750-lecie miasta, z inicjatywy amerykańskiego muzyka Jeffreya Bossin. Z wysokości 40 metrów można spojrzeć na nową dzielnicę rządową i gmach Reichstagu z kopułą.
Carillon w parku Tiergarten, John-Foster-Dulles-/Ecke Große Querallee, 10557, Berlin, www.carillon-berlin.de

3. Skywalk Marzahn

To nie jest punkt dla tych, co cierpią na duży lęk wysokości. Za to jest dość wyjątkowy z dużym tarasem i rozległymi widokami.  Do tego bezpłatny.

Zacznijmy od dzielnicy. Marzahn kojarzy się Berlińczykom z wielkim poenerdowskim blokowiskiem. Słusznie, bo większość jego zabudowy powstała w latach 70. i 80. ubiegłego wieku i są to głównie wieżowce. Jeden przy drugim. Ale dzięki takim inicjatywom jak Ogrody Świata, Promenada Marzahn czy właśnie punkt widokowy Skywalk stopniowo zyskuje zainteresowanie turystów.

Swego czasu jeździłam namiętnie do dzielnicowej biblioteki Marzahn, bo tylko tam był tak szeroki wybór literatury na temat… bloków z wielkiej płyty. No i czekając na przystanku tramwajowym zawsze wpatrywałam się w wystające sponad bloku kratki punktu widokowego. Zaintrygowały mnie do tego stopnia, że postanowiłam się zgłosić na oprowadzanie.  Bo niestety, jedynym mankamentem jest to, że trzeba się wcześniej zgłosić telefonicznie lub mailowo (po niemiecku, po angielsku też przejdzie). Oprowadzanie jest po niemiecku, a angielskie informacje oprowadzający podaje w miarę możliwości (i umiejętności).

Ponad dachami Berlina w Marzahn oznacza niczym nie zakłócony widok z wysokości 70 metrów. Można dojrzeć i Wieżę Telewizyjną i odległe o 20 kilometrów zakłady cementowe w Rüdersdorf (Brandenburgia). Ale przede wszystkim można się zdziwić, jak zielony jest „betonowy” Marzahn. Dobrze widać też założenie dawnej wsi i historyczny wiatrak.

Początkowo punkt widokowy był jedynie niewielkim zawieszeniem, wystającym poza krawędź wieżowca. Trzeba było mieć mocne nerwy, gdyż jego podstawę stanowiły jedynie kratki z widokiem na dół. Ale że widoczność była dość ograniczona (tylko w jednym kierunku), to postanowiono poszerzyć miejsce o solidny taras na dachu wieżowca. I to już robi wrażenie. Polecam.
Raoul-Wallenberg-Straße 40, 12679 Berlin, Skywalk Marzahn

5. Klunkerkranich

Bar z własnym ogródkiem na dachu centrum handlowego Neukölln Arcaden. To jedno z kultowych miejsc na letnie wieczory, gdzie siedząc na tarasie, przy drinku można wpatrywać się w morze dachów przed nami. Widać Wieżę Telewizyjną i inne charakterystyczne budowle, ale w tym miejscu to mało ważne, bo po prostu sama atmosfera jest wystarczającym powodem, by chociaż raz zawitać do koralowego żurawia.

Jest to miejsce wielu koncertów, happeningów, odczytów, a nawet jarmarków świątecznych i pchlich targów, dokładny plan na stronie baru.
Karl-Marx-Straße 66, 12043 Berlin, www.klunkerkranich.org

Berlin z góry

Berlin z góry oglądany. Od 2015 roku najwyższym szczytem Berlina jest wzgórze Arkenberge z oszałamiającą wysokością 120,7 m n.p.m. Liczba mnoga w nazwie pochodzi jeszcze z czasów, gdy rzeczywiście był to mały „łańcuch górski” naturalnego pochodzenia, który od lat 80. ubiegłego wieku zaczęto zasypywać gruzem budowlanym. W chwili obecnej wzgórze jest dostępne publicznie, a szczyt wyznacza głaz polodowcowy. Moje plany zdobycia szczytu pokrzyżowała pandemia 2020, zatem na relację z pierwszej ręki trzeba jeszcze trochę zaczekać. Mogę za to polecić kilka zdjęć z drona ukazujących wzgórze oraz panoramę miasta na stronie www.nils-snake.de

Na terenie miasta znajdziemy więcej wzgórz. Zdetronizowany Teufelsberg (120 m n.p.m.) to sztucznie usypana góra z gruzu wywożonego po zakończeniu działań wojennych. Na teren dawnej amerykańskiej stacji szpiegowsko-nadawczej można wejść po zakupie biletu (8€). Ja jednak poleciłabym tutaj położony obok naturalny taras widokowy, to jest plateau Drachenberg (99 m n.p.m.), mój ulubiony zresztą.

Wiele wzniesień w mieście jest atrakcyjnych na małe wędrówki, ale niestety widok z nich jest czasem ograniczony. Często jest to jedynie prześwit między drzewami lub widok w stronę osiedli, a nie centrum miasta. Poniżej starałam się wybrać kilka propozycji, z których można co nieco zobaczyć. Na wszystkie wymienione wzgórza wstęp jest bezpłatny i przeważnie nieograniczony.

1. Drachenberg

Drachenberg jest dla mnie absolutnym numerem jeden, jeśli chodzi o wycieczkę na wzgórza Berlina. To nieco niższy sąsiad bardziej znanego szczytu Teufelsberg, położonego w lasach Grunewald. W przeciwieństwie do niego, szczyt nie jest zalesiony i stąd chętnie wykorzystywany na sesje fotograficzne, pikniki i romantyczne wieczory o zachodzie słońca.

Moja pierwsza wizyta na Drachenberg była raczej przypadkowa. Wieki temu udałam się ze znajomymi na dzikiego Sylwestra, „gdzieś po zachodniej stronie miasta”. Ponieważ wcześniej zwiedziłam już (również na dziko) stację szpiegowską na Teufelsberg, wiedziałam jedynie, że jesteśmy gdzieś na pobliskiej łące. Nocny widok na Berlin był zacny i większość obiecywała sobie spektakularnego pokazu fajerwerków. Niestety, tuż przed północą, nasze własne odpalone sztuczne ognie spowiły nas w kłębach dymu i tyle było widać. Jeśli dodać do tego nielegalne ogniska i równie zakazane puszczanie chińskich lampionów, wieczór i tak był pełen wrażeń.

Po jakimś czasie wróciłam na Drachenberg i od tamtej pory chętnie zabierałam tam rodzinę i znajomych. Gości nigdy mi się nie udało, gdyż za daleko i za dużo czasu zabrałby wspólny dojazd. Właściwie to można było śmiało im polecić samodzielna wyprawę. Niestety, Drachenberg okazuje się dla większości celem na trzecią lub czwartą berlińską wyprawę, bo niemal zawsze wygrywa Wieża Telewizyjna lub kopuła Reichstagu. Wielka szkoda.

Jak się dostać na to wzgórze?

Drachenberg to umowna nazwa od puszczanych na wzgórzu latawców (niem. der Drachen). Czasem określana jest jako Kleiner Teufelsberg i często łączona ze swoim wyższym sąsiadem. Ale oba szczyty funkcjonują odrębnie i by wejść na ten drugi, należy najpierw „zejść w doliny”. Po otwarciu zabudowań na Teufelsberg dla zwiedzających, opłaca się zrobić całodniową wycieczkę w te rejony. Będzie to na pewno coś spoza standardowego zwiedzania Berlina.

By dotrzeć na Drachenberg komunikacją miejską, najlepiej skorzystać z kolejki miejskiej S3, S5 lub S9 i wysiąść na stacji S Heerstraße. Od głównej ulicy odchodzi asfaltowa droga w las, Teufelseestraße. Wzdłuż niej idziemy około pół kilometra, aż skończą się zabudowania i po prawej stronie zobaczymy parking. Za nim znajdziemy leśne ścieżki prowadzące w górę i tego należy się trzymać. Cały czas w górę.

Obie góry zasługują na odrębne teksty, więc takie wkrótce się tutaj ukażą. Śledź nowości na FB Przewodnik po Berlinie na weekend.

2. Ahrensfelder Berge

Berlin z góry nie zawsze oznacza przejrzyście i z widokami jak na dłoni. Przy niewysokich wzgórzach to raczej częściowa i dość odległa panorama miasta. Tą propozycję kieruję do tych, którzy już pooglądali miasto z klasycznych punktów widokowych i szukają czegoś nowego. Dodatkowo skłonni są poświęcić część dnia na dojazd do peryferyjnych dzielnic miasta. Lub nocują w okolicy.

Okazją do wdrapania się na Ahrensfelder Berge (114 m n.p.m.) były moje częste noclegi w dzielnicy Marzahn-Hellersdorf. Wśród Berlińczyków uchodzi ona jako typowe zbiorowisko blokowisk, ale kryje w sobie wiele ciekawych zaułków i przykładów modelowej enerdowskiej architektury. A tak nawiasem mówiąc, zaczyna się już i o nich pisać przewodniki i układać trasy zwiedzania.

Swego czasu wzgórze było naturalnym niewielkim wzniesieniem i dopiero w drugiej połowie XX wieku zaczęto jest zasypywać odpadami budowlanymi pochodzącymi właśnie z budowy nowych osiedli. Nazwa góry pochodzi od miejscowości Ahrensfelde. Graniczy ona z Berlinem, a administracyjnie przynależy już do Brandenburgii.

Nawet w sezonie nie spotkamy tu dużo ludzi. Górę i zielone tereny wokół niej wykorzystują głównie mieszkańcy. Zainteresowanie kradną tu bowiem niedaleko położone Ogrody Świata i góra Kienberg. O niej w kolejnym punkcie.

3. Kienberg

Podobnie jak dwie poprzednie góry, Kienberg został dosypany z gruzu budowlanego. W latach 60. ubiegłego wieku osiągnął wysokość 102 metrów n.p.m. Można wejść pieszo (bez opłat) lub wjechać kolejką linową (odpłatnie).

Tak Berlin ma kolejkę linową. Z kabinami, jak w prawdziwych górach. Dorobił się jej tuż przed Międzynarodową Wystawą Ogrodniczą w 2017 roku (IGA 2017). Po wystawie były dyskusje o demontażu, ostatecznie zdecydowano się zostawić kolejkę co najmniej do 2033 roku. Liczy sobie ona 1,5 kilometra, ma trzy stacje i można zrobić przerwę na środkowej. Akurat na podziwianie widoków.

Na wzgórzu znajduje się nowo wybudowany taras widokowy z niewielką kawiarnią. Wstęp jest bezpłatny, w zimie otwarty od 7.30 do 19.30, latem od wschodu do zachodu słońca. Możliwe czasowe zamknięcia przy niekorzystanej pogodzie. Widok ogranicza się głównie do wschodnich dzielnic Berlina. Ja, jak widać na poniższych zdjęciach, nie miałam szczęścia do pogody, kiedy zdecydowałam się odwiedzić Ogrody Świata podczas wspomnianej wystawy.

Wizytę najlepiej połączyć z pobliskimi Ogrodami Świata.

Hellersdorfer Str. 159, 12619 Berlin, Ogrody Świata

4. Kreuzberg

Czas wrócić do śródmieścia, bo i tu jest kilka wzgórz. Dla odmiany przedstawiam naturalne wzniesienie, które było wzmiankowane już pod koniec XIII wieku! Kreuzberg (66 m n.p.m.) nadał nazwę późniejszemu osiedlu, dzisiaj części dzielnicy Friedrichshain-Kreuzberg. Przez wieki południowe zbocza porastały winnice. Jako cel wypraw za miasto góra stała się znana po wzniesieniu narodowego pomnika w 1821 roku. Zaprojektował go Karol Fryderyk Schinkel, i początkowe jego zamysły były znacznie okazalsze. W miarę postępującej zabudowy przedmieść, pomnik podwyższono o kilka metrów, stawiając go na postumencie.

Pod koniec XIX wieku, u stóp góry założono Park Wiktorii i wykonano coś niebywałego, jak na te okolice: sztuczny wodospad o wysokości 24 metrów. Wzorowany jest podobno na Wodospadzie Kamieńczyka w Szklarskiej Porębie.

Wyprawa na Kreuzberg to właściwie spacer po rozległym parku, w którym wiosną i latem chętnie piknikują rodziny i grupy znajomych. Widok z góry jest nieco ograniczony przez drzewa i rozciąga się niewiele powyżej dachów kamienic. Ale jest to ciekawe, historyczne miejsce, jak zresztą cała dzielnica. To pomysł na pół dnia, jeśli chcemy jeszcze zahaczyć o jakąś restauracje w pobliżu. A na pewno chcemy, bo tylu ciekawych lokali czy kultowych imbissów nie znajdziemy nigdzie indziej w Berlinie.

5. Humboldthöhe

Wzgórze Humboldta usypano po drugiej wojnie światowej na częściowo wysadzonym schronie (tzw. flakturm). Jak widać na zdjęciu poniżej część od północy została zachowana, gdyż obawiano się uszkodzenia przechodzących poniżej linii kolejowych. Nazwa wzgórza pochodzi od przyległego parku, który powstał jeszcze w XIX wieku, na 100. urodziny Aleksandra von Humboldt.

Wzgórze nie jest wysokie (flakturm miał 40 metrów wysokości), liczy sobie 84,5 m n.p.m. Na tarasy wiodą dwie ścieżki, jedna ostro po 164 schodach w górę, druga ma okrężny i łagodny przebieg. Po samych tarasach chodzi się trochę jak w labiryncie, są ich dwa poziomy. Na jednym z nich, w szóstą rocznicę budowy muru berlińskiego, ustawiono Pomnik dla Jedności Niemiec. A że były to czasy jeszcze zrozumiałych pomników, to łatwo się domyślić symboliki jego elementów.

Panorama jest ciekawa. Niczym nie zakłócone są widoki na północne dzielnice Berlina. Na południe, czyli w stronę śródmieścia też dojrzymy charakterystyczne budowle. Jedynie południowy-wschód jest zasłonięty nieco przez drzewa. Mimo wszystko ciekawa i bezpłatna perspektywa.

I jeszcze wypada o nich wspomnieć: w podziemiach, na pobliskiej stacji U-Bahn Gesundbrunnen ma swoją siedzibę organizacja Berliner Unterwelten. To dzięki tym fascynatom można dzisiaj zwiedzać wnętrza bunkra (i góry zarazem). W ofercie mają kilka propozycji, niestety przeważnie wszystkie są po niemiecku (kilka po angielsku). Jeśli kogoś interesuje podziemny, tajemniczy świat Berlina, powinien koniecznie zajrzeć na ich stronę.

Oczywiście Berlin ma znacznie więcej wzgórz i większość polecam na luźne spacery bez specjalnych oczekiwań. Na pewno pozwolą one odkryć zupełnie inne oblicze stolicy Niemiec, która kojarzy się raczej z zatłoczonym, zabudowanym śródmieściem.

Wieże widokowe w Berlinie. Te z historią

Wieże widokowe w Berlinie. Najpopularniejsza jest oczywiście wieża telewizyjna o wysokości 368 metrów, położona w centrum miasta. Ale pierwotnie nie miała tam stać. Usytuowanie jej w ścisłym śródmieściu to niemal przypadek i do dzisiaj jej lokalizacja budzi zdziwienie wśród urbanistów. Tak wysoką konstrukcję, która miała służyć celom komunikacyjnym, zaplanowano bowiem na najwyższym wzniesieniu wschodniej części miasta – wzgórzach Müggelberge (115 m). Zaawansowane prace budowlane przerwał jednak minister spraw wewnętrznych, gdy okazało się, że wieża będzie najzwyczajniej przeszkadzać samolotom z pobliskiego lotniska w Schönefeld. Czyżby nie zauważono tego wcześniej?

Z punktu widokowego na niższym ze wzgórz Müggelberg (89 m n.p.m.) nie zrezygnowano całkowicie. Chociaż porzucono plany otwarcia tarasów widokowych na niedoszłej wieży telewizyjnej (pozostawiono obiekt dla celów Stasi), to pod koniec 1961 roku otworzono obok nową wieżę o wysokości 30 metrów. Betonowa, prosta konstrukcja zastąpiła spaloną w 1958 roku historyczną wieżę z XIX wieku.

Tak jak na wschód od Berlina wieża Müggelturm była ulubionym celem wycieczek za miasto, tak po zachodniej stronie wędrowano przez lasy Grunewald do majestatycznej wieży Grunewaldturm. Ta przetrwała historyczne zawirowania i od 1899 roku niezmiennie zaprasza na swój taras widokowy. Położona na wzgórzu Karlsberg (78,5 m n.p.m.) przypomina o królu pruskim i pierwszym cesarzu z dynastii Hohenzollernów, Wilhelmie I.

Ładne widoki, różne epoki

Kolekcję ciekawych historycznie obiektów uzupełnia nam jeszcze Wieża Radiowa (Funkturm) na terenie targów. Okazją do jej otwarcia była 3. Wielka Niemiecka Wystawa Radiofonii w 1926 roku. Tak jak jej późniejszy telewizyjny odpowiednik też ma restaurację. Ta jednakże nie obraca się i jest położona nieco niżej, bo na wysokości 50 metrów.

10 lat później powstała z kolei Dzwonnica przy Stadionie Olimpijskim (Glockenturm). Sam stadion rozbudowano wówczas na potrzeby olimpiady w 1936 roku. W przyszłym roku, to jest 2021, zapraszam częściej na moją stronę, gdyż z okazji 85-lecia olimpiady przedstawię wiele ciekawostek powiązanych ze światem sportu i oczywiście samą olimpiadą. Zapowiedzi nowych tras i przydatnych wskazówek pojawią się na stronie FB Przewodnik po Berlinie dla Zwiedzających. Zachęcam do śledzenia.

Wreszcie prawdziwy klasyk historii – niezbyt wysoka, ale zacna staruszka w cytadeli Spandau, Wieża Juliusza (Juliusturm). Wyprawa do Spandau tylko po widoki raczej się nie uda się, bo na cytadeli można spędzić i pół dnia, a kolejne godziny na spacerach po starówce w pobliżu.

1. Müggelturm (Wieża na wzgórzu Müggelberg)

Müggelturm (6€) miała być proletariacką odpowiedzią na „konserwatywną”, ceglaną wieżę w lasach Grunewald. Ukończona w 1889 roku drewniana konstrukcja o wysokości 39 metrów spłonęła w 1958 roku. Szybko podjęto się budowy nowej, którą otworzono trzy lata później. By dostać się na szczyt, trzeba pokonać 126 schodów, ale widok z góry wynagradza ten wysiłek. Z platformy rozpościera się fantastyczna panorama na berlińskie jeziora, brandenburskie lasy i oczywiście sam Berlin w oddali. Przy dobrej pogodzie warto wypatrzyć odległą o 30 kilometrów wieżę telewizyjną, jak i położoną 40 kilometrów na południe halę Wyspy Tropikalnej.

Od przystanku autobusowego linii 169 spacer pod wieżę zajmuje 20 minut, natomiast z bezpłatnego parkingu samochodowego (Parkplatz Müggelturm) około 10. Pod samą wieżą znajduje się odpłatny parking. Na miejscu jest też restauracja. Wejście na wieżę widokową może być elementem szerszego planu – spaceru nad jeziorem Müggelsee albo wzdłuż rzeki Dahme, rejsu statkiem, lunchu na łonie natury w którejś z tradycyjnych restauracji lub kąpieli (kąpielisko rzeczne Wendenschloss)
Wieża Müggelturm, Straße zum Müggelturm 1, 12559 Berlin, www.müggelturm.berlin

2. Grunewaldturm (Wieża Grunewaldzka)

Wieża Grunewaldzka (4€) została wzniesiona z okazji 100. rocznicy urodzin króla pruskiego i cesarza, Wilhelma I. Zleceniodawcą był powiat Teltow, sprawujący wówczas zarząd nad lasami Grunewald.  Pomnik władcy mija się po drodze na taras widokowy, na który wiedzie 200 stopni. Wieża jest dobrze widoczna z daleka, bo chociaż mierzy zaledwie 55 metrów, to została wzniesiona na wzgórzu Karlsberg (79 m n.p.m.). Z góry rozciąga się widok na Hawelę, las Grunewald i szeroki pas zabudowań Berlina w oddali.

Historyczny autobus

Na wycieczkę w te rejony polecam zostawić auto i udać się autobusem. Ale nie takim zwykłym. Zarówno w weekendy jak i dni robocze co dwie godziny spod targów startuje historyczny piętrowy autobus (linia 218), do którego można wsiąść ze zwykłym biletem komunikacji miejskiej. Jeśli go nie mamy, sprzeda nam go w autobusie konduktor – jak za dawnych czasów.

Okolice

W okolicy wieży, wzdłuż brzegów Haweli jest sporo kąpielisk. Można również udać się na plażę w Wannsee, zwiedzić dzielnicę lub przespacerować się na półwysep Schildhorn. Jego nazwa związana jest z legendą o ucieczce słowiańskiego księcia Jaksy z Kopanicy przed Albrechtem Niedźwiedziem. W lasach Grunewald można spędzić cały dzień zapominając, że jest się wciąż w wielkiej europejskiej metropolii.
Wieża Grunewaldzka, Grunewaldturm, Havelchaussee 61, 14193 Berlin

3. Funkturm (Wieża Radiowa)

Wieża Radiowa (8€) znajduje się na terenie targów w zachodniej części miasta. By się do niej dostać należy przejść przez budynek targowy od strony Masurenallee. Bilety kupuje się w kasie na dole, ale w czasie biletowanych targów trzeba dodatkowo zakupić i tą wejściówkę. Polecam zatem sprawdzić terminy, bo jeśli targi nas nie interesują, to nie ma co przepłacać.

Przypominająca Wieżę Eiffla struktura liczy sobie 146 metrów wysokości i ma dwa tarasy widokowe. Na niższym znajduje się restauracja, a na wyższym jest platforma widokowa. Widok jest pełnowymiarowy i nie ograniczony szybami, dlatego przy gorszej pogodzie górny taras może być zamknięty. Dodatkową atrakcją jest przeszklona winda. Z góry rozpościera się widok na tereny targowe, zachodnie dzielnica Berlina, autostradę AVUS i najbardziej pokręcony węzeł drogowy w mieście. W oddali dopatrzymy się charakterystycznych budowli, jak wieża telewizyjna czy zabudowa Placu Poczdamskiego.

Sama wieża została otwarta w 1926 roku. Chociaż dzisiaj jako przekaźnik pełni marginalne funkcje, to warto pamiętać, że to właśnie przez nią poszły w świat pierwsze testowe sygnały telewizyjne (od 1929) oraz pełny program telewizyjny w 1932 roku.

UWAGA: Wieża Radiowa jest otwarta ponownie od kwietnia 2023 roku
Funkturm Berlin, Hammarskjöldplatz, 14055 Berlin, www.funkturm-messeberlin.de

4. Glockenturm (Dzwonnica przy Stadionie Olimpijskim)

Na taras widokowy Dzwonnicy (5€) można wjechać niezależnie od zwiedzania stadionu. Warto pamiętać, że kompleks sportowy jest stosunkowo duży, a wieża wraz z Halą Langemarck zamyka go od zachodniej strony. Mając w planach tylko widoki, najlepiej wysiąść na stacji S-Bahn Pichelsberg, a nie, jakby wskazywała nazwa, Olympiastadion.

Wieża została wzniesiona w 1936 roku przy okazji XI Letnich Igrzysk Olimpijskich. Ich organizację przyznano Berlinowi w zamian za te, które nie odbyły się 20 lat wcześniej (1916). Jednakże budowla, którą widzimy dzisiaj nie jest oryginalna. W 1945 roku, przy zdobywaniu Berlina, w hali pod wieżą, gdzie przechowywano materiały Archiwum Filmowego Rzeszy, wybuchł pożarł. Rozgrzane powietrze, które uchodziło przez wnętrze wieży niczym przez komin uszkodziło jej konstrukcję. W 1947 roku zapadła decyzja o jej wysadzeniu. Kilkanaście lat później architekt oryginalnej budowli, Werner March, podjął się odbudowy, którą ukończono w 1962 roku.

Wieża liczy sobie 77 metrów. Kilkupiętrowa hala z wystawą jest w tej chwili zamknięta, więc wjeżdża się jedynie szybką windą na poziom, gdzie zawieszony jest dzwon (powojenny, ale wzorowany na oryginalnym, oczywiście bez hitlerowskich emblematów). Dalej schodami wychodzi się na otwarty taras widokowy, skąd jest fantastyczna panorama na pobliski stadion i zachodnie dzielnice Berlina. Obiekt otwarty od kwietnia do października. Warto!
Olympia-Glockenturm, Am Glockenturm 1, 14053 Berlin, www.glockenturm.de

5. Juliusturm (Wieża Juliusza)

Do końca nie wiadomo, kiedy wieża została wzniesiona, ani po kim nosi imię. Materiał z fundamentów ma pochodzić nawet z XIII wieku i przez to budowla uważana jest za najstarszą w Berlinie. Przez wieki pełniła funkcje obronne oraz jako miejsce schronienia. Mury u podstawy mają grubość 3,6 metra, u szczytu 2,3 metry. Po wojnie francusko-pruskiej 1870/71 złożono tu część tzw. wojennego skarbu Rzeszy, a do jego ochrony zamontowano w 1910 roku solidne drzwi wejściowe o wadze 3 ton. Można je oglądać i dzisiaj. Skarbu nie ma co szukać, bo wrócił do Francji w 1919.

Wieża Juliusza (4,5€) nie jest wysoka, ma 30 metrów, a na jej szczyt prowadzą 154 schody. Z góry jest dobry widok na cytadelę, dzielnicę Spandau i śródmieście Berlina w oddali. Bilet uprawnia również do zwiedzania muzeów i wystaw na terenie cytadeli. Uwaga: obiekt jako jeden z nielicznych nie podniósł jeszcze po pandemii cen!
Zitadelle, Am Juliusturm 64, 13599 Berlin,www.zitadelle-berlin.de

Festiwal Świateł (Festival of Lights) to niekwestionowany highlight w turystycznym kalendarzu Berlina. Po raz pierwszy impreza odbyła się w 2004 roku i szybko podbiła serca fotografów, a za nimi sponsorów i artystów. Dzięki iluminacjom rozświetlającym najciekawsze zabytki, miastu udało się nawet w chłodne październikowe wieczory zapełnić ulice turystami z całego świata. W 2020 roku zapadła decyzja o przeniesieniu imprezy na cieplejszy wrzesień.

W pogoni za ujęciem życia

Do Berlina przeprowadziłam się w 2004 roku. Stronę internetową założyłam rok później i dopiero w 2006 roku zauważyłam, że w październiku na mieście fajnie się dzieje. Do tego przyjechała moja siostra, która również lubi fotografować, więc kilka wieczorów spędziłyśmy razem. Było chłodnawo i deszczowo, ale koniecznie chciałyśmy zaliczyć jak nawięcej obiektów. Wtedy nie było ich jeszcze tak dużo, jak obecnie.

Największe możliwości odkryłyśmy przy malowniczym moście Oberbaumbrücke. Stylizowany na średniowieczne mury miejskie z wieżyczkami jest ulubionym motywem o każdej porze dnia i roku. Podcienia przejścia dla pieszych stanowiły kulisy dla wielu produkcji filmowych (Biegnij Lola, biegnij). Nigdy potem nie udało mi się już wykonać chociaż zbliżonych ujęć.

Tego roku można było jeszcze złapać w miarę nie rozkopaną Aleję Pod Lipami (Unter den Linden). A nie mając rozeznania, w jakim stopniu dany obiekt jest podświetlony, człowiek biegał wszędzie i czasem zastawał dość skromne iluminacje, jak np. w przypadku dworca kolejki miejskiej Hackescher Markt.

Od pałacu do stadionu

Patrząc na ilość zdjęć z kolejnych lat, można przypuszczać, że były to udane edycje. Impreza się rozkręciła i ja też. Biegałam co prawda z kompaktowym Panasonic’iem, ale nie przeszkadzało mi to rozstawiać statywu pośród szeregu wypasionych lustrzanek. Organizatorzy co roku starali się czymś zaskakiwać. Otworzyli nocą niedawno wyremontowany stadion Olimpia, zaproponowali współzawodnictwo hotelom, a na fasadach Berlińskiej Katedry pojawiły się pierwsze mappingi. Wizerunek kolorowo podświetlonej Bramy Brandenburskiej poszedł na moją starą wizytówkę, którą Goście zabierali na pamiątkę zamiast pocztówek.

Też mam wypasioną lustrzankę

W 2010 roku dorobiłam się mojej pierwszej lustrzanki, Canona 50D. Może nie taki full wypas, ale i ja nie potrafiłam wtedy do końca wykorzystywać jej możliwości (nie potrafię i dzisiaj). Festiwal Świateł dalej był obowiązkowym punktem w moim kalendarzu. Propozycje organizatorów coraz bardziej oddalały się od śródmieścia, więc jednego wieczoru udawało mi się zaliczyć 3-4 obiekty. Pałac Charlottenburg postawił na kilka zmieniających się iluminacji i pozwolił potem wybrać tą, która miała zdobić fasady podczas bożonarodzeniowego jarmarku. Biurowiec Europa Center puszczał oczka lub serduszka do przechodniów, a centrum kongresowe ICC z dumą obwieszczało, że po raz piąty z rządu dostało biznesowego Oskara w kategorii „organizacji konferencji”. Dzięki temu obiekt po swojej 30-stce nie został rozebrany na części, tylko postawiono na jego generalny remont.

Gdzie wkracza komercja, kończy się zabawa

Po 2010 roku coś trzasnęło. Organizatorzy zauważyli, że na imprezie można dobrze zarobić, a co gorsza próbują zarobić inni, którzy do kosztownych instalacji nie przyłożyli ani grosza. Słusznie, rynek ma swoje wymagania. Przypuszczam jednak, że zniechęciło to kilku zapaleńców, którzy przy „światłach” działali od początku, podkreślając przede wszystkim artystyczny walor festiwalu.

Na stronie FOL pojawiły się regulaminy, zakazy i przykazy. Koniec z wykorzystywaniem zdjęć do komercyjnych celów. Człowiek nie wie teraz, czy jak wrzuci fotę na swój fotograficzny profil, to nie zostanie posądzony o chęć zarobienia milionów na jednym niewyraźnym zdjęciu. Ja, oczywiście, już od paru lat produkowałam świet(l)ne kalendarze A3 i kupowało je każde biuro w Polsce za te miliony. A tu krach. Tylko oficjalne albumy, pamiątki i gadżety. Informacje o sponsorach wystawały zza każdego rogu na mappingach, których też pojawiało się coraz więcej. Kolorowe, ładne, przyciągające wzrok, ale jednocześnie jakieś takie krzykliwe i masowe. Skończyły się subtelności, pastele, gra świateł.

Olał festiwal. Tak wyglądał on z komórki w 2012 roku.

Ciąg dalszy nastąpi…

Mur berliński nie powstał w ciągu godziny. Ani kilku dni. Granica, owszem, została szczelnie zamknięta i zabezpieczona jednej nocy, z 12 na 13 sierpnia 1961 roku. Ale rozbudowa infrastruktury trwała latami i planowano dalsze działania, na przykład komputeryzację systemu. Gdy powojenny układ sił chwiał się w posadach, towarzysze partyjni ze swoim NRD byli już myślami w 21. wieku.

Czy wiecie, że 5 lutego 2018 roku minęło dokładnie tyle samo czasu od upadku muru, ile dzielił on miasto? 28 lat, 2 miesiące i 27 dni. Wystarczająco długo, by całe pokolenie spędziło swoje dzieciństwo, młodość i wczesne rodzicielstwo bez widoków na zagraniczne wojaże, na pozapartyjną karierę w pracy, czy chociażby prawdziwą kawę do śniadania.

Po politycznym trzęsieniu ziemi, jesienią 1989 roku, stało się jasne, że i mur długo nie postoi. Jego rozbiórka (a raczej samowolna demolka) rozpoczęła się jeszcze w noc symbolicznego upadku. Prace demontażowe zakończyły się po kilkunastu miesiącach. Nie usunięto całego muru.

Mur Berliński. Jak wyglądały zabezpieczenia?

Większość z nas, myśląc o murze berlińskim, ma w wyobraźni obraz wysokich, regularnych betonowych segmentów z szeroką podstawą i betonową rurą na górze. Często towarzyszy temu przekonanie, że była to jedyna przeszkoda do pokonania. Tymczasem regularne segmenty pojawiły się dopiero w 1975 roku jako tzw. „trzecia generacja muru” i stanowiły tylko część granicznych zabezpieczeń. Patrząc od wschodniej strony widziało się mur wewnętrzny (Hinterlandmauer), a za nim wystające latarnie i wieże strażnicze. Strefa mogła mieć od kilkudziesięciu do kilkuset metrów szerokości. Pośrodku zamontowane były kolejne przeszkody, metalowe płoty, urządzenia sygnalizacyjne, rowy, wybiegi dla psów, zapory przeciwczołgowe (później zdemontowane), droga dla pojazdów itp. Na samym końcu znajdował się właściwy mur graniczny, złożony z segmentów, które do dzisiaj pozostały najbardziej rozpoznawalnymi elementami konstrukcji.

Co pozostało z muru dzisiaj?

Zabezpieczenia na granicy z Berlinem Zachodnim ciągnęły się przez 156 kilometrów. Z tego 112 kilometrów stanowił betonowy mur. Czy przy jego rozbiórce wszystko poszło na pamiątki? Oczywiście, że nie. Większość materiału rozbito w gruz pod budowę lub utwardzanie dróg. Przedsiębiorstwa zainteresowały się też całymi segmentami, bo ich szczelność, łatwość w transporcie i montażu sprawdzała się przy składowaniu piasku czy żwiru. Podróżując po Brandenburgii, wprawne oko od razu wypatrzy relikty zimnej wojny, którym dzisiaj nadano inne, praktyczniejsze znaczenie.

Pojedyncze segmenty, wcześniej odpowiednio pokolorowane, rozjechały się też po całym świecie. Stoją w muzeach, przy ambasadach lub instytucjach niemieckiej kultury i gospodarki.

Tylko w Berlinie stoją dłuższe, oryginalne fragmenty. Poniżej przedstawiam pięć najpopularniejszych, a przy tym łatwo dostępnych miejsc. Poczytaj, pooglądaj i koniecznie włącz je do planu kolejnej wyprawy.

1. East Side Gallery

To najdłuższy zachowany fragment muru. I najbardziej „pstrokaty”. Oryginalnie liczył sobie 1316 metrów, ale prawa wolnego rynku liczyły się bardziej i kilkadziesiąt segmentów przesunięto w inne miejsce. Powstały wjazdy na nowe posesje i reprezentacyjna przystań. Na nic zdały się pomruki niezadowolenia tłumów, ostrzeżenia „Słonecznego patrolu” czy regularne bicie tubylców w gary. Ci ostatni, słusznie obawiają się przemiany ich swojskich „kiezów” (der Kiez – z niem. dzielnica) w snobistyczne osiedla z regulowanym dostępem do rzeki i kilkoma zielonymi skwerkami, udającymi park. Obserwując tempo podlewania betonem nielicznych, zachowanych drzew, też bym się tego obawiała.

Ale nie szkliste wizje deweloperów wypełniają karty przewodników, a kolorowe graffiti i ich historia. Była to genialna idea: zaprosić ponad setkę grafficiarzy, dać im po kilka, kilkanaście segmentów białego, betonowego płótna i hulaj dusza. Znaczy pędzel. Albo spray. Co się w duszach i głowach kotłowało na temat aktualnych wydarzeń w Niemczech i na świecie, lądowało na ścianie. Kilka obrazków to dzisiaj kultowe motywy, znane z pamiątek, pocztówek i okładek książek. Dlatego nie odchodź od muru bez selfie przy braterskim pocałunku Breżniewa i Honeckera (Dmitri Wladimirowitsch Wrubel, Mein Gott hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben (wg zdjęcia Régis Bossu)), trabanta rozbijającego mur berliński (Birgit Kinder, Test the Best) czy kolorowych łepków (Thierry Noir, Hommage an die Junge Generation).

Jak się dostać w to miejsce?

Pod samą galerię zajeżdża autobus nr 300 (East Side Gallery). Najlepiej jednak wsiąść w kolejkę miejską S3, S5, S7 lub S9 i wysiąść na Ostbahnhof (5 min do muru) lub Warschauer Straße (10 min do muru). Ewentualnie stacja końcowa metra U1 i U3 (też Warschauer Straße). East Side Gallery znajduje się wzdłuż brzegu Sprewy, przy Mühlenstraße.

2. Niederkirchnerstrasse

Trzy monumentalne gmachy i fragment muru. Foty ogarniesz w 10 minut, info z tablic w pół godziny, ale do przedwojennej historii potrzeba już wehikułu czasu (lub przewodnika ze znajomością rzeczy). Ten zdobny mozaikami gmach to kiedyś było Królewskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego. Naprzeciw stoi dawny Dom Posłów Pruskich, obecnie berlińskich. A to wielkie szare monstrum obok, pochodzi z okresu Trzeciej Rzeszy. Herman Göring snuł tutaj marzenia o bomboodpornej Germanii.

Co do tego wszystkiego ma mur berliński?

Potencjalnie nic, bo to struktura z późniejszych czasów. Tędy biegła granica między wschodnią dzielnicą Mitte i zachodnim Kreuzbergiem i tak też stanął mur. Zwracam jedynie uwagę, że za ulicą Niederkirchner(straße) stoi niebanalna, smutna i gniewna historia, mocno powiązana z aparatem prześladowczym Trzeciej Rzeszy. Za wehikuł czasu niech posłuży Ci wystawa „Topografia Terroru”. To ten szary pawilon za murem (wstęp bezpłatny).

Widoczny tu fragment nie jest już taki kolorowy i oblegany jak przy East Side Gallery. Owszem, tu też malowano i sprayowano. Później, kiedy do muru można już było podejść z obu stron, swoje talenty ujawnili artyści o rzemieślniczym zacięciu. Dokąd sięgały ręce, wyposażone w dłuto i młotek, tak mur jest odrapany, podziurawiony, miejscami ażurowy. A Berlin, jeszcze przez długie miesiące po listopadzie 89′ pełnił rolę gospodarza międzynarodowego zlotu dzięciołów. Dziobanie w betonie nie było legalne. Dzisiaj też nie jest. Legalne jest za to kupno odłamka muru wielkości paznokcia za 4 euro lub całego segmentu. Na wolnym rynku chodzą po 10-15 tysięcy euro.

Jak najprościej dotrę na Niederkirchnerstraße

Najprościej to wycieczkowym autobusem typu City Sightseeing. Przejeżdża tuż obok, ale trochę kosztuje. Posiadacze zwykłych biletów na komunikację miejską muszą się liczyć z 10-minutowym spacerem. Start ze stacji metra U6 (Kochstraße), przy okazji zaliczając słynny Checkpoint Charlie albo ze stacji kolejki miejskiej Potsdamer Platz lub Anhalter Bahnhof (S1, S2, S25, S26). Przy Placu Poczdamskim może Cię na chwilę zatrzymać nowoczesna architektura lub… fragmenty muru (to właściwie po co iść dalej?). Jest tu porozrzucanych kilka pamiątkowych kawałków. Przy Anhalter Bahnhof nie zatrzyma Was dużo. Ot, ruiny dworca pasażerskiego, jakiś bunkier z czasów wojny, stary akcyzowy mur z XVIII wieku…

No co? To jest Berlin! Historyjki wyciąga się tu z każdego kąta. Zaintrygowanym co i jak, polecam przechadzki z przewodnikiem. A na Potsdamer Platz można dostać się również metrem (U2).

3. Bernauer Straße

Aż dziw mnie bierze, że miejsce to jest tak mało wyeksponowane i niekiedy stawiane niżej w rankingach niż nastawiane na zyski pseudo-wystawki. Tylko kilka razy w mojej karierze przeforsowałam ideę, by przyjechać tu z grupą uczniów. Ba, przygotowałam nawet zeszyt tematyczny z zadaniami na pomyślunek, refleksję i trochę matematyki. Ale niestety – musiał być Checkpoint! I McDonalds! Albo inne kuraki. Już łatwiej udawało mi się namówić indywidualnych Gości i zastrzeżeń nigdy nie było.

Do rzeczy.

Przy Bernauer Straße znajduje się Centrum Dokumentacyjne Muru Berlińskiego. Tutaj najłatwiej wyobrazić sobie grozę strefy. Całej strefy, a nie pojedynczego muru. Można podejść z jednej strony, z drugiej albo spojrzeć na wszystko z wieży widokowej. Do tego jest wystawa w budynku, a jej dalsza część na wolnym powietrzu, Kaplica Pojednania, kilka pomników, instalacje artystyczne. Wstęp bezpłatny. Obok, na stacji kolejki miejskiej Nordbahnhof przedstawiono groteskowe historie z życia podzielonego miasta, czyli czym były „stacje-widma” i jak funkcjonowała wówczas publiczna komunikacja.

Nie myśl zatem, że jeśli zobaczyłe/aś przebierańców na Checkpoint Charlie, czy przemaszerowe/aś kilkaset metrów wzdłuż East Side Gallery, to temat został wyczerpany. To tak naprawdę tylko kolorowy, bardzo komercyjny początek do historii o odwadze, kreatywności i pragnieniu wolności.

Którędy do Bernauer Straße?

Turystom polecam najprostszą drogę, to jest kolejkę miejską do stacji Nordbahnhof (S1, S2, S25, S26) lub U-bahn (metro) U8, stacja Bernauer Str. Miejsce Pamięci rozciąga się wzdłuż ulicy pomiędzy tymi dwoma stacjami, a Centrum Dokumentacyjne jest pośrodku.

4. Platz des 9. November 1989

Chociaż głównym bohaterem tej okolicy jest charakterystyczny most, mało kto przypomina sobie jego nazwę  – Bösebrücke. Równie nieutrwalona w świadomości jest nazwa pobliskiego skweru, funkcjonująca dopiero od 2010 roku. Za to Ulicy Bornholmskiej (Bornholmer Straße) nie da się pominąć w żadnym opowiadaniu o upadku muru. Czy to nie tu podniesiono pierwsze szlabany w nocy z 9 na 10 listopada 1989 roku, by tłum Berlińczyków ze wschodu mógł przejść na drugą stronę? Właśnie tu.

Dobrze.

Zachęcony/a, sprawdzasz na mapie, jak daleko jest to ze śródmieścia. Nie tak daleko. Wsiadasz w kolejkę na dworcu Friedrichstraße, przejeżdżasz kilka stacji. Na peronie znaki wskazują Ci drogę schodami do góry, na most (ooo, panorama Berlina!), rozglądasz się za murem i… Gdzie jest mur? Bo chyba nie jest nim ten upstrzony graffitowymi wyznaniami płot? Wygląda zwyczajnie, stwierdzasz lekko rozczarowany/a.

Tak, to jest oryginalny fragment muru berlińskiego. Całkiem spory zachowany odcinek. Że nierozpoznawalny na selfie? Trudno. Kogo to obchodziło pamiętnej nocy, jaki beton z boku, skoro w końcu MOŻNA było go minąć. Plac 9 Listopada 1989 to dzisiaj historyczne miejsce, pełne emocji, nadziei i radości. Wystarczy spojrzeć na rozstawione obok wielkoformatowe zdjęcia. A betonowe ściany stanowiły ogrodzenie rozległego posterunku granicznego. Żołnierzy było aż nadto, by pilnować przejścia.

Jak dotrę do tego miejsca?

Pod mostem znajduje się stacja kolejki miejskiej Bornholmer Straße. Docierają tu pociągi S1, S2, S25, S26, S8, S85. Ewentualnie tramwajem nr 50 lub M13 (S Bornholmer Str.).

5. Mur Berliński w Europa Center

To miejsce wskazuję z pełną świadomością, że wielu bywalcom i znawcom nie będzie ono pasować. Że jest to typowo turystyczna wystawka, nie warta większej uwagi. Słuszne pretensje, ale jedynie co do lokalizacji. Granica nie szła przecież przez centrum Berlina Zachodniego. Prezentowane segmenty wstawiono do budynku już po przełomie. Dla mnie wielokrotnie nadarzała się tu jedyna okazja, by pokazać Gościom mur w trakcie spaceru, bo reszta „tylko z okien autobusu”.

Pobliski parking przy dworcu Zoologischer Garten to często punkt startowy lub końcow programów zwiedzania, podsyłanych przez biura. Zatem, zarówno ci turyści, którzy już na początku pytają „Gdzie jest mur?”, jak i ci, którzy na końcu przypominają sobie „ale my nie zrobiliśmy zdjęcia…” mogą czuć się tutaj usatysfakcjonowani.

Zabijcie mnie, ale nie mogę znaleźć odpowiedniej fotografii w moich zbiorach, chociaż wiem, że robiłam je kilka razy. Są to dwa segmenty z graffiti umieszczone za szklaną ścianą przy wyjściu z centrum na Tauentzienstraße. EDIT Mur Berliński 2020: mam już zdjęcia, zostały zrobione specjalnie na potrzeby strony

Jak dotrę do Europa Center?

Bardzo prosto, wystarczy dotrzeć do stacji kolejowej, S-Bahn (S3, S5, S7, S9) lub U-Bahn Zoologischer Garten (U2, U9). Można też autobusem, korzystając z popularnych linii nr 100 i 200, które mają tu przystanek końcowy (lub początkowy). Kierować się do budynku ze znakiem Mercedesa na dachu.

6. Bonus. Mur Berliński na szybko

Ok., na koniec jeszcze jedna podpowiedź dla tych najbardziej zabieganych. Oryginalny fragment muru znajduje się niedaleko skrzyżowania Unter den Linden i Friedrichstraße, zaledwie 800 metrów od Bramy Brandenburskiej. To propozycja dla tych, którzy nie mają więcej czasu nadto, by jedynie przebiec się Aleją Pod Lipami.

Swego czasu moją najkrótszą propozycją spaceru była trasa od Placu Aleksandra do Bramy Brandenburskiej. Wydawałoby się, próżno szukać przy niej fragmentów muru. A Berlin bez muru jest jak… No przynajmniej dla niektórych. Zatem ten nieco odłupany kawałek betonu przy hotelu Westin Grand był wyjściem awaryjnym i oczywiście spacer zawsze się przy tym nieco przedłużał. Gratis, bo jak tu nie opowiedzieć przynajmniej kilku faktów z jego historii.

Sam hotel ma również ciekawą przeszłość, gdyż został wzniesiony w 1987 roku (wiem, że wygląda na starszy), jako jeden z najbardziej prestiżowych obiektów sieci Interhotel w NRD. Przeznaczony niemal wyłącznie dla gości dewizowych, płacących w markach zachodnich i dolarach, zapewniał luksus i wszelkie wygody. Od 1997 roku należy do sieci Marriot.

Fragment muru z odcinka pomiędzy berlińską dzielnicą Zehlendorf a gminą Teltow został specjalnie zakupiony, by hotelowi goście mogli doświadczyć atmosfery lat przełomu. Wyposażeni w ochronne okulary, dłuto i młotek odłupywali sobie kawałek na pamiątkę. Skorzystało z tego 8000 chętnych, uszczuplając betonowy segment o 300 kilogramów. Całość oryginalnie ważyła 2,7 ton i była wyższa. Według informacji z hotelowej recepcji nie przeprowadza się już tego doświadczenia.

Jak dotrę do tego miejsca?

Hotel Westin Grand dostrzeżesz bez trudu, będąc na skrzyżowaniu ulicy Unter den Linden i Friedrichstraße (stacja metra U5 i U6). To narożnik ze sklepem Ampelmanna na parterze. Skieruj się na Friedrichstraße, tak by obejść hotel na około i po 120 metrach skręć w prawo w Behrenstraße, gdzie znajduje się główne wejście. Fragment muru jest tuż obok.

Powyżej wymieniłam kilka moich propozycji, ale to nie są jedyne fragmenty muru w Berlinie. I na pewno nie jedyne miejsca warte obejrzenia. To podstawowy zestaw dla niecierpliwych, którzy nie lubią za długo szukać, chcą prostego dojazdu i konkretnych wskazówek. Wyczerpie on 99% potrzeb na zdjęcie przy murze.

Byłe/aś w tych miejscach? A może znasz je już wszystkie? Do którego dotarł(a)byś w pierwszej kolejności?  Czy jest to coś, co absolutnie musi się znaleźć w Twoim programie zwiedzania?

Świąteczne jarmarki w Berlinie. Jak to było przed pandemią

Każdego roku odwiedzam świąteczne jarmarki w Berlinie. Nie jeden czy dwa, ale kilkanaście. Patrzę, smakuję, testuję i porównuję. Wypatruję odchyleń od przeciętności i szukam dobrego klimatu. Takiego, gdzie Glühwein podaje pracownik winnicy, a nie znudzona dziewczyna wynajęta na godziny. Gdzie moje zakupy zostaną skwitowane życzeniami „wesołych świąt” lub „przyjemności z nowego nabytku”, a nie machnięciem ręki w kierunku następnego klienta. I gdzie gwar, zgiełk i okrzyki są z rodzaju tych pogodnych, a nie znerwicowanych i niecierpliwych.

Który jarmark wybrać?

By nie ograniczać się terminem, biorę pod uwagę tylko te jarmarki, które są otwarte codziennie. Jest ich w Berlinie kilkanaście i poznałam je wszystkie, poza jednym wyjątkiem. Mowa o Rodzinnym Jarmarku Bożonarodzeniowym na Placu Alice Salomon w Hellersdorf (EDIT 2024: nie wiem, czy się nadal odbywa), ale to stosunkowo daleko od centrum.

Gdyby ktoś z moich znajomych wybierał się w tym roku do Berlina, zasugerowałabym mu na wieczór poniższą kolejność. Gdyby to była moja mama, zasugerowałabym podobnie. Ale gdyby z mamą wybierała się moja siedmioletnia siostrzenica, wybrałabym punkt 1, a potem 3, bo niestety jarmarków z kotami w roli głównej jeszcze nie wymyślono.

1. Świąteczny Jarmark przed pałacem Charlottenburg
2. Jarmark Bożonarodzeniowy na Gendarmenmarkt (w 2024 roku jeszcze zastępczo na Bebelplatz)
3. Jarmark Bożonarodzeniowy przy Kościele Pamięci (Breitscheidplatz)
4. Weihnachtszeit pod Czerwonym Ratuszem

Wszystkich czterech w ciągu jednego wieczoru nie ogarniesz. W ciągu dnia już prędzej, ale wówczas koniecznie odwróć kolejność i zważ, by nie odpuszczać pozostawionego na koniec, przepięknie podświetlonego Charlottenburga.

Lepszy duży czy kameralny jarmark?

Jeśli jesteś po raz pierwszy w Berlinie lub odwiedzasz go po dłuższym czasie, wybierz jeden z dużych jarmarków w centrum. Drobny, gdzieś na peryferiach, może Cię rozczarować. Są oczywiście wyjątki, ale większość moich Gości oczekiwała typowej, wielkomiejskiej atmosfery z dużym wyborem dań, świątecznych akcesoriów i atrakcji.

Przy czym, wspominając o „drobnym jarmarku, na peryferiach” naprawdę mam taki na myśli. W weekendy jest ich co najmniej kilka w każdej dzielnicy i niekoniecznie jechałabym godzinę, by obejść go w pół. Zresztą, sam zobacz poniższe porównanie (pierwsze takie w necie).

NA TAK

• duża liczba stoisk (ponad 100)
• czynne codziennie do późna w nocy
• urozmaicony wybór dań i przekąsek
• szeroki wybór grzanych win i innych trunków
• duży wybór akcesoriów i pamiątek
• oprawa muzyczna lub program sceniczny
• dużą choinka, świąteczne akcenty
• gwarancja atmosfery
• zazwyczaj w centrum miasta
• łatwy dojazd

NIEKONIECZNIE, BO

• ścisk i tłok, zwłaszcza wieczorami
• kolejki po grzane wino
• „chińszczyzna” na stoiskach
• niewielki wybór rękodzieła
• nieświąteczny asortyment
• wyższe ceny

NA TAK

• temat, specjalizacja jarmarków, ale nie zawsze
• zwykle w ciekawym miejscu, przy pałacyku lub starym kościele
• nie ma tłoku i nawet wieczorami można usiąść
• nie ma kolejek, no ewentualnie do jedynej toalety
• przeważnie brak „chińszczyzny” na stoiskach
• gastronomia od lokalnych przedsiębiorców
• niewielki wybór rękodzieła, ale za to prawdziwe od sprzedawczyni
• stoiska ze sprzedażą na cele charytatywne i loterie
• lokalni wykonawcy (pan Helmut na akordeonie)
• niskie ceny, bo za grzane wino nawet do 50% mniej

NIEKONIECZNIE, BO

• niewielka liczba stoisk (kilkanaście-kilkadziesiąt)
• czynne tylko w weekendy lub jeden wybrany dzień
• niewielki wybór dań i przekąsek
• grzane wino z kilkoma wariantami (czasem z termosu)
• niezbyt duży wybór świątecznych akcesoriów
• poza centrum, na peryferiach

KOMBIMARKT

Czupryna, co ty znowu wymyślasz? Kombimarkt? A co to takiego?
Są w Berlinie miejsca, gdzie stykają się ze sobą dwa duże jarmarki. A wiadomo, dwa w jednym to podwójna przyjemność. Oszczędzasz czas i masz z głowy kwestię, jak zagospodarować wieczór. Oraz problem, co wybrać i gdzie pojechać.

Oto popularne kombi jarmarków w Berlinie, czynne w każdy dzień. To stary wpis, na 2024 rok zaproponuję Ci jarmarkowy maraton!, z naprawdę godnymi odwiedzenia 4 jarmarkami po drodze. A położone są one wszystkie na trasie zaledwie 1000 metrów.

Plac Aleksandra & Czerwony Ratusz

Zamiana jednego na drugi to zaledwie 5 minut drogi. Trzeba tylko obejść wieżę telewizyjną. Zaczęłabym od tego pod Czerwonym Ratuszem, ale ze stacji kolejowej czy metra to  Alexanderplatz jest bardziej widoczny. I nieco droższy.

Plac Poczdamski

Dla większości to, co się dzieje na Placu Poczdamskim to jedna wielka impreza, ale tubylcy wiedzą, że stoiska pod samą zjeżdżalnią pojawiają się już na początku listopada! A dopiero później dołącza właściwy jarmark. Kiedyś w okolicy działy się jeszcze cuda-niewidy, a wnętrza pobliskich centrów handlowych kapały wręcz złotem. Teraz, z różnych powodów, już nie jest tak pięknie. Zapraszam do aktualizacji pod koniec listopada 2024 roku.

Jarmarki w Spandau

I tutaj są dwa odrębne jarmarki, które nawet mają różne daty zakończenia. Podczas adwentu nie ma to jednak znaczenia. Oba są otwarte codziennie. Od dworca kolejowego Spandau, przez ratusz, aż po kościół Św. Mikołaja i rynek to jeden wielki jarmark. Niektórzy uważają, że największy pod względem ilości stoisk w Niemczech. Mają tam też niezłe średniowiecze. Z centrum do dzielnicy to około pół godziny jazdy S-Bahnem. I to się na szczęście do dzisiaj tak trzyma.

Pozostałe świąteczne jarmarki w Berlinie

Moje wspomnienia i dużo zdjęć z jarmarków w 2015 roku

A na koniec… olej wszystko, co tu napisałam

Jedź do Berlina, wysiądź gdzieś w centrum, a jarmark sam Cię znajdzie. Wypij grzane wino, zjedz wursta i pooglądaj sobie bombki i inne drewniane koniki. Będzie fajnie.

A jeśli już byłeś, byłaś na fajnym jarmarku w Berlinie, daj znać na którym. Vege-hiper-design’owskie też się liczą…

O pieniądzach się nie dyskutuje, ale warto wiedzieć, co ile kosztuje, by być przygotowanym na świąteczne szaleństwa. Bo wybrać się na jarmark i nie wypić grzanego wina? Nie do pomyślenia. Albo dylemat, ile dać dziecku na wycieczkę z jarmarkiem w programie?

Poniżej przedstawiam zestaw cen, zebranych w Berlinie w 2024 roku. Warto pamiętać, że jest to średnia z dużych jarmarków w śródmieściu. Aktualizacja wciąż trwa.

Pod względem napojów i przekąsek najtaniej jest na lokalnych (dzielnicowych) jarmarkach, które odbywają się najczęściej w jeden wybrany weekend. Tutaj podpowiadam, czy kosztem zaoszczędzonych kilku euro warto takiego szukać w Berlinie.

Poniższe ceny są podane tylko dla celów orientacyjnych, więcej o wyłączeniu odpowiedzialności tutaj.

Długa Noc Muzeów. Wszystko zaczęło się w Berlinie

Długa Noc Muzeów, czyli Lange Nacht der Museen, to wydarzenie, które zrodziło się w Berlinie w 1997 roku i szybko zyskało ogromną popularność. Początkowo obejmowała jedynie 18 muzeów, ale w 2024 roku dołączyło już 75 obiektów, co pokazuje, jak bardzo rozrosła się ta inicjatywa.

Ogromne zainteresowanie imprezą sprawiło, że w Berlinie przez kilkanaście lat miały miejsce dwie edycje w roku, latem i zimą. Jednak obecnie odbywa się już tylko jedna edycja, i jest to zawsze w ostatni weekend sierpnia. Organizatorzy tłumaczyli to mniejszym zainteresowaniem oraz potrzebą przeprowadzania inwentaryzacji właśnie zimą.

Ideę „długich nocy” przejęły inne instytucje i tym samym organizowane są między innymi Długie Noce Kościołów, Synagog, Teatrów czy Nauki. Pomysł ten podchwyciło też wiele miast w Europie. Również w Polsce organizowana jest muzealna noc, zazwyczaj w okolicy 18 maja, na który przypada Międzynarodowy Dzień Muzeów.

Oczywiście, najlepiej jest z góry wynotować sobie muzea, które chcesz odwiedzić. Polecam max cztery obiekty, by nie skończyć nocy sfrustrowanym/ą. Sprawdzi się to tym bardziej, jeśli chcesz uczestniczyć w oprowadzaniu lub pokazie. Tutaj dowiesz się, jak przebiegła moja Długa Noc Muzeów w 2015 roku i ile udało mi się zrealizować.

Długa Noc Muzeów 2026

W tym roku Długa Noc Muzeów w Berlinie odbędzie się 29 sierpnia (sobota).

Tematem przewodnim będzie (jeszcze nie podano)

Temat 2025: Miłość. Możecie poznać słynne pary zakochanych z historii i mitologii oraz usłyszeć o skrytych romansach i tragicznych historiach miłosnych artystek i artystów. Dowiecie się, co złamane serce robi z Waszym ciałem i mózgiem albo jak wyglądała edukacja seksualna w NRD. Zatańczcie na weneckim balu maskowym i zaśpiewajcie najpiękniejsze piosenki o miłości!

Jak to działa?

Uwaga, co roku zasady są podobne. Poniżej są informacje jeszcze z 2025 roku.

Mając jeden bilet, można odwiedzić dowolną liczbę muzeów i obiektów biorących udział w akcji. Ich spis znajduje się na oficjalnej stronie. Na miejscu, w pawilonach informacyjnych i w muzeach można pobrać bezpłatny informator ze spisem i programem w języku niemieckim i angielskim. Nie ma ograniczeń co do długości pobytu w muzeach czy ilości wejść. Bilet upoważnia do udziału we wszystkich akcjach organizowanych przez muzeum, czyli oprowadzaniach, pokazach, koncertach, odczytach itp. Niektóre atrakcje mogą wymagać wcześniejszego meldunku lub opłaty za koszt materiałów. Dotyczy to najczęściej warsztatów i kulinariów.

Bilet na Długą Noc Muzeów nie pełni już roli biletu komunikacji miejskiej, jak to było w poprzednich latach. Polecam zakupić bilet 24-godzinny na strefy Berlin AB (wszystkie muzea są w obrębie Berlina), w cenie 11,2€.

Mając bilet na Długą Noc Muzeów można korzystać ze specjalnych linii wahadłowych. 

• trasy podam niebawem

Czy wiesz, że zazwyczaj kilkanaście muzeów biorących udział w Długiej Nocy Muzeów jest bezpłatne również w inne dni? Warto wiedzieć które, by dać pierwszeństwo muzeom, na których najbardziej Ci zależy i są odpłatne w inne dni. Ich spis, a także wiele przydatnych wskazówek znajdziesz tutaj (2023).

Wszystko o biletach 2025

Bilet na Długą Noc Muzeów kosztuje 23€ (normalny) i 17€ (ulgowy). Sprzedaż w stacjonarnych punktach informacji turystycznej oraz online rusza zazwyczaj trzy tygodnie wcześniej. UWAGA: jeśli zakupisz bilet do 17 sierpnia 2025 roku zapłacisz taniej, bo 17€ i 12€. Do ulgi uprawnieni są uczniowie i studenci. Za tą cenę można odwiedzić dowolnie wybrane muzea (biorące udział w akcji) w godzinach od 18.00 do 2.00 w nocy. Zazwyczaj jest kilka wyjątków otwartych wcześniej (w 2023 roku były to muzea dla dzieci: MachMit Museum für Kinder od 15 do 22, oraz Labirynth Kindermuseum od 17 do 22). Dla dzieci do 12 lat wstęp do muzeów w tą noc jest bezpłatny, ale należy się zaopatrzyć (online lub na miejscu) w tzw. Kinderticket.

Sprawdziłam, że sprzedaż biletów online już działa.

Nie ma problemu z zakupem biletu w kasie pierwszego odwiedzanego muzeum podczas trwania imprezy. W dzień imprezy są też dostępne punkty informacyjne. Ich lokalizację podam razem z programem.

Wannsee

Do położonej na peryferiach Berlina dzielnicy Wannsee warto wybrać się o każdej porze roku. Latem liczne rzesze amatorów wypoczynku nad wodą przyciąga rozległe kąpielisko o ponad stuletniej tradycji. W szczycie sezonu szeroka piaszczysta plaża może przyjąć nawet do 30 tysięcy gości naraz.

W mniej słoneczne dni dużym zainteresowaniem cieszą się wycieczki statkami z przystani usytuowanej nieopodal stacji kolejki miejskiej Wannsee. Można stąd wyruszyć w rejs po siedmiu jeziorach dokoła wyspy, ale też i do Poczdamu. Chętnie wybieraną trasą jest rejs wzdłuż obiektów wpisanych na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Z Wannsee wyruszają też statki nieco dalej, na przykład do niewielkiej, ale rozsławionej przez kwitnący drzewostan, miejscowości Werder. Tam z kolei warto się wybrać podczas święta kwitnienia drzew, by spróbować owocowego wina.

Okolice Wannsee doskonale nadają się również na jesienne i zimowe spacery. Zwłaszcza tym pierwszym może towarzyszyć nostalgiczny i refleksyjny nastrój. Pierwszym punktem proponowanej trasy jest bowiem grób Heinricha von Kleista. Jak na ironię losu, jego samobójcza śmierć w 1811 roku przyczyniła się w krótkim czasie do wzrostu popularności okolicy, a w przyszłości także do zabudowy willami przez zamożnych berlińczyków .

„leżymy tu bowiem zastrzeleni…”

Pierwsza część wędrówki wiedzie na grób Heinricha Kleista i Henrietty Vogel. Został on opisany w osobnym wpisie.

Romantycy i przedsiębiorcy

W drugiej połowie XIX wieku grób Kleista stał się celem licznych wędrówek dla mieszkańców Berlina, szukających wytchnienia na łonie natury. Romantyczne wyprawy dobrze wpisywały się w literacki nurt epoki, choć nikt tu nie poszedł już dosłownie śladami pisarza.

Był to też okres intensywnego rozwoju Berlina, powstawania nowych dzielnic fabrycznych, osiedli robotniczych i znacznego napływu ludności wiejskiej za pracą. Z drugiej strony kształtowała się i bogaciła nowa warstwa społeczna, to jest fabrykanci, właściciele banków i instytucji finansowych oraz drobniejsi przedsiębiorcy. Czas sprzyjał spekulacji gruntami.

Nie trwało to długo, jak dziewicze piękno okolic jezior Wannsee odkrył berliński bankier, Wilhelm Conrad. W 1863 roku nabył on kawałek gruntu z popularną gospodą „Stimmings Krug”, tą samą, w której Heinrich von Kleist i Henrietta Vogel spędzili swoją ostatnią noc. Po wyburzeniu starego wyszynku i powiększeniu kolejnymi zakupami areału ziem, ów bankier wybudował sobie okazałą willę.

W jego ślady poszli inni, nabywając podłużne działki z dostępem do jeziora, i wznosząc podmiejskie pałace. W ten sposób powstała jedna z pierwszych willowych dzielnic w okolicy Berlina, którą pod koniec XIX wieku połączono z pobliską, średniowieczną wsią Stolpe.  To dało początek samodzielnej gminie Wannsee, przyłączonej w 1920 roku do Berlina.

Na przystani i moście

Dobry widok na willową zabudowę uzyskamy z wybrzeża jeziora Großer Wannsee, kiedy wracając od grobu Kleista, przekroczymy drogę krajową B1 i zejdziemy schodami do przystani. Warto to uczynić, gdyż spacerując alejkami dotrzemy do niewielkiego tarasu widokowego. Ponad nim góruje rzeźba kobiecej personifikacji Prus – Borussi, nabytej jako ozdoba do ogrodu przez fabrykanta Heinricha Wilda. W parku znajdziemy też popiersie premiera Prus, późniejszego kanclerza Rzeszy, Otto von Bismarcka.

Stąd wybrzeżem wracamy na drogę krajową i udajemy się na most rozdzielający jeziora Großer i Kleiner Wannsee.

Wannseebrücke jest dzisiaj jednym z pięciu mostów, przez który można dostać się na wyspę. Ale pierwsze stałe połączenie z lądem wzniesiono od strony Poczdamu, by umożliwić szlachcie łatwe dotarcie na tereny łowieckie. Podczas polowań zatrzymywano się w pałacyku myśliwskim Glienicke, który rozbudowany do rezydencji można oglądać i dziś. W miejscu najstarszej, jeszcze drewnianej przeprawy jest obecnie most Glienicke (Glienicker Brücke), na którym po wojnie przeprowadzono trzy wymiany szpiegów. To wszystko jednak po drugiej stronie wyspy, a my wracamy na część wschodnią.

Dopiero w XVIII wieku, w ramach pionierskiego projektu w Prusach, to jest budowy nowoczesnej szosy łączącej Berlin z Poczdamem (Berlin-Potsdamer Chaussee), wzniesiono most od strony stolicy.

Patrząc z mostu w kierunku północnym, po prawej stronie, w odległości 2 kilometrów wyraźnie odróżnia się jasny, piaszczysty pas kąpieliska Wannsee. Bliżej, brzegi jeziora okupują przystanie, kluby i szkoły żeglarskie. Wannsee (jezioro Wann) jest właściwie zatoką Haweli, chętnie wykorzystywaną przez amatorów kąpieli i sportów wodnych.

Willowa dzielnica Alsen

Kontynuujemy nasz spacer ulicą Am Großen Wannsee. Szczególną uwagę warto zwrócić na tzw. Seglerhaus (Dom Żeglarza), ogromną willę będącą siedzibą drugiego najstarszego w Niemczech związku żeglarskiego, założonego w 1867 roku. Wzniesiony w 1910 roku gmach uznawany jest za „najpiękniejszy dom-klub żeglarski Europy” i należy do Verein Seglerhaus am Wannsee e.V (Am Großen Wannsee 22-26).

Dalej zaczyna się architektoniczny pokaz rezydencji, wznoszonych na przełomie XIX i XX wieku w nowo utworzonej koloni Alsen. Szczęśliwi nabywcy gruntów byli jednakże nieco ograniczeni przepisami, jeśli chodzi o budowlane fantazje. Przede wszystkim dom nie mógł całkowicie zasłaniać innym widoku na jezioro. Ogrodzenie mogło być, ale nie wyższe niż 94 cm. Do tego nie można było prowadzić działalności gospodarczej, ani żadnej powodującej hałas czy nieprzyjemne zapachy. Budynki zaś powinny mieć charakter willowy.

I taki też miały. Pod numerem 39 znajduje się tzw. Dom Springera (Springer Haus), zaprojektowany przez Alfreda Messela dla rodziny berlińskich wydawców. Zleceniodawca był najstarszym synem Juliusa Springera, założyciela wydawnictwa książek o tematyce naukowo-technicznej (zbieżność nazwisk z Axelem Springerem przypadkowa). Wzniesiona w 1902 roku willa stanowiła w okolicy pierwszy przykład nowego trendu w architekturze, nawiązującego do angielskiego stylu epoki Tudorów. Szybko podchwycili go inni, a modzie tej nie oparł się nawet następca tronu, książę Wilhelm. Wystarczy spojrzeć na jego rezydencję w Poczdamie, dworek Cecilienhof (1917).

Literaci i malarze

W eleganckiej willi po drugiej stronie ulicy, pod numerem 40, znajdował się niegdyś Salon Berlińskiej Secesji, miejsce spotkań dla artystów, literatów, ludzi ze świata nauki i sztuki. Willa Thiede, od nazwiska obecnego właściciela, została wzniesiona na początku XX wieku dla przemysłowca, członka zarządu firmy AEG, Johanna Hamspohna. Przez jakiś czas można było zwiedzać wystawy, teraz wygląda na to, że willa udostępniana jest tylko do organizacji przyjęć.

Sąsiednią działkę (nr 42) zakupił w 1909 roku niemiecki malarz doby impresjonizmu, Max Liebermann. Letnią rezydencję w neoklasycystycznym stylu wzniósł, dla 63-letniego już wtedy artysty, Paul Baumgarten. Ten utalentowany architekt wykonał również projekty dla wspomnianego Hamspohna oraz fabrykanta Ernsta Marliera (o nim za chwilę). W willi znajduje się obecnie muzeum, poświęcone twórczości i życiu malarza, który spędził tu ze swoją rodziną wiele letnich miesięcy. W atelier na piętrze powstawały obrazy inspirowane krajobrazem za oknem, przedstawiające przydomowy ogród czy jezioro. (www.liebermann-villa.de)

Zaraz za posiadłością Liebermanna uwagę zwraca wysoka budowla z pruskiego muru z pomalowanymi na zielono belkami (Colomierstraße 1-2). Jest to willa, będąca do dzisiaj w posiadaniu rodziny Langenscheidtów, dla której została wzniesiona w 1899 roku (na zdjęciu głównym). Warto wiedzieć, że ta znana marka, specjalizująca się w wydawnictwach do nauki języków obcych, jako pierwsza wypuściła na rynek elektronicznego tłumacza (1983).

Ostateczne rozwiązanie

Na koniec naszego spaceru docieramy do willi, która trafiła na karty światowej historii jako Dom Konferencji w Wannsee. Utworzone w 1992 roku Miejsce Pamięci i Edukacji Historycznej mieści się w willi wzniesionej dla potentata przemysłowego Ernsta Marliera (1915) . Marlier wzbogacił się przede wszystkim na preparatach leczniczych, których skuteczność jednak nie została potwierdzona i przed którymi ostrzegała berlińska policja. Niezbyt przejrzysty biznes i dawna profesja pani Marlier (artystka cyrkowa) powodowały izolację małżeństwa w towarzystwie.

W 1921 roku willa została sprzedana innemu przedsiębiorcy, ale i ten popadł w konflikt z prawem i kłopoty finansowe. Od 1940 roku dom znalazł się pod zarządem Służb Bezpieczeństwa SS i służył jako ośrodek gościnny oraz rekreacyjny.

20 stycznia 1942 roku odbyła się tu narada pod przewodnictwem szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, Rheinhardta Heydricha, traktująca o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej”. W spotkaniu, trwającym ok. półtorej godziny, wzięło udział kilkunastu wysokich rangą funkcjonariuszy SS, NSDAP i ministerstw Rzeszy. Z zachowanego protokołu spotkania, sporządzonego przez specjalistę od spraw przesiedleń i deportacji, Adolfa Eichmanna, jednoznacznie wynika zarys „planu zamordowania wszystkich Żydów europejskich i aktywne uczestnictwo niemieckiej administracji państwowej w tym ludobójstwie”.

W 2001 roku powstała ekranizacja słynnej narady, pod tytułem „Conspiracy” (polski tytuł „Ostateczne rozwiązanie”). Zdjęcia były kręcone w sali jadalnej willi Marliera, w której narada faktycznie miała miejsce. (www.ghwk.de)

A może jeszcze trochę pospacerować?

Wędrówka spacerowym tempem bez zwiedzania wnętrz zajmie około 2 godzin (3 km). Spod Domu Konferencji w Wannsee do stacji kolejki miejskiej można wrócić autobusem. Można również kontynuować wyprawę wzdłuż wybrzeży, ale będzie to już raczej rekreacyjny spacer przez lasy Wannsee. Po około 4 dodatkowych kilometrach dotrzemy do przystani przy Pawiej Wyspie (Pfaueninsel), skąd również kursują autobusy do stacji kolejki miejskiej Wannsee.

Trasa doskonale nadaje się też na wycieczkę rowerową. Wówczas najlepiej połączyć ją ze zwiedzaniem Pawiej Wyspy lub nawet dojazdem do mostu Glienicke.

Stary Pałac. Historia prawdziwa

Wyobraź sobie, że jest zima, połowa lat 80. XIX wieku, a Ty właśnie przybyłeś do Berlina w interesach. To Twój pierwszy raz w życiu i możesz sobie na to pozwolić, bo masz już małą manufakturę gdzieś w tzw. Starej Marchii. Powodzi Ci się wcale nieźle, a odkąd uruchomiono nowy środek transportu, żelazną kolej, podróżowanie stało się prostsze, wygodniejsze i szybsze niż kiedykolwiek.

Znajomy polecił ci hotel w centrum. Nie, nie ten luksusowy Kaiserhof czy niedawno otworzony, imponujący Central przy stacji kolejowej na Friedrichstraße. Masz całkiem wygodne łóżko w rodzinnym hoteliku, położonym przy jednej z bocznej ulic.

Spotkanie w biznesach jest dopiero późnym popołudniem, a zatem masz mnóstwo czasu na obejrzenie miasta. Do „Lip” (Aleja pod Lipami) jest tylko kilka kroków i to się dobrze składa, bo właśnie zbliża się południe. Żona i dzieci będą ciekawe stolicy z jej wielkomiejskim gwarem, eleganckimi kawiarniami, pasażami, pięknymi budowlami i pomnikami. Ale na pewno pierwsze pytanie to będzie: „Papa, a widziałeś cesarza?”

Kaiser jesehen – Berlin jesehen

Cesarzem Rzeszy od 1871 roku był Wilhelm I Hohenzollern, król pruski. Jako drugi z panującej rodziny, za swoim ojcem Fryderykiem Wilhelmem III, nie mieszkał w berlińskim pałacu miejskim. Latem preferował Babelsberg koło Poczdamu, a zimą zawsze wracał do swojej skromnej rezydencji z czasów książęcych, tej przy „Lipach”.

Nasz podróżny z XIX wieku, nie chcąc rozczarować dzieci i małżonki, oczywiście przytaknie, że dane mu było zobaczyć legendarnego władcę. Będzie zachwycał się krzepkością sędziwego mężczyzny, jego wciąż wyprostowaną sylwetką i majestatycznym wyglądem w mundurze. A rodzina nie będzie miała powodów, by mu nie wierzyć.

Wilhelm I miał bowiem pewien nawyk, z którego zrodziła się miejska legenda „zobaczyć cesarza”. Każdego południa, gdy zbliżał się czas zmiany warty przed Nowym Odwachem, władca przerywał swoje zajęcia, wstawał od biurka i obserwował gwardzistów przez okno swojego gabinetu. Ten usytuowany był na rogu, na parterze rezydencji. I choć zgromadzonym gapiom często musiał wystarczyć cień postaci lub poruszenie zasłonki, nie mieli wątpliwości, że tam właśnie stoi cesarz i patrzy na ich wiwaty. Po wszystkim, odchodzili w zdumieniu, potrząsając głowami, jak taki wielki władca może mieszkać w tak skromnym przybytku.

Książę i niespełniona miłość

Wilhelm urodził się w 1797 roku jako drugi z synów Fryderyka Wilhelma III i jego żony, owianej wieloma legendami postaci, królowej Luizy (1776-1810). Dzieciństwo i nastoletnie lata naznaczone były przez napoleońską kampanię w Europie. Razem z rodzicami i rodzeństwem musiał uciekać przed wojskami ambitnego Korsykanina aż do Memel (Kłajpeda). Portret wcześnie zmarłej, bo zaledwie w wieku 34 lat ukochanej matki trzymał przez całe życie na swoim biurku.

Przy porównaniach ze starszym bratem i zarazem następcą tronu, późniejszym Fryderykiem Wilhelmem IV, był przedstawiany jako ten, którego zainteresowania ograniczają się do militariów i wojska. Jego żona, pochodząca z Weimaru Goethego księżniczka Augusta, będzie później wzdychać, że mąż nie chodzi na koncerty, nie odwiedza teatrów i muzeów, nie czyta literatury pięknej i rzadko daje się ponieść pasji, przedkładając ponad nią rutynę dnia i obowiązki.

W młodzieńczych latach nie udało mu się też obronić miłości do kobiety, którą pragnął poślubić. Eliza Radziwiłłówna (1803-1834), córka polskiego księcia Antoniego Radziwiłła i pruskiej księżniczki Luizy Hohenzollern, nie miała wystarczająco dobrego pochodzenia dla królewskiego syna. Mimo furii poniżonej matki i starań Radziwiłłów o udokumentowanie odpowiedniego drzewa genealogicznego, ojciec Wilhelma pozostawał nieugięty. Radziwiłłowie nie byli panującym rodem. A że następca tronu był już kilka lat po ślubie i wciąż bez dzieci, Wilhelm mógł w przyszłości przejąć koronę Prus. Stąd aranżowane małżeństwo z Augustą Sachsen-Weimar-Eisenach. Eliza nie wyszła za mąż i kilka lat później zmarła na gruźlicę. Wilhelm wspomnienia zachował dla siebie, ale na biurku podobno trzymał jej portret.

Młoda para, zaraz po ślubie w 1829 roku, zamieszkała w gmachu, który od kilku lat należał już do Wilhelma. Pałacem trudno to było nazwać. W zapiskach znanych podróżników i literatów odwiedzających Berlin na początku XIX wieku, próżno szukać wzmianek o budynku. Zmienił to dopiero status Wilhelma, który w 1840 roku oficjalnie stał się następcą tronu, a po śmierci brata, 2 stycznia 1861, królem.

Zawiłości genealogiczne wokół domu pewnego generała

Był czas, kiedy Berlin wraz z bliźniaczą osadą Coelln kończył się na wysokości dzisiejszego Mostu Zamkowego (Schloßbrücke). Dalej rozciągała się malownicza piaskownica, przecięta ozdobną aleją (późniejszą Aleją pod Lipami), prowadzącą na tereny łowieckie Tiergarten (obecnie park Tiergarten). W drugiej połowie XVII wieku książę Fryderyk Wilhelm podarował tereny wzdłuż alei swojej drugiej żonie, księżnej Dorocie. Była to niezwykle przedsiębiorcza kobieta i nie minęło kilkanaście lat, jak powstało nowe założenie miejskie. Na część księżnej nazwano je w 1681 roku Dorotheenstadt.

Kto budował domy w tym miejscu? Ano na przykład szef książęcej artylerii i późniejszy generał, Ernst Bernhard von Weyler. Jego syn wybrał jednak karierę w Wiedniu i dom został sprzedany najstarszemu synowi księżnej Doroty, Filipowi Wilhelmowi. Ponieważ pochodził on z drugiego małżeństwa elektora, miał słabe szanse na tron po ojcu. Na pocieszenie (jak wspomniałam księżna Dorota była bardzo ambitną kobietą) otrzymał tytuły po nabytej brandenburskiej miejscowości Schwedt i do historii przeszedł jako założyciel bocznej linii Hohenzollernów, margrabia von Brandenburg-Schwedt.

Jego syn Fryderyk Wilhelm (Brandenburg-Schwedt) polecił przebudować dom Weylera na barokowy pałacyk, który stał się berlińską rezydencją rodziny margrabiów. Poprzez małżeństwo z Zofią Dorotą Pruską stał się też szwagrem króla pruskiego Fryderyka II (Wielkiego). Ten, jak wiadomo, miał szeroko zakrojone plany co do ukształtowania terenu po rozebraniu fragmentów pobliskich fortyfikacji i zażądał od rodziny wyprowadzki! Palais Schwedt, bo tak go wówczas nazywano, miał ulec rozbiórce na rzecz nowych gmachów. Królowi jednak zabrakło pieniędzy i jedyne co margrabia musiał poświęcić to ogród i tylne zabudowania. Na ich miejscu stanęła imponująca Biblioteka Królewska, znana dzisiaj jako Stara Biblioteka (Alte Bibliothek).

Dodam tylko, że Fryderyk Wilhelm z Zofią Dorotą mieli piątkę dzieci, a wśród nich córkę Luizę, babkę Elizy Radziwiłłówny.

Od miejskiego pałacyku do rezydencji cesarza

Linia Brandenburg-Schwedt wygasła w 1820 roku. Już wcześniej, bo w 1817 Pałac Schwedt nabył generał B.F.E. von Tauentzien, gdzie jako dowódca III Korpusu Armijnego miał służbowe mieszkanie. Po nim stanowisko dowódcy objął książę Wilhelm. Pałac Schwedtów również przeszedł w jego posiadanie.

Przestarzały barokowy nabytek nie odpowiadał gustom księcia, a już absolutnie nie spełniał norm jego małżonki. Starszy brat Wilhelma, jako zagorzały wielbiciel Fryderyka II (tylko spojrzeć na jego działalność w Sanssouci) snuł plany o wyburzeniu pałacu margrabiów i przyległej biblioteki. Chciał z pomocą genialnego architekta Karola Fryderyka Schinkla przebudować Forum Fridericianum po swojemu, by ustanowić architektoniczny pomnik ku czci Fryderyka Wielkiego. Dla brata Wilhelma planował prawdziwy pałac z dwoma okazałymi wieżami.

Oczekiwania Wilhelma

Wilhelm wolał coś skromniejszego i nie zgadzał się z wyburzeniem pięknej biblioteki. Przychylał się do planów Karola Ferdynanda Langhansa. Nie, nie twórcy Bramy Brandenburskiej, tylko jego syna. Langhans zostawił 13-osiową (fasada o 13 oknach w rzędzie) strukturę budynku, ale nadał mu płaski dach i skromną ornamentykę. Tak skromną, że i dzisiaj praktycznie niezauważalną poza ozdobnym, podobnym do portyku wejściem. Od strony dzisiejszego Placu Bebela (Bebelplatz) gmach otrzymał pergolę.

Na co dzień, wejście do pałacu znajdowało się w bocznym skrzydle, znacznie dłuższym niż frontowy budynek przy nieistniejącej dzisiaj wąskiej uliczce Oranische Gasse. Tam też były dalsze reprezentacyjne sale, a dalej, już od strony Behrenstrasse, wokół drugiego dziedzińca pokoje dla służby, remiza i stajnie.

Razem ale osobno

Pokoje pary książęcej znajdowały się we wschodniej części głównego budynku. Na parterze mieszkał Wilhelm, na piętrze Augusta. Apartamenty połączone były kręconymi schodami. Legendą jest, że pałac nie posiadał łazienki, a Wilhelm na czas kąpieli kazał przynosić sobie wannę z pobliskiego Hotelu de Rome. Od początku, po ukończeniu budowy w 1837 roku, w apartamentach księżnej znajdował się „pokój z wanną”, do którego Wilhelm też przecież miał dostęp. On sam otrzymał podobny dopiero w 1885 roku, ale nigdy z niego nie korzystał.

Ani koronacja na króla w 1861, ani na cesarza w 1871 roku nie zmieniły wiele w wyglądzie lub wyposażeniu pałacu. Po tej drugiej ceremonii, gdy Wilhelm stał się postacią kultową, nie wyjeżdżał już tak często i nie prowadził wojen, budynek zyskał rangę jednego z najbardziej zacnych zabytków w mieście. Miejsc, które TRZEBA było zobaczyć. Któż nie skorzystałby z okazji stanąć pod samym oknem władcy, a nawet ujrzeć jego samego?

Po śmierci Wilhelma

Kiedy cesarz zmarł (1888), zasłonki w jego narożnym gabinecie pozostały na zawsze zasłonięte. Powstało tu miejsce pamięci pary cesarskiej (jego małżonka zmarła dwa lata później), które można było zwiedzać.

W przewodniku Griebensa z 1913 roku znajdziemy informację, że „wszystkie pokoje są utrzymane tak, jak za życia cesarza”. Po uiszczeniu opłaty w wysokości 50 fenigów, można było zobaczyć Pokój Adiutantów, po nim Pokój Przyjęć, w którym cesarz spotykał się z deputowanymi. Kolejny, Pokój Ministerialny ozdobiony był wieloma obrazami. Zwiedzający mogli tam podziwiać m.in. rodową siedzibę Hohenzollernów w Hechingen czy wizerunki cara Rosji, Mikołaja I (siostra Wilhelma była żoną cara). Dalej następował highlight pałacu czyli gabinet pracy cesarza, ze słynnym narożnym oknem. Obok autentyczne biurko, a nim fotografie rodziny. Do tego książki, broszury i notatki o tematyce wojskowej, tak jakby cesarz tylko na chwilę oderwał się od pracy. Z gabinetu przechodziło się do biblioteki, a potem do sypialni, w której władca zmarł w marcu 1888 roku.

Po 1918 roku pałac pozostał w posiadaniu rodziny. Gwarantowała to umowa z państwem z 1926 roku. Przyległą część wykorzystywała między innymi księżna Hermina, druga żona Wilhelma II.

W okresie III Rzeszy zaczęto używać obecnej nazwy „Stary Pałac” (Alte Palais).

Stary Pałac i gołe tyłki obok

Mury pałacu przetrwały drugą wojnę światową, ale wnętrza były kompletnie wypalone. Zabytek, przeznaczony do odbudowy, przeszedł w posiadanie uniwersytetu. W oczekiwaniu na rekonstrukcję, budynek bardzo zniszczał. Dopiero w 1964 roku pod kierownictwem architekta Fritza Meinhardta odbudowano gmach.

Jest to jednak dzisiaj jedynie budowla z dość wiernie odtworzonymi zewnętrznymi fasadami i to tylko od strony Alei Pod Lipami i Placu Bebela. Architekt zrezygnował z pergoli i orłów na dachu, jako zbyt „pruskich i królewskich”. W środku, tak jak w gmachu Starej Biblioteki, znajduje się obecnie Wydział Prawa Uniwersytetu Humboldtów. Wokół dziedzińca z tyłu powstały bloki z wielkiej pyty, a uliczkę Oranische Gasse całkowicie zabudowano.

Dzięki Fundacji Ochrony Zabytków w Berlinie w latach 2003-2005 podjęto się rekonstrukcji fasady. Na dach wróciły też orły. W 2007 roku ukończono odbudowę historycznej pergoli.

Z powodu tej ostatniej było trochę szumu w mediach. Wiadomo, że wielkimi powierzchniami kusi się reklamodawców, ale to co powieszono w miejscu przyszłej rekonstrukcji, wzbudziło ogólne zdumienie.

Mając na uwadze wstrzemięźliwość cesarzowej Augusty, której lektor musiał przed każdym czytaniem powieści wykreślać co pikantniejsze opisy, można uznać, że reklama znalazła się w bardzo niestosownym miejscu. Ale nie o to toczyły się boje na internetowych forach. Ponętne widoki odsłoniętych tylnych części damskich ciał po prostu rozpraszały kierowców. Z tego co pamiętam, reklamy pozdejmowano.

Czym właściwie jest dzisiaj Stary Pałac? Nazwą przywoływaną przez przewodników? Kolejnym przykładem enerdowskiej 'miłości’ do wszystkiego co pruskie, a skorygowanym po upadku państwa? Wokół tyle „ciekawszych”, większych, przyciągających wzrok budynków, że trzeba dużej wyobraźni (i czasu), by dać słuchaczom odczuć rolę „historycznego narożnego okna”. Albo portretu Elizy na biurku.

Nawet w moich zbiorach, a zdjęć z Berlina mam coś pod 40 tysięcy z 15 lat, jedyne co znalazłam, to foto ze słupem lampy pośrodku.

Stary Pałac (Altes Palais)

Adres: Unter den Linden 9, 10117 Berlin-Mitte
Wstęp: budynek publiczny (wydział prawa Uniwersytetu Humboldtów)
Www: www.hu-berlin.de

Dojazd:

U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M1, 12 (Am Kupfergraben)
Autobus: 100, 300 (Staatsoper)

Zobacz położenie Starego Pałacu na mapie Google

Źródła:
Carl-Georg Böhne, Werner Schmidt, Unter den Linden Ein Spaziergang von Haus zu Haus, Haude & Spener, Berlin 2000
Günther de Bruyn, Unter den Linden, Siedler, Berlin 2002
Max Osborn, Berlin mit 179 Abbildungen, Verlag von E.A. Seeman, Leipzig 1909
M. Kahn, Griebens Reiseführer, Berlin und Umgebung, Albert Goldschmidt Berlin 1913

Weihnachtsmarkt na Placu Aleksandra odwiedzam, ilekroć jestem w grudniu w Berlinie. Nie, żeby był jakiś wyjątkowy, ale po prostu jest tak położony, że nie da się go pominąć. Plac Aleksandra jest bowiem miejscem spotkań przez cały rok. Turyści, nocujący we wschodnich dzielnicach, często od niego zaczynają zwiedzanie.

Dlatego też nie należy się dziwić, że w przedświątecznym okresie jest tu sporo ludzi. Dogodne położenie przy jednym z największych węzłów komunikacyjnych Berlina zachęca przejezdnych do krótkiej przerwy na kolorowo oświetlonym placu (S+U Alexanderplatz, a przez środek placu kursują tramwaje). W piątkowe i sobotnie wieczory jest tu dość tłoczno. Cenowo nie odbiega od innych, wielkich jarmarków w śródmieściu.

Świąteczne akcenty

Największą uwagę zwraca jedna z największych mobilnych świątecznych piramid w Europie. Parter i piętro jest jednocześnie barem, w którym serwowane są świąteczne przekąski i napoje. Dla bardzo zmarzniętych polecam wielką gospodę Partyhaus vom Nikolaus (12.00-3.00).

Zmiany klimatyczne pewnie dają o sobie znać, bo zamiast zwyczajowego lodowiska (pewnie wychodzi już za drogo w utrzymaniu) jest „boisko” do jazdy na… wrotkach.

Uwagę zwraca również ładny pawilon w kształcie tradycyjnego łuku z Erzgebirge, w którym kiedyś sprzedawano drewniane wyroby z Rudaw, ale teraz chyba jest w nim gastronomia.

A co na stoiskach?

Oferta handlarzy jest tylko częściowo świąteczna i tradycyjna. Są egzotyczne wyroby z drewna, sporo biżuterii, berlińskie pamiątki i ubrania. Mimo to, jest szansa na złapanie sympatycznego drobiazgu, jako dodatku do głównego prezentu. Jest również pawilon z świątecznymi dekoracjami Käthe Wohlfahrt.

Oferta gastronomiczna pod względem ilości stoisk jest bogata, ale mało wyszukana.

Jeśli komuś mało zakupów, wokół jest sporo sklepów i galerii handlowych. A za rogiem warto odwiedzić kolejny jarmark. Ten Pod Czerwonym Ratuszem jest jednym z najładniejszych i ciekawszych w Berlinie.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku można uzupełnić je o

• grzane wino i tradycyjną kiełbaskę w barze „Pod Piramidą” (11.00-24.00)
• z uwagi na to, że jarmark położony jest tuż pod wieżą telewizyjną, można zrobić wiele fajnych zdjęć z charakterystycznym motywem w tle

Moim zdaniem

Gastronomia: **/***
Atrakcje dla dzieci: */***
Świąteczny asortyment: */***
Program na scenie: brak sceny
Uwaga na kieszonkowców!

Na jarmarku znajdują się szafki na bagaże (raczej na plecaki do 30l). Opłata tylko 2€ za 8 godzin (2024). Taniej niż na dworcach kolejowych.

Alexanderplatz, 10178 Berlin-Mitte
Otwarty: 24 listopada – 26 grudnia 2025
codz. 11.00-22.00, 24 i 25 grudnia 10.00-16.00
Bar Piramide „PartyTreff”: 11.00-24.00
Gospoda Partyhaus vom Nikolaus: 11.00-3.00
https://bergmannevent.de/weihnachtsmarkt-alex

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tram: M2 (S+U Alexanderplatz Bhf/Dircksenstr.), M4, M5, M6 (U Alexanderplatz)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz Bhf/Memhardstr.), 248 (Littenstr.), 300 (S+U Alexanderpl./Grunerstr.)

Świąteczny jarmark przed Pałacem Charlottenburg po raz pierwszy odbył się w 2007 roku. Słusznie przewidywano, że pięknie podświetlona fasada rezydencji wynagrodzi odwiedzającym niezbyt dogodny dojazd. Postawiono też na ukraińskie (wcześniej również rosyjskie) akcenty, gdyż dzielnicę zamieszkuje sporo obywateli z krajów dawnego Związku Radzieckiego. Dla mnie jarmark w Charlottenburgu przez wiele lat był numerem 1 w Berlinie, dlatego warto pomyśleć, czy w tym roku nie udać się do dawnej królewskiej rezydencji.

Nie taki mały, na jaki wygląda

Można się zdziwić, ile stoisk mieści się na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. W części centralnej króluje gastronomia. Są tam obudowane pawilony, gdzie można wygodnie usiąść w cieple. Po bokach prezentują się wystawcy z rękodziełem, kosmetykami i regionalną spożywką. Ci ostatni zachwalają przyprawy (jak na każdym jarmarku), suszone owoce, alpejskie sery, szynki, norymberskie pierniki (drogie), francuskie ciasta i czekoladę. Czekoladowe kawałki w postaci zardzewiałych narzędzi, śrubek i nakrętek były kiedyś jarmarkowym hitem, ale obecnie można je nabyć nawet w centrach handlowych w Polsce.

Różnorodność i pomysłowość

Lubię zaglądać na ten jarmark, gdyż oferta świątecznych dekoracji i drobiazgów pod choinkę jest staranniej dobrana niż na przykład na Placu Aleksandra. I nie ma opłat za wstęp, tak jak na Gendarmenmarkt. Próbowano je wprawdzie kiedyś wprowadzić, ale szybko się z tego wycofano.

Podoba mi się również, że muzyka na żywo nie jest zbyt głośna i nachalna. Muzycy grają przyjemnie i mimo licznych trąbek nie zagłuszają rozmów przechodzących.

Dzieci poczują się tu również „po królewsku”. Ceny za przejazd kolejką czy na karuzeli są podobne do tych w śródmieściu.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• wyjątkową fotografię pałacu Charlottenburg w świątecznym wydaniu (iluminacje na fasadzie pałacu)

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: ***/***
Świąteczny asortyment: ***/***
Program na scenie: codziennie muzyka na żywo, na scenie występy chórzystów, na jarmarku kwartety muzyczne

Spandauer Damm 20-24, 14059 Berlin Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 24 listopada – 28 grudnia 2025
W godzinach: pn.-czw. 13.00-22.00, pt.-nd. 12.00-22.00, 24 grudnia zamknięty
Wstęp: bezpłatny

www.schloss-weihnachtsmarkt.de/

Dojazd:

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)

Spandauer Weihnachtsmarkt

Patrząc na moją relację z jarmarków z 2015 roku i kilka późniejszych aktualizacji, zawierzyłam, że Weihnachtsmarkt w Spandau trzyma się dobrze i można go tak zostawić. Niestety, wizyta w 2024 roku odarła mnie z tych złudzeń. I prawdę mówiąc, było mi trochę przykro na myśl, co się stało z tą imponującą imprezą. Może czasy świetności jeszcze powrócą, ale wydaje mi się, że „image” największego jarmarku pod względem ilości stoisk w Niemczech, to już obraz stracony.

Krótki powrót do przeszłości

Były czasy, kiedy od ratusza Spandau aż do granicy z cytadelą rozciągał się olbrzymi jarmark świąteczny. A nawet dwa, zsynchronizowane w czasie. Ten bliżej dworca był bardziej rozrywkowy, miał więcej karuzel i egzotycznych stoisk. Na fasadzie ratusza wyświetlał się największy w Niemczech cyfrowy kalendarz adwentowy. Jarmark na rynku był z kolei bardziej tradycyjny, ze sceną (poznałam tam niemiecką grupę, grającą irlandzki folk i do dzisiaj mam ich płytę), choinką, wieńcem adwentowym i ogromem stoisk. Podobno w weekendy ich liczba dochodziła do 400. Przeliczmy! Średnio pół minuty na każde stoisko dawało nam 3 godziny i 20 minut. To było do zrobienia w jeden wieczór, prawda?

Poza tym wokół kościoła Św. Mikołaja (Nikolaikirche), kolebki brandenburskiej i berlińskiej reformacji, znajdowała się żywa szopka oraz bezpretensjonalny średniowieczny jarmark. To właściwie było obozowisko rękodzielników, historycznych rekonstruktorów oraz szynkarzy, serwujących dziwne trunki.

Aaa, i jeszcze jedno, bo zaczęłam uaktualniać tagi postu i wyskoczył mi „gadający łoś”. To jarmark w Spandau jako pierwszy chwalił się trójwymiarowym łbem łosia, który gadał i śpiewał. Wiem, że to już żadna nowość, bo fajnego łosia widziałam ostatnio na jarmarku we Wrocławiu, ale spandawski łoś wciąż jest i nadal gada.

Spandau, Spandau

Przez lata namawiałam do wyjazdu na spandawski jarmark jako fajną alternatywę dla berlińskiego śródmieścia. Bo taniej (czasem nawet sporo), bo coś innego, bo te średniowiecze, no i wyprawę można było połączyć ze słynną cytadelą. Pod ratuszem jadłam najlepsze pieczarki z cebulą i papryką, a nieco dalej zawsze chwytałam czosnkową bagietę. Czosnkowe bagiety są nadal. Ale atmosfera nieco siadła.

Mimo wszystko mogę podać kilka powodów, dla których warto rozważyć wyjazd na drugi koniec Berlina.

Przede wszystkim, jeśli poznaliście już główne jarmarki w śródmieściu i wydaje Wam się, że na każdym jest to samo, to Spandau ze swoją ofertą może się spodobać. Są tu regionalni, drobni wystawcy, oferujący zarówno ciekawą gastronomię jak i rzemiosło. Przy wielu stoiskach widać starania, by gość nie czuł się kolejnym klientem do szybkiego obsłużenia, tylko kimś oczekiwanym. Jest na przykład budka z Glühweinem. Ale nie tak zwykła, bo to „Glühwein od babci” i sama babcia w białym czepku urzęduje w środku. Wino od winiarza też zdarza się tu częściej niż w śródmieściu -> zobacz artykuł o tym, jak kupować Glühwein. Ciekawostką jest stoisko z opiekaną na miejscu rybą.

Kolejnym powodem są ceny. Jest taniej, Glühwein od winiarza za 4€, crêpe z cukrem 3,5€, pieczarki z patelni 5€ (2024).

Wreszcie, rynek z choinką, tradycyjną piramidą i podświetlonymi stoiskami wciąż wygląda naprawdę dobrze i nie jest zatłoczony. A to oznacza, że spokojnie znajdziesz wolny stół, czy nawet ławę na swoją rundę grzanego wina. I obejrzysz sobie wszystko bez innych gości na plecach.

Skoro już wybierasz się tak daleko, to kilka praktycznych info

Do Spandau najlepiej dojedziesz kolejką miejską, S-Bahn S3, S5 lub S9. Dla wszystkich tych linii to stacja końcowa. Będąc w Berlinie, zawsze polecam korzystanie z aplikacji BVG, bo zaproponuje ona również połączenia regionalnym pociągiem i skróci czas dojazdu o 10-15 minut. Startując z dworca głównego Berlina (Hauptbahnhof Berlin) dojazd S-Bahnem zajmie około pół godziny. Jeśli zdecydujesz się na autobus, to może być to niezła wycieczka krajoznawcza i czasem  ma to sens, np. spod jarmarku przed pałacem Charlottenburg.

Wysiadając na dworcu w Spandau, kieruj się na wysoki gmach ratusza z wieżą. Jarmark zaczyna się tuż za nim. W zeszłorocznej edycji zaraz na początku rozstawionych było kilka karuzel, dalej są stoiska aż do rynku (Markt). I tam jarmark się kończy.

Będąc w Spandau możesz zwiedzić stare miasto z fragmentem murów miejskich, kościół św. Mikołaja z kulą armatnią z czasów napoleońskich wbitą w mur i oczywiście Cytadelę Spandau (pierwsza niedziela miesiąca wstęp bezpłatny). I zarąb… stacje metra z wystrojem z lat 80. ubiegłego wieku (Berlin Zachodni), U Spandau i U Altstadt Spandau. Zobacz koniecznie.

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: **/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program na scenie: brak danych

Markt, 13597 Berlin Spandau (Rynek)
Otwarty: 24 listopada – 23 grudnia 2025
W godzinach: nd.-czw. 11.00-20.00, pt.-sb. 11.00-22.00
Wstęp: bezpłatny

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S9 (Spandau)
U-Bahn: U7 (Rathaus Spandau lub Altstadt Spandau)
Bus: M36, M37, M45, X33, X36, X37, 130, 134, 136, 237, 337, 638 (S+U Rathaus Spandau)

Na dworcu kolejowym Spandau zatrzymują się również pociągi regionalne i dalekobieżne.

W Berlinie, w adwentowe weekendy jarmarków jest od groma. Czasem dostaję komentarze i zapytania w mailach, dlaczego nie wspominam o tym czy innym jarmarku. Mogę wspomnieć, czemu nie. Mogę zrobić nawet całą serię o nich. Ale 99,9% turystów i tak odwiedzi te duże i czynne codziennie.

Lokalnie i kameralnie

Świąteczny jarmark przed Muzeum Bröhana to jeden z tych jarmarków, które są organizowane przez lokalną społeczność. Wystawcami są tu wyłącznie rękodzielnicy, rzemieślnicy i artyści z dzielnicy Charlottenburg, a ich towary są sprawdzane przed przyjęciem wniosku.

Na takich jarmarkach można znaleźć oryginalne upominki pod choinkę, napić się grzanego wina czy zjeść ciasto z domowego wypieku (ceny bardzo, bardzo konkurencyjne). Organizatorem jest „KiezKulturWerkstadt e. V.“

Ten jarmark odwiedziłam przy okazji. Naprzeciwko jest bowiem znacznie większy i czynny codziennie jarmark pod pałacem Charlottenburg. Na tym mniejszym kupiłam drobnego, ceramicznego mikołajka z zamiarem zamocowania go na opakowaniu prezentu, ale tak mi się spodobał, że zostawiłam go sobie do zdjęć.

Małe, nie zawsze znaczy cudne (tak na marginesie)

Mieszkając w Berlinie, można sobie bez wyrzutów podjechać w weekend na ten czy inny mały jarmark. Jeśli Twój/a znajomy/a mieszka na przykład w Steglitz, to na szybkie grzane wino poszukacie sobie czegoś w okolicy, prawda?

Jakiś czas temu, jadąc na Steglitz, by sfotografować parę obiektów do artykułu, trafiłam na taki lokalny jarmark. Wyglądał on tak: osiem stoisk, dwa anioły z ulotkami, bo rzecz działa się przed wejściem do centrum handlowego i parę ganiających się dzieci. Reszta to przechodnie, usiłujący szybko ominąć budki w drodze przystanek.

Problem pojawia się jednak, gdy piękny i zachęcający opis jarmarku z oficjalnej strony miasta nijak ma się do rzeczywistości. A naprawdę szkoda jechać ze śródmieścia godzinę albo dłużej, by na miejscu przeżyć rozczarowanie. Dlatego zapraszam do moich dalszych wpisów.

Schloßstraße 1a, 14059 Berlin, Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 2025 niepotwierdzony
www.kiezkulturwerkstadt.de

Dojazd

M45 (Luisenplatz/Schloss Charlotteburg), 309 (Schloss Charlottenburg

Jarmark, rozłożony wokół charakterystycznych ruin Kościoła Pamięci, jest najliczniej odwiedzanym w Berlinie. Organizatorzy podają, że podczas jednego sezonu przewija się tu około miliona ludzi. Niewątpliwie ma na to wpływ dobra lokalizacja blisko handlowych ulic, znanego domu towarowego KaDeWe, dworca Zoologischer Garten, kilku stacji metra i co ważne — wielkiego parkingu dla autokarów. Stąd, w piątkowe i sobotnie wieczory może być tłoczno! Nie powinno to jednak odstręczać od wizyty, bo atmosfera jest tu całkiem sympatyczna.

Punkty za atmosferę

Asortyment towarów i gastronomii odbiega nieco od innych jarmarków, ale na korzyść. Gdy ogląda się stoiska, pomysły na drobne prezenty same przychodzą do głowy. Ciekawe są dekoracje uliczne, gdzie cała masa sztucznych, drzewek-klombów przyozdobionych jest gwiazdkami. Do tego prawdziwa choinka oraz fontanna „Weltkugelbrunnen” (Fontanna Kuli Ziemskiej) z ładnymi iluminacjami. Niedaleko niewielka szopka oraz tradycyjna drewniana piramida.

Tradycja z Rudaw

Nowością na berlińskich jarmarkach są stoiska w kształcie wielkich drewnianych łuków, w których sprzedawane są ozdoby z Rudaw (Erzgebirge). Region ten często jest nazywany „krainą świąt Bożego Narodzenia”, gdyż słynie z wyrobu charakterystycznych świątecznych dekoracji. Należą do nich piramidy, łuki na świeczki (lub światełka), dziadki do orzechów czy figurki palaczy. Na pewno je kojarzycie. Na berlińskich jarmarkach sprzedawane są oryginalne wyroby, które jakością i precyzją wykonania daleko wyprzedzają chińskie podróbki. Oczywiście taka jakość ma swoją cenę.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• fotografie przy licznych świątecznych instalacjach na jarmarku i ulicy Kurfürstendamm

Terminy 2025

• 5 grudnia w godzinach 13-19 sprzedaż grzanego wina na cele charytatywne

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: **/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program na scenie: brak sceny

Breitscheidplatz 1, 10789 Berlin Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 24 listopada 2025 do 4 stycznia 2026
nd.-czw. 11-21, pt.-sb. 11-22; 24 grudnia 11-14, 25 i 25 grudnia oraz 1 stycznia 13-21, 31 grudnia 11-20
www.schaustellerverband-berlin.de

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten)
U-Bahn: U2, U9 (Zoologischer Garten)
Bus: M45, M46, M49, X9, X10, X34, 100, 109, 110, 200, 204, 245, 249 (S+U Zoologischer Garten), M29 (Europa Center)

To niewielki jarmark, rozstawiony wzdłuż jednej z ulic historycznej dzielnicy Spandauer Viertel. Od wieży telewizyjnej dzieli go około 15 minut spaceru. Otwarty jest jedynie w adwentowe weekendy. W ciągu dnia jest przyjemnie luźno, ale popołudniami i wieczorem może być już tłoczno. Wówczas na degustacje co ciekawszych specjałów trzeba chwilę zaczekać. Dookoła zacne fasady i podwórza starego Berlina z klimatem z przełomu XIX i XX wieku. Do tego niezniszczony XVIII-wieczny Kościół Zofii (Sophienkirche) – barokowa perełka, którą koniecznie trzeba zobaczyć.

Ekologiczny jarmark. Moda czy potrzeba czasu?

Nie ma co się rozwodzić nad zaawansowaną świadomością ekologiczną Niemców, bo jest to powszechnie znany fakt. W Berlinie jarmarków z podobnymi akcentami jest kilka. A na zwykłych, jeśli coś jest BIO, z ekologicznej uprawy, to bądź pewny/a, że sprzedawcy Cię o tym poinformują. W każdym języku.

Mam jednak wrażenie, że jarmark przy Sophienstraße jeszcze długo pozostanie w kategorii ciekawostek, przynajmniej dla przyjezdnych. Nie jest on duży i brak mu nachalności. To zalety. Ale nie jest też jakoś przesadnie porywający, jeśli chodzi o dekoracje, wygląd stoisk czy atmosferę. Może tak ma być. Oszczędnie, czyli ekologicznie.

Biowurst i fair trade

Żeby nie odebrać mylnego wrażenia: to nie jest jarmark vege i jest tu kiełbasa. Oraz pasztety w słoikach. Do tego soki, wypieki i czosnek. Wszystko wysokiej jakości i bio. Można się pokusić o kilka pomysłów, by tradycje na wigilijnym stole zastąpić paroma lżejszymi zamiennikami. To dla tych, co lubią eksperymentować.

Dla zrównoważonych i kochających naturę znajdzie się wiele produktów fair trade (kawa, kawa) oraz gadżetów, zrobionych z materiałów z odzysku. Całkiem ciekawe. Niewygórowane ceny za wynajem stoiska przyciągają niszowych rzemieślników i artystów (ok. 80 wystawców). Obrazki, kafelki, skrzynki, galanteria – do podziwiania i kupowania. Ja skusiłam się kiedyś na maleńką ręcznie malowaną, magnetyczną zakładkę do książki.

Moim zdaniem

Gastronomia: **/***
Atrakcje dla dzieci: -/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program na scenie: brak sceny

Sophienstraße, 10178 Berlin Mitte
Otwarty: 29.11-30.11, 6-7.12, 13-14.12 oraz 20-21.12 2025
W godzinach: sb. 12.00-20.00, nd. 11.00-19.00
www.weihnachtsmarkt-sophienstrasse.de

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt)
U-Bahn: U8 (Weinmeisterstraße)
Tramwaj: M1 (U Weinmeisterstr./Gipsstr.)

Festiwal Świateł w Berlinie 2026

Festiwal Świateł w Berlinie to jedna z najbardziej widowiskowych imprez w stolicy Niemiec. Odbywa się on w pierwszej połowie października. Pierwsza edycja odbyła się w 2005 roku. Ja obserwuję rozwój festiwalu od edycji drugiej. Ostatnie lata to głównie spektakularne pokazy video-mappingu na fasadach najważniejszych obiektów Berlina. Wygląda to efektownie i przyciąga dziesiątki tysięcy turystów do stolicy Niemiec. Jeśli myślisz o noclegu w hotelu w tym czasie, warto zarezerwować go dużo wcześniej.

W 2026 roku Festiwal Świateł odbędzie się od 9 do 18 października. Tematem będzie Colours of Love!

Zabytki/obiekty rozświetlane są od 19 do 1/2 w nocy. Są ogólnie dostępne, nie ma opłat za wstęp.

UWAGA: jestem w tym czasie w Polsce/Niemczech. Jeśli potrzebujesz na wieczór przewodnika, z którym zobaczysz najciekawsze iluminacje, bądź masz przygotowaną listę i chcesz kogoś, kto fachowo przejedzie z Tobą od jednego zabytku do drugiego (komunikacją miejską), ułoży optymalny plan, itp., nie wahaj się napisać już teraz. Zapewniam Cię, że czas spędzony w Berlinie, jest dla mnie jednym z najprzyjemniejszych w całym roku (na co dzien mieszkam w Korei Południowej) i chętnie podzielę się nim z Tobą! Kocham oprowadzać, pokazywać, objaśniać, gadać. Jeśli nikt się nie zgłosi, to i tak pójdę do radia albo zaprzyjaźnionych ośrodków kultury. Nie masz nic do stracenia, przesyłając mi wstępne zapytanie. Kontakt.

Więcej informacji podam wkrótce.

Oficjalna strona internetowa: Festival of Light

Niemieckie Muzeum Techniki w Berlinie

Niemieckie Muzeum Techniki w Berlinie to bardzo dobry cel na pierwszą lub drugą wizytę w stolicy Niemiec. Jeśli jesteście z dziećmi, z całą pewnością docenią je bardziej niż oglądanie starożytnych skarbów na Wyspie Muzeów. Muzeum jest dość obszerne, zajmuje kilka budynków i posiada park z dalszymi eksponatami. Jeśli ktoś nastawia się na „wszystko”, zajmie to kilka godzin i będzie sporo chodzenia.

Na szczęście przy kasie można otrzymać bardzo przydatny plan orientacyjny w języku polskim.

Trochę historii

Zbiory Niemieckiego Muzeum Techniki mają znacznie dłuższą historię niż samo muzeum. Choć trudno w to uwierzyć, ale przed wojną w Berlinie znajdowała się setka muzeów (kolekcji) poświęcona tematom techniki, nauki czy odkryć. Najwięcej eksponatów zachowało się z dawnego Muzeum Transportu i Budownictwa (1906-1989), które w latach 80-tych ubiegłego wieku przekazano do nowo otwartego Niemieckiego Muzeum Techniki (1983).

Już samo położenie na terenie dawnego dworca towarowego Anhalter Bahnhof kwalifikuje muzeum do jednego z najciekawszych obiektów w Berlinie. Hala wejściowa, usytuowana w ceglanym budynku z 1908 roku, była dawniej siedzibą firmy, zajmującej się produkcją i rozwożeniem lodu do sklepów, hoteli czy fabryk (kiedy jeszcze nie znano lodówek).

Zachowały się również dwie lokomotywownie, które do dzisiaj pełnią, choć już tylko w muzealnym znaczeniu, swoje funkcje. W tym tysiącleciu dobudowano nowy pawilon, dobrze widoczny od strony kanału. Przeszklone fasady tworzą tutaj ostry kant, przywodząc na myśl wielki statek, który zacumował przy brzegu. Mieszczą się w nim działy żeglugi morskiej i lotnictwa. Ostatnia kondygnacja jest dostępna jako taras widokowy, z którego można zobaczyć częściową panoramę Berlina (przysłaniają ją nieco pobliskie biurowce).

Muzeum ma kilkanaście działów*: Chemia i Farmaceutyka, Energetyka, Technika Filmowa, Fototechnika, Historyczny Browar, Komunikacja Komunalna, Lotnictwo, Komunikacja (Media), Papiernictwo, Techniki Produkcji, Historia Automatyzacji i Komputerów, Kolejnictwo, Żegluga, Tekstylia. Niektóre z nich są bardzo rozbudowane, jak na przykład kolekcje aparatów telefonicznych, odbiorników radiowych i telewizorów w dziale z mediami, niektóre skupiają się na wybranym aspekcie jak rekonstrukcja pierwszego komputera na świecie.

Bardziej szczegółowy opis powstaje przy kawie, którą można mi postawić.

Niemieckie Muzeum Techniki (Deutsches Technikmuseum)

Tematyka: technika, komunikacja
Adres: Trebbiner Straße 9, 10963 Berlin (Kreuzberg)
Telefon: +49 30 902540
Www: technikmuseum.berlin
Godziny otwarcia: wt.-pt. 9.00-17.30, sb-nd., święta 10.00-18.00 (ostatnie wejście o 17.00)
Bilety wstępu: w kasie: 17€ (11€), online 15€ (9€),  do 18 lat bezpłatnie, dostępne bilety rodzinne i bilety grupowe ze zniżką, w piątki po 13.00 wstęp bezpłatny dla wszystkich
Audio-przewodniki: dostępna bezpłatna aplikacja na telefon/tablet po polsku (Android lub iOS: Deutsches Technikmuseum) funkcjonująca jako pełny audio-przewodnik, najlepiej załaduj treści przed wyjazdem, w tej chwili z powodu przebudowy muzeum nie oferuje audio-przewodników na miejscu

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Minimum to dwie godziny na główne ekspozycje (nagrania w aplikacji trwają półtorej godziny). Łącząc zwiedzanie z innymi obiektami, które są w cenie biletu, trzeba wziąć pod uwagę dodatkowy czas: park techniczny (+0,5h), Science Center Spectrum (dla dzieci, +1h) lub wystawa „Człowiek w drodze” (stare samochody, +1h).
Garderoba i bagaż: w hali wejściowej znajduje się garderoba oraz boksy na plecaki i torby. Plecaki każdego rodzaju i duże torby należy zostawić w szafce. Garderoba jest bezpłatna.
Toalety: znajdują się na parterze, przy kasach oraz na terenie muzeum. By skorzystać z tych przy kasach, nie trzeba mieć wykupionego biletu.
Gastronomia, sklepy: na terenie muzeum, w zabytkowej hali działa restauracja „Anhalt”. Obok jest sklep sieci Wasmuth, z pamiątkami, tematycznymi zabawkami i książkami. W budynku Spectrum jest kawiarnia i bar „Tor 25”.
Fotografowanie: w muzeum można fotografować bez doczepionej lampy błyskowej i statywu (z wbudowaną lampą błyskową można). Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp bezpłatny jest dla wszystkich poniżej 18 roku życia, wstęp ulgowy przysługuje m.in. studentom, nie ma zniżek dla seniorów, grupy powyżej 10 osób mają ulgowe bilety (dorośli 5 €/osoba, młodzież 2 €/osoba), są również bilety familijne. Więcej informacji na temat cen biletów wstępów na tej stronie.
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie muzeum, po niemiecku, po angielsku. Muzeum pozostaje zamknięte 1 maja, 24, 25 i 31 grudnia.
Wystawy czasowe: wystawy czasowe są organizowane regularnie nie tylko w muzeum, ale również w innych miejscach (np. na stacjach metra), zazwyczaj te muzealne nie powodują podwyższenia cen biletów wstępów. Z informacjami i kalendarzem wystaw można się zapoznać na tej stronie.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym?
(1) W każdy piątek od godziny 13.00 wstęp bezpłatny dla wszystkich (uwaga: 1 maja 2026 muzeum pozostanie zamknięte!) (2) W Niemieckim Muzeum Techniki obowiązuje berlińska karta rabatowa WelcomeCard (zniżka 37%) oraz (3) 3-dniowa karta muzealna, Museum Pass Berlin (można ją nabyć w kasie muzeum). (4) We współpracy z Muzeum Przyrodniczym obowiązuje następująca promocja dla turystów indywidualnych: po okazaniu opłaconego biletu (normalny/ulgowy) do jednego z tych muzeów, w drugim otrzymuje się bezpłatny bilet dla osoby towarzyszącej. Oznacza to, że przy dwóch osobach odwiedzających oba muzea płaci się za trzy bilety. Zwiedzanie nie musi być tego samego dnia.

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25 (Anhalter Bahnhof, ze stacji ok. 15 min pieszo )
U-Bahn: U1, U7 (Mökernbrücke), U1, U2 (Gleisdreieck)
Autobus: M29 (Schöneberger Brücke), ok. 5 minut pieszo

Zobacz położenie Niemieckiego Muzeum Techniki na mapie Google

To może również cię zainteresować

Prywatny film, pokazujący eksponaty z działu lotnictwa (bez komentarza)

Anna Seghers, Spuścizna po pisarzach

Nie ma bardziej odpowiedniego miejsca, by poznać bliżej twórczość artysty niż jego mieszkanie. Wielkim szczęściem jest, gdy można je zabezpieczyć w niedługim czasie po jego śmierci lub otrzymać w spadku po jednym lub dwóch pokoleniach, dbających o spuściznę przodka. Tak stało się w przypadku Goethego czy Schillera w Weimarze, gdzie w dużej mierze można oglądać oryginalne sprzęty i akcesoria pisarzy, mimo że żyli na przełomie XVIII i XIX wieku.

Zachowanie schedy po nawet dużo później żyjących artystach nie zawsze okazywało się proste, dlatego tym bardziej docenić trzeba dobrze utrzymane mieszkanie, w którym niemiecka pisarka Anna Seghers (1900-1983) przeżyła blisko trzy ostatnie dziesięciolecia swojego życia. Już dwa lata po śmierci, decyzją samej twórczyni, miejsce oddano pod kuratelę Akademii Sztuk Pięknych i udostępniono do zwiedzania.

Kim była Anna Seghers

Urodzonej w Moguncji, w rodzinie żydowskiego kupca i antykwariusza, Netty (ur. Reiling) nie szczędzono pieniędzy na edukację. W Heidelbergu i Kolonii studiowała historię sztuki, filozofię i sinologię. W 1925 roku wyszła za mąż za węgierskiego socjologa László Radványiego. Swoje pierwsze opowiadania opublikowała we frankfurckiej gazecie pod pseudonimem Seghers, od nazwiska ulubionego holenderskiego malarza Herculesa Seghersa. Szerokie uznanie przyniosła jej w 1928 roku pierwsza powieść, „Bunt rybaków z Santa Barbara”, za którą otrzymała nagrodę im. Heinricha Kleista – wówczas najważniejsze niemieckie wyróżnienie w dziedzinie literatury. W swoich dalszych powieściach i opowiadaniach Anna Seghers porusza tematykę niedoli, przemocy wobec najbiedniejszych, niesprawiedliwości społecznej, później również wojny i faszyzmu. Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku wraz z mężem i dwójką dzieci przeprowadziła się do Berlina. Jej działalność i żydowskie pochodzenie są powodem, dla którego już wkrótce musi wyjechać z hitlerowskich Niemiec. Z pomocą przyjaciół udaje jej się osiąść we Francji (1933). Nie zaprzestaje pisania jak i aktywnego udziału w środowisku niemieckich emigrantów, zakładając klub pisarzy, przygotowując międzynarodowe kongresy i wydając gazety. To we francuskich kawiarniach napisze powieść, która przyniesie jej największy rozgłos – „Siódmy Krzyż”. Sytuacja polityczna zmusza ją jednak do ponownej emigracji i jesienią 1940 roku wyjeżdża do Meksyku. Pełna publikacja „Siódmego krzyża” uda się najpierw po angielsku w Stanach Zjednoczonych i po niemiecku w Meksyku w 1942 roku. Później zostanie przetłumaczona na 42 języki, pojawi się nawet specjalna wersja dla amerykańskich żołnierzy, walczących na froncie w Europie.

W 1947 roku Anna Seghers powraca do Berlina, który jak całe Niemcy kontrolowany jest przez aliantów. Pomieszkuje w zachowanej części hotelu Adlon, w Zehlendorf, gdzie mieszkała przed wojną, u przyjaciół literatów Bertolda Brechta i Helene Weigel w Weißensee. Po powstaniu państwa enerdowskiego otrzymuje mieszkanie w Adlershof (Berlin wschodni) przy ulicy Altheiderstraße 21. Kiedy jednak powraca jej mąż z Meksyku i córka po studiach w Paryżu, rodzinie zrobi się dosyć ciasno. W 1955 roku przeprowadza się do nowego mieszkania, złożonego z dwóch mniejszych. przy ówczesnej Volkswohlstraße 81.

Nawet nazwa,ulicy Volkswohl (dosł. dobro publiczne) pasowała autorce. Po jej śmierci uhonorowano jej pamięć zmieniając nazwę na obecną (Anna-Seghers-Straße). Jej imieniem nazwano również wiele szkół i bibliotek (kiedy mieszkałam w Pfennfuhl, najbliższa biblioteka też nosiła jej imię, wówczas niewiele mi mówiące).

Wizyta w mieszkaniu, infomarcje praktyczne 2025

Do mieszkania Anny Seghers w Treptow wybrałam się w grudniu 2024, korzystając z pierwszej bezpłatnej niedzieli miesiąca. Zarówno zwiedzanie, jak i oprowadzanie przez przewodnika było bezpłatne. Niestety z powodu cięć budżetowych w 2025 roku nie przedłużono już tej ogólnoberlińskiej akcji, która umożliwiała zwiedzanie wielu muzeów za darmo w każdą pierwszą niedzielę miesiąca.

Jest jednak i dobra wiadomość. Członkowie stowarzyszenia opiekującego się spuścizną Anny Seghers postanowili zostawić możliwość zwiedzania mieszkania w pierwszą niedzielę miesiąca, choć już za opłatą. Wcześniej było to tylko możliwe we wtorki i czwartki i to raczej w godzinach, kiedy się pracuje (10-16). Jeśli we wtorek lub czwartek przypada święto państwowe i dzień wolny od pracy, muzeum pozostaje zamknięte.

Mieszkanie zwiedza się tylko z przewodnikiem, który oprowadza po niemiecku. Początek we wtorki i czwartki jest zawsze o pełnej godzinie. W niedziele są to stałe godziny, aktualnie: 11, 13 i 15. By skorzystać z oferty, należy się wcześniej zgłosić, wysyłając maila (adres na stronie). Dopiero potwierdzenie da nam pewność, że jesteśmy na liście. Przy moim oprowadzaniu było to 8 lub 10 osób razem.

Na dole, przy drzwiach do bloku jest domofon. Pracownik otwiera bez żadnych pytań i zostawia uchylone drzwi na górze. Do rozpoczęcia oprowadzania czeka się w pokoju pamięci (są tam wszystkie niemieckie wydania książek autorki oraz przekłady, również w języku polskim).

Przez pierwsze pół godziny opowiadana jest biografia Anny Seghers, oraz historia jej przeprowadzek, aż do obecnego mieszkania. Potem zwiedza się poszczególne pokoje, można wejść do kuchni i zajrzeć do łazienki. Oprowadzający nawiązuje do wielu wspomnień autorki wskazując na poszczególne dekoracje, obrazy czy meble. Bez pytania lepiej nie ruszać niczego na półkach.

I tyle. Jeśli masz kurtkę, torbę czy plecak, te zostawia się w korytarzu, tak jak będąc w gościach.

Mieszkanie jest do tego stopnia autentyczne, że w kuchni na stole wciąż leży cerata z lat 80. ubiegłego wieku. Anna Seghers nie chciała go zamienić nawet później, gdy będąc przewodniczącą Związku Pisarzy NRD, mogła przeprowadzić się do reprezentacyjnej willi w Berlinie-Niederschönhausen. Zmarła w 1983 roku.

Ogrom książek

Wchodząc do mieszkania, ma się wrażenie, jakby jego lokatorka opuściła je tylko na chwilę, udając się na targ czy spotkanie. W gabinecie, na szerokim biurku stoi podróżna maszyna do pisania, Remington – prezent od meksykańskich przyjaciół. Uwagę zwraca ogromna ilość książek na regałach, rozstawionych niemal w każdym pomieszczeniu i sięgających sufitu. Nawet w korytarzu, ponad framugami drzwi, zawieszono półki. Przed książkami rozstawione są liczne pamiątki z podróży, w tym ceramiczne zwierzątka jako „strażnicy” księgozbioru. Szczęśliwym trafem, mimo emigracji i przeprowadzek, udało się zachować egzemplarze nawet z lat młodości Anny, które przesyłane były z jednego końca Europy na drugi. Pozostawiony przez nią zbiór liczy sobie obecnie prawie 10 000 woluminów. Na ścianach zobaczyć można reprodukcje obrazów meksykańskiego przyjaciela, Diego Riviera. Jest też kopia odręcznie napisanego listu przez Heinricha Heine z 1848 roku, którego oryginał Anna otrzymała od ojca „na wszelki wypadek”, by w razie trudności na emigracji go spieniężyć. Autorka nigdy tego nie uczyniła, a list trafił do zbiorów Biblioteki Państwowej W Berlinie. Od pracowników fundacji, oprowadzających na miejscu, można dowiedzieć się więcej interesujących detali z życia pisarki, jej rodziny i przyjaciół.

W dawnym gabinecie męża Anny (zm. 1978) urządzona została niewielka wystawa z listami, wspomnieniami i zdjęciami. Zaprezentowano tam również wszystkie niemieckojęzyczne wydania książek Seghers i wiele przekładów na obce języki, między innymi pierwsze amerykańskie wydania „Siódmego Krzyża” (1942) i „Tranzytu” (1944). Na podstawie jej twórczości nakręcono też wiele filmów. Jednym z ostatnich jest właśnie „Tranzyt” (2018), którego reżyser Christian Petzold, osadził akcję we współczesnych czasach.

Mieszkanie po Annie Seghers nie jest może pierwszym punktem na szlakach turystycznych Berlina, ale… jest to wspaniałe i autentyczne miejsce Berlina (wschodniego) lat 50. ubiegłego wieku, warte odwiedzenia przez wszystkich, których twórczość autorki skłoniła do refleksji i rozważań nad motywami ludzkich postępowań. Być może będzie na odwrót, wizyta w mieszkaniu wzbudzi chęć przeczytania którejś z powieści lub licznych opowiadań, dostępnych w języku polskim. Polecam.

Co do moich osobistych wrażeń. Spodobała mi się idea stawiania figurek zwierzątek (pamiątek, prezentów) na półkach przed szeregami książek. Miało to nie tylko cel dekoracyjny, ale również zapobiegało wyciąganiu tomów z regału przez gości, czego autorka nie lubiła.

Seghers była sinolożką z wykształcenia, więc podczas długich opowieści przewodnika, szukałam wzrokiem książek o tematyce orientalnej. Miała sporo pozycji o Chinach, również o Japonii, ale z Korei wypatrzyłam tylko małą książeczkę, „Japan, Korea, China : Reisestudien eines Kunstfreundes” Petera Jessena. Pierwsze wydanie ukazało się w 1924 roku. Zostawiłam to do dalszych eksploracji.

Muzeum Anny Seghers (Anna-Seghers museum)

Tematyka: literatura NRD, wystrój wnętrz, NRD
Adres: Anna-Seghers-Str. 81, 12489 Berlin
Telefon: +49 30 6774725
Strona www: www.anna-seghers-museum.de
Godziny otwarcia: wt, czw., 10.00-16.00; każda pierwsza niedziela miesiąca (o godzinie 11, 13 i 15)
Uwagi: konieczne wcześniejsze zgłoszenie przez maila
Bilety wstępu: 5€ (2,5€)
Fotografowanie: w mieszkaniu nie wolno robić zdjęć
Toaleta: jest oryginalna i można skorzystać
Audio-guidy: nie, w cenie oprowadzanie przez pracownika (niem.)

Dojazd

S-Bahn: S45, S46, S8, S85, S9 (Adlershof, na tej trasie są częste remonty, zmiany, sprawdź wcześniej)
Tramwaj: 61, 63 (Adlershof)
Autobus: 162, 164, 260 (Adlershof)

Zobacz położenie Muzeum Anny Seghers na mapie Google

Źródła:
Fotografia: Bundesarchiv Bild 183-20131-0002, Berlin, Anna Seghers mit Bauarbeitern autorstwa Petera-Heinza Junge, udostępniona na licencji
CC BY-SA 3.0 DE
Karol Czejarek, Anna Seghers, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1986
R. Richter, F. Rother, A. Scharnhorst, Hier können Familien Kaffee kochen! Treptow im Wandel der Geschichte, be.bra verlag, Berln 1996
Klaus Bellin, Die Wohnung der Seghers, stan na 27.03.2025

Raz w roku nadarza się okazja, by bez zapisów i wcześniejszego zgłoszenia wejść do jednego z wielu budynków ministerialnych lub Urzędu Kanclerskiego. Dzień Otwartych Drzwi Rządu Federalnego w Berlinie to propozycja dla wszystkich zainteresowanych, niezależnie czy jest się niemieckim obywatelem czy zagranicznym turystą.

Dzień Otwartych Drzwi Rządu Federalnego

W rzeczywistości jest to cały weekend. W każdym z ministerstw tego dnia odbywają się rundy dyskusyjne z urzędnikami, panele z zaproszonymi gośćmi, oprowadzania i program dla dzieci.

Dla turysty atrakcyjna będzie możliwość wejścia do historycznych gmachów, które na co dzień dostępne są tylko dla interesantów. Większość publiki przyciągnie na pewno Urząd Kanclerski i tam należy spodziewać się tłumów oraz kolejek. Moim zdaniem rządową akcję można wykorzystać, by poznać kilka historycznych gmachów od wewnątrz.

5 historycznych gmachów wartych odwiedzenia

1. Budynek Federalnego Ministerstwa Finansów, 1936 →więcej
2. Budynek Federalnego Ministerstwa Obrony (Bundesministerium der Verteidigung), 1914
3. Budynek Federalnego Ministerstwo Gospodarki i Energii (Bundesministerium für Wirtschaft und Energie), 1900
4. Budynki Federalnego Ministerstwa Pracy i Spraw Socjalnych (Bundesministerium für Arbeit und Soziales)
5. Stary i nowy gmach Urzędu Spraw Zagranicznych Republiki Federalnej Niemiec (Auswärtiges Amt) 1940/1999

 O czym warto wiedzieć?

Dzień Otwartych Drzwi Rządu Federalnego odbędzie się 17 i 18 sierpnia 2019 roku. Ministerstwa będa otwarte od 10 do 18. Udział jest bezpłatny, ale należy mieć przy sobie dokument tożsamości ze zdjęciem. Przed wejściem do każdego z budynków przeprowadzane będą kontrole bezpieczeństwa, dlatego lepiej zrezygnować z większych plecaków, toreb oraz przedmiotów typu scyzoryki, pilniki, itp.

W obydwa dni będą funkcjonować dwie bezpłatne linie autobusowe, niebieska i pomarańczowa (Blue Line, Orange Line). Z trasą ich przebiegu oraz lokalizacją przystanków można zapoznać się tutaj.

Uwaga: Dzień Otwartych Drzwi nie dotyczy gmachu Reichstagu
Oficjalne informacje na stronie rządu niemieckiego

Dokładny program znajduje się na stronie każdego z ministerstw.

Rozwój Berlina. Wymóg czasów

W chwili objęcia rządów przez Fryderyka Wielkiego (1620-♛1640-1688), zwanego później Wielkim Elektorem, bliźniacze miasto Berlin-Cölln nie wzbudzało szczególnego zachwytu, jeśli porównać je do innych rezydencji Europy.

Wyniszczonym przez liczne przemarsze wojsk podczas Wojny Trzydziestoletniej i zdziesiątkowanym przez zarazy miastem zarządzał jedynie książęcy namiestnik, margrabia Ernest. Fryderyk Wilhelm przebywał wówczas głównie u krewnych w Niederlandach. Gdy w 1643 roku zawarto zawieszenie broni ze Szwedami, młody władca mógł powrócić do swojej berlińskiej rezydencji.

W tym czasie liczba mieszkańców bliźniaczych miast spadła z 12 do 8 tysięcy, a z 1 200 domów ocalało 350. Całość znajdowała się w opłakanym stanie. Handel i rzemiosło praktycznie zanikły. Jedynie dzięki uprawie roli poza murami miasta można było wyżywić mieszkańców. Zamek był bardzo zaniedbany i wymagał wielu napraw. Margrabia Ernest, podczas nieobecności elektora, pisał wiele rozpaczliwych listów, donosząc o złym stanie dworu, z którego nawet służba uciekała w poszukiwaniu jedzenia.

Pierwsze działania w mieście

Po przybyciu władcy na dwór, pierwsze rozkazy dotyczyły niezbędnych napraw na zamku i wprowadzenia wacht, by przywrócić miastu nieco porządku. Konieczność posiadania własnej, choćby niewielkiej armii stała się nagląca. Miała ona stanowić niezbędne zabezpieczenie interesów Brandenburgii-Prus na zbliżających się rokowaniach pokojowych. Wkrótce, po zebraniu pieniędzy z bogatszych regionów, Fryderyk Wilhelm dysponował już kilkoma tysiącami ludźmi.

Niebagatelne znaczenie dla dalszych poczynań elektora miały jego związki z Niderlandami. Podczas swojego pierwszego pobytu, jeszcze w latach młodości, młody książę mógł zapoznać się z osiągnięciami Holendrów w zakresie budownictwa, rozwiązań melioracyjnych, ogrodnictwa czy architektury miast. W 1646 roku jego małżonką została Luiza Henrietta (1627-1667), córka namiestnika Holandii.

Zanim młoda księżna przybyła w 1650 roku do Berlina, Fryderyk Wilhelm wydał szereg poleceń dotyczących upiększenia zamku i jego otoczenia. Zamkowy ogród, Lustgarten, został przekształcony wg wzorów holenderskich. Również późniejsza Aleja Pod Lipami na rozkaz elektora została obsadzona drzewami i odtąd miała stanowić reprezentacyjny trakt w kierunku terenów łowieckich zwanych Zwierzyńcem (Tiergarten).

Ziemniaki, fortyfikacje i kanał

Księżnej Luizie Orańskiej przypisuje się wprowadzenie ziemniaków i szparagów w Brandenburgii. Podobno po raz pierwszy posadzono je w ogrodzie warzywnym przy berlińskim zamku (wspomniany Lustgarten). W swojej rezydencji w Oranienburgu niestrudzona księżna zleciła prowadzenie wzorcowego gospodarstwa i mleczarni. To one w dużej mierze zaopatrywały berliński dwór.

Obok planów, by brandenburską rezydencję przekształcić w miasto-ogród i tym samym zachęcić szlachetnie urodzonych do wznoszenia swoich rezydencji, Fryderyk Wilhelm zlecił również budowę potężnych fortyfikacji. Miały one chronić trzy miasta (Berlin, Cölln i nowo założony Friedrichswerder) przed bezkarnymi przemarszami obcych wojsk. Pamięć o doświadczeniach Wojny Trzydziestoletniej była wśród poddanych elektora wciąż żywa.

Zadania tego podjął się pochodzący z Austrii, a wychowany w Holandii, inżynier Johann Gregor Memhardt (1607-1678). Budowa rozpoczęła się w 1658 roku i zakończyła w 1683, prowadzona już przez następcę Memhardta, Johanna Arnolda Nehringa. W połowie XVIII wieku część fortyfikacji została rozebrana z polecenia króla pruskiego Fryderyka II. Reszta stopniowo znikała pod nowo tworzonymi placami, ulicami i torami kolejowymi w XIX wieku.

Memhardt wzniósł również pierwszy budynek przy dzisiejszej Alei po Lipami (Unter den Linden), który stał się jego domem. W 1669 roku został burmistrzem nowo powstałego miasta Friedrichswerder, zamieszkałego głównie przez przybyszów z Holandii.

Ogromne znaczenie dla rozwoju miasta nad Szprewą miało też zlecenie budowy kanału łączącego Odrę z Łabą. Powstał on w latach 1662-1668. Utworzone drogi wodne z Wrocławia do Hamburga i ze Szczecina do Magdeburga przyczyniły się do rozwoju handlu i uczyniły Berlin jednym z ważniejszych portów śródlądowych.

Refugees Welcome. Rozwój Berlina

Jednakże do niebywałego w swoim tempie rozwoju Berlina, jak i całej Brandenburgii, przyczynili się emigranci i uchodźcy. Wykorzystując prześladowania na tle religijnym w innych krajach, Fryderyk Wilhelm zachęcał do osiedlania się nad Szprewą i Hawelą. Jego działania kierowały się rachunkiem ekonomicznym. Z ubogiej i niewykształconej ludności słabo zaludnionej Brandenburgii nie sposób było ściągnąć większych podatków, a koszty rozbudowy armii i garnizonów stale rosły. Poszukiwana była fachowa wiedza i kapitał, by chociaż w małym stopniu dorównać innym miastom Rzeszy.

Holendrzy

Wspomniani już Holendrzy przywieźli ze sobą wiedzę o uprawie ziemi, osuszaniu bagien, ogrodnictwie, budowie mostów i kanałów. Poza Friedrischswerder osiedlali się oni również w Oranienburgu, Moabicie i Zehlendorf. Uprawiane przez nich warzywa i owoce wzbudzały początkowo nieufność rodzimych mieszkańców. Mając silne wsparcie pary książęcej zamieniali oni nieużytki i bagna w kwitnące ogrody i parki. Berlin stał się miastem, gdzie najtaniej można było nabyć płody rolne, a te ceniono w całej Rzeszy. Holendrom Brandenburgia zawdzięcza też pierwszą fabrykę fajansu, założoną w 1678 roku w Poczdamie. Niedługo potem przeniesiono ją do Berlina.

Francuzi

W 1685 roku Fryderyk Wilhelm wydał tzw. Edykt Poczdamski. Był to dokument zapraszający uchodźców z Francji (hugenotów), pragnących schronić się przed prześladowaniami na tle religijnym we własnym kraju. Dominowali wśród nich wysoko wykwalifikowani rzemieślnicy, kupcy i przedsiębiorcy. Szacuje się, że ich liczba do 1688 roku wyniosła 8-10 tys. Ich wiedza, kapitał i doświadczenie już wkrótce zaowocowały powstaniem licznych manufaktur, sklepów i warsztatów.

Dochodziło nawet do takich sytuacji, że proponując dogodne warunki pobytu, ściągano z innych krajów „inwestorów”. Budowali oni i wyposażali manufaktury, przeznaczone specjalnie dla wielu setek wąsko wykwalifikowanych robotników z Francji. Tak też powstały fabryka jedwabiu, manufaktura gobelinów, plantacja morwy, hodowla jedwabników, fabryka złotych i srebrnych taśm, olejarnia, fabryka papieru oraz liczne wytwórnie świec i garbarnie. Francuzi ożywili handel i produkcję towarów luksusowych. Po śmierci Wielkiego Elektora powstawały dalsze zakłady, manufaktury mydeł, koronek, kapeluszy, rękawiczek, tapet itp.

Poza manufakturami nie można tu zapominać o nowościach na rynku gastronomicznym Berlina. Odtąd mieszkańcy mogli spożywać francuskie pieczywo, w tym nieznane bagietki i croisannty oraz wyroby cukiernicze. Panie dzięki licznym straganom i kantorom, a także pracowniom mody, mogły nabywać koronki, gorsety, bieliznę, przeróżne dodatki do garderoby czy perfumy. Wiele z tego asortymentu nie było tu wcześniej niedostępne.

Dla wzrastającej liczby ludności założono w 1674 roku kolejne miasto – Dorotheenstadt – od imienia drugiej żony elektora. Usytuowano je na zachód od obwarowań miejskich, natomiast główną oś tego założenia stanowiła wyznaczona wcześniej Aleja Pod Lipami.

Żydzi

Gdy w latach 1670-1671 cesarz Leopold I wydał rozkazy o wypędzeniu Żydów z Wiednia i Dolnej Austrii, Fryderyk Wilhelm nie zastanawiając się długo rozpoczął pertraktacje z gminą żydowską. Chciał bowiem sprowadzić kilkadziesiąt najzamożniejszych rodzin nad Szprewę. Zaoferował im między innymi swobodny handel i uprawianie rzemiosła, odprawianie prywatnych nabożeństw, byle tylko skłonić do osiedlenia się w Berlinie. Wiedeńscy Żydzi z rezerwą podeszli do oferty elektora, jak i propozycji przeprowadzki w nieznane i mało cywilizowane rejony. Ostatecznie, negocjując dla siebie odpowiednie gwarancje, kilkanaście rodzin zdecydowało się zamieszkać w Berlinie.

Mieszkańcy przyszłej gminy żydowskiej, zwani „Wiedeńczykami” już samym przybyciem wzbudzili wielką ciekawość, ale też i obawy. Ich sprzęty domowe, żyrandole, meble, dywany były podobno okazalsze, niż te na książęcym zamku. Początkowa nieufność stopniowo zanikła, gdy ci zaczęli nabywać grunty, płacić podatki i ogólnie przyczyniać się do rozwoju handlu, a co za tym idzie wzrostu zamożności lokalnej społeczności.

Podsumowując

Wiele przedsięwzięć Fryderyka Wilhelma hamowane było przez brak fachowców lub kapitału. Tak było z produkcją sukna, kopalniami ołowiu i srebra, rafinerią cukru czy manufakturami tytoniowymi. Dopiero przybycie hugenotów poprawiło nieco sytuację. Wspomnieć jednak trzeba, że Berlin pozostał wyjątkiem, jeśli chodzi o poprawę warunków życia ludności, czy wzrost zamożności. Pozostałe miasta Brandenburgii-Prus nękane były wysokimi podatkami, a księciu nie zależało na ich rozwoju, gdyż bogaty stan mieszczański stwarzał zagrożenie dla jego władzy.

Pod koniec życia elektora miasta Berlin, Cölln, Friedrichswerder i Dorotheenstadt przedstawiały już zgoła odmienny widok, niż ten z końca Wojny Trzydziestoletniej. Schludne ulice, zadbane zieleńce, porządne mieszczańskie domy, nawet oświetlenie uliczne świadczyły o zaangażowaniu władcy w rozwój i upiększanie swojej siedziby. Zmienić się jeszcze musiała mentalność prostych ludzi zamieszkałych przy tych schludnych ulicach. Legendarne jest rozporządzenie elektora o zakazie swobodnego wypuszczania świń na główne trakty, a zwłaszcza na wypielęgnowaną Aleję Pod Lipami, gdyż swoim ryciem uszkadzały one świeżo zasadzone drzewa.

W 1688 roku, w chwili śmierci Fryderyka Wilhelma, Berlin i przyległe gminy miejskie liczyły prawie 20 000 mieszkańców.

Kalendarium

1647/48 – wzdłuż szosy pomiędzy zamkiem miejskim, a książęcym terenem łowieckim zostały posadzone lipy i inne drzewa, dając początek późniejszej reprezentacyjnej Alei Pod Lipami
1648 – pod koniec Wojny Trzydziestoletniej liczba mieszkańców Berlina/Cölln wynosi 6 000
1658-1683 – budowa umocnień fortyfikacyjnych z 13 bastionami. Pozostałości są dzisiaj do obejrzenia do terenie Muzeum Marchii Brandenburskiej
1671 – zostaje założona gmina żydowska. W 1700 roku składa się na nią 114 rodzin, czyli ponad 1000 osób
1685 – Fryderyk Wilhelm wydaje w Poczdamie tzw. Edykt Tolerancji (Edykt Poczdamski). Na jego podstawie wielu uchodźców, głównie z Francji, osiedliło się w Brandenburgii. Powstała nieco wcześniej gmina hugenocka liczy sobie 100 mieszkańców w 1672 roku. Do 1677 roku liczba uchodźców wzrosła do 700

Źródła:
Gedeon Romandon, Friedrich Wilhelm von Brandenburg, der Große Kurfürst im Harnisch und Kurmantel, zdjęcie w domenie publicznej
Barbara Szymczak, Fryderyk Wilhelm, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Warszawa 2006

Długa Noc Muzeów to impreza, której pierwsza edycja odbyła się w 1997 roku w Berlinie i którą z powodzeniem kopiują inne miasta oraz instytucje (np. Długa Noc Teatrów, Kościołów, Nauki, itd.). Idea jest prosta. Jeden bilet jest ważny do kilkudziesięciu placówek muzealnych od 18.00 w sobotę do 2.00 nad ranem w niedzielę. Czyni to razem osiem godzin zwiedzania, podczas których możesz wziąć udział w koncertach, pokazach czy dodatkowych oprowadzaniach z pracownikami naukowymi (tzw. Kuratorenführung).

Podczas Długiej Nocy pomiędzy muzeami krążą specjalne autobusy wahadłowe, są wyznaczone trasy, przystanki i godziny odjazdów. Ich trasy zmieniają się co roku. Przyznam, że kiedyś było ich więcej

W 2025 roku Długa Noc odbędzie się 30 sierpnia.

Poniższy wpis dotyczy roku 2023, aktualizacja pojawi się najpóźniej 1 sierpnia 2025 roku. Zapraszam.

Czy to się opłaca?

Zdecydowanie tak. Minusem są tylko straszne tłumy w mniejszych placówkach lub kolejki do tych bardziej popularnych. Jeśli ktoś chce maksymalnie wyciągnąć korzyści z możliwości tańszego zwiedzania w Berlinie, niech ma na uwadze kilka rzeczy.

Tańsze bilety

Bilety w przedsprzedaży są tańsze niż w dzień imprezy. Do dwóch tygodni przed Długą Nocą Muzeów zakupicie normalny bilet za 12€ zamiast 18€. Bilety dostępne są również online. UWAGA: okres promocyjnego zakupu biletów w 2023 roku już się zakończył.

Bezpłatne muzea

Najlepiej od razu wykluczyć muzea, które są bezpłatne w inne dni. Jeśli komuś zależy, może je odwiedzić w sobotę do 18.00 lub w niedzielę. Aktualizację muzeów na kolejny rok wstawiam zazwyczaj na przełomie lipca i sierpnia (informuję o tym na FB Przewodnik po Berlinie na Weekend). W 2023 roku w programie berlińskiej nocy takich placówek jest dwadzieścia:

• Abguss-Sammlung Antiker Plastik (Zbiór Antycznych Odlewów Gipsowych)
• Akademie der Künste (Akademia Sztuk Pięknych)
• Anti-Kriegs-Museum (Muzeum Antywojenne)
• Archenhold-Sternwarte (Obserwatorium Archenholda, bezpłatne muzeum)
• Dokumentationszentrum Flucht, Vertreibung, Versöhnung (Centrum Dokumentacyjne Ucieczka, Wypędzenie, Pojednanie)
• Deutscher Dom (Katedra Niemiecka, wystawa o niemieckiej demokracji)
• Gaslicht Kultur, e.V. (historyczne latarnie w parku Tiergarten)
• Futurium (wystawa interaktywna o różnych wariantach przyszłości)
• Informationsort Schwerbelastungskörper (Miejsce informacji o korpusie obciążeniowym)
• James Simon Galerie (Galeria Jamesa Simona, pawilon wejściowy Wyspy Muzeów)
• Jüdisches Museum (Muzeum Żydowskie)
• Museum Knoblauchhaus (życie mieszczańskie XIX wieku)
• Museum Kurt Mühlenhaupt (Muzeum Kurta Mühlenhaupta)
• Museum Pankow (Muzeum Okręgowe Pankow)
• Tieranatomisches Theater
• The temporary Bauhaus-archiv / Museum für Gestaltung (tymczasowa wystawa Bauhaus)
• Topographie des Terrors – Dokumentationszentrum (Centrum Dokumentacyjne Topografia Terroru)
• Tränenpalast (Pałac Łez – wystawa o życiu codziennym w NRD i dawnym przejściu granicznym na dworcu kolejowym Friedrichstrasse)
• Urban Nation Museum for Urban Contemporary Art (wystawa graffiti)
• Werkstatt Exilmuseum (siedziba Fundacji Muzeum Uchodźctwa, 'wolne tłumaczenie’)

Łączymy muzea w pobliżu

Wybierając muzeum warto zobaczyć, czy w pobliżu znajdują się kolejne placówki, które biorą udział w akcji. Podczas każdej muzealnej nocy są pewne centra, gdzie w odległości 5-10 minut spaceru położonych jest kilka muzeów.

Przykład z 2017 roku: interesuje nas Muzeum Muru (Berlińskiego). Normalnie wstęp do niego wynosi 14,5€. Poświęcamy mu około godziny. Z tematyką podziału Berlina powiązane jest również pobliskie Centrum Zimnej Wojny (normalnie 5€, ok. pół godziny) oraz Panorama Muru Asisi (10€, 15 min). Dodatkowo możemy zajrzeć do Muzeum Trabanta (5€, 20 min). Stąd jest też niedaleko do Niemieckiego Muzeum Szpiegostwa (12€, 1 godzina) W ten sposób w trzy godziny odwiedziliśmy 4 placówki zaoszczędzając 28,5€. A to tylko przykład.

Czas dojazdu

Planując wizytę w oddalonych od siebie muzeach, warto wziąć pod uwagę czas przejazdu oraz normalne ceny biletów wstępu. Może się okazać, że wstęp tam opłaca się w inne dni, a my nie stracimy dwóch godzin na dotarcie i powrót.

Atrakcje podczas nocy

Jeśli któraś placówka jest dla nas szczególnie interesująca, warto spojrzeć na jej program online lub w bezpłatnym informatorze. Prezentacje czy oprowadzanie przez przewodnika lepiej ograniczyć do jednego czy dwóch podczas nocy i dać sobie wystarczająco dużo czasu na przejazd. Odbywają się one głównie w języku niemieckim, choć coraz częściej muzea proponują je również po angielsku. W 2023 roku odbędzie się oprowadzanie w języku polskim po wystawie czasowej poświęconej życiu i twórczości Wolfa Biermanna w Niemieckim Muzeum Historycznym (20.30, trwa 30 minut).

Muzea w Berlinie z perspektywy przewodnika

Mieszkając w Berlinie, korzystałam z wielu możliwości, by na spokojnie zwiedzić muzea, dlatego w Długiej Nocy Muzeów uczestniczyłam rzadko. W ciągu 15 lat zdarzyło mi się indywidualnie ze trzy razy, a z autokarową grupą raz według ich wytycznych.

Miało to również związek z podejmowanymi przeze mnie licznymi letnimi podróżami po Niemczech. Z tego powodu w lipcu i sierpniu byłam przeważnie poza Berlinem. Jeśli już brałam udział w nocnym zwiedzaniu to po to, by w miarę szybko i tanio zapoznać się z szeregiem małych, prywatnych, zazwyczaj drogich muzeów. Działo się to wtedy, gdy normalna cena za bilet wydawała mi się nieadekwatna do zawartości lub tematyka nie przystawała do moich zainteresowań. Czasem wybierałam niedawno otwarte muzeum. Przeważnie były to niszowe placówki.

Program dla grupy autokarowej 2015

Na Długą Noc Muzeów w 2015 roku miałam mieć grupę autokarową, której zaproponowałam poniższy zestaw. Grupa miała to ograniczenie, że z autokaru mogła skorzystać dopiero po 22.00.

18.00.00-22.00

Muzea w następującej kolejności (poruszanie się komunikacją miejską)
Checkpoint Charlie (dawne przejście graniczne) – 2h
Do wyboru:

• Muzeum Muru Berlińskiego – 1h-1,5h
• Panorama Muru Asisi – 15 min
• Muzeum Trabanta – 20 min
• BlackBox Kaltes Krieg (Centrum Zimnej Wojny) – 20 min

Przejazd metrem – ok. 20 minut

• Muzeum Przyrodnicze (największy zachowany szkielet dinozaura z grupy giraffatitanów) – 45 min

Przejazd metrem i kolejką miejską lub tramwajem (ok. 25 min)

Wyspa Muzeów (1 lub 2 muzea do wyboru): – ok. 2h