Wyspa Muzeów w Berlinie. Okrągły jubileusz w 2025 roku

Wyspa Muzeów w Berlinie powinna być znana każdemu miłośnikowi sztuki. Któż bowiem nie słyszał o Ołtarzu Pergamońskim czy popiersiu królowej Nefretete. Przyznam, że kiedy dowiedziałam się o planowanym jubileuszu, nie od razu skojarzyłam, od którego to wydarzenia został on wyznaczony. Setki razy, stojąc przed fasadą Starego Muzeum, pierwszym wybudowanym w Berlinie, opowiadałam o jego otwarciu w 1830 roku. Baaa, grupom szkolnym kazałam wyliczać datę zapisaną rzymskimi znakami, widoczną w inskrypcji na fasadzie (1828). Ale skąd 1825?

Otóż 9 lipca 1825 roku położono kamień węgielny pod budowę pierwszego, publicznego muzeum sztuki w stolicy Prus. Takie istniały już w Paryżu, Lizbonie i Londynie. Berlin nie chciał być gorszy.

Z ciekawości spojrzałam do kronik miasta, czy w 1925 roku odbywały się jakieś uroczystości i wygląda na to, że decydenci, naukowcy czy artyści byli jednak zajęci czymś innym. Oto 9 lipca 1925 roku Albert Einstein przedstawił Berlińskiej Akademii pracę pt. „Jednolita teoria pola grawitacji i elektryczności”. Kilka dni wcześniej w Pruskiej Akademii Nauk chemik Otto Hahn wygłosił mowę z okazji przyjęcia do owej instytucji. W 1938 roku, wraz z Fritz’em Strassmannem przeprowadzi on pierwszą reakcję rozszczepienia atomu. A wracając do lipca 1925 roku, to właśnie wtedy oficjalnie nakazano zakładać psom kagańce.

Tak jak przypuszczałam, 100. rocznicę powstania berlińskich muzeów obchodzono w 1930 roku. 1 sierpnia w oranżerii pałacu Charlottenburg otworzono na nowo muzeum poświęcone twórczości rzeźbiarza Daniela Raucha. Znacznie ważniejszym wydarzeniem było jednak otwarcie nowego gmachu Muzeum Pergamonu. Tego, które stoi do dzisiaj i jest aktualnie w remoncie. Miało to miejsce 2 października.

I tak właśnie zamierza świętować Fundacja Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego (Stiftung Preußischer Kulturbesitz), która zarządza m.in. Państwowymi Muzeami w Berlinie. Przez 5 lat, począwszy od tego roku.

Pięć to również liczba muzeów wchodzących w skład kompleksu Wyspa Muzeów, dlatego każde z nich dostanie co roku swoją własną prezentację.

Wystawy w 2025 roku

Trzy duże wystawy specjalne zostaną otwarte w 2025 roku, pierwszym z pięciu lat jubileuszowych. Wystawa „Grundstein Antike. Berlins erstes Museum” (dosł. „Kamień węgielny antyku. Pierwsze muzeum Berlina”) prowadzi bezpośrednio do początków powstania Wyspy Muzeów. Ekspozycja ukazuje architekturę i historię Starego Muzeum jako rdzenia dzisiejszej kolekcji antycznej oraz wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO kompleksu Wyspy Muzeów.

W 2025 roku wystawa „Mythen in Stein. Göbeklitepe und die Welt der letzten Jäger” („Mity w kamieniu. Göbeklitepe i świat ostatnich myśliwych”) zabierze zwiedzających w podróż do stanowiska archeologicznego Göbeklitepe w południowo-wschodniej Turcji, również wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Z kolei wystawa „Goya – Monet – Degas – Bonnard – Grosse. Die Scharf Collection” w Starej Galerii Narodowej po raz pierwszy w pełnym zakresie zaprezentuje niemiecką prywatną kolekcję francuskiej sztuki XIX i XX wieku oraz współczesnej sztuki międzynarodowej.

Ponadto planowana jest spektakularna prezentacja archeologicznych eksponatów z Włoch i Rumunii. Więcej szczegółów dotyczących programu zostanie opublikowanych w pierwszym kwartale 2025 roku.

Źródła:
Informacje Prasowe Stiftung Preußischer Kulturbesitz

Nie lubię muzeów

Nawet jeśli ktoś nie przepada za muzeami, polecam obejrzeć cały kompleks z zewnątrz. Szczególnie urokliwe są kolumnady przy Starej Galerii Narodowej, których gruntowny remont zakończył się w zeszłym roku. To jedno z mniej znanych miejsc w Berlinie, w którym instagramowe i tik-tokowe (tylko bez szaleństw) fotki oraz nagrania wyjdą spektakularnie.

Nie jest jeszcze znany termin, ale pod kolumnadę powróci wyjątkowy bar z odświeżającymi napojami i programem powstałym przy współpracy z portalem VisitBerlin. Jeśli będzie to tak, jak w zeszłym roku, to w sierpniu od czwartku do niedzieli w godzinach 16.00-22.00 (niedziela do 20.00) będzie można się rozsiąść na leżakach z drinkiem w ręku. A w każdy czwartek dodatkowo coś z kultury (najczęściej odczyty) i po 18.30 muzyka z DJ-em. Wstęp do Kolonnaden-Bar wolny.

Ponadto zapowiadane są Noce Filmowe z UFA (klasyki kina) na świeżym powietrzu, koncerty i wystawy pod gołym niebem.

Ołtarz Pergamonu dostępny od 2027 roku

I jeszcze coś, z czego może nie wszyscy zdają sobie sprawę. Pamiętam bowiem, jaka „rozpacz” podsycana przez media clickbajtami, została rozpętana przy zamknięciu ostatniego fragmentu Muzeum Pergamonu. Krzykliwe tytuły lamentowały o nadchodzącej, wieloletniej niedostępności najsłynniejszego muzealnego obiektu w Berlinie, co mogło budzić pewien smutek, zważywszy na podawaną datę otwarcia – w 1937 roku.

Mało kto zauważał wówczas trzeźwo, że tak jak muzeum było zamykane etapami, tak będzie też następować jego ponowne otwarcie. A fragment z Ołtarzem Pergamonu będzie dostępny już w 2027 roku i odwiedzający będą do niego przechodzić przez wspomnianą kolumnadę. Swoją drogą, do Muzeum Pergamonu wchodziłam już tyloma różnymi drogami, że jeszcze tylko takiej przez dach mi brakuje…

Byliście w Muzeum Pergamońskim?

Kolumna Zwycięstwa w Berlinie

Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule) położona jest pośrodku parku Tiergarten, na rondzie Großer Stern. Widać ją spod Bramy Brandenburskiej i z innych punktów widokowych. Na przystanku obok zatrzymuje się m.in. autobus numer 100. Kolumna Zwycięstwa jest zabytkiem upamiętniającym zwycięskie wojny Prus nad innymi państwami w drugiej połowie XIX wieku. Jest to również punkt widokowy, który polecam jako ciekawostkę, zwłaszcza letnią porą.

Kolumna Zwycięstwa może wpisać Ci się w następujące trasy zwiedzania:

BERLIN

• punkty widokowe Berlina
• zielony Berlin
• autobus 100

NIEMCY

• Straße der Monumente (Trasa Pomników)
• Wieże Bismarcka

Mam całkiem sporo ciekawych historii, związanych z tym zabytkiem i swego czasu wbiegałam na górę nawet kilka razy w tygodniu. Było to podczas mojej pracy jako pilota wycieczek, gdy w sezonie wyjeżdżało się ze szkół województwa lubuskiego na jeden dzień do Berlina. Niedrogi wstęp, brak konieczności rezerwacji i całkiem przyzwoita atrakcja z elementem rywalizacji „kto pierwszy dotrze na górę”* cieszyła się dużą popularnością, w czasach, kiedy pod Reichstagiem ustawiały się kilkusetmetrowe kolejki.

*bieganie po schodach jest oczywiście zabronione, ale spróbuj na tak wąskiej przestrzeni powstrzymać dzieciaki, które właśnie siedziały kilka godzin w autobusie

Kolumna Zwycięstwa. Powód do dumy

Jakkolwiek odbierzemy to, by prowadzone wojny były powodem do dumy, taka jest właśnie geneza powstania Kolumny Zwycięstwa. W 1864 roku Prusy, których premierem i ministrem spraw zagranicznych dopiero co został Otto von Bismarck (1815-1898), razem z Austrią pokonały Danię.

Konflikt dotyczył księstw Holsztynu, Szlezwiku, i Lauenburga. Oba mocarstwa podzieliły zdobyte ziemie między siebie. Austria wzięła Holsztyn, z którym co prawda nie miała żadnych związków historycznych, a Prusy resztę. Dodatkowo Bismarckowi udało się przeforsować kilka decyzji o strategiczno-militarnym znaczeniu. Kolejna wojna wisiała już w powietrzu.

Król Prus, Wilhelm I, jeszcze tego samego roku wydał rozporządzenie o budowie pomników na polach bitewnych (Düppel, Arnkiel), oraz w Berlinie. Wszystkimi miał zająć się nadworny architekt, Heinrich Strack.

Triumf za triumfem

W międzyczasie po krótkiej kampanii wojennej w 1866 roku Prusom udało się odebrać Austrii Holsztyn. Najważniejszym triumfem jednak w dotychczasowej historii państwa była wygrana z Francją w 1871 r. Prusy stały się potęgą na arenie międzynarodowej, wiodły prym wśród państw niemieckojęzycznych i ostatecznie król Prus, Wilhelm I, został cesarzem Rzeszy Niemieckiej. A Berlin awansował na stolicę cesarstwa.

To wszystko wymagało odpowiedniej oprawy i będąca w budowie Kolumna Zwycięstwa miała być jednym z jej elementów.

Kolumna Zwycięstwa przed gmachem Reichstagu

Oryginalnie Kolumna Zwycięstwa stała na Placu Królewskim (Königsplatz), obecnie Placem Republiki (Platz der Republik) przed Pałacem Raczyńskich. Jej budowę ukończono w 1873 r. (150 lat w 2023 r.). Była niższa, gdyż jej trzon składał się jedynie z trzech członów. Każdy dla upamiętnienia zwycięskiej wojny z drugiej połowy XIX wieku. Razem z figurą bogini zwycięstwa, Wiktorią, miała 60,5 metra wysokości.

Jej uroczyste otwarcie nastąpiło 2 września 1873 roku, to jest w trzecią rocznicę bitwy pod Sedanem. Była to rozstrzygające bitwa w wojnie prusko-francuskiej 1870-1871. W przyszłości kolejne pomniki upamiętniające ofiary wojny, zwycięstwo lub samego cesarza Wilhelma I będą odsłaniane właśnie tego dnia (patrz Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma).

Tuż przed śmiercią kanclerza Otto von Bismarcka, Rheinhold Begas, wybitny przedstawiciel Berlińskiej Szkoły Rzeźby, rozpoczął prace nad jego pomnikiem. Monumentalny posąg stanął między Kolumną a Reichstagiem (który w międzyczasie powstał w miejscu wyburzonego Pałacu Raczyńskich). Później doszły jeszcze figury dwóch feldmarszałków Albrechta von Roon oraz Helmutha Karla Bernharda von Moltke.

Wycieczka w przeszłość

Obok i poniżej są trzy zdjęcia z albumu młodej dziewczyny, która w 1927 roku udała się na wycieczkę do Berlina. Musiała pochodzić z zamożnej rodziny, gdyż do stolicy przyleciała samolotem, lądując na lotnisku Tempelhof. Choć oryginalne zdjęcia są dość ciemne, starałam się przez obróbkę wyciągnąć z nich co nieco.

Fotografia obok przedstawia Kolumnę Zwycięstwa od strony Bramy Brandenburskiej. Tak jak i dzisiaj można było przeciąć w prostej linii park Tiergarten. Aleja ta powstała specjalnie w 1873 r. i nazwano ją Friedensallee (Aleja Pokoju). A to z kolei od Bramy Brandenburskiej, którą wówczas nazywano również Friedenstor (Brama Pokoju).

Ową aleję dobrze widać na kolejnym zdjęciu, które przedstawia widok z Kolumny Zwycięstwa. Po lewej mamy ucięty gmach Reichstagu, przed nim pomnik Bismarcka, a po prawej park Tiergarten i Bramę Brandenburską. W głębi dwie wieże z kopułami to Katedra Francuska i Niemiecka przy Gendarmenmarkt.

Kolejne zdjęcie to dość niecodzienna perspektywa. Zrobione zostało z pociągu lub S-Bahnu w pobliżu Lehrter Bahnhof (dzisiaj Hauptbahnhof) z mostu ponad Humboldthafen. Po lewej widać wystającą ponad budynkami kopułę gmachu Reichstagu, a na wprost Kolumnę Zwycięstwa. Zabudowania to dzielnica Alsen z ambasadami.

Przeniesienie Kolumny w 1938/39 roku

Kolumna Zwycięstwa stała przed Reichstagiem do 1938 roku. Została przeniesiona w nowe (obecne) miejsce, gdyż przeszkadzała w planach rozbudowy Berlina przygotowanych przez Alberta Speera.  Na osi północ-południe miała powstać monumentalna Wielka Hala z kopułą o wysokości 320 metrów. Przed nią plac, jednak bez żadnych ozdobników pośrodku.

Nowe miejsce wyznaczono pośrodku ronda Großer Stern, którego średnicę poszerzono z dotychczasowych 80 metrów do 200. Na początku lat 40. XX wieku na jego obrzeżach wzniesiono cztery pawilony wejściowe (przykład architektury III Rzeszy), przez które tunelami można było dotrzeć na wyspę. Tak jest i dzisiaj.

Przy tej okazji kolumnę podwyższono do obecnych 67 metrów, dodając jej czwarty człon. Ponieważ trzy niższe symbolizowały zwycięskie wojny w XIX wieku, utarła się anegdota, że Albert Speer chciał niejako oznaczyć kolejną (w domyśle wygraną) wojnę, która rozpoczęła się we wrześniu 1939 roku. W rzeczywistości kolumnę dopasowano optycznie do otoczenia, wynosząc ją ponad drzewa w parku Tiergarten. Powiększono również cokół. Razem z pomnikami Bismarcka i obu generałów miała stanowić część Forum II Rzeszy przy osi wschód-zachód.

Polska flaga na szczycie

Kolumna Zwycięstwa nie została bardzo zniszczona podczas bombardowań w czasie wojny. Była przykryta siatką maskującą i z całą pewnością stanowiła w ostatnich dniach działań wojennych punkt orientacyjny dla radzieckich wojsk. Być może dlatego nie padła ofiarą celowego ataku, choć ślady po kulach na cokole i kolumnach można zobaczyć do dzisiaj. Również lufy armatnie czy brązowe reliefy uchowały się przed przetopieniem na cele wojenne.

2 maja 1945 roku na szczycie Kolumny pojawiła się biało-czerwona flaga. Zawiesili ją tam żołnierze z 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Wcześniej polska flaga pojawiła się również na budynku Królewskiej Technicznej Szkoły Wyższej (dzisiejszy Uniwersytet Techniczny). Polscy żołnierze uczestniczyli w natarciu na centrum miasta od północno-zachodniej strony, to jest dzielnicy Spandau. Jeśli kojarzysz serial „Czterej pancerni i pies”, to przedostatni odcinek tej serii nosi tytuł „S Tiergarten”, czyli tak jak pobliska stacja kolejki miejskiej od zachodniej strony.

Z archiwalnych zdjęć pod Kolumną, umieszczonych w książce „Berlińska Viktoria” Edwarda Kmiecika widać, że relief z cokołu od południowej strony jest zdemontowany. Przedstawiał on sceny z wojny prusko-austriackiej z 1866 r. Widać również fragment reliefu od strony Bramy Brandenburskiej, przedstawiający triumfalny wjazd do Berlina po zwycięskiej wojnie prusko-francuskiej (o tym więcej dalej). Jeszcze w 1945 roku Francuzi zdemontowali pozostałe trzy reliefy i przez długi czas uchodziły one jako zaginione. Odnaleziono je w jednym z paryskich magazynów muzealnych i w 1987 r., na 750-lecie Berlina, odzyskano je na drodze dyplomatycznej. Jednak brakuje części fragmentów i co bardziej wystających elementów.

Powojenne zawirowania wokół Kolumny

Kolumna Zwycięstwa ocalała, ale co dalej? Jako pomnik gloryfikujący zwycięstwa wojenne, zwłaszcza to nad jednym z aliantów, czyli Francją, kwalifikowałaby się do wyburzenia. I tego też Francuzi zażądali. Jednak Kolumna znalazła się w sektorze brytyjskim, a wydane rozporządzenie dotyczyło usuwania tematycznych pomników czy tablic odsłoniętych po 1914 roku. Francuzi zatem przekornie zawiesili swoją flagę na jej szczycie.

Kolumna Zwycięstwa i jak ją podejść…

Tyle historii, a teraz praktyczne informacje dla tych, którzy chcą wejść na górę. To zadziwiające, ale Kolumna Zwycięstwa nie ma własnej strony internetowej. Pod domeną www.siegesaeule.de znajdziesz internetowe wydanie magazynu Siegesäule. Jest to pismo skierowane  do środowisk LGBT, a wydawane w papierowej wersji od 1984 roku.

Dojazd

Kolumna Zwycięstwa znajduje się pośrodku parku Tiergarten na rondzie Großer Stern. Najbliższa stacja metra to Hansaplatz (U9), a kolejki miejskiej to wspomniany Tiergarten (S3, S5, S7, S9). Od obu trzeba jeszcze przejść kawałek pieszo, odpowiednio 550 metrów i prawie kilometr. Jeśli komuś zależy na czasie, nie polecam. Nie polecam również spaceru od Bramy Brandenburskiej, bo to z kolei dobre 2 kilometry marszu wzdłuż ruchliwej ulicy.

Jeśli jednak park Tiergarten jest Twoim celem na kilkugodzinną, żeby nie napisać jednodniową wycieczkę, to jak najbardziej. Można sobie wtedy przejść zieleniec wszerz i wzdłuż i obejrzeć wiele ukrytych w nim ciekawostek. Jeśli ktoś zażyczy sobie opisu takiej trasy w komentarzu, zaraz zabiorę się do roboty.

Pod Kolumnę Zwycięstwa najlepiej dotrzeć autobusem. Kursują tu linie nr 100, 106 i 187, a przystanek to Großer Stern. Ale uwaga, zarówno na mapie Google, jak i BVG, który korzysta z OpenStreetMap przystanki są źle oznaczone. Ten dla 100 i 187 znajduje się przy Spreeweg u jej wylotu, a dla 106 przy Altonauer Str.

Samej Kolumny oczywiście nie sposób nie zauważyć. Jest pięknie wyeksponowana pośrodku ronda. Nie ma jednak naziemnego przejścia. By dotrzeć na wysepkę absolutnie nie polecam przebiegania przez ulicę. Do Kolumny można przejść tunelem, a wejścia znajdują się przy ulicy Straße des 17 Juni (czerwone kółka).

Tunele

Pawilony wejściowe i tunele powstały po przeniesieniu Kolumny na obecne miejsce. Dla zainteresowanych historią, przedstawiają one typową architekturę narodowosocjalistyczną – neoklasycyzm i szare, granitowe bloki. Nie ma znaczenia, które wejście wybierzesz. W tunelach możesz zobaczyć kamienne tablice. Były one wcześniej wstawione w cokole pomnika w miejscu usuniętych reliefów. Jest także elektroniczna animacja, której ekran reaguje na ruch przechodzących – chwila zabawy dla małych i dużych. No i są schody. Dużo schodów.

Przy północno-zachodnim pawilonie znajduje się Café Viktoria. Niekoniecznie polecałabym ją na chwilę przerwy w tym miejscu, bo trochę drogo, mały wybór i mimo wszystko zarządzanie wciąż średnie. Są lepsze miejsca. Jeśli chciał(a)byś siąść w parku w kawiarni, to poszukaj na mapie Teehaus im Englischen Garten lub Café am Neuen See.

Wokół Kolumny Zwycięstwa

Jeśli jest ciepły i pogodny dzień, to zazwyczaj na schodach i tarasie wokół Kolumny siedzą ludzie. Zazwyczaj czekają na swoich bliskich i krewnych. Możesz obejść cokół dookoła i obejrzeć cztery reliefy. Zaczynając od wejścia z południowej strony, są tu przedstawione sceny z tzw. wojny niemieckiej w 1866 r. między Prusami i Austrią. Idąc w przeciwnym kierunku do wskazówek zegara po wschodniej stronie ukaże Ci się widok na Bramę Brandenburską, a na reliefach triumfalny wjazd do Berlina po wygranej wojnie z Francją w 1871 r. Pierwsza para koni i pierwszy plan to król pruski i od 1871 roku cesarz Niemiec, Wilhelm I, obok jego syn i późniejszy cesarz Fryderyk III. Za nimi na koniu na pierwszym planie Otto von Bismarck, a z tyłu generałowie.

Jeśli jest własnie wrzesień i zbliża się weekend z berlińskim maratonem to prawdopodobnie widać to na trawniku pod Kolumną po wielkich napisach. Start i meta znajdują się w pobliżu Bramy Brandenburskiej, ale z widokiem na Kolumnę, wokół której biegnie trasa.

Idąc dalej na lewo, mamy relief przedstawiający sceny z wojny prusko-francuskiej z 1871 r., a naprzeciwko samego Bismarcka w towarzystwie dwóch generałów. W tzw. okresie grynderskim (lub inaczej Gründerzeit, czyli po powstaniu II Rzeszy w 1871 r. do 1914 r.) w Prusach panowała wręcz mania na narodowościowe pomniki przypominające dawne wielkie bitwy i wodzów, do tego wszędzie pomniki Bismarcka oraz… wieże (Bismarckturm). W niemal każdej miejscowości, która nie mogła sobie pozwolić na wielki pomnik, stawiano małe obeliski z żelaznym krzyżem upamiętniające ofiary wojny – żołnierzy, którzy wyruszyli na nią z pobliskich okolic. Później dostawiano kolejne tablice po 1918 i czasem po 1945 roku. Podróżując po północnych Niemczech natkniesz się na te pomniki w wielu miejscach.

Ostatni relief to sceny z pierwszej wojny, którą prowadziły Prusy i Austria z Danią o Szlezwik i Holsztyn w 1866 r.

Armaty i girlandy

Zanim wejdziesz do środka, zerknij jeszcze na trzon kolumny i ozdoby w wyżłobieniach. Patrząc od dołu znajdują się tu lufy zdobycznych armat z wojen: prusko-duńskiej, prusko-austriackiej i na trzecim poziomie prusko-francuskiej. Wszystkich razem jest 60. Trzon dodany w XX wieku ozdobiony jest girlandami z laurów.

Wejście na górę

Nie ma windy! Teraz musisz zdecydować, czy podejmiesz trud wspięcia się po 285 stopniach, by zobaczyć panoramę Berlina czy pozostaniesz jednak na dole. Bo windy nie ma.

Wejście znajduje się od południowej strony. W kasie poza biletami możesz nabyć pocztówki i pamiątki. Za bramką zaczyna się część wystawowa – głównie zdjęcia, tablice z informacjami i makiety. Jeśli nie goni Cię czas lub nie spieszysz się na zachód słońca, nie pomijaj biegiem tej części. Wystawa co prawda prosi się o modernizację, ale widać nie jest to priorytet.

Wystawa

Ciekawe jest zdjęcie tłumów pod Kolumną z czasów, kiedy odbywały się tu jeszcze Parady Miłości (Love Parade). Historię Kolumny, liczby i symbolikę przedstawiłam w tym poście, możesz zatem rzucić okiem na detale, jeśli Cię interesują.

W witrynach znajdziesz makiety m.in. gmachu Reichstagu przed drugą wojną światową (popatrz na kopułę) oraz Bramy Brandenburskiej.

Ciekawostką, moim zdaniem, jest tzw. Trasa Pomników (Straße der Monumente). To inicjatywa miejskiego muzeum w Lipsku z 2008 roku, kiedy to wytypowano siedem pomników i miejsc znaczących dla narodowej pamięci historycznej ostatnich 200 lat. Wspólne przedsięwzięcia mają pomóc w marketingu i promocji wydarzeń. A ja właśnie się zorientowałam, że do pełnej kolekcji odwiedzonych miejsc brakuje mi już tylko Pomnika Arminiusza Hermanna w Detmold. Tutaj znajdziesz więcej informacji na ten temat (niem.). 

W kolejnym pomieszczeniu są makiety i zdjęcia „landmarków” (charakterystycznych, unikalnych budowli) w innych krajach.

Hala kolumnowa

Teraz możesz ruszyć w stronę schodów. Na początku są one dość szerokie, bo wciąż znajdujesz się w cokole pomnika. Pierwszą przerwę można zrobić już po chwili. Oto otwarta hala kolumnowa, a w niej całkiem spora mozaika ze szklanych elementów. Przedstawia one różne postacie i sceny bitewne, ale ogólny przekaz jest życzeniem cesarza Wilhelma I o ukazaniu drogi ku zjednoczeniu Rzeszy.

Jeśli temat Cię nie za bardzo interesuje, to poszukaj chociaż personifikacji Germanii. Znajdziesz ją zaraz nad drzwiami jako kobietę w zbroi z czarnym orłem, która właśnie chwyta za broń. Na wprost niej ubrany antycznie Napoleon, wspierany przez Mariannę z trójkolorową flagą (alegoryczna figura Francji). W dalszej części mozaiki Germania (lub Borussia, jak twierdzą niektórzy) stoi przed tronem, wsparta na mieczu i przyjmuje od bawarskich posłańców koronę cesarską. Po lewej stronie widać następcę tronu, Fryderyka, Otto von Bismarcka i generałów. Gdzie podział się cesarz Wilhelm I w tym wszystkim? Otóż nie chciał on być przedstawiany na tronie, jako cesarz Niemiec. Zastąpiła go więc zwycięska Germania.

Schodami na górę

Teraz to już tylko schodami na górę. Część z nich już pokonałe(a)ś, wszystkich razem jest 285. Czasem rzucałam hasło dzieciom, by to sprawdziły. Po drodze na górę są miejsca z małymi ławkami na odpoczynek. Przed renowacją w 2010 roku na ścianach było wiele wspominek i wyznań miłości. Potem przez jakis czas było czysto. Jak jest teraz? Nie wiem. To zadziwiające, że w 2006 roku, z dziesiątek wielojęzycznych napisów, sfotografowałam właśnie te po koreańsku.*

Muszę Cię jeszcze przed czymś ostrzec. Jeśli nie uprawiasz regularnie aktywności fizycznej, to schodząc na dół możesz poczuć ten spacer w mięśniach. Dokładnie tymi nad kolanami. Dlatego nie szarżuj za bardzo.

*Koreą zaczęłam się interesować w 2012 roku, a w 2020 przeprowadziłam się do tego kraju

Złota Elsa czy bogini zwycięstwa

Punkt widokowy powierzchniowo jest niewielki. Jeśli jest dużo ludzi, do widoków trzeba się przeciskać. W dodatku, jak to powinno być na takiej wysokości, punkt jest ogrodzony, więc aparat czy komórkę trzeba ustawiać między prętami. Ale o tym za chwilę. Zajmijmy się teraz „highlightem” całego zabytku, czyli panią, pod której stopami właśnie się znalazłe(a)ś.

Po pierwsze, ten posąg nie jest ze złota. Jest pozłacany, podobnie jak ozdoby trzonu kolumny i przy renowacji w 2010-11 roku zużyto na całość około kilogram złota. Wcześniej można było dojrzeć płatki, jakimi pokrywa się figurę.

Rzeźbiarzem jest Friedrich Drake (1805-1882). Figura przedstawia rzymską boginię zwycięstwa, Wiktorię. W mitologii czy to rzymskiej czy greckiej przedstawiano ją jako uskrzydloną postać w powiewnej lekkiej sukni lub zbroi. W berlińskiej wersji Wiktoria ma pruski hełm z orłem, do tego pas (też z orłem). W jednej dłoni trzyma wieniec z liści laurowych, a w drugiej lancę z Żelaznym Krzyżem, militarnym odznaczeniem Prus ustanowionym w 1813 roku. Rysy twarzy ma podobno po księżniczce koronnej Prus, Wiktorii, córce królowej Anglii Wiktorii I, żonie następcy tronu, Fryderyka.

Pani mierzy sobie 8,3 metra i jest dość przyciężkawa, bo waży aż 35 ton.

Berlińczycy nazywają ją też „Złotą Elsą” (Goldelse) lub po prostu „aniołem”. Jeśli chodzi o pierwszą nazwę, to w 1866 roku w familijnym magazynie „Gartenlaube” była publikowana w odcinkach powieść, o tytule „Goldelse” autorstwa E. Marlitt. Zyskała ona niezwykłą popularność, a przydomek pasował do figury na nowo powstałej Kolumnie.

I wreszcie widoki!

Ok., jak przedstawia się Kolumna Zwycięstwa na tle innych punktów, jesli chodzi o widoki? Dobre zestawienie podaję w moich czterech! postach o tym, gdzie najlepiej spojrzeć na Berlin z góry.

Kolumna Zwyciestwa leży pośrodku parku Tiergarten, więc zabudowania, a tym samym charakterystyczne punkty, są nieco oddalone. Ciekawie widać oś wschód-zachód, czyli Ulicę 17 Czerwca. To jedyne miejsce z góry, gdzie z dobrym przybliżeniem chwycimy Bramę Brandenburską dokładnie na wprost. A tak to możemy rozpoznać m.in. gmach Reichstagu ze szklaną kopułą, wieżowce na Placu Poczdamskim oraz przy dworcu Zoologischer Garten i oczywiście Wieżę Telewizyjną.

Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule)

Tematyka: architektura, historia, poloniki, Prusy, Hohenzollern
Adres: Großer Stern 1, 10557 Berlin
Godziny otwarcia: pn.-pt. 9.30-18.30, sb-nd. 9.30-19.00 (IV-X), codz. 9.30-17.30 (XI-III), 24.12 zamknięte
Bilety wstępu: 4€ (3€), do 5 lat bezpłatnie

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Do godziny.
Zakup biletu: Bilety kupuje się w kasie, wejście jest w cokole od południowej strony.
Toalety: W obiekcie nie ma toalet, można sprawdzić z tyłu pawilonu położonego „na rogu” Straße des 17. Juni i Hofjägerallee.
Gastronomia, sklepy: na terenie obiektu nie ma kawiarni czy restauracji, w kasie jest możliwość zakupu pamiątek.
Fotografowanie: można fotografować.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp ulgowy przysługuje uczniom i studentom poniżej 27 roku życia z wazną legitymacją szkolną lub studencką

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Tiergarten) + 15 minut pieszo
U-Bahn: U9 (Hansaplatz) + 10 minut pieszo
Autobus: 100, 106, 187 (Großer Stern)

Zobacz położenie Kolumny Zwycięstwa na mapie Google

Źródła:
Edward Kmiecik, Berlińska Wiktoria, Wydawnictwo „Ruch”, Warszawa 1972

Forum Humboldtów (Humboldt Forum) to pałac czy co?

Gmach Forum Humboldtów – jak go podejść?

W zależności od tego, z której strony zbliżasz się do tego ogromnego gmachu, wrażenia będą zupełnie inne. Polecam moją klasyczną trasę spacerową, która zaczyna się na Placu Aleksandra i prowadzi przez kolebkę Berlina – Nikolaiviertel (Dzielnicę św. Mikołaja). Jeśli idziesz tą trasą po raz pierwszy i wcześniej nie odwiedziłaś/eś Wyspy Muzeów czy katedry, efekt „wow” masz gwarantowany.

O co chodzi? Gdy wychodzisz z Dzielnicy św. Mikołaja wzdłuż Szprewy i docierasz do Mostu Ratuszowego (Rathausbrücke), napotkasz intrygujący widok: południowa historyczna fasada pałacu sąsiaduje z nowoczesnym elementem. Rzeczywiście, tylko trzy zewnętrzne fasady pałacowej bryły są rekonstrukcją, natomiast fasada od strony rzeki jest prosta i pozbawiona ozdób. Skąd taka decyzja architekta? W przedwojennym pałacu, w wyniku licznych dobudówek i przeróbek, ta strona była architektonicznie bardzo zróżnicowana, a jej odtworzenie byłoby kosztowne. Architekt chciał też podkreślić, że nie chodzi o rekonstrukcję oryginalnego pałacu, lecz o współczesną, funkcjonalną budowlę w historycznych ramach.

Nowoczesna fasada doskonale sprawdza się jako tło do iluminacji, filmów czy podświetlanych napisów, które mogą pojawiać się z okazji ważnych rocznic lub podczas Festiwalu Świateł w Berlinie.

Pasażem czy przez dziedziniec?

Aby wejść do środka Forum Humboldtów, wybierz portal nr 2, czyli ten pośrodku fasady. To wejście znajduje się naprzeciwko wylotu ulicy Breite Straße. Przechodząc przez pasaż, który jest otwarty całą dobę, z pewnością zauważysz wiele drzwi po drodze, ale poczekaj z ich otwieraniem. Przejdź spokojnie do końca, by podziwiać, jak nagle wyłaniają się zabytkowa katedra, Stare Muzeum i zabudowa Alei Pod Lipami po drugiej stronie.

Teraz, skręcając w prawo, wróć na wewnętrzny dziedziniec przez portal nr 5. Pod jego sklepieniem znajduje się punkt informacji turystycznej, prowadzony przez Stowarzyszenie Wspierające Berliński Pałac. Oprócz pamiątek i pocztówek, można tam pobrać przydatne plany całego forum oraz mapę tzw. „śladów” (o których napisałam niżej). Mapy są dostępne w języku niemieckim i angielskim.

Dodatkowo, znajdziesz tutaj fascynujący model fragmentu miasta, ukazujący, jak pałac miejski i okoliczna zabudowa wyglądały około 1900 roku. Absolutnie warto go zobaczyć!

Dziedziniec Schlütera (Schlüterhof)

Pierwszy zamek w Berlinie wzniesiono w połowie XV wieku, a sto lat później przebudowano go w stylu renesansowym. Największe zmiany nastąpiły po koronacji brandenburskiego księcia-elektora na króla w Prusach. Stało się to w 1701 roku. Tym samym otoczenie musiało dorównać nowemu statusowi władcy. Rozbudową pałacu zajął się najwybitniejszy architekt północnoniemieckiego baroku, Andreas Schlüter. Był on odpowiedzialny nie tylko za plany, ale również, jako rzeźbiarz, za wygląd fasad, bogatą ornamentykę oraz wnętrza reprezentacyjnych sal. Dziedziniec jego imienia (Schlüterhof) został w dużej części wiernie zrekonstruowany.

Taras widokowy na dachu

Jeśli planujesz zobaczyć Forum Humboldtów tylko z zewnątrz, warto rozważyć wizytę na tarasie widokowym. Wstęp kosztuje 3 € (ulgowy 1,5 €,  wstęp wolny dla osób poniżej 19 roku życia, tzn. takich, które nie obchodziły jeszcze swoich 19 urodzin). Wskazany jest wcześniejszy zakup biletu online. Można też nabyć go w kasie, która znajduje się w foyer w zachodniej części gmachu, pod kopułą.

Chociaż wysokość tarasu to zaledwie 30 metrów, widoki są całkiem przyzwoite. Zobaczyć można Wyspę Muzeów, → Katedrę Berlińską, → Wieżę Telewizyjną, → Aleję pod Lipami, rzekę Sprewę oraz charakterystyczne landmarki w oddali.

Na dachu mieści się restauracja Baret, która oferuje raczej droższe menu. Kawa i herbata kosztują 5-6 €, piwo (0,4 l) 6 €, a dania główne 20-40 €. By skorzystać z restauracji również należy mieć bilet. Toalety są dostępne bezpłatnie w całym gmachu.

Taras jest otwarty codziennie oprócz wtorków,  w niedziele, poniedziałki, środy i czwartki od 10.30 do 18.30, a piątki i soboty do 20.00. Może być czasowo zamknięty z powodu złych warunków pogodowych. Wjazd na taras odbywa się windą bezpośrednio z foyer, bez pośrednich przystanków. Szukaj oznaczenia „Dachterasse” lub „Rooftop Terrace”; przy wejściu znajduje się obsługa. Na górze można zobaczyć stałe i czasowe instalacje artystyczne. Wizyta, wraz z wjazdem, zazwyczaj zajmie Ci około 30 minut, chyba że jesteś pasjonatem fotografii.

Rezerwacja biletu na okienko czasowe

Humboldt Forum. Co jest w środku?

Ojej, tego punktu obawiałam się najbardziej – wewnętrzna część Forum Humboldtów oferuje mnóstwo do zobaczenia i odkrywania. A przedstawiam jedynie stałe ekspozycje. W przyszłości przybliżę szczegółowo obszerniejsze wystawy w osobnych postach.

Podobnie osobno chciałabym przedstawić fascynujące historie związane z budowlami, które znajdowały się tu wcześniej – czyli oryginalnym pałacem miejskim oraz socjalistycznym Pałacem Republiki. Również sama budowa obecnego gmachu zasługuje na osobny opis, zwłaszcza że śledziłam ją od początku. Uczestniczyłam w każdym Dniu Otwartej Budowy, a przez kilka lat na placu znajdował się pawilon informacyjny Humboldt-Box, o którym napisałam więcej w dziale „Było, minęło”. Zachęcam do zapoznania się z tym materiałem, ponieważ zamieściłam tam wiele zdjęć z okresu budowy.

Historia miejsca – ślady

Wystawa „Ślady” (Spuren) to niezwykle interesująca ekspozycja, której elementy rozsiane są po całym Forum Humboldtów. Znajdziesz je nie tylko w holach i na korytarzach, ale także na wystawach, w muzeach, a nawet w restauracjach. Aby ułatwić sobie ich odnalezienie, warto pobrać broszurę „Geschichte des Ortes” w informacji turystycznej.

Eksponaty związane są z historią miejsca – począwszy od czasów, gdy był to pałac królów i cesarzy, przez powojenne ruiny, aż po Pałac Republiki, który był siedzibą fasadowego parlamentu Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Wystawa składa się z 35 „Śladów”, a ich lokalizacje rozpoznasz po charakterystycznych stelażach z przymocowanymi gablotami.

Osobiście uważam pomysł na tę wystawę za fantastyczny, ponieważ wybrane obiekty są jednocześnie zwyczajne i niezwyczajne. Nie zawsze muszą to być eksponaty chronione za milionem zabezpieczeń, by oddziaływać na wyobraźnię.

Przykłady? Znajdziesz tu na przykład oparcie tronu królowej Elżbiety Krystyny, żony Fryderyka II, czy brukowane kocie łby, którymi wyłożony był dziedziniec Eosandra. Możesz też zobaczyć parę garów z zamkowych kuchni albo skrzynie, w które ostatni cesarz Niemiec, Wilhelm II, pakował się (choć zapewne nie osobiście) przed podróżą na wygnanie do Holandii.

Z Pałacu Republiki (1976–2008) można zobaczyć podświetlane drogowskazy, ozdobne reliefy, a nawet kubek na lody z kultowego baru mlecznego. Jest też wielki fragment plandeki z malunkiem fasad pałacu, rozwieszony na 30-metrowych stelażach. Ta instalacja, wystawiona w latach 1993–1994 jako atrapa zamku, wzbudziła liczne dyskusje na temat możliwej odbudowy miejskiego pałacu.

Zamkowe Piwnice (Schlosskeller)

Nie będę ukrywać, że dla mnie to jedna z najciekawszych wystaw w Forum Humboldtów. Znajdziesz tu oryginalne fragmenty zamkowych piwnic, które przetrwały próbę czasu i uniknęły totalnego zniszczenia. Pałac został wysadzony w powietrze przez władze enerdowskie w latach 50. XX wieku.

Wystawa obejmuje mury sięgające średniowiecza oraz techniczne udogodnienia z późniejszych wieków. Eksponaty oddają ducha minionych czasów, opowiadając historie mnichów składających beczki, kuchennych dziewek obierających drób, czy straży pałacowej ucinającej sobie drzemkę.

Zanim przystąpiono do budowy nowego gmachu, piwniczne labirynty były przez pewien czas widoczne z ulicy, a w ich wnętrzu prowadzono intensywne prace archeologiczne.

Wstęp na tę wystawę jest bezpłatny i nie wymaga wcześniejszej rezerwacji.

Sala Rzeźb (Skulpturensaal)

Panorama Video

W tej części znajduje się ogromna sala z imponującym ekranem o długości 27 metrów. Na ekranie wyświetlana jest fascynująca animacja, która w skrócie przedstawia 800 lat historii Berlina. Animacja obejmuje powstanie miasta, budowę zamku, jego późniejsze losy i rozbudowy, rozmiar zniszczeń po wojnie, budowę Pałacu Republiki oraz jego rozbiórkę i najnowsze wydarzenia związane z Forum Humboldtów.

Prezentacja trwa 14 minut i najlepiej oglądać ją z miejsc położonych pośrodku sali, chociaż nie ma ich tam zbyt wiele.

Wstęp bezpłatny i nie trzeba wcześniejszej rezerwacji.

Humboldt Labor

Jednym z użytkowników gmachu jest pobliski Uniwersytet Humboldtów. W tym „laboratorium” organizowane są interaktywne wystawy. Po kilku latach przyszła pora na zmianę. Od 10 października 2025 roku będzie można obejrzeć prezentację „On Water. WasserWissen in Berlin”.

Zapowiedź z oficjalnej strony

Wystawa On Water. WasserWissen in Berlin prezentuje projekty badawcze, które zajmują się wodą z najróżniejszych punktów widzenia. Wszystkie próbują uczyć się od jej właściwości – od obiegu, zdolności do adaptacji i siły łączenia – aby znaleźć rozwiązania dla przyszłości. Pogłębione refleksje nad relacją człowieka i wody oferuje ścieżka dźwiękowa: naukowcy opowiadają w niej, dlaczego warto wsłuchiwać się w wodę – bo wie więcej, niż nam się wydaje.

Wstęp jest bezpłatny ale wymaga wcześniejszej rezerwacji. Wykonasz ją na miejscu w kasie lub na oficjalnej stronie Forum Humboldtów (link poniżej).

Wejrzenia. Bracia Humboldt (Einblicke. Die Brüder Humboldt)

Na klatce schodowej Forum Humboldtów, w niszach okiennych, znajdują się informacje przybliżające sylwetki Wilhelma i Aleksandra Humboldtów. Co ciekawe, grafiki te można dostrzec także z pasażu.

Wilhelm von Humboldt (1767-1835) był filozofem, językoznawcą i politykiem, a jako minister do spraw edukacji w Prusach, odegrał kluczową rolę w reformie systemu szkolnictwa. Jego najważniejszym osiągnięciem była praca na rzecz założenia pierwszego uniwersytetu w Berlinie (1810, aktualnie Uniwersytet Humboldtów). Wilhelm był orędownikiem idei edukacji dostępnej dla każdego, niezależnie od płci, statusu społecznego, majątku czy wyznania. Warto jednak zaznaczyć, że kobiety mogły wstępować na uniwersytety w Prusach dopiero sto lat później.

Aleksander von Humboldt (1769-1859) jest uznawany za „ojca współczesnej geografii” i często uchodzi za ostatniego „człowieka renesansu”. Podczas swoich podróży po Ameryce Środkowej i Południowej badał zjawiska z dziedziny astronomii, meteorologii, magnetyzmu ziemskiego, botaniki, zoologii, geografii i geologii. Aleksander przywiózł do Europy tysiące gatunków roślin, z których wiele było zupełnie nowych na naszym kontynencie. Jego dorobek naukowy jest ogromny, a na szczególną uwagę zasługują 34-tomowe opisy podróży po obu Amerykach.

Dostęp bezpłatny, nie trzeba wcześniejszej rezerwacji.

Berlin Global

Berlin Global to  jedna z płatnych wystaw stałych w Humboldt Forum. Ekspozycja przedstawia powiązania Berlina z resztą świata, pokazując, jak wydarzenia w stolicy Niemiec wpływały na globalne procesy, a także jak „przybysze ze świata” odnajdowali się w Berlinie. To nowoczesna, interaktywna i multimedialna wystawa, która zajmuje pół piętra. Zdecydowanie zasługuje na odrębny wpis.

BERLIN GLOBAL
Godziny otwarcia: śr-pn. 10.30-18.30
Wstęp: 9€, bezpłatnie do 18 lat (zalecana wcześniejsza rezerwacja okienka czasowego)
Bilety kombi: 5 wystaw za 14€ (7€) bilet jednodniowy lub dwudniowy za 18€ (9€)

Muzeum Etnologiczne i Muzeum Sztuki Azjatyckiej

Ostatnie wystawy, które otwarto w Forum Humboldtów we wrześniu 2022 roku, to ekspozycje prezentujące zbiory etnologiczne z różnych zakątków świata.

Początki tych kolekcji sięgają czasów pruskich królów, którzy nabywali lub otrzymywali egzotyczne artefakty jako prezenty. W XIX wieku zbiory zostały przeniesione z królewskich komnat do nowo wzniesionych muzeów, udostępniając je szerszej publiczności. Szybko okazało się jednak, że gmachy na dzisiejszej Wyspie Muzeów były zbyt małe, aby pomieścić całą kolekcję. Dlatego też dla etnologii wybudowano osobny budynek w pobliżu Placu Poczdamskiego. Po wojnie ruiny tego gmachu rozebrano, a zbiory rozdzielono. Część przekazano do muzeum etnologicznego w Lipsku, a dla reszty, która pozostała w Berlinie Zachodnim, wzniesiono nowy kompleks w Dahlem.

Być może niektórzy z Was mieli okazję zobaczyć te zbiory właśnie tam, podobnie jak ja. W 2017 roku muzea w Dahlem zamknięto, a zbiory zaczęto przygotowywać do przeprowadzki do śródmieścia Berlina. W Forum Humboldtów kolekcje te zajmują teraz drugie i trzecie piętro, a całość liczy ponad 20 000 obiektów.

Muzeum Etnologiczne (Ethnologisches Museum)

W Muzeum Etnologicznym można zobaczyć dzieła sztuki, ale także przedmioty codziennego użytku, łodzie oraz domy z Afryki, obu Ameryk i Oceanii. Organizowanie tej wystawy na nowo wzbudziło dyskusje na temat traktowania zrabowanych skarbów z okresu kolonializmu. Przykładem tego jest zwrot przez Niemcy dzieł sztuki z okresu Królestwa Beninu do Nigerii. W dwóch salach można zobaczyć 40 rzeźb, które pozostawiono jako wypożyczenia, a tuż obok prezentowana jest sztuka współczesnej Nigerii.

Muzeum Sztuki Azjatyckiej (Museum für Asiatische Kunst)

W Muzeum Sztuki Azjatyckiej znajdziemy wiele eksponatów z krajów Dalekiej Azji, przede wszystkim z Chin i Japonii, wraz z niewielką kolekcją ceramiki z Korei. Są tu także liczne malowidła ścienne, obrazy, rzeźby z buddyjskich ośrodków kultu w centralnej i wschodniej Azji, indyjskie wizerunki bogów oraz bogactwo świata islamskiego.

Godziny otwarcia: śr-pn. 10.30-18.30
Bilety kombi: 5 wystaw za 14€ (7€) bilet jednodniowy lub dwudniowy za 18€ (9€)

Forum Humboldtów (Humboldt Forum)

Tematyka: historia Berlina, etnologia, sztuka azjatycka, Hohenzollernowie, punkt widokowy
Adres: Schloßplatz, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 99 211 89 89 (pn.-sb. 12.00-18.00)
Www: www.humboldtforum.org
Godziny otwarcia: śr.-pn. 10.30-18.30 wtorki zamknięte, pasaż i Dziedziniec Schlütera dostępne przez całą dobę
Bilety wstępu: wystawa BERLIN GLOBAL 9€, do 18 lat bezpłatnie; wystawy czasowe mają różne ceny, bilet kombi jednodniowy 14€(7€), dwudniowy 18€(9€) obejmuje wystawy i muzea: BERLIN GLOBAL, Muzeum Sztuki Azjatyckiej, Muzeum Etnograficzne, płatne wystawy czasowe, wystawa specjalna Beziehungsweise Familie oraz Knoblauch Haus w Nikolaiviertel (5 minut od pałacu)
Audio-przewodniki:: tak, na różnych wystawach, również w języku polskim

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Muzeum Etnologiczne, Muzeum Sztuki Azjatyckiej, wystawa Berlin Global po półtorej godziny każde. Piwnice Zamkowe, Humboldt Labor, taras widokowy po pół godziny każde. Prezentacja video Panorama ok. 20 minut.
Zakup biletów: tam, gdzie potrzebny jest bilet (również bezpłatny), zalecana jest rezerwacja online. Bilety można nabywać w kasach w foyer na parterze.
Garderoba i bagaż: Plecaki i torby większe niż format A4 należy zostawić w szafce. Uwaga szafki są raczej małe, wielki podróżny plecak czy walizka na pewno się nie zmieszczą. Garderoby oznaczone są literami A, B, C, D i są bezpłatne.
Toalety: toalety są bezpłatne, zlokalizowane w różnych miejscach Forum Humboldtów.
Informacja Turystyczna: informacja turystyczna znajduje się przy portalu nr 5, tam otrzymasz materiały odnośnie zwiedzania Berlina. Ogólny punkt informacyjny Forum (wystawy, imprezy, bilety) jest w foyer.
Gastronomia, sklepy: w gmachu znajdują się dwie restauracje (w tym Baret na tarasie widokowym), dwa bary na parterze oraz kawiarnia na pierwszym piętrze na korytarzu. W sklepach można nabyć różnorodne pamiątki z motywem Forum Humboldtów, poszczególnymi wystawami i muzeami, pocztówki, odzież, małe dzieła sztuki a także folklorystyczne wyroby z egzotycznych krajów
Fotografowanie: jeśli nie jest wskazane inaczej, w muzeach, na wystawach i na terenie forum można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny:  płatna jest wystawa Berlin Global, Muzeum Etnograficzne, Muzeum Sztuki Azjatyckiej, wybrane wystawy czasowe i specjalne (do 18 lat bezpłatnie, to oznacza dla osób, które nie obchodziły jeszcze swoich 19 urodzin). Wystawy czasowe są przeważnie odpłatne, informacje o cenach można znaleźć na oficjalnej stronie.
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie muzeum, po niemiecku, po angielsku.
Wystawy czasowe: wystawy czasowe w Forum Humboldtów organizowane są stale, regularnie i trwają od kilku do kilkunastu miesięcy. Wstęp na odrębne, duże wystawy jest przeważnie odpłatny. Z informacjami i kalendarzem wystaw, oprowadzań i innych imprez można się zapoznać na tej stronie.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? Wiele z miejsc w Humboldt Forum jest bezpłatne. (1) Może opłacać się zakup berlińskiej karty rabatowej WelcomeCard, która obniży cenę za wstęp do BERLIN GLOBAL do 5€. (2)  Kolejny sposób to zakup 3-dniowej karty muzealnej, Museum Pass Berlin, wówczas wstęp do muzeów jest bez opłat. Od czasu do czasu wstęp bezpłatny jest ogłaszany przy okazji ważnych wydarzeń w Forum.

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M4, M5, M6, M8, M10 (Spandauer Str./Marienkirche)
Autobus: 100, 300 (U Museumsinsel), 147 (Berliner Schloss)

Zobacz położenie Forum Humboldtów na mapie Google

Festyn Kwitnących Wiśni w Ogrodach Świata

Ogrody Świata (Gärten der Welt) w Berlinie to według mnie idealna atrakcja dla tych, którzy już za sobą mają zabytkową klasykę w śródmieściu i szukają „czegoś mniej znanego”.  Możliwe też, że nie wszystkich interesują stare mury czy muzea i ponad nie przedkładają aktywny wypoczynek na łonie natury. Tak się da w Berlinie i to w wielu miejscach.  Ogrody Świata są jednym z nich. Wiem, bo mieszkając w stolicy Niemiec, wielokrotnie do nich zaglądałam i to mimo płatnego biletu.

Jeśli przy ogrodach chcielibyście podkręcić to „coś innego”, polecam zawsze zajrzeć do kalendarza imprez na oficjalnej stronie Ogrodów. Ja również wymieniam najciekawsze wydarzenia na stronie FB „Przewodnik po Berlinie na weekend”.  I raczej mam tu na myśli kalendarz 'popandemiczny’ niż obecny. Oczywiście drzewa, krzewy czy kwiaty rozkwitają jak co roku, a Ogrody są obecnie otwarte dla odwiedzających. Ale nie ma podawanych terminów rozkwitu różnych gatunków kwiatów (pewnie by uniknąć tłumów) i brak jest imprez towarzyszących.

Mając nadzieję, że w przyszłym roku (2022) to się zmieni, chciałabym wrócić wspomnieniami do jednej z najbardziej widowiskowych imprez w Ogrodach, to jest Festynu Kwitnących Wiśni (Kirschblütenfest). Odbywa się ona przez jeden weekend w roku, zazwyczaj w kwietniu i poza fantastyczną scenerią obsypanych na biało i różowo drzew, jest to dobra okazja do poznania kultury Japonii, Korei i Chin.

Hanami i sakura

Hanami to w Japonii tradycja podziwiania i cieszenia się kwitnącymi kwiatami. Sakura oznacza drzewo i kwiat wiśni. Okres kwitnienia tych drzew jest bardzo wyczekiwany przez mieszkańców Japonii. Sporządzane są specjalne prognozy z datami przejścia „frontu kwitnienia”, organizowane liczne festiwale, a mieszkańcy Kraju Kwitnącej Wiśni chętnie wybierają się na pikniki pod białymi i różowymi drzewami.

Sakura stała się w pewnym sensie symbolem w polityce dyplomatycznej Japonii. Kwitnące alejki czy gaje na całym świecie nierzadko są prezentem od Japończyków. Podobnie jest z miejscami upamiętniającymi tragedię wybuchu bomb atomowych w Hiroshimie i Nagasaki.

Ogrody Świata w Berlinie

Zarówno Tokio, Seul jak i Pekin są miastami partnerskimi Berlina. Dlatego też w ramach współpracy, jako jedne z pierwszych, powstały ogrody zaprojektowane przez specjalistów z Krajów Dalekiego Wschodu. W 2000 roku otworzono Ogród Chiński (do dzisiaj jest to największy tego typu w Europie), a w 2003 Ogród Japoński. Pod koniec marca 2021 roku Ogród Koreański obchodził 15. lecie swojego istnienia.

To właśnie w tych dwóch ostatnich podziwiać można niezwykły, kwitnący spektakl natury z tradycyjną architekturą w tle. Polecam, by wybrać się do Ogrodów właśnie w tym czasie. Kalendarz wydarzeń znajdziecie na oficjalnej stronie Ogrodów, www.gaertenderwelt.de

Festyn Kwitnących Wiśni

Choć samo kwitnienie trwa do kilkunastu dni, większość wydarzeń skupia się podczas jednego weekendu. Co roku  dokładną datę ustala się na podstawie prognoz meteorologicznych. Zazwyczaj przypada ona na pierwszą połowę kwietnia.

Ceremonie parzenia herbaty, pokazy narodowych sportów, gra na tradycyjnych instrumentach to tylko niektóre ze stałych punktów programu. Popularnością cieszy się też konkurs na najlepszy cosplay, co zresztą widać, jeśli pospaceruje się w te dni po ogrodach.

Podczas takich imprez Ogrody Świata cieszą się wielką popularnością. Warto pamiętać, że wejść na teren zieleńca jest kilka, a bilety można kupić przez internet lub w automatach. Oczywiście mówimy tu o czasach niepandemicznych. Teraz tłoku też nie ma (kwiecień 2021), ale imprezy są w większości odwołane.

Na tej stronie przedstawiłam Ogrody w całości (jeszcze przez moment w edycji). Jeśli ktoś był w nich przed 2017 rokiem, może zainteresują go nowości, jakie pozostawiła po sobie Międzynarodowa Wystawa Ogrodnicza IGA 2017 w Berlinie. Stolica Niemiec zyskała bowiem prawdziwą kolejkę linową (prawdopodobnie nie na zawsze) oraz nowe gabinety ogrodowe, zaprojektowane przez specjalistów z 9 krajów.

Tak było podczas Festynu Kwitnących Wiśni w 2015 roku, po południu w sobotę.

I na koniec, nie mogłam się powstrzymać…

Festyn Kwitnących Wiśni / Kirschblütenfest 2019

Więcej o Ogrodach Świata napisałam tutaj

Katedra Francuska na Gendarmenmarkt

Gendarmenmarkt uchodzi za najpiękniejszy plac w Berlinie. I jakkolwiek by to przewodnikowo nie zabrzmiało, jest w tym dużo prawdy. Osobiście nie prowadzę rankingu, bo uważam Lustgarten czy Bebelplatz (przy Operze Państwowej) za równie urzekające i gdy było mało czasu na zwiedzanie, to przez nie, a nie Gendarmenmarkt, prowadziłam Gości. Polecam jednak ująć zabytkowe ensemble na Gendarmenmarkt w swoich planach. Katedra Francuska (Französischer Dom), Katedra Niemiecka (Deutsches Dom), a pomiędzy nimi Dom Koncertowy (Schauspielhaus) stanowią wdzięczne tło do zdjęć. Nierzadko na placu muzykują artyści, a kilka razy w roku odbywają się tu festiwale i koncerty.

Czy to jest prawdziwa katedra?

Katedra Francuska, Katedra Niemiecka, Katedra Berlińska i Katedra Św. Jadwigi  –  nie za dużo tych katedr w jednym mieście? I to na dodatek niezbyt religijnym? Wg statystyk 63% ludności Berlina jest bezwyznaniowa, deklarując ateizm, agnostycyzm lub humanizm.

Cóż, z wymienionych powyższych tylko dwa kościoły rzeczywiście mają rangę siedziby biskupa (lub superintendenta). Katedra Francuska i Niemiecka to nazwy zwyczajowe. Zanim wyjaśnię, jak do tego doszło, trzeba poświęcić kilka słów na temat epoki i okoliczności, w których powstały.

Gendarmenmarkt za czasów Fryderyka II

Plac powstał w 1688 roku jako rynek dla nowego założenia miejskiego Friedrichstadt. Przez kolejne lata osiedlali się tutaj uchodźcy z Francji, prześladowani we własnym kraju z powodów religijnych (hugenoci). W wydanym w 1685 roku Edykcie Poczdamskim elektor brandenburski zagwarantował im wolność wyznania i liczne przywileje. Jego syn zezwolił na budowę kościoła dla gminy, który miał przypominać o zniszczonej protestanckiej świątyni protestanckiej w Charenton pod Paryżem. Na przeciwległym krańcu placu w zbliżonym czasie ukończono podobny kościół dla luteranów.

Za czasów „króla żołnierza”, Fryderyka Wilhelma I, przy placu swój garnizon miała słynna i niezwykle elitarna jednostka kirasjerów, zwana również z francuska Gens d’armes.  To właśnie ich stajnie kazał  w 1773 roku zburzyć Fryderyk II, by przebudować plac po swojemu. W ramach upiększania miasta, przy obu prostych kościołach miały powstać reprezentacyjne wieże z kopułami, a wokół jednolita, acz schludna trzypiętrowa zabudowa. Pośrodku znalazło się jeszcze miejsce dla niewielkiego francuskiego teatru komediowego.

Aussen Hui Inne Pfui

Czy możecie sobie wyobrazić, ile radości wzbudzał powyższy zwrot, wypowiedziany w oryginale przy grupie młodzieży? Nie ma on odpowiednika w języku polskim, w swobodnym tłumaczeniu można podać: na zewnątrz cud, wewnątrz brud (smród i głód). O co chodzi?

W 1740 roku na tron w Prusach wstąpił Fryderyk II. Jego aktywna polityka zagraniczna, głównie na obcych dworach i polach bitewnych, od początku szła na równi z szałem budowania, przebudowywania i upiększania miast we własnym kraju. Pałac Sanssouci i Nowy Pałac w Poczdamie, Opera Państwowa, Stara Biblioteka, dzisiejszy gmach Uniwersytetu Humboldta, przebudowa katedry w Berlinie to najbardziej znane przykłady. Równolegle zmianie ulegały place i ulice tak Berlina, jak i Poczdamu. Ale…

Często z braku środków i potrzeby dbano jedynie o piękne fasady, gdy wnętrza pozostawały zapuszczone i niefunkcjonalne. Zdarzało się, że izba miała jedynie kawałek okna na wysokości kolan, bo tak akurat pasowały otwory w nowej fasadzie. Grunt, by widok z ulicy cieszył królewskie oko. Do środka czy na podwórze nie musiał wchodzić.

Katedra Francuska

Wieżę przy francuskim kościele wzniesiono w latach 1780-1785. By budowa pod kierunkiem Carla von Gontarda, mogła ruszyć, należało najpierw usunąć przykościelny cmentarz. W zamian hugenoci otrzymali nowe grunty poza murami miasta, na których mogli chować swoich bliskich. Ten cmentarz istnieje do dzisiaj i jest objęty ochroną jako zabytek (I. Französische Friedhof, Chausseestraße 127). Dodatkowo uzyskali oni nieodpłatne prawa do wiecznego użytkowania pomieszczeń w wieży.

Zwyczajowo przyjęło się mówić o wieży na Gendarmenmarkt jako Dom (der Dom, niem. katedra), biorąc z francuskiego słowo „dôme”, które jednak nie oznacza siedziby biskupa, a po prostu kopułę.  Tak powstały określenia na Francuską i Niemiecką Katedrę, używane do dzisiaj.

Z powodu rys, jakie pojawiły się przy budowie, Fryderyk II odsunął Gontarda od prac i powołał na jego miejsce Georga Christiana Ungera. Jak wspomniałam była to budowla zupełnie świecka, a w wieży nie zawisł żaden dzwon. Wewnątrz znajdowało się mieszkanie kustosza oraz francuska szkoła z osobnymi klasami dla dziewcząt i chłopców.  Na zewnątrz za to, z pomocą rzeźb i reliefów, pozwolono sobie na bogatą prezentację religijnego programu gminy francuskiej.

Patrząc na katedrę

Warto się im przyjrzeć, bo za szkice do reliefów i większości rzeźb odpowiedzialny był najbardziej znany malarz i rysownik epoki, Daniel Chodowiecki (1726-1801). Urodzony w Gdańsku, od strony ojca pochodził z polskiej kupieckiej rodziny, zaś jego matką była urodzona w Szwajcarii hugenotka.

Dzisiejszy wygląd katedry to efekt renowacji i remontu, jaki przeprowadzono w latach 2004-2006. Wcześniej wnętrze wieży przebudowano w latach 30. ubiegłego wieku. Zniszczenia wojenne górnej części były znaczne, a parter z tzw. Salą Ermana zachował się niemal bez zniszczeń dzięki wbudowanemu wówczas betonowemu sufitowi w rotundzie. Po wojnie, aż do lat 80. XX wieku służył gminie jako miejsce odprawiania nabożeństw.

750. lat Berlina

Do odbudowy wieży przystąpiono z okazji zbliżającego się jubileuszu miasta. W 1987 roku Berlin obchodził swoje 750. lecie i w sierpniu tegoż roku udostępniono zwiedzającym po raz pierwszy w historii galerię wokół kopuły. Mało tego, na czwartym poziomie przez dłuższy czas funkcjonowała niewielka winiarnia (zlikwidowana w 1998 roku).

Carillon, zainstalowany w wieży, był odpowiedzią wschodniego Berlina na podobny instrument w parku Tiergarten. Rywalizacja obu części miast (inicjowana głównie ze wschodniej strony) była stałym elementem przygotowań do jubileuszu. W tym przypadku wygrał „zachód”. Ze swoimi 68 dzwonami, w chwili wzniesienia był największym w Europie. Obecnie, jeśli interesujecie się tymi instrumentami, to po największy trzeba pojechać do Halle w Saksonii-Anhalt (Roter Turm, 76).

Punkt widokowy

Przyznam się, że przez wiele lat skrzętnie udawało mi się omijać ten punkt widokowy. Wiedziałam, że jest i że jest stosunkowo tani (EDIT 2023, po remoncie muzeum już nie jest taki tani) , a perspektywa na pewno ciekawa, bo w pobliżu nie było innej alternatywy. Zamierzyłam się raz, by wejść w czasie, kiedy na Gendarmenmarkt rozłożony jest jarmark świąteczny, ale to mi się nie udało i już nie pamiętam dlaczego. Dopiero w 2017 roku w okolicy Wielkanocy ostatecznie wdrapałam się na górę. Niedługo potem punkt widokowy i Muzeum Hugenotów zostały zamknięte z powodu renowacji na kilka lat.

Po schodach

Wejście do wnętrza wieży znajduje się od strony placu. Na dole zobaczymy dwa reliefy przedstawiające przyjęcie hugenotów w Brandenburgii. Po wykupieniu biletu możemy zacząć wspinać się na górę. Do pokonania jest  265 szerokich i niezbyt stromych schodów.

Po drodze są okna, ale nie warto sobie nimi zawracać głowy. Warto za to, od czasu do czasu, spoglądać w górę lub w dół. Ponad naszymi głowami ujrzymy carillon z 1987 roku.

Gdy już dotrzemy na górę, można z bliska przyjrzeć się kilkudziesięciu dzwonom, wykonanym przez rodzinę ludwisarzy z Apolda, miasta słynącego z produkcji dzwonów.

Co na zewnątrz?

By zobaczyć panoramę miasta, wychodzi się na zewnątrz kopuły. Balustrada jest masywna i stosunkowo wysoka. W kilku miejscach są drewniane ławki-podesty. Widok jest pełny, 360°. Ale by zrobić dobre zdjęcia trzeba wejść na te podesty lub kierować obiektyw między kolumny balustrady i oczka zabezpieczającej siatki.

Jeśli pokonamy te ograniczenia to ukaże się nam piękny widok na Gendarmenmarkt w dole, oraz przeciwległą Katedrę Niemiecką. Widać również zabudowę wschodniego Berlina i charakterystyczne punkty w oddali, takie jak kopuła gmachu Reichstagu, zabudowa Placu Poczdamskiego, czy skyline części zachodniej miasta.

Katedra Francuska (Französischer Dom)

Tematyka: punkt widokowy, religia, architektura
Adres: Gendarmenmarkt 5, 10117 Berlin
Telefon: +49 30 20306354
Www: www.franzoesischer-dom.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 11.30-16.30 (XI-I), 10.00-18.00 (IV-V), inne miesiące wkrótce
Bilety wstępu: 6,5€ (4,5€)

Toalety: przed katedrą na placu znajduje się bezpłatna toaleta
Czas zwiedzania: około 30-40 minut

Dojazd

U-Bahn: U2 (Stadtmitte)
Bus: 147 (U Französische Straße), 200, 265 (U Stadtmitte)

Zobacz położenie Katedry Francuskiej na mapie Google

Friedrichstrasse

Myślę, że każdy kto był w Berlinie, potrafi wskazać tą ulicę. Bardzo prawdopodobne, że przesiadał się na dworcu kolejowym/S-Bahn Friedrichstraße lub przekroczył ją na ruchliwym skrzyżowaniu spacerując Aleją pod Lipami. Przy Friedrichstraße znajduje się również Checkpoint Charlie, czyli dawny punkt kontroli granicznej pomiędzy sektorami radzieckim i amerykańskim. Pozujący do zdjęć „żołnierze” w mundurach stoją tam dokładnie pośrodku ulicy. A luksusowa galeria handlowa Lafayette, znany z przebogatej oferty wydawniczej i kulturowej Dussmann czy ultranowoczesne forum grupy Volkswagen DRIVE poprzez wielkie okna wystawowe próbują przyciągnąć uwagę przechodniów.

Ulica bez samochodów? Flaniermeile Friedrichstrasse

Pod koniec sierpnia 2020 roku rozpoczął się pilotażowy projekt i część zazwyczaj bardzo ruchliwej ulicy Friedrichstraße zamknięto dla samochodów.  Głównym beneficjentem programu mają być drobni przedsiębiorcy prowadzący sklepy, kawiarnie, restauracje i punkty usługowe. Przechodnie z kolei zyskali więcej przestrzeni i miejsca do odpoczynku. Wzdłuż ulicy rozstawiono 65 donic z drzewami, drewniane ławki ze stolikami, metalowe siedziska oraz szklane witryny z ofertą okolicznych sklepów. Projekt potrwa do końca stycznia 2021.

Flanerować po Frydrychówce* jak na przełomie ubiegłych wieków? Po co i właściwie co można tu zobaczyć, zwiedzić, przeżyć?

*Frydrychówka, tak ulicę nazwał Viator Polonicus, anonimowy autor przewodnika po Berlinie w języku polskim z 1913 roku. Tutaj możesz przeczytać opis zaiście „dzikiego Sylwestra”, obchodzonego między innymi na Friedrichstraße.

Oto TEMAT MIESIĄCA WRZESIEŃ 2020.

Nieco z historii. Przedsiębiorcza księżna

O elektorowej Dorocie (1636-1689) i jej poczynaniach należałoby popełnić osobny wpis, bo ilekroć będzie o jakiekolwiek budowli przy Unter den Linden lub Friedrichstraße, wypadałoby nawiązać do przedsiębiorczości owej księżnej. A przyznacie, że już sam oficjalny tytuł – Dorothea Sophie von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg – nie nadaje się do częstego powtarzania.

Dobrze, księżna Dorota była drugą żoną elektora Fryderyka Wilhelma, z którym miała sporą gromadkę dzieci. Ale żadne z nich nie mogło liczyć na elektorski kapelusz w przyszłości, bo ten należał do syna z pierwszego małżeństwa elektora, Fryderyka (późniejszy Fryderyk III/I). By zabezpieczyć nie tylko tytularną, ale również finansową przyszłość swoich dzieci, zapobiegliwa elektorowa szukała odpowiedniego rozwiązania. I takie się trafiło. Od męża bowiem otrzymała ziemie położone poza murami miasta, a rozciągające się niemal do samego Tiergarten.

Spokojne czasy po Wojnie Trzydziestoletniej i napływ ludności sprzyjały rozwojowi miasta, które zaczęło się cisnąć w obrębie swoich murów. W ten sposób, w drugiej połowie XVII wieku powstawały kolejne założenia, położone na zachód od książęcej rezydencji. Główną osią Nowego Miasta (Neustadt) stała się późniejsza Aleja pod Lipami (Unter den Linden), a ulicą poprzeczną dosłownie nazwana Querstraße. Później zmieniono jej nazwę na Friedrichstraße. Wtedy jednakże miała długość zaledwie kilkaset metrów, rozciągając się od mostu Weidendamm (Weidendammbrücke) do Behrenstraße. W 1681 roku nowe miasto otrzymało nazwę Dorotheenstadt, na cześć księżnej i tak pozostało do dzisiaj.

„Co za pospolita nazwa!”

W 1688 roku elektorem został Fryderyk III, który za swoim ojcem kontynuował rozbudowę . Było to konieczne, gdyż po ukazaniu się Edyktu Poczdamskiego w 1685 roku, do Brandenburgii i Berlina zaczęli napływać liczni protestanci z Francji, prześladowani w swoim kraju na tle religijnym.

Do historii przeszła anegdota, gdy młody elektor, pochylając się nad planami, jasno wyraził się co do zmiany nazwy ulicy. „Co to ma znaczyć Ulica Poprzeczna? Porządna nazwa ma być – moja.” — powiedział i tak Querstraße stała się Friedrichstraße. Zmiana wyszła jej na dobre, bo przedłużono ją, niczym od linijki, na południe, a do budowy domów zaangażowano zawodowych architektów. W 1695 roku stało tu już 300 domów, w których osiedlili się głównie przybysze z Francji. A nowe założenie miejskie, położone na południe od Dorotheenstadt, otrzymało nazwę, a jakże: Friedrichstadt (prawa miejskie od 1691 roku).

Frydrychowska szachownica

Oba nowe miasta, niewielki Friedrichswerder (1662) i kolebka starego Berlina, czyli bliźniacze osady Berlin-Cölln połączono w 1710 roku. Tym samym powstała królewska rezydencja Berlin. Patrząc nawet dzisiaj na plan śródmieścia, nie trudno zauważyć, że Dorotheen- i Friedrichstadt budowano według regularnego planu. Ich ulice przecinają się pod kątem prostym, tworząc prostokątne bloki zabudowy (kwartały). Jak na szachownicy.

Kolejni władcy, a przede wszystkim Fryderyk Wilhelm I, zwany „królem żołnierzem”  niestrudzenie forsowali rozbudowę. Ktoś musiał płacić podatki na państwo i gdzieś trzeba było zakwaterować żołnierzy stale powiększającej się armii. Mówiąc o sprawach militarnych, północna część dzisiejszej Friedrichstraße, czyli ta położona za Szprewą, długo pozostawała niezabudowana i nosiła inną nazwę, mianowicie Dammstraße. Z czasem pojawiły się tu koszary, pierwsze manufaktury i kantory. Za wspomnianego władcy ulica przyjęła swoją dzisiejszą długość, to jest od nieistniejącej już Bramy Oranienburskiej (Oranienburger Tor) do „Rondla” (dzisiejszy Mehringplatz) przy bramie Hallesches Tor (od miasta Halle). Obie bramy widnieją już tylko w nazwach stacji berlińskiego metra.

Friedrichstrasse w XIX wieku

Oblicze ulicy zmieniło się raptownie w drugiej połowie XIX wieku. Wraz z rewolucją przemysłową, spekulacjami ziemią i oczywiście samym rozwojem miasta, niską zabudowę zastąpiły zdobne kamienice, a w miejscu gospód pojawiły się luksusowe hotele.  Otwierano teatry oraz restauracje z własnym programem scenicznym. Po uruchomieniu linii kolejowej i dworca Friedrichstraße w 1882 roku na znaczeniu zyskały najbliższe okolice oraz pobliskie skrzyżowanie z Aleją Pod Lipami. Do obowiązkowego punktu pobytu w Berlinie należała wizyta w takich kawiarniach jak Café Kranzler, czy Café Bauer. Ta druga mogła się poszczycić elektrycznym oświetleniem już w 1884 roku.

W listopadzie 1895 roku w hotelu Central, położonym tuż przy dworcu kolejowym, bracia Skladanowsky przeprowadzili pierwszy na świecie publiczny i komercyjny (czyli za biletami) pokaz filmowy  z wynalezionego przez nich bioscopu. Całość trwała 15 minut i składała się z ośmiu króciutkich filmów. Bardziej znani bracia Lumière z Francji swoje filmy za biletami pokazali dopiero pod koniec grudnia.

Z kolei w południowej części ulicy, bliżej Mehringplatz, znajdowało się tzw. „Szklane Atelier” wynalazcy i potentata filmowego Oskara Messtera (1866-1943), założyciela pierwszej wytwórni filmowej w Niemczech.

Niewiele zachowało się dzisiaj budynków, które mogłyby świadczyć o tym, jak prężna, ruchliwa i elegancka była Friedrichstraße przed wojną. Osobiście lubię wskazywać na trzy kamienice położone między Behren– a Französische Straße, które swoimi bogato zdobionymi fasadami zdecydowanie wyróżniają się z otoczenia. A resztę trzeba niestety sobie wyobrazić.

Zimna wojna na jednej ulicy

Kiedy w październiku 1961 roku na Friedrichstraße stanęły naprzeciwko siebie amerykańskie i radzieckie czołgi, świat na chwilę wstrzymał oddech. Zimna wojna mogła łatwo przeistoczyć się w gorącą. Na szczęście skończyło się jedynie na prężeniu muskułów. Granica jednak pozostała i była nadal rozbudowywana, a na Friedrichstraße utworzono jedno z przejść granicznych. Checkpoint Charlie stał się później miejscem wielu spektakularnych ucieczek.

Równie dramatyczne wydarzenia rozgrywały się w północnej części ulicy, na dworcu kolejowym Friedrichstraße. Położony we wschodnim Berlinie, stał się stacją graniczną, po przejechaniu której, pociąg toczył się dalej w kierunku Berlina Zachodniego i stacji Zoologischer Garten. Również tutaj podejmowano próby ucieczek, czy to ukrywając się w pociągu, czy próbując się do niego dostać już po kontroli. O tym, jak dziwny i podzielony był to dworzec opisuję szerzej tutaj. Będąc w okolicy warto zajrzeć na stałą wystawę w tzw. „Pałacu Łez”, dawnej hali odpraw, gdzie znajduje się między innymi model dworca z czasów podziału.

Trudna przemiana

Zjednoczenie Niemiec i samego Berlina w latach 90. ubiegłego wieku nie przyniosło Friedrichstraße radykalnej zmiany. Owszem, zburzono kilka enerdowskich super-inwestycji (niektóre jeszcze w stanie surowym), otworzono nowe biurowce, galerie handlowe i salony wystawowe, ale trudno mówić o sukcesie porównywalnym do lat międzywojennych. Nawet Checkpoint Charlie, funkcjonujący jako turystyczny magnes, nie u wszystkich wywołuje dobre wrażenie. Niektórzy chcieliby więcej powagi dla tego miejsca i historii, bardziej widocznej w przestrzeni publicznej. Inni natomiast chcą ożywiać wszystko i wszystkich, tworząc w efekcie mieszankę „kiczu dla amerykańskich turystów”.

Czy projekt, nakłaniający do spacerowania po wyłączonym z ruchu kołowego odcinku ulicy, się sprawdzi, będzie można ocenić na początku 2021 roku. Jestem ciekawa dalszych inicjatyw, bo jak na razie spacerowanie dla spacerowania nie wydaje mi się szczególnie pociągające. „Widzi się tylko, to co się wie” – powiedział raz Goethe, dlatego w kolejnych wpisach związanych z Friedrichstraße przybliżę kilka ciekawych miejsc i historii. Takich, których trudno podczas zwykłego spaceru odkryć samemu.

Co można zobaczyć przy Friedrichstraße?

Od północy zmierzając w kierunku południa nie znajdziemy może wielu zabytków, ale nie znaczy to, że nie ma co tu robić. Oto spis najciekawszych i najważniejszych obiektów, na które warto zwrócić uwagę. Konsekwentnie będę je opisywać na stronie. Kursywą wyróżnione są miejsca znajdujące się w odległości 50-100 metrów od ulicy.

• Friedrichstadt-Palast, teatr rewiowy
• dawny Dom Sztuki Tacheles 
• Boros Foundation, zachowany bunkier z czasów wojny
• Berliner Ensemble, teatr

• Weidendammer Brücke, most

• Tränenpalast, wystawa o życiu codziennym w NRD

• Admiralspalast, teatr
• dworzec kolejowy Friedrichstraße
• pomnik „Pociągi do życia, pociągi do śmierci 1938-1939”
• gmach Międzynarodowego Centrum Handlu w Berlinie
• KulturKaufhaus Dussmann
• Dom Szwajcarii (Haus der Schweiz)
• skrzyżowanie z Aleją pod Lipami
• stacja metra Unter den Linden/Friedriechstraße
• DRIVE. Volkswagen Group Forum
• The Westin Grand Berlin, hotel
• Galeria Lafayette
• Quartier 206, dom towarowy
• Quartier 205, dom towarowy
• rzeźba Houseball
• BlackBox Kalter Krieg, wystawa o Zimnej Wojnie
• Panorama Asisi, Berliński Mur
• Muzeum Trabanta
• Checkpoint Charlie
• Muzeum Muru
• gmach Federalnej Urzędu Pracy
• Ścieżka Wizjonerów
• Mehringplatz

Stary Pałac. Historia prawdziwa

Wyobraź sobie, że jest zima, połowa lat 80. XIX wieku, a Ty właśnie przybyłeś do Berlina w interesach. To Twój pierwszy raz w życiu i możesz sobie na to pozwolić, bo masz już małą manufakturę gdzieś w tzw. Starej Marchii. Powodzi Ci się wcale nieźle, a odkąd uruchomiono nowy środek transportu, żelazną kolej, podróżowanie stało się prostsze, wygodniejsze i szybsze niż kiedykolwiek.

Znajomy polecił ci hotel w centrum. Nie, nie ten luksusowy Kaiserhof czy niedawno otworzony, imponujący Central przy stacji kolejowej na Friedrichstraße. Masz całkiem wygodne łóżko w rodzinnym hoteliku, położonym przy jednej z bocznej ulic.

Spotkanie w biznesach jest dopiero późnym popołudniem, a zatem masz mnóstwo czasu na obejrzenie miasta. Do „Lip” (Aleja pod Lipami) jest tylko kilka kroków i to się dobrze składa, bo właśnie zbliża się południe. Żona i dzieci będą ciekawe stolicy z jej wielkomiejskim gwarem, eleganckimi kawiarniami, pasażami, pięknymi budowlami i pomnikami. Ale na pewno pierwsze pytanie to będzie: „Papa, a widziałeś cesarza?”

Kaiser jesehen – Berlin jesehen

Cesarzem Rzeszy od 1871 roku był Wilhelm I Hohenzollern, król pruski. Jako drugi z panującej rodziny, za swoim ojcem Fryderykiem Wilhelmem III, nie mieszkał w berlińskim pałacu miejskim. Latem preferował Babelsberg koło Poczdamu, a zimą zawsze wracał do swojej skromnej rezydencji z czasów książęcych, tej przy „Lipach”.

Nasz podróżny z XIX wieku, nie chcąc rozczarować dzieci i małżonki, oczywiście przytaknie, że dane mu było zobaczyć legendarnego władcę. Będzie zachwycał się krzepkością sędziwego mężczyzny, jego wciąż wyprostowaną sylwetką i majestatycznym wyglądem w mundurze. A rodzina nie będzie miała powodów, by mu nie wierzyć.

Wilhelm I miał bowiem pewien nawyk, z którego zrodziła się miejska legenda „zobaczyć cesarza”. Każdego południa, gdy zbliżał się czas zmiany warty przed Nowym Odwachem, władca przerywał swoje zajęcia, wstawał od biurka i obserwował gwardzistów przez okno swojego gabinetu. Ten usytuowany był na rogu, na parterze rezydencji. I choć zgromadzonym gapiom często musiał wystarczyć cień postaci lub poruszenie zasłonki, nie mieli wątpliwości, że tam właśnie stoi cesarz i patrzy na ich wiwaty. Po wszystkim, odchodzili w zdumieniu, potrząsając głowami, jak taki wielki władca może mieszkać w tak skromnym przybytku.

Książę i niespełniona miłość

Wilhelm urodził się w 1797 roku jako drugi z synów Fryderyka Wilhelma III i jego żony, owianej wieloma legendami postaci, królowej Luizy (1776-1810). Dzieciństwo i nastoletnie lata naznaczone były przez napoleońską kampanię w Europie. Razem z rodzicami i rodzeństwem musiał uciekać przed wojskami ambitnego Korsykanina aż do Memel (Kłajpeda). Portret wcześnie zmarłej, bo zaledwie w wieku 34 lat ukochanej matki trzymał przez całe życie na swoim biurku.

Przy porównaniach ze starszym bratem i zarazem następcą tronu, późniejszym Fryderykiem Wilhelmem IV, był przedstawiany jako ten, którego zainteresowania ograniczają się do militariów i wojska. Jego żona, pochodząca z Weimaru Goethego księżniczka Augusta, będzie później wzdychać, że mąż nie chodzi na koncerty, nie odwiedza teatrów i muzeów, nie czyta literatury pięknej i rzadko daje się ponieść pasji, przedkładając ponad nią rutynę dnia i obowiązki.

W młodzieńczych latach nie udało mu się też obronić miłości do kobiety, którą pragnął poślubić. Eliza Radziwiłłówna (1803-1834), córka polskiego księcia Antoniego Radziwiłła i pruskiej księżniczki Luizy Hohenzollern, nie miała wystarczająco dobrego pochodzenia dla królewskiego syna. Mimo furii poniżonej matki i starań Radziwiłłów o udokumentowanie odpowiedniego drzewa genealogicznego, ojciec Wilhelma pozostawał nieugięty. Radziwiłłowie nie byli panującym rodem. A że następca tronu był już kilka lat po ślubie i wciąż bez dzieci, Wilhelm mógł w przyszłości przejąć koronę Prus. Stąd aranżowane małżeństwo z Augustą Sachsen-Weimar-Eisenach. Eliza nie wyszła za mąż i kilka lat później zmarła na gruźlicę. Wilhelm wspomnienia zachował dla siebie, ale na biurku podobno trzymał jej portret.

Młoda para, zaraz po ślubie w 1829 roku, zamieszkała w gmachu, który od kilku lat należał już do Wilhelma. Pałacem trudno to było nazwać. W zapiskach znanych podróżników i literatów odwiedzających Berlin na początku XIX wieku, próżno szukać wzmianek o budynku. Zmienił to dopiero status Wilhelma, który w 1840 roku oficjalnie stał się następcą tronu, a po śmierci brata, 2 stycznia 1861, królem.

Zawiłości genealogiczne wokół domu pewnego generała

Był czas, kiedy Berlin wraz z bliźniaczą osadą Coelln kończył się na wysokości dzisiejszego Mostu Zamkowego (Schloßbrücke). Dalej rozciągała się malownicza piaskownica, przecięta ozdobną aleją (późniejszą Aleją pod Lipami), prowadzącą na tereny łowieckie Tiergarten (obecnie park Tiergarten). W drugiej połowie XVII wieku książę Fryderyk Wilhelm podarował tereny wzdłuż alei swojej drugiej żonie, księżnej Dorocie. Była to niezwykle przedsiębiorcza kobieta i nie minęło kilkanaście lat, jak powstało nowe założenie miejskie. Na część księżnej nazwano je w 1681 roku Dorotheenstadt.

Kto budował domy w tym miejscu? Ano na przykład szef książęcej artylerii i późniejszy generał, Ernst Bernhard von Weyler. Jego syn wybrał jednak karierę w Wiedniu i dom został sprzedany najstarszemu synowi księżnej Doroty, Filipowi Wilhelmowi. Ponieważ pochodził on z drugiego małżeństwa elektora, miał słabe szanse na tron po ojcu. Na pocieszenie (jak wspomniałam księżna Dorota była bardzo ambitną kobietą) otrzymał tytuły po nabytej brandenburskiej miejscowości Schwedt i do historii przeszedł jako założyciel bocznej linii Hohenzollernów, margrabia von Brandenburg-Schwedt.

Jego syn Fryderyk Wilhelm (Brandenburg-Schwedt) polecił przebudować dom Weylera na barokowy pałacyk, który stał się berlińską rezydencją rodziny margrabiów. Poprzez małżeństwo z Zofią Dorotą Pruską stał się też szwagrem króla pruskiego Fryderyka II (Wielkiego). Ten, jak wiadomo, miał szeroko zakrojone plany co do ukształtowania terenu po rozebraniu fragmentów pobliskich fortyfikacji i zażądał od rodziny wyprowadzki! Palais Schwedt, bo tak go wówczas nazywano, miał ulec rozbiórce na rzecz nowych gmachów. Królowi jednak zabrakło pieniędzy i jedyne co margrabia musiał poświęcić to ogród i tylne zabudowania. Na ich miejscu stanęła imponująca Biblioteka Królewska, znana dzisiaj jako Stara Biblioteka (Alte Bibliothek).

Dodam tylko, że Fryderyk Wilhelm z Zofią Dorotą mieli piątkę dzieci, a wśród nich córkę Luizę, babkę Elizy Radziwiłłówny.

Od miejskiego pałacyku do rezydencji cesarza

Linia Brandenburg-Schwedt wygasła w 1820 roku. Już wcześniej, bo w 1817 Pałac Schwedt nabył generał B.F.E. von Tauentzien, gdzie jako dowódca III Korpusu Armijnego miał służbowe mieszkanie. Po nim stanowisko dowódcy objął książę Wilhelm. Pałac Schwedtów również przeszedł w jego posiadanie.

Przestarzały barokowy nabytek nie odpowiadał gustom księcia, a już absolutnie nie spełniał norm jego małżonki. Starszy brat Wilhelma, jako zagorzały wielbiciel Fryderyka II (tylko spojrzeć na jego działalność w Sanssouci) snuł plany o wyburzeniu pałacu margrabiów i przyległej biblioteki. Chciał z pomocą genialnego architekta Karola Fryderyka Schinkla przebudować Forum Fridericianum po swojemu, by ustanowić architektoniczny pomnik ku czci Fryderyka Wielkiego. Dla brata Wilhelma planował prawdziwy pałac z dwoma okazałymi wieżami.

Oczekiwania Wilhelma

Wilhelm wolał coś skromniejszego i nie zgadzał się z wyburzeniem pięknej biblioteki. Przychylał się do planów Karola Ferdynanda Langhansa. Nie, nie twórcy Bramy Brandenburskiej, tylko jego syna. Langhans zostawił 13-osiową (fasada o 13 oknach w rzędzie) strukturę budynku, ale nadał mu płaski dach i skromną ornamentykę. Tak skromną, że i dzisiaj praktycznie niezauważalną poza ozdobnym, podobnym do portyku wejściem. Od strony dzisiejszego Placu Bebela (Bebelplatz) gmach otrzymał pergolę.

Na co dzień, wejście do pałacu znajdowało się w bocznym skrzydle, znacznie dłuższym niż frontowy budynek przy nieistniejącej dzisiaj wąskiej uliczce Oranische Gasse. Tam też były dalsze reprezentacyjne sale, a dalej, już od strony Behrenstrasse, wokół drugiego dziedzińca pokoje dla służby, remiza i stajnie.

Razem ale osobno

Pokoje pary książęcej znajdowały się we wschodniej części głównego budynku. Na parterze mieszkał Wilhelm, na piętrze Augusta. Apartamenty połączone były kręconymi schodami. Legendą jest, że pałac nie posiadał łazienki, a Wilhelm na czas kąpieli kazał przynosić sobie wannę z pobliskiego Hotelu de Rome. Od początku, po ukończeniu budowy w 1837 roku, w apartamentach księżnej znajdował się „pokój z wanną”, do którego Wilhelm też przecież miał dostęp. On sam otrzymał podobny dopiero w 1885 roku, ale nigdy z niego nie korzystał.

Ani koronacja na króla w 1861, ani na cesarza w 1871 roku nie zmieniły wiele w wyglądzie lub wyposażeniu pałacu. Po tej drugiej ceremonii, gdy Wilhelm stał się postacią kultową, nie wyjeżdżał już tak często i nie prowadził wojen, budynek zyskał rangę jednego z najbardziej zacnych zabytków w mieście. Miejsc, które TRZEBA było zobaczyć. Któż nie skorzystałby z okazji stanąć pod samym oknem władcy, a nawet ujrzeć jego samego?

Po śmierci Wilhelma

Kiedy cesarz zmarł (1888), zasłonki w jego narożnym gabinecie pozostały na zawsze zasłonięte. Powstało tu miejsce pamięci pary cesarskiej (jego małżonka zmarła dwa lata później), które można było zwiedzać.

W przewodniku Griebensa z 1913 roku znajdziemy informację, że „wszystkie pokoje są utrzymane tak, jak za życia cesarza”. Po uiszczeniu opłaty w wysokości 50 fenigów, można było zobaczyć Pokój Adiutantów, po nim Pokój Przyjęć, w którym cesarz spotykał się z deputowanymi. Kolejny, Pokój Ministerialny ozdobiony był wieloma obrazami. Zwiedzający mogli tam podziwiać m.in. rodową siedzibę Hohenzollernów w Hechingen czy wizerunki cara Rosji, Mikołaja I (siostra Wilhelma była żoną cara). Dalej następował highlight pałacu czyli gabinet pracy cesarza, ze słynnym narożnym oknem. Obok autentyczne biurko, a nim fotografie rodziny. Do tego książki, broszury i notatki o tematyce wojskowej, tak jakby cesarz tylko na chwilę oderwał się od pracy. Z gabinetu przechodziło się do biblioteki, a potem do sypialni, w której władca zmarł w marcu 1888 roku.

Po 1918 roku pałac pozostał w posiadaniu rodziny. Gwarantowała to umowa z państwem z 1926 roku. Przyległą część wykorzystywała między innymi księżna Hermina, druga żona Wilhelma II.

W okresie III Rzeszy zaczęto używać obecnej nazwy „Stary Pałac” (Alte Palais).

Stary Pałac i gołe tyłki obok

Mury pałacu przetrwały drugą wojnę światową, ale wnętrza były kompletnie wypalone. Zabytek, przeznaczony do odbudowy, przeszedł w posiadanie uniwersytetu. W oczekiwaniu na rekonstrukcję, budynek bardzo zniszczał. Dopiero w 1964 roku pod kierownictwem architekta Fritza Meinhardta odbudowano gmach.

Jest to jednak dzisiaj jedynie budowla z dość wiernie odtworzonymi zewnętrznymi fasadami i to tylko od strony Alei Pod Lipami i Placu Bebela. Architekt zrezygnował z pergoli i orłów na dachu, jako zbyt „pruskich i królewskich”. W środku, tak jak w gmachu Starej Biblioteki, znajduje się obecnie Wydział Prawa Uniwersytetu Humboldtów. Wokół dziedzińca z tyłu powstały bloki z wielkiej pyty, a uliczkę Oranische Gasse całkowicie zabudowano.

Dzięki Fundacji Ochrony Zabytków w Berlinie w latach 2003-2005 podjęto się rekonstrukcji fasady. Na dach wróciły też orły. W 2007 roku ukończono odbudowę historycznej pergoli.

Z powodu tej ostatniej było trochę szumu w mediach. Wiadomo, że wielkimi powierzchniami kusi się reklamodawców, ale to co powieszono w miejscu przyszłej rekonstrukcji, wzbudziło ogólne zdumienie.

Mając na uwadze wstrzemięźliwość cesarzowej Augusty, której lektor musiał przed każdym czytaniem powieści wykreślać co pikantniejsze opisy, można uznać, że reklama znalazła się w bardzo niestosownym miejscu. Ale nie o to toczyły się boje na internetowych forach. Ponętne widoki odsłoniętych tylnych części damskich ciał po prostu rozpraszały kierowców. Z tego co pamiętam, reklamy pozdejmowano.

Czym właściwie jest dzisiaj Stary Pałac? Nazwą przywoływaną przez przewodników? Kolejnym przykładem enerdowskiej 'miłości’ do wszystkiego co pruskie, a skorygowanym po upadku państwa? Wokół tyle „ciekawszych”, większych, przyciągających wzrok budynków, że trzeba dużej wyobraźni (i czasu), by dać słuchaczom odczuć rolę „historycznego narożnego okna”. Albo portretu Elizy na biurku.

Nawet w moich zbiorach, a zdjęć z Berlina mam coś pod 40 tysięcy z 15 lat, jedyne co znalazłam, to foto ze słupem lampy pośrodku.

Stary Pałac (Altes Palais)

Adres: Unter den Linden 9, 10117 Berlin-Mitte
Wstęp: budynek publiczny (wydział prawa Uniwersytetu Humboldtów)
Www: www.hu-berlin.de

Dojazd:

U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M1, 12 (Am Kupfergraben)
Autobus: 100, 300 (Staatsoper)

Zobacz położenie Starego Pałacu na mapie Google

Źródła:
Carl-Georg Böhne, Werner Schmidt, Unter den Linden Ein Spaziergang von Haus zu Haus, Haude & Spener, Berlin 2000
Günther de Bruyn, Unter den Linden, Siedler, Berlin 2002
Max Osborn, Berlin mit 179 Abbildungen, Verlag von E.A. Seeman, Leipzig 1909
M. Kahn, Griebens Reiseführer, Berlin und Umgebung, Albert Goldschmidt Berlin 1913

Niemieckie Muzeum Techniki w Berlinie

Niemieckie Muzeum Techniki w Berlinie to bardzo dobry cel na pierwszą lub drugą wizytę w stolicy Niemiec. Jeśli jesteście z dziećmi, z całą pewnością docenią je bardziej niż oglądanie starożytnych skarbów na Wyspie Muzeów. Muzeum jest dość obszerne, zajmuje kilka budynków i posiada park z dalszymi eksponatami. Jeśli ktoś nastawia się na „wszystko”, zajmie to kilka godzin i będzie sporo chodzenia.

Na szczęście przy kasie można otrzymać bardzo przydatny plan orientacyjny w języku polskim (niestety na nowej stronie internetowej nie mogę znaleźć go nawet po niemiecku, a szkoda, bo byłby przydatny przed wizytą, jeśli nie ma się za dużo czasu).

Trochę historii

Zbiory Niemieckiego Muzeum Techniki mają znacznie dłuższą historię niż samo muzeum. Choć trudno w to uwierzyć, ale przed wojną w Berlinie znajdowała się setka muzeów (kolekcji) poświęcona tematom techniki, nauki czy odkryć. Najwięcej eksponatów zachowało się z dawnego Muzeum Transportu i Budownictwa (1906-1989), które w latach 80-tych ubiegłego wieku przekazano do nowo otwartego Niemieckiego Muzeum Techniki (1983).

Już samo położenie na terenie dawnego dworca towarowego Anhalter Bahnhof kwalifikuje muzeum do jednego z najciekawszych obiektów w Berlinie. Hala wejściowa, usytuowana w ceglanym budynku z 1908 roku, była dawniej siedzibą firmy, zajmującej się produkcją i rozwożeniem lodu do sklepów, hoteli czy fabryk (kiedy jeszcze nie znano lodówek).

Zachowały się również dwie lokomotywownie, które do dzisiaj pełnią, choć już tylko w muzealnym znaczeniu, swoje funkcje. W tym tysiącleciu dobudowano nowy pawilon, dobrze widoczny od strony kanału. Przeszklone fasady tworzą tutaj ostry kant, przywodząc na myśl wielki statek, który zacumował przy brzegu. Mieszczą się w nim działy żeglugi morskiej i lotnictwa. Ostatnia kondygnacja jest dostępna jako taras widokowy, z którego można zobaczyć częściową panoramę Berlina (przysłaniają ją nieco pobliskie biurowce).

Muzeum ma kilkanaście działów*: Chemia i Farmaceutyka, Energetyka, Technika Filmowa, Fototechnika, Historyczny Browar, Komunikacja Komunalna, Lotnictwo, Komunikacja (Media), Papiernictwo, Techniki Produkcji, Historia Automatyzacji i Komputerów, Kolejnictwo, Żegluga, Tekstylia. Niektóre z nich są bardzo rozbudowane, jak na przykład kolekcje aparatów telefonicznych, odbiorników radiowych i telewizorów w dziale z mediami, niektóre skupiają się na wybranym aspekcie jak rekonstrukcja pierwszego komputera na świecie.

Bardziej szczegółowy opis powstaje przy kawie, którą można mi postawić.

Niemieckie Muzeum Techniki (Deutsches Technikmuseum)

Tematyka: technika, komunikacja
Adres: Trebbiner Straße 9, 10963 Berlin (Kreuzberg)
Telefon: +49 30 902540
Www: technikmuseum.berlin
Godziny otwarcia: wt.-pt. 9.00-17.30, sb-nd., święta 10.00-18.00 (ostatnie wejście o 17.00)
Bilety wstępu: 8€ (4€), do 18 lat bezpłatnie, dostępne bilety rodzinne i bilety grupowe ze zniżką
Audio-przewodniki: dostępna bezpłatna aplikacja na telefon/tablet po polsku (Android lub iOS: Deutsches Technikmuseum) funkcjonująca jako pełny audio-przewodnik, najlepiej załaduj treści przed wyjazdem, w tej chwili z powodu przebudowy muzeum nie oferuje audio-przewodników na miejscu

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Minimum to dwie godziny na główne ekspozycje (nagrania w aplikacji trwają półtorej godziny). Łącząc zwiedzanie z innymi obiektami, które są w cenie biletu, trzeba wziąć pod uwagę dodatkowy czas: park techniczny (+0,5h), Science Center Spectrum (dla dzieci, +1h) lub wystawa „Człowiek w drodze” (stare samochody, +1h).
Garderoba i bagaż: w hali wejściowej znajduje się garderoba oraz boksy na plecaki i torby. Plecaki każdego rodzaju i duże torby należy zostawić w szafce. Garderoba jest bezpłatna.
Toalety: znajdują się na parterze, przy kasach oraz na terenie muzeum. By skorzystać z tych przy kasach, nie trzeba mieć wykupionego biletu.
Gastronomia, sklepy: na terenie muzeum, w zabytkowej hali działa restauracja „Anhalt”. Obok jest sklep sieci Wasmuth, z pamiątkami, tematycznymi zabawkami i książkami. W budynku Spectrum jest kawiarnia i bar „Tor 25”.
Fotografowanie: w muzeum można fotografować bez doczepionej lampy błyskowej i statywu (z wbudowaną lampą błyskową można). Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp bezpłatny jest dla wszystkich poniżej 18 roku życia, wstęp ulgowy przysługuje m.in. studentom, nie ma zniżek dla seniorów, grupy powyżej 10 osób mają ulgowe bilety (dorośli 5 €/osoba, młodzież 2 €/osoba), są również bilety familijne. Więcej informacji na temat cen biletów wstępów na tej stronie.
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie muzeum, po niemiecku, po angielsku. Muzeum pozostaje zamknięte 1 maja, 24, 25 i 31 grudnia.
Wystawy czasowe: wystawy czasowe są organizowane regularnie nie tylko w muzeum, ale również w innych miejscach (np. na stacjach metra), zazwyczaj te muzealne nie powodują podwyższenia cen biletów wstępów. Z informacjami i kalendarzem wystaw można się zapoznać na tej stronie.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym?
(1) W Niemieckim Muzeum Techniki obowiązuje berlińska karta rabatowa WelcomeCard (zniżka 37%) oraz (2) 3-dniowa karta muzealna, Museum Pass Berlin (można ją nabyć w kasie muzeum). (3) We współpracy z Muzeum Przyrodniczym obowiązuje następująca promocja dla turystów indywidualnych: po okazaniu opłaconego biletu (normalny/ulgowy) do jednego z tych muzeów, w drugim otrzymuje się bezpłatny bilet dla osoby towarzyszącej. Oznacza to, że przy dwóch osobach odwiedzających oba muzea płaci się za trzy bilety. Zwiedzanie nie musi być tego samego dnia. (4) W każdą pierwszą niedzielę miesiąca wstęp do muzeum jest bezpłatny dla wszystkich (więcej informacji).

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25 (Anhalter Bahnhof, ze stacji ok. 15 min pieszo )
U-Bahn: U1, U7 (Mökernbrücke), U1, U2 (Gleisdreieck)
Autobus: M29 (Schöneberger Brücke), ok. 5 minut pieszo

Zobacz położenie Niemieckiego Muzeum Techniki na mapie Google

To może również cię zainteresować

Prywatny film, pokazujący eksponaty z działu lotnictwa (bez komentarza)

Anna Seghers, Spuścizna po pisarzach

Nie ma bardziej odpowiedniego miejsca, by poznać bliżej twórczość artysty niż jego mieszkanie. Wielkim szczęściem jest, gdy można je zabezpieczyć w niedługim czasie po jego śmierci lub otrzymać w spadku po jednym lub dwóch pokoleniach, dbających o spuściznę przodka. Tak stało się w przypadku Goethego czy Schillera w Weimarze, gdzie w dużej mierze można oglądać oryginalne sprzęty i akcesoria pisarzy, mimo że żyli na przełomie XVIII i XIX wieku.

Zachowanie schedy po nawet dużo później żyjących artystach nie zawsze okazywało się proste, dlatego tym bardziej docenić trzeba dobrze utrzymane mieszkanie, w którym niemiecka pisarka Anna Seghers (1900-1983) przeżyła blisko trzy ostatnie dziesięciolecia swojego życia. Już dwa lata po śmierci, decyzją samej twórczyni, miejsce oddano pod kuratelę Akademii Sztuk Pięknych i udostępniono do zwiedzania.

Kim była Anna Seghers

Urodzonej w Moguncji, w rodzinie żydowskiego kupca i antykwariusza, Netty (ur. Reiling) nie szczędzono pieniędzy na edukację. W Heidelbergu i Kolonii studiowała historię sztuki, filozofię i sinologię. W 1925 roku wyszła za mąż za węgierskiego socjologa László Radványiego. Swoje pierwsze opowiadania opublikowała we frankfurckiej gazecie pod pseudonimem Seghers, od nazwiska ulubionego holenderskiego malarza Herculesa Seghersa. Szerokie uznanie przyniosła jej w 1928 roku pierwsza powieść, „Bunt rybaków z Santa Barbara”, za którą otrzymała nagrodę im. Heinricha Kleista – wówczas najważniejsze niemieckie wyróżnienie w dziedzinie literatury. W swoich dalszych powieściach i opowiadaniach Anna Seghers porusza tematykę niedoli, przemocy wobec najbiedniejszych, niesprawiedliwości społecznej, później również wojny i faszyzmu. Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku wraz z mężem i dwójką dzieci przeprowadziła się do Berlina. Jej działalność i żydowskie pochodzenie są powodem, dla którego już wkrótce musi wyjechać z hitlerowskich Niemiec. Z pomocą przyjaciół udaje jej się osiąść we Francji (1933). Nie zaprzestaje pisania jak i aktywnego udziału w środowisku niemieckich emigrantów, zakładając klub pisarzy, przygotowując międzynarodowe kongresy i wydając gazety. To we francuskich kawiarniach napisze powieść, która przyniesie jej największy rozgłos – „Siódmy Krzyż”. Sytuacja polityczna zmusza ją jednak do ponownej emigracji i jesienią 1940 roku wyjeżdża do Meksyku. Pełna publikacja „Siódmego krzyża” uda się najpierw po angielsku w Stanach Zjednoczonych i po niemiecku w Meksyku w 1942 roku. Później zostanie przetłumaczona na 42 języki, pojawi się nawet specjalna wersja dla amerykańskich żołnierzy, walczących na froncie w Europie.

W 1947 roku Anna Seghers powraca do Berlina, który jak całe Niemcy kontrolowany jest przez aliantów. Pomieszkuje w zachowanej części hotelu Adlon, w Zehlendorf, gdzie mieszkała przed wojną, u przyjaciół literatów Bertolda Brechta i Helene Weigel w Weißensee. Po powstaniu państwa enerdowskiego otrzymuje mieszkanie w Adlershof (Berlin wschodni) przy ulicy Altheiderstraße 21. Kiedy jednak powraca jej mąż z Meksyku i córka po studiach w Paryżu, rodzinie zrobi się dosyć ciasno. W 1955 roku przeprowadza się do nowego mieszkania, złożonego z dwóch mniejszych. przy ówczesnej Volkswohlstraße 81.

Nawet nazwa,ulicy Volkswohl (dosł. dobro publiczne) pasowała autorce. Po jej śmierci uhonorowano jej pamięć zmieniając nazwę na obecną (Anna-Seghers-Straße). Jej imieniem nazwano również wiele szkół i bibliotek (kiedy mieszkałam w Pfennfuhl, najbliższa biblioteka też nosiła jej imię, wówczas niewiele mi mówiące).

Wizyta w mieszkaniu, infomarcje praktyczne 2025

Do mieszkania Anny Seghers w Treptow wybrałam się w grudniu 2024, korzystając z pierwszej bezpłatnej niedzieli miesiąca. Zarówno zwiedzanie, jak i oprowadzanie przez przewodnika było bezpłatne. Niestety z powodu cięć budżetowych w 2025 roku nie przedłużono już tej ogólnoberlińskiej akcji, która umożliwiała zwiedzanie wielu muzeów za darmo w każdą pierwszą niedzielę miesiąca.

Jest jednak i dobra wiadomość. Członkowie stowarzyszenia opiekującego się spuścizną Anny Seghers postanowili zostawić możliwość zwiedzania mieszkania w pierwszą niedzielę miesiąca, choć już za opłatą. Wcześniej było to tylko możliwe we wtorki i czwartki i to raczej w godzinach, kiedy się pracuje (10-16). Jeśli we wtorek lub czwartek przypada święto państwowe i dzień wolny od pracy, muzeum pozostaje zamknięte.

Mieszkanie zwiedza się tylko z przewodnikiem, który oprowadza po niemiecku. Początek we wtorki i czwartki jest zawsze o pełnej godzinie. W niedziele są to stałe godziny, aktualnie: 11, 13 i 15. By skorzystać z oferty, należy się wcześniej zgłosić, wysyłając maila (adres na stronie). Dopiero potwierdzenie da nam pewność, że jesteśmy na liście. Przy moim oprowadzaniu było to 8 lub 10 osób razem.

Na dole, przy drzwiach do bloku jest domofon. Pracownik otwiera bez żadnych pytań i zostawia uchylone drzwi na górze. Do rozpoczęcia oprowadzania czeka się w pokoju pamięci (są tam wszystkie niemieckie wydania książek autorki oraz przekłady, również w języku polskim).

Przez pierwsze pół godziny opowiadana jest biografia Anny Seghers, oraz historia jej przeprowadzek, aż do obecnego mieszkania. Potem zwiedza się poszczególne pokoje, można wejść do kuchni i zajrzeć do łazienki. Oprowadzający nawiązuje do wielu wspomnień autorki wskazując na poszczególne dekoracje, obrazy czy meble. Bez pytania lepiej nie ruszać niczego na półkach.

I tyle. Jeśli masz kurtkę, torbę czy plecak, te zostawia się w korytarzu, tak jak będąc w gościach.

Mieszkanie jest do tego stopnia autentyczne, że w kuchni na stole wciąż leży cerata z lat 80. ubiegłego wieku. Anna Seghers nie chciała go zamienić nawet później, gdy będąc przewodniczącą Związku Pisarzy NRD, mogła przeprowadzić się do reprezentacyjnej willi w Berlinie-Niederschönhausen. Zmarła w 1983 roku.

Ogrom książek

Wchodząc do mieszkania, ma się wrażenie, jakby jego lokatorka opuściła je tylko na chwilę, udając się na targ czy spotkanie. W gabinecie, na szerokim biurku stoi podróżna maszyna do pisania, Remington – prezent od meksykańskich przyjaciół. Uwagę zwraca ogromna ilość książek na regałach, rozstawionych niemal w każdym pomieszczeniu i sięgających sufitu. Nawet w korytarzu, ponad framugami drzwi, zawieszono półki. Przed książkami rozstawione są liczne pamiątki z podróży, w tym ceramiczne zwierzątka jako „strażnicy” księgozbioru. Szczęśliwym trafem, mimo emigracji i przeprowadzek, udało się zachować egzemplarze nawet z lat młodości Anny, które przesyłane były z jednego końca Europy na drugi. Pozostawiony przez nią zbiór liczy sobie obecnie prawie 10 000 woluminów. Na ścianach zobaczyć można reprodukcje obrazów meksykańskiego przyjaciela, Diego Riviera. Jest też kopia odręcznie napisanego listu przez Heinricha Heine z 1848 roku, którego oryginał Anna otrzymała od ojca „na wszelki wypadek”, by w razie trudności na emigracji go spieniężyć. Autorka nigdy tego nie uczyniła, a list trafił do zbiorów Biblioteki Państwowej W Berlinie. Od pracowników fundacji, oprowadzających na miejscu, można dowiedzieć się więcej interesujących detali z życia pisarki, jej rodziny i przyjaciół.

W dawnym gabinecie męża Anny (zm. 1978) urządzona została niewielka wystawa z listami, wspomnieniami i zdjęciami. Zaprezentowano tam również wszystkie niemieckojęzyczne wydania książek Seghers i wiele przekładów na obce języki, między innymi pierwsze amerykańskie wydania „Siódmego Krzyża” (1942) i „Tranzytu” (1944). Na podstawie jej twórczości nakręcono też wiele filmów. Jednym z ostatnich jest właśnie „Tranzyt” (2018), którego reżyser Christian Petzold, osadził akcję we współczesnych czasach.

Mieszkanie po Annie Seghers nie jest może pierwszym punktem na szlakach turystycznych Berlina, ale… jest to wspaniałe i autentyczne miejsce Berlina (wschodniego) lat 50. ubiegłego wieku, warte odwiedzenia przez wszystkich, których twórczość autorki skłoniła do refleksji i rozważań nad motywami ludzkich postępowań. Być może będzie na odwrót, wizyta w mieszkaniu wzbudzi chęć przeczytania którejś z powieści lub licznych opowiadań, dostępnych w języku polskim. Polecam.

Co do moich osobistych wrażeń. Spodobała mi się idea stawiania figurek zwierzątek (pamiątek, prezentów) na półkach przed szeregami książek. Miało to nie tylko cel dekoracyjny, ale również zapobiegało wyciąganiu tomów z regału przez gości, czego autorka nie lubiła.

Seghers była sinolożką z wykształcenia, więc podczas długich opowieści przewodnika, szukałam wzrokiem książek o tematyce orientalnej. Miała sporo pozycji o Chinach, również o Japonii, ale z Korei wypatrzyłam tylko małą książeczkę, „Japan, Korea, China : Reisestudien eines Kunstfreundes” Petera Jessena. Pierwsze wydanie ukazało się w 1924 roku. Zostawiłam to do dalszych eksploracji.

Muzeum Anny Seghers (Anna-Seghers museum)

Tematyka: literatura NRD, wystrój wnętrz, NRD
Adres: Anna-Seghers-Str. 81, 12489 Berlin
Telefon: +49 30 6774725
Strona www: www.anna-seghers-museum.de
Godziny otwarcia: wt, czw., 10.00-16.00; każda pierwsza niedziela miesiąca (o godzinie 11, 13 i 15)
Uwagi: konieczne wcześniejsze zgłoszenie przez maila
Bilety wstępu: 5€ (2,5€)
Fotografowanie: w mieszkaniu nie wolno robić zdjęć
Toaleta: jest oryginalna i można skorzystać
Audio-guidy: nie, w cenie oprowadzanie przez pracownika (niem.)

Dojazd

S-Bahn: S45, S46, S8, S85, S9 (Adlershof, na tej trasie są częste remonty, zmiany, sprawdź wcześniej)
Tramwaj: 61, 63 (Adlershof)
Autobus: 162, 164, 260 (Adlershof)

Zobacz położenie Muzeum Anny Seghers na mapie Google

Źródła:
Fotografia: Bundesarchiv Bild 183-20131-0002, Berlin, Anna Seghers mit Bauarbeitern autorstwa Petera-Heinza Junge, udostępniona na licencji
CC BY-SA 3.0 DE
Karol Czejarek, Anna Seghers, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1986
R. Richter, F. Rother, A. Scharnhorst, Hier können Familien Kaffee kochen! Treptow im Wandel der Geschichte, be.bra verlag, Berln 1996
Klaus Bellin, Die Wohnung der Seghers, stan na 27.03.2025

Długa Noc Muzeów to impreza, której pierwsza edycja odbyła się w 1997 roku w Berlinie i którą z powodzeniem kopiują inne miasta oraz instytucje (np. Długa Noc Teatrów, Kościołów, Nauki, itd.). Idea jest prosta. Jeden bilet jest ważny do kilkudziesięciu placówek muzealnych od 18.00 w sobotę do 2.00 nad ranem w niedzielę. Czyni to razem osiem godzin zwiedzania, podczas których możesz wziąć udział w koncertach, pokazach czy dodatkowych oprowadzaniach z pracownikami naukowymi (tzw. Kuratorenführung).

Podczas Długiej Nocy pomiędzy muzeami krążą specjalne autobusy wahadłowe, są wyznaczone trasy, przystanki i godziny odjazdów. Ich trasy zmieniają się co roku. Przyznam, że kiedyś było ich więcej

W 2025 roku Długa Noc odbędzie się 30 sierpnia.

Poniższy wpis dotyczy roku 2023, aktualizacja pojawi się najpóźniej 1 sierpnia 2025 roku. Zapraszam.

Czy to się opłaca?

Zdecydowanie tak. Minusem są tylko straszne tłumy w mniejszych placówkach lub kolejki do tych bardziej popularnych. Jeśli ktoś chce maksymalnie wyciągnąć korzyści z możliwości tańszego zwiedzania w Berlinie, niech ma na uwadze kilka rzeczy.

Tańsze bilety

Bilety w przedsprzedaży są tańsze niż w dzień imprezy. Do dwóch tygodni przed Długą Nocą Muzeów zakupicie normalny bilet za 12€ zamiast 18€. Bilety dostępne są również online. UWAGA: okres promocyjnego zakupu biletów w 2023 roku już się zakończył.

Bezpłatne muzea

Najlepiej od razu wykluczyć muzea, które są bezpłatne w inne dni. Jeśli komuś zależy, może je odwiedzić w sobotę do 18.00 lub w niedzielę. Aktualizację muzeów na kolejny rok wstawiam zazwyczaj na przełomie lipca i sierpnia (informuję o tym na FB Przewodnik po Berlinie na Weekend). W 2023 roku w programie berlińskiej nocy takich placówek jest dwadzieścia:

• Abguss-Sammlung Antiker Plastik (Zbiór Antycznych Odlewów Gipsowych)
• Akademie der Künste (Akademia Sztuk Pięknych)
• Anti-Kriegs-Museum (Muzeum Antywojenne)
• Archenhold-Sternwarte (Obserwatorium Archenholda, bezpłatne muzeum)
• Dokumentationszentrum Flucht, Vertreibung, Versöhnung (Centrum Dokumentacyjne Ucieczka, Wypędzenie, Pojednanie)
• Deutscher Dom (Katedra Niemiecka, wystawa o niemieckiej demokracji)
• Gaslicht Kultur, e.V. (historyczne latarnie w parku Tiergarten)
• Futurium (wystawa interaktywna o różnych wariantach przyszłości)
• Informationsort Schwerbelastungskörper (Miejsce informacji o korpusie obciążeniowym)
• James Simon Galerie (Galeria Jamesa Simona, pawilon wejściowy Wyspy Muzeów)
• Jüdisches Museum (Muzeum Żydowskie)
• Museum Knoblauchhaus (życie mieszczańskie XIX wieku)
• Museum Kurt Mühlenhaupt (Muzeum Kurta Mühlenhaupta)
• Museum Pankow (Muzeum Okręgowe Pankow)
• Tieranatomisches Theater
• The temporary Bauhaus-archiv / Museum für Gestaltung (tymczasowa wystawa Bauhaus)
• Topographie des Terrors – Dokumentationszentrum (Centrum Dokumentacyjne Topografia Terroru)
• Tränenpalast (Pałac Łez – wystawa o życiu codziennym w NRD i dawnym przejściu granicznym na dworcu kolejowym Friedrichstrasse)
• Urban Nation Museum for Urban Contemporary Art (wystawa graffiti)
• Werkstatt Exilmuseum (siedziba Fundacji Muzeum Uchodźctwa, 'wolne tłumaczenie’)

Łączymy muzea w pobliżu

Wybierając muzeum warto zobaczyć, czy w pobliżu znajdują się kolejne placówki, które biorą udział w akcji. Podczas każdej muzealnej nocy są pewne centra, gdzie w odległości 5-10 minut spaceru położonych jest kilka muzeów.

Przykład z 2017 roku: interesuje nas Muzeum Muru (Berlińskiego). Normalnie wstęp do niego wynosi 14,5€. Poświęcamy mu około godziny. Z tematyką podziału Berlina powiązane jest również pobliskie Centrum Zimnej Wojny (normalnie 5€, ok. pół godziny) oraz Panorama Muru Asisi (10€, 15 min). Dodatkowo możemy zajrzeć do Muzeum Trabanta (5€, 20 min). Stąd jest też niedaleko do Niemieckiego Muzeum Szpiegostwa (12€, 1 godzina) W ten sposób w trzy godziny odwiedziliśmy 4 placówki zaoszczędzając 28,5€. A to tylko przykład.

Czas dojazdu

Planując wizytę w oddalonych od siebie muzeach, warto wziąć pod uwagę czas przejazdu oraz normalne ceny biletów wstępu. Może się okazać, że wstęp tam opłaca się w inne dni, a my nie stracimy dwóch godzin na dotarcie i powrót.

Atrakcje podczas nocy

Jeśli któraś placówka jest dla nas szczególnie interesująca, warto spojrzeć na jej program online lub w bezpłatnym informatorze. Prezentacje czy oprowadzanie przez przewodnika lepiej ograniczyć do jednego czy dwóch podczas nocy i dać sobie wystarczająco dużo czasu na przejazd. Odbywają się one głównie w języku niemieckim, choć coraz częściej muzea proponują je również po angielsku. W 2023 roku odbędzie się oprowadzanie w języku polskim po wystawie czasowej poświęconej życiu i twórczości Wolfa Biermanna w Niemieckim Muzeum Historycznym (20.30, trwa 30 minut).

Muzea w Berlinie z perspektywy przewodnika

Mieszkając w Berlinie, korzystałam z wielu możliwości, by na spokojnie zwiedzić muzea, dlatego w Długiej Nocy Muzeów uczestniczyłam rzadko. W ciągu 15 lat zdarzyło mi się indywidualnie ze trzy razy, a z autokarową grupą raz według ich wytycznych.

Miało to również związek z podejmowanymi przeze mnie licznymi letnimi podróżami po Niemczech. Z tego powodu w lipcu i sierpniu byłam przeważnie poza Berlinem. Jeśli już brałam udział w nocnym zwiedzaniu to po to, by w miarę szybko i tanio zapoznać się z szeregiem małych, prywatnych, zazwyczaj drogich muzeów. Działo się to wtedy, gdy normalna cena za bilet wydawała mi się nieadekwatna do zawartości lub tematyka nie przystawała do moich zainteresowań. Czasem wybierałam niedawno otwarte muzeum. Przeważnie były to niszowe placówki.

Program dla grupy autokarowej 2015

Na Długą Noc Muzeów w 2015 roku miałam mieć grupę autokarową, której zaproponowałam poniższy zestaw. Grupa miała to ograniczenie, że z autokaru mogła skorzystać dopiero po 22.00.

18.00.00-22.00

Muzea w następującej kolejności (poruszanie się komunikacją miejską)
Checkpoint Charlie (dawne przejście graniczne) – 2h
Do wyboru:

• Muzeum Muru Berlińskiego – 1h-1,5h
• Panorama Muru Asisi – 15 min
• Muzeum Trabanta – 20 min
• BlackBox Kaltes Krieg (Centrum Zimnej Wojny) – 20 min

Przejazd metrem – ok. 20 minut

• Muzeum Przyrodnicze (największy zachowany szkielet dinozaura z grupy giraffatitanów) – 45 min

Przejazd metrem i kolejką miejską lub tramwajem (ok. 25 min)

Wyspa Muzeów (1 lub 2 muzea do wyboru): – ok. 2h

• Nowe Muzeum (zbiory egipskie) – 1 h
• Bodemuseum (rzeźba od średniowiecza do XVIII wieku, numizmatyka) – 1 h
• Stare Muzeum (starożytna Grecja i Rzym) – 45 min
• Katedra Berlińska – 30 min
• Muzeum NRD – 30 min
• Niemieckie Muzeum Historyczne – 1 h

22.00-2.00

Przejazd autokarem pod pałac Charlottenburg (ok. 35 min)

• Pałac Charlottenburg – 23.30 (wejście tylko z oprowadzaniem)
• Bröhan Museum (Art Deco, secesja)

Ewentualnie, jeśli starczy czasu:

• Gemäldegalerie (Galeria Obrazów / Galeria Starych Mistrzów) lub Muzeum Żydowskie

Suma cen wstępów w normalny dzień to około 80€ (2015, bez ulg). Cena biletu wstępu do wszystkich muzeów w Długą Noc Muzeów wynosiła 18€ (12€). Bilet obowiązywał również w środkach transportu komunikacji miejskiej od 15.00 do 5 nad ranem.

Grupa niestety nie zebrała się, albo walczyła sama w tą noc, w każdym razie ja zostałam z wykupionym biletem i pełną swobodą wyboru muzeów wg własnych upodobań.

Długa Noc Muzeów, 29 sierpnia 2015

Berlińska Galeria

Na pierwszy ogień poszła Berlińska Galeria (Berlinische Galerie). Wizyta nieplanowo się przedłużyła, ponieważ o 19.00 było oprowadzanie przez kuratora po aktualnej wystawie. Temat: Planowanie i budowanie w Berlinie w latach 60-tych XX wieku.

Ta wystawa była odpowiedzialna m.in. za zabranie modeli z Hali Pamięci Kościoła Pamięci Cesarza Wilhelma (chwilowo były tam tylko zdjęcia), ale trwało to tylko do końca października (2015). Jeśli ktoś interesuje się powojenną architekturą, poleciłabym wystawę Radikal Modern (już zdjęta z programu, ale można nabyć katalog). Zazwyczaj wystawy czasowe berlińskiej galerii są poświęcone sztuce, architekturze i fotografii powiązanej ze stolicą Niemiec po 1875 roku. Wielkim plusem są prezentacje zagadnień związanych z najnowszą architekturą i planowaniem miasta, czego brakuje w innych miejskich muzeach.
www.berlinischegalerie.de

Centrum Zimnej Wojny

Z Berlińskiej Galerii powędrowałam pieszo w kierunku Checkpoint Charlie, by zajrzeć do niewielkiego Centrum Zimnej Wojny (BlackBox Kalter Krieg). Zostało one otwarte w 2012 roku i jak na temat, który prezentuje jest bardzo małe. Uzupełnieniem wystawy są wielkoformatowe zdjęcia z opisami wokół obiektu (te dostępne są bez opłat).

Sposobem prezentacji BlackBox przypomina mi nieco Dom Historii w Bonn (Haus der Geschichte), ale jak przypuszczam większość czytelników nie była ani w jednym ani w drugim, więc już wyjaśniam: dużo tekstu na tablicach, dużo kolorowego tła będącego częścią ekspozycji (flagi, plakaty, stylizowane ściany), kilkanaście ekranów z filmami i pojedyncze eksponaty. To może nieco przytłaczać na małej przestrzeni, ale Blackbox jest podobno tylko tymczasowym miejscem dla tej wystawy. Niemniej, kto chce pogłębić wiedzę na ten temat lub kontynuować wątek związany z murem berlińskim, ten na pewno znajdzie tu coś dla siebie. W centrum znalazła się również tablica poświęcona Solidarności.

Podczas Długiej Nocy Muzeów Blackbox był krótkim przystankiem dla rozeznania się na potrzeby strony internetowej. Normalnie lepiej zaplanować tam do 30 minut.
www.bfgg.de

Game Science Center

Dopiero po wyjściu znalazłam czas, by zajrzeć do informatora i poszukać dalszych ciekawych oprowadzań. Ułożyłam godzinowy plan, który jednak nie wypalił, ze względu na spóźnienia autobusów i lekki chaos orientacyjny (gdzie są przystanki specjalnych linii i w którą stronę jadą?!).

Znowu pieszo, bo zaledwie 10 minut spaceru dzieliło mnie od nowej placówki w Berlinie, mianowicie otworzonej w 2014 roku Game Science Center*. Nie wiem czemu wyobrażałam sobie, że jest to głównie prezentacja gier komputerowych z zamierzchłej przeszłości, czyli ery Atari i Commodore. Może pomyliło mi się z innym muzeum, ale takie miała przeświadczenie. Dopiero po wyjściu przeczytałam na stronie internetowej, że właściwie jest to centrum najnowszych technik komputerowych i ich zastosowań w interaktywnych grach!

Przyznam od razu, że słabo się tym interesuję, a w środku była masa ludzi. Znowu trafiłam na oprowadzanie po poszczególnych stanowiskach przez jednego z czterech założycieli centrum. Z jego opowiadań znać było pasję i uwielbienie do technicznych gadżetów. Wyraził też zachwyt taką popularnością podczas Długiej Nocy Muzeów, w jakiej placówce przyszło wziąć udział po raz pierwszy.

Game Science Center mnie nie przekonał. Przyznam, że gdybym zapłaciła pełną cenę za wstęp (14€, 2015), byłabym na pewno rozczarowana. W środku znajduje się kilkanaście stanowisk, przy których można się pobawić i tyle. Owszem, może zabawnie jest robić głupie miny i obserwować na ekranie, jak naszą mimikę naśladuje szop pracz, ale…

Nie wiem, możliwe, że komputerowi maniacy znajdą tam raj dla siebie. Większość instalacji można wypożyczyć i przenieść na domową lub firmową imprezę, by podwyższyć jej poziom. Dla mnie jest to miejsce do odwiedzenia przy okazji. Niemniej założycielom-pasjonatom życzę jak najlepiej!
www.gamesciencecenter.de

Berlin Story Museum

Z kolejnym punktem było lekkie zamieszanie. Przygotowując program dla grupy w przelocie zobaczyłam, że tej nocy będzie również otwarte muzeum poświęcone historii Berlina, w którym dawno nie byłam. Dla sprawdzenia, czy coś się w nim nie zmieniło, zakodowałam je sobie w pamięci. Chodziło mi o The Story of Berlin przy Kurfürstendamm 207 z ciekawą wizualnie prezentacją dziejów Berlina i zwiedzaniem bunkra z okresu Zimnej Wojny.

Trzy słowa: Story, Berlin, Bunker składają się jednak też na nazwę innego obiektu i początkowo myślałam, że organizatorzy Długiej Nocy Muzeów pozwolili sobie na mega-wpadkę, źle umieszczając to muzeum na mapie. Okazało się jednak, że w rzeczywistości chodzi o muzeum poświęcone historii Berlina i bunkier, tyle że z okresu drugiej wojny światowej. Ten był mi już znany.

To betonowy obiekt przy Schöneberger Str. 23a, w którym mieścił się niegdyś słynny Gabinet Strachu (Gruselkabinet) i który został przejęty przez Berlin Story (sklep, księgarnia, wydawnictwo i muzeum w jednym). W marcu tego roku do bunkra została przeniesiona wystawa o 800-letniej historii Berlina. Skoro byłam tak blisko, to postanowiłam zobaczyć jak to wygląda.

Ponownie trafiłam na oprowadzanie, tym razem przez samego szefa wydawnictwa, p. Wielanda Giebela. Autor wielu publikacji o Berlinie, wydawca, dziennikarz, tłumacz i fotograf, przedstawił na zewnątrz historię bunkra oraz dał krótkie wprowadzenie do muzeum. Następnie cała, bardzo liczna grupa, przeszła do pomieszczenia poświęconego drugiej wojnie światowej, gdzie były dalsze informacje o eksponatach, m.in. o 500-kg bombie.

Berlin Story Museum ma na wyposażeniu audio-przewodniki w 10 językach, niestety brak wśród nich polskiego. A ponieważ padła spontaniczna deklaracja, że bilety z Długiej Nocy Muzeów zachowają ważność również następnego dnia, zdecydowałam się ruszyć dalej, a tu wrócić w niedzielę (decyzja słuszna, bowiem nazajutrz nie było w ogóle ludzi).
www.berlinstory.de

Bauhaus

Kolejnym celem było Muzeum Wzornictwa i Archiwum Bauhaus. Założona przez Waltera Gropiusa na początku XX wieku szkoła, jest dla mnie pewnym fenomenem. Ilekroć wspominam o Bauhausie, pokazuję po drodze muzeum (nie jest zbyt dobrze widoczne z autokaru), znajduję wśród moich gości entuzjastyczne reakcje i potwierdzenia znajomości tematu.

Wszystkim Bauhaus kojarzy się z nowoczesną architekturą, krokiem milowym w dziejach sztuki i wzornictwa (szkoła działała kilkanaście lat), niektórym znane są nazwiska wykładowców, ale jak przychodzi co do czego, to na tym się kończy. Na czym polegał fenomen Bauhausu, mało kto potrafi sprecyzować. Dlaczego wypada o nim wiedzieć, jakimi dokonaniami zapisali się w historii przedstawiciele tej szkoły – z tym już jest problem. Byłam w Weimarze i Dessau, ale temat ten jest wciąż przede mną, zwłaszcza że pasjonuje mnie styl, któremu prekursorzy Bauhausu się przeciwstawiali, czyli historyzm.

Tutaj na oprowadzanie się spóźniłam, posłuchałam jedynie końcówki o krzesłach. Muzeum Bauhausu nie trzeba za bardzo przedstawiać. Jeśli ktoś jest zainteresowany, znajdzie tu wiele wartościowych informacji, ciekawych eksponatów, modeli, fotografii itd. Jeśli nie, może popatrzeć na przedmioty codziennego użytku z okresu międzywojnia, których wierne kopie znajdzie w muzealnym sklepie. Wystawa nie jest obszerna, wystarczy godzina do półtorej na zwiedzanie.

EDIT 2020: W międzyczasie doszłam już z Bauhausem do ładu, całkiem sprawnie prezentując temat podczas oprowadzania po Weimarze w 2018. Warto dodać, że w w 2019 roku Bauhaus obchodził 100. rocznicę powstania. Berlińskie muzeum pozostaje póki co zamknięte na czas przebudowy i remontu.
www.bauhaus.de

Muzeum Rzeczy

Na znacznie więcej rzeczy można sobie popatrzeć w Muzeum Rzeczy (Museum der Dinge). W klimatycznej kamienicy na Kreuzbergu przy Oranienstraße 25 wystawione są bowiem tysiące przedmiotów codziennego użytku od końca XIX wieku po czasy współczesne. Bez opisów, zgrupowane w witrynach wg różnego klucza, przeznaczenia, materiału, koloru, itd.

Mimo że muzeum zostało otwarte w 2007 roku było to moje odkrycie nocy, które szczerze mogę polecić jako alternatywę do placówek z wielką sztuką. Sama Oranienstraße jest kultową ulicą Kreuzbergu, dzielnicy o największym odsetku obcokrajowców w Berlinie, z wieloma klimatycznymi knajpami i instytucjami.
www.museumderdinge.de

Na koniec chciałam jeszcze zajrzeć do krypty w Katedrze Berlińskiej (Berliner Dom), z racji przeczytanych ostatnio biografii kilku Hohenzollernów. Niestety już o 1.30 wstęp nie był możliwy. O ile mi to jakoś bardzo nie przeszkadzało, bo byłam zmęczona, to wielu zagranicznych turystów odchodziło wyraźnie rozczarowanych.

Podsumowując, w ciągu Długiej Nocy Muzeów udało mi się zobaczyć sześć obiektów i uczestniczyć w trzech oprowadzaniach. To w porównaniu z kolejnymi latami całkiem niezły wynik. Wybrane przeze mnie obiekty nie należą do tych najbardziej obleganych, a i tak w większości z nich była masa ludzi. Mogę sobie tylko wyobrazić, co się działo na Wyspie Muzeów czy Forum Kultury (Kulturforum). Wydaje mi się, że warto przed imprezą przemyśleć plan, a zwłaszcza kolejność zwiedzania i w razie czego mieć również przygotowane alternatywy. Nawet dla kogoś obytego z muzealnym Berlinem, noc była wyzwaniem.

Muzeum Filmu i Telewizji w Berlinie, czy co wiemy o niemieckiej kinematografii

Kiedy podczas wycieczki pytam polskich turystów o niemiecki film, aktorów lub telewizyjne seriale, zazwyczaj nie otrzymuję zbyt wielu odpowiedzi. Ktoś przypomni sobie o Marlenie (Marlena Dietrich), ktoś inny wspomni z sentymentem filmy z Winnetou – a i to raczej po moich podpowiedziach.

Tymczasem reprezentantów X muzy, którzy zrobili karierę w Hollywood, wcale w kraju naszych sąsiadów nie brakuje. Warto wspomnieć chociażby, że Troję, Gniew Oceanu czy Air Force One wyreżyserował Wolfgang Peterson, muzyka Hansa Zimmera była dziesięciokrotnie nominowana do Oskara (raz z sukcesem za Króla Lwa), a Studio Filmowe w Babelsbergu (Poczdam) miało swój udział w takich produkcjach jak Bękarty Wojny, Grand Budapest Hotel czy Igrzyska Śmierci.

Początki w Niemczech czy Francji?

Niemieccy pionierzy kinematografii od początku tworzyli światową historię. Wielu kojarzy braci Lumière, francuskich wynalazców, którzy przy pomocy kinematografu prezentowali pierwsze filmy, ale mało kto przypomina już sobie o braciach Skladanowsky – równie zapalonych entuzjastach ruchomych obrazów. Urodzeni pod Berlinem Max i Emil, mieli nieco mniej szczęścia w biznesie, a skonstruowany przez nich projektor (bioskop) po kilku latach pokazów odszedł w zapomnienie i został zastąpiony przez nowocześniejsze urządzenia. Max Skladanowsky zajął się potem produkcją mini-książeczek obrazkowych, złożonych z poklatkowych zdjęć, które szybko kartkowane, ukazywały krótką historię. Jeden z takich egzemplarzy można obejrzeć w muzeum.

Nikt jednak nie odmówi braciom Skladanowsky sukcesu i pierwszego publicznego pokazu filmowego na świecie. Miał on miejsce w Berlinie, 1 listopada 1895 roku, w Varieté Wintergarten, dwa miesiące przed publicznym pokazem braci Lumière.

Nikt również nie zakwestionuje faktu, że najstarsze, działające do dzisiaj, studio filmowe, to właśnie to w dzielnicy Babelsberg w Poczdamie, a pierwszego Oskara w historii dla najlepszego aktora otrzymał Niemiec, Emil Jannings (1884-1950) i to od razu za dwa filmy jednocześnie!

Co ciekawego jest w muzeum?

Dlatego jest wiele powodów, by odwiedzić Muzeum Filmu i Telewizji w Berlinie. Poza fascynującą historią początków niemieckiej kinematografii, można obejrzeć ekspozycje poświęcone takim klasykom jak „Gabinet doktora Caligari” (1920) czy „Metropolis” (1927). Wspomniany Emil Jannings zagrał między innymi nieszczęsnego profesora w „Błękitnym Aniele” (1930) – produkcji, która uczyniła z Marleny Dietrich (1901-1992) światową sławę.

Muzeum to mus dla fanów Marleny Dietrich. Znajdą tu oni obszerną wystawę poświęconą życiu i twórczości aktorki, która udzielała się również śpiewając na scenie. Pośród wielu osobistych przedmiotów, listów i wspomnień, znaleźć można też niepozorną chińską laleczkę – rekwizyt z filmu „Szanghaj Ekspres” (1932) i zarazem talizman aktorki. Osobne pomieszczenie zajmują stroje divy, w których grała na planie, występowała na scenie i różnych uroczystościach. Jest tu między innymi stylizowany na mundur kostium, w którym podróżowała na tyłach frontu wraz z amerykańską armią w 1945 roku. Po sukcesie „Błękitnego Anioła” Marlena wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, a w 1939 roku przyjęła amerykańskie obywatelstwo.

Kino lat 30. ubiegłego wieku

Lata 30. ubiegłego wieku to bowiem w niemieckiej kinematografii zestawienie dwóch światów. Emigracji tych, którzy nie chcieli lub nie mogli tworzyć pod rządami nazistów oraz powstałych produkcji wg wytycznych Izby Kultury Rzeszy, kierowanej przez Josepha Goebbelsa. Do zagorzałych fanów Adolfa Hitlera należała między innymi Leni Riefenstehl (1902-2003), która zaoferowała mu swoje usługi jako reżyser. Wielka makieta stadionu olimpijskiego w muzeum ma podkreślić znaczenie nowatorskich technik dla historii filmu, jakie Riefenstehl zastosowała przy kręceniu dwuczęściowej kroniki „Olimpiada” (1938). Tuż obok przedstawione zostały losy aktorów żydowskiego pochodzenia, którzy udali się na emigrację lub zginęli w obozach koncentracyjnych. Ci, którzy mogli i chcieli pozostać w branży filmowej III Rzeszy, po wojnie najczęściej spotykali się z odmową zatrudnienia, a nawet zakazem wykonywania zawodu.

Podzielone Niemcy

Prezentacja powojennej filmografii Niemiec to również ekspozycja ukazująca podział kraju. Szczególnie widoczne jest to na wystawie o kultowej serii westernów, kręconych niezależnie w obu częściach Niemiec. Któż nie kojarzy wodza Apaczów, Winnetou, w rolę którego po zachodniej stronie wcielił się francuski aktor, Pierre Brice (1929-2015), a po wschodniej Serb Gojko Mitić (1940). Co ciekawe, zarówno producenci z RFN jak i NRD kręcili plenerowe sceny głównie w dawnej Jugosławii.

I współczesne kino

Ostatni dział w historii niemieckiej kinematografii obejmuje filmy realizowane już po zjednoczeniu Niemiec. Są wśród nich kasowe hity, np. „Biegnij Lola, biegnij” (1998), międzynarodowe koprodukcje („Pachnidło” 2006) jak i obrazy znane raczej tylko niemieckojęzycznej publiczności – „Requiem”, „Fałszerze”, „Schtonk!”, by wymienić kilka, wartych obejrzenia przykładów.

O telewizji słów kilka

Osobny, choć powierzchniowo nieco mniejszy dział, poświęcony jest niemieckiej telewizji. W „Tunelu Czasu” dość obszernie zaprezentowano najważniejsze wydarzenia, włączając w to pierwsze, jeszcze dziewiętnastowieczne próby stworzenia medium przekazującego obraz w czasie rzeczywistym.

Również na tym polu Niemcy mają wybitne osiągnięcia (Nipkow), choć przyćmione nieco przez nazistowską propagandę. Pierwszy regularny program telewizyjny o wysokiej jakości obrazu zaczęto nadawać od marca 1935 roku w Niemczech, a do popularności nowego środka przekazu przyczyniła się berlińska olimpiada w 1936 roku. W tak zwanych „izbach telewizyjnych” nadawano na żywo relacje z wydarzeń sportowych dla tysięcy widzów.

Kiedy po drugiej wojnie światowej odbiornik telewizyjny stał się bardziej dostępny, przekazy na żywo z ważnych wydarzeń nadal skupiały rzesze widzów, choć już częściej w domowym zaciszu. W berlińskim muzeum można obejrzeć historyczne relacje, m.in. z koronacji królowej Elżbiety II, przemowy J.F Kennedy’ego w Berlinie, lądowania na Księżycu, pierwszego zwycięstwa Borisa Beckera na Wimbledonie czy pogrzebu Jana Pawła II.

Dla kogo muzeum?

Podsumowując, wizyta w Muzeum Filmu i Telewizji w Berlinie będzie na pewno ciekawa dla fanów wczesnego kina, Marleny Dietrich i historii telewizji. Uwagę przyciągnie wiele plakatów filmowych i rekwizytów z planu, stroje Marleny Dietrich, rekonstrukcje innych filmowych kreacji, a do tego efektowna Sala Lustrzana, gdzie na wyłożonych ekranami ścianach, suficie i częściowo podłodze pokazywane są fragmenty programów telewizyjnych.

Muzeum Filmu i Telewizji (Museum für Film und Fernsehen)

Tematyka: film, telewizja, historia
Adres: Potsdamer Straße 2, 10785 Berlin
Telefon: +49 30 3009030
Strona www: www.deutsche-kinemathek.de
Godziny otwarcia: aktualnie zamknięte na czas remontu, planowane otwarcie jesień 2025
Bilety wstępu: 9€ (5€), do 18 lat bezpłatnie
Audio-przewodniki po polsku: nie. W innych językach 2€. Dostępna jest bezpłatna aplikacja po angielsku/niemiecku: Deutsche Kinemathek Audio Guide.

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Około 1-2 godzin.
Garderoba i bagaż: tak, na poziomie wejścia i kas. Garderoba jest bezpłatna. Na najniższym poziomie (2UG) znajdują się szafki na bagaże.
Toalety: na najniższym poziomie, obok restauracji (w praktyce nie trzeba mieć biletu, aby z niej skorzystać).
Gastronomia, sklepy: w budynku jest restauracja Ki-Nova. Sklep z pamiątkami i bardzo bogatym wyborem literatury. Muzeum mieści się w nowoczesnym kompleksie przy Placu Poczdamskim, gdzie znajdują się dalsze restauracje, kawiarnie i imbisy.
Fotografowanie: w muzeum nie wolno fotografować
Święta kościelne i państwowe: jeśli nie jest podane inaczej, muzeum jest przeważnie czynne w święta, zobacz informacje dla odwiedzającego
Wystawy czasowe: wystawy czasowe są organizowane regularnie i zwykle nie powodują podwyższenia cen biletów.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? (1) Z kartą rabatową WelcomeCard, City Tour Card otrzymuje się bilet za 5€. (2) Muzeum jest również ujęte w ofercie 3-dniowej karty muzealnej, Museum Pass Berlin (można ją nabyć w kasie muzeum). (3) W każdą pierwszą niedzielę miesiąca wstęp do muzeum jest bezpłatny dla wszystkich (więcej informacji).

Dojazd:

S-Bahn: S1, S2, S25, S26 (Potsdamer Platz)
U-Bahn: U2 (Postdamer Platz)
Autobus: M48, M85, 200, 300 (Varian-Fry-Str./Postdamer Platz)

Zobacz położenie Muzeum Filmu i Telewizji na mapie Google

Muzea w Berlinie. Tylko trzy…

Muzea w Berlinie, ale tylko trzy? Wiem, że indywidualne wycieczki do Berlina, to najczęściej jedno- lub dwudniowe wypady i wierzcie mi, dłuższa lista muzeów nie będzie Wam potrzebna. Jeśli jednak Berlin zajmuje na Waszej liście szczególne miejsce i odwiedziliście go już kilka razy, bądź zamierzacie to uczynić, mogę temu tylko z radością przyklasnąć. Dla Was mam przygotowane małe rozszerzenie trzypunktowej listy, w zależności od zainteresowań.

Do rzeczy. Berlin ma ponad 150 muzeów. Jeden kompleks znajduje się liście światowego dziedzictwa UNESCO. Chodzi tu oczywiście o Wyspę Muzeów (Museumsinsel) z pięcioma placówkami poświęconymi głównie sztuce i architekturze starożytnej. Żeby być dokładnym, również obiekty Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia mają powyższy status (np. Pałac Charlottenburg).

Jak przystało na stolicę kraju, muzeów poświęconych historii jest znacznie więcej, począwszy od lokalnych, przez miejskie i krajowe. Tematy przyrodnicze czy techniczne też są dobrze reprezentowane. Ponadto, jest też szereg prywatnych muzeów, niekiedy o dość oryginalnej tematyce, by wspomnieć na przykład Muzeum Konopi, Muzeum Kotów czy Muzeum Gejów.

które trzy muzea w Berlinie znajdują się na mojej uniwersalnej liście?

Oto odpowiedź.

• Stara Galeria Narodowa (Alte Nationalgalerie) — kocham za cudowne pejzaże niemieckich romantyków, za kilka dzieł francuskich impresjonistów, za „księżniczki” Schadowa, przed którymi mogłabym stać godzinami i za „Walcownię żelaza” Menzela, która zgina w pół. Wreszcie za piękną klatkę schodową, odrestaurowane wnętrza i architektoniczną zewnętrzną całość. Nie interesujecie się sztuką? Nie szkodzi, ja też nie za bardzo. Mój opis już niedługo, a póki co zapraszam na oficjalną stronę muzeum.

• Niemieckie Muzeum Techniki (Deutsches Technikmuseum) — placówka powstała w latach 80. ubiegłego wieku, więc daleko jej do Centrum Kopernika pod względem interakcji, ale jest co oglądać i raz po raz wpadać w zachwyt nad ludzkim umysłem. Mozolna droga w celu usprawnienia ludzkiej komunikacji jest tu przedstawiona jak mało gdzie. Można też wpaść na chwilę do starego browaru. Albo pokręcić się wśród samych słodyczy (obszerna wystawa poświęcona wytwarzaniu cukru). Kopernika też znajdziemy — na starym banknocie, w jednej z szafek, gdzie ukryto kasę z całego świata. A znalazły się tu dlatego, że ujęto na nich motywy ze świata nauki i techniki. Zdziwicie się, jak wiele tego. Niemieckie Muzeum Techniki.

• The Story of Berlin — fajne muzeum było, ale się skończyło. Przynajmniej na razie. Otwarcie przekładane jest z roku na rok, ostatnia aktualizacja to jesień 2023 roku. Szkoda. Zrobić interesujące muzeum o historii miasta jest sztuką. Zrobić je tak, by było ciekawe dla nieznających języka niemieckiego obcokrajowców, jest jeszcze większą sztuką. Muzeum (takie jakie było) podzielone jest na przestrzenie, gdzie zamiast tekstu przemawiają dekoracje i liczne eksponaty. Największym z nich jest oryginalnie zachowany bunkier przeciwatomowy z ubiegłego wieku. Przewodnik (tylko w bunkrze) opowiada masę ciekawych rzeczy, niestety jedynie po niemiecku. Wystawa obecnie jest w trakcie remontu (prawdopodobnie do jesieni 2023 roku, może potrwać dłużej). Nad alternatywą myślę, ale miejcie to miejsce w pamięci.

Ale jak to? Bez Pergamonu i Nefretete?

A tak. Pergamon, póki co, sam jest bez Pergamonu, bo muzeum przechodzi gruntowny remont i tylko część pomieszczeń jest dostępna. Niestety, to akurat ta bez ołtarza. Taka sytuacja potrwa przynajmniej do 2025 roku (też przekładali wielokrotnie). A popiersie królowej Nefretete (Nowe Muzeum), jeśli chcesz zobaczyć, to i tak zobaczysz, na co Ci moje rekomendacje. Do listy chciałabym dorzucić jakiś trzeci klasyk-mus, ale na razie nie potrafię znaleźć. Hmm, mur berliński trzeba zobaczyć, ot co, ale to zupełnie inna kategoria stołecznych klasyków.

Interesuje mnie historia, ale niekoniecznie niemiecka

Chcąc poszerzyć horyzonty, albo wzbogacić się o kilka ciekawych historii polecam (1) Muzeum Muru (Mauermuseum). Jego tematyka daleko wykracza poza historię Niemiec, obrazując obszernie sytuację w powojennej Europie. Podobnie można potraktować wizytę w (2) Muzeum Żydowskim (Jüdisches Museum Berlin, wstęp wolny na stałą wystawę). I jako trzecie dorzuciłabym jeszcze (3) Niemieckie Muzeum Szpiegostwa (Deutsches Spionagemuseum). Ale uprzedzam, wizyta we wszystkich trzech podczas krótkiego pobytu, to nie najlepszy pomysł. W każdym z nich jest sporo przykuwających uwagę informacji i zajmujących czas ekspozycji. Aha, i poza Żydowskim, to nie są najtańsze muzea.

Jakieś ładne rzeczy…

A proszę, tego w Berlinie jest akurat pod dostatkiem. Nie tylko ładne, ale wręcz kunsztownie wykonane przedmioty znajdują się w (1) Muzeum Rzemiosła Artystycznego (Kunstgewerbemuseum). Dla ambitnych (2) Muzeum Wzornictwa Bauhausu (Museum für Gestaltung) z odlotowymi lampami, krzesłami i maszynkami do parzenia kawy. A mało znaną i ukrytą perełką jest (3) Muzeum Przedmiotów (Werkbundarchiv – Museum der Dinge) stanowiące archiwum Niemieckiego Związku Twórców. Setki, jak nie tysiące zgromadzonych przedmiotów codziennego użytku, i ładnych i brzydkich, śmiesznych i budzących wspomnienia. Prezentowana jest tam masowa produkcja XIX i XX wieku i ciekawie jest ją porównać z rzemiosłem artystycznym wspomnianym powyżej. Wszystkie trzy placówki są do ogarnięcia w jeden dzień i nawet położone stosunkowo niedaleko siebie (jak na Berlin).

A jakieś ładne rzeczy w ładnych wnętrzach?

Wnętrza to przede wszystkim pałace, więc zapraszam do (1) Charlottenburga (Stary Pałac, Nowe Skrzydło i Belweder). Warto wybrać się też nieco dalej za śródmieście, do (2) pałacu w Köpenick (Kunstgewerbemuseum Schloss Köpenick), którego pomieszczenia stanowią drugi oddział Muzeum Rzemiosła Artystycznego. I, jeśli jeszcze nie byliśmy, to spośród „unescowych” muzeów należy wybrać to na samym cyplu wyspy — (3) Muzeum im. Bodego (Bodemuseum). Wg mnie są tam najładniejsze wnętrza spośród wszystkich placówek kompleksu, do tego rzeźba, monety i trochę bizantyjskiego kunsztu.

A przepraszam, jak żyli berlińczycy 100 lat temu?

O, to jest dopiero ciekawy temat. Być może, tak jak ja, jesteście wielkimi fanami tzw. okresu grynderskiego (bardzo dosadnie wzięte określenie z niemieckiego Gründerzeit, 1870-1914). Wówczas koniecznie powinniście się wybrać do (1) Muzeum Grynderskiego w dworku Mahlsdorf (Gründerzeitmuseum im Gutshaus Mahlsdorf). To prawdziwa podróż w czasie w pomieszczeniach urządzonych tak, że tylko filmy kręcić. Przewodnicy obszernie wyjaśniają zastosowanie wielu przedmiotów codziennego użytku. Jest oryginalna knajpa i „izba dziwki”. O kilka klas społecznych wyżej można przenieść się w (2) pałacu Britz (Schloss Britz), należącym niegdyś do hrabiów von Hertzberg. Dostojniej, okazalej, ale nie pompatycznie. Wreszcie, czasy nieco wcześniejsze, ale też XIX wiek — położony tuż pod wieżą telewizyjną (3) Knoblauchhaus. I nie chodzi tu o żadne czosnkowe eksponaty (Knoblauch, niem. czosnek), tylko o będącą w posiadaniu domu rodzinę Knoblauch. Ot, życie codzienne zamożnych mieszczan.

To jeszcze jakieś odloty i na razie wystarczy

Muzeum Konopi (Hanfmuseum), muzeum poświęcone zespołowi muzycznemu „Ramones” (Ramones Museum Berlin, jedyne takie na świecie), Muzeum Niezwykłych Przedmiotów (Museum der Unerhörten Dinge), Berlińskie Muzeum Magii (Magicum – Berlin Magic Museum), Muzeum Liternictwa (Buchstabenmuseum) — przepraszam, byłam tylko służbowo wśród konopi, ale nic nie pamiętam ;). A Niemieckie Muzeum Currywursta (czyli słynnej kiełbaski z grilla z sosem pomidorowym z curry) polecałam tylko przy okazji jakiegoś kombi biletu, np. karty muzealnej albo Długiej Nocy Muzeów. Inaczej drogo. EDIT 2019: drogo było i zamknęli tego currywursta. Nawet nie zdążyłam go opisać. Ale po co w Berlinie muzeum, skoro niektóre budki z currywurstem są tysiąc razy lepsze niż wykonana na siłę ekspozycja.

Pałac Charlottenburg – żarliwa, ale krótka miłość Fryderyka II

Fryderyk II (1712-1786), choć nigdy nie poznał swojej babki, królowej Zofii Charlotty (1668-1705) zawsze wyrażał się o niej z szacunkiem i respektem. Poprzez zamiłowanie do muzyki, filozofii i sztuk pięknych była mu bliską duchowo osobą. Zaraz po koronacji w 1740 roku polecił rozbudowę jej pałacu o wschodnie skrzydło, w którym planował swoją letnią rezydencję.

Jeszcze w trakcie prac wykończeniowych Fryderyk porzucił jednak Charlottenburg na rzecz pałaców w Poczdamie (miejskiego na zimę i letniej rezydencji Sanssouci). Za Berlinem nigdy nie przepadał (Charlottenburg do 1920 roku był osobnym miastem). Okazała rezydencja służyła odtąd tylko uroczystościom rodzinnym.

Podczas wojny siedmioletniej (1754-1763) została splądrowana przez wojska austriackie i rosyjskie. Rozkradziono obrazy i potłuczono rzeźby, demolując wnętrza. Część z wyposażenia znaleziono porzucone w ogrodzie, a część ocalała tylko dzięki swoim wielkim rozmiarom. Wiele obrazow i drogocennych draperii zostało jednak pociętych szablami dla rozrywki. Po zawarciu pokoju, komnaty odnowiono, a utracone obrazy zastąpiono przypadkowymi, by zakryć puste przestrzenie. Mimo, że styl rokoko był już przestarzały, Fryderyk pozostał mu wierny do końca życia.

Miłosne gniazdko

Większe zainteresowanie Nowym Skrzydłem jako rezydencją wykazał następca Fryderyka II, jego bratanek Fryderyk Wilhelm II (1744-1797). Już w 1788 roku rozpoczęła się zmiana dekoracji. W kwaterach na parterze dominowały odtąd nowe klasycystyczne akcenty, greckie, rzymskie i etruskie. Przy tych pracach, jak i urządzaniu kwater zimowych na piętrze aktywnie uczestniczyła długoletnia metresa władcy, Wilhelmina von Encke. Wystrój pokojów imitował pawilony w ogrodzie, sufity przypominały płachty namiotów. Do tego mnóstwo wzorów w drobne kwiaty z małymi ptaszkami na gałęziach, które dzisiaj może nieco odstręczać i przytłaczać. Fryderyk Wilhelm II nie miał zbyt dużo czasu, by cieszyć się nowymi komnatami. Po jego śmierci do pałacu wprowadziła się nowy król Fryderyk Wilhelm III i jego małżonka Luiza (1776-1810).

Pałac Charlottenburg i bezwstydny Napoleon

Najbardziej widoczną zmianą w dekoracjach stylu z tego okresu jest komnata sypialna królowej Luizy, którą zaprojektował Karol Fryderyk Schinkel, najwybitniejszy architekt pruski pierwszej połowy XIX w. Prawdopodobnie, nowy wystrój i renowację przeprowadzaono na życzenie królowej. Pałac Charlottenburg w 1806 roku był oblegany przez francuskie wojska, a sam Napoleon rozgościł się w starej sypialni królowej. Ten fakt jak i nieposkromiona ciekawość Francuza grzebiącego w prywatnych rzeczach i korespondencji królowej nie przysporzył mu popularności na pruskiej ziemii. Romantyczny wystrój komnaty można bez trudu dzisiaj rozpoznać i wyróżnić wśród innych pałacowych pomieszczeń.

Muzeum, wojna i Margarethe

W kolejnych latach Nowe Skrzydło było wykorzystywane sporadycznie, nie mając stałych lokatorów. Po pierwszej wojnie światowej urządzono tu pałacowe muzeum, ale pozostało ono w cieniu berlińskiego pałacu miejskiego i poczdamskich rezydencji. Nie przeprowadzano też większych renowacji, czy odtworzenia oryginalnego wyposażenia.

W czasie drugiej wojny światowej, szczególnie podczas bombardowania w listopadzie 1943 roku, Nowe Skrzydło zostało zniszczone. Ostały się tylko ściany bez dachu, wnętrza wypalił ogień. W kilku pomieszczeniach, ulokowanych bliżej centralnej części pałacu, zachowały się fragmenty wewnętrznych dekoracji ścian.

Pierwsze prace zabezpieczające udało się przeprowadzić już w 1946 roku dzięki pomocy rządu brytyjskiego (zasiadający na tronie brytyjskim i Hohenzollernowie mają wspólnych przodków) i niezłomności powojennej dyrektor Margarethe Kühn. Odbudowa potrwała do 1962 roku. Wyposażanie i przywracanie blasku pałacowym komnatom znacznie dłużej. Po ostatniej renowacji w latach 2013/2014 pałac został ponownie udostępniony odwiedzającym.

Pałac Charlottenburg. Nowe Skrzydło (Schloss Charlottenburg – Neuer Flügel)

Tematyka: Hohenzollern, architektura
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 30 320910
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 10.00-16.30 (IV-X), 10.00-17.30 (XI-III)
Wstęp: 12€ (8€)
Audio-guidy: niem., ang., fr., wł., hisz. (brak po polsku)

Na co koniecznie trzeba zwrócić uwagę

• Złota Galeria (Goldene Galerie) – największa i najbardziej reprezentacyjna sala w pałacu. Nigdzie indziej, w Berlinie czy Poczdamie, nie zobaczymy w takich rozmiarach przykładu fryderycjańskiego rokoko (nie szkodzi, że to tylko kopia). 42-metrowa sala ze ścianami wyłożonymi zielonym marmurem stiukowym i filigranowymi pozłacanymi ornamentami przywodzi na myśli fantazyjny ogród marzeń
• Biała Sala (Weißer Saal) – właściwie sala ta, pełniąca funkcję jadalni, była wyłożona różowawym marmurem ale ten wyblakł jeszcze w XIX wieku. Pozłacane motywy – alegorie czterech pór roku – ponad drzwiami zapowiadają bogaty wystrój Złotej Galerii, do której ta sala pozostaje architektonicznie i wizualnie uporządkowana
• Kolekcja obrazów Jean-Antoine Watteau – w pałacu Charlottenburg (i Nowym Pałacu w Poczdamie) znajduje się największa kolekcja tego francuskiego artysty (1684-1721), między innymi tzw. berlińska wersja „Odjazdu na Cyterę”, „Pasterze”, „Szyld sklepu Gersainta”

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? 1-2 godziny

Garderoba i bagaż: przy kasach znajduje się bezpłatna garderoba, gdzie trzeba zostawić większe torby i plecaki. Przed wejściem, niczym na lotnisku znajduje się metalowa ramka, gdzie można sprawdzić czy nasza torebka się tam mieści (nie jest duża). Zimą pracownicy uprzedzają, że w pałacu jest zimno (po renowacji obniżono temperaturę do 15 stopni) i można wejść na sale w wierzchnim odzieniu.

Toalety: obok stanowiska do odbioru audio-przewodników znajduje się bezpłatna toaleta, w praktyce nie trzeba mieć biletu, aby z niej skorzystać.

Gastronomia, sklepy: przy kasie znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą.

Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).

Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji.

Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.

Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum. Koszt: 17€ (9€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskają dodatkowe 25% zniżki, co już w ogóle jest szaleństwem. Są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci) za 25€.

Dojazd

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod Dworca Zoologischer Garten, a na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz.

Zobacz położenie Pałacu Charlottenburg na mapie Google

Reportaż TV.Berlin z Nowego Skrzydła Pałacu Charlottenburg i wywiad z kasztelanem pałacu, Rudolfem Scharmann

Źródła:
Elke Kimmel, Ronald Oesterreich, Charlottenburg im Wandel der Geschichte, berlin edition, Berlin 2005
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg Königliches Preußen in Berlin, Prestel, Berlin 2006
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006

Pałac Charlottenburg. W królewskim stylu

Pałac Charlottenburg to wiernie odbudowana dawna rezydencja Hohenzollernów, wzniesiona pod koniec XVII wieku, ale zniszczona w czasie wojny. Wybierasz się do Berlina pierwszy raz? Koniecznie zobacz pałac z zewnątrz i zaplanuj spacer po ogrodach. Nie zajmie Ci to więcej niż godzinę. Jeśli chcesz zwiedzić wnętrza, ułatwi Ci to multimedialny przewodnik w języku polskim w cenie biletu. Dowiesz się z niego sporo o stylu życia i upodobaniach członków rodziny królewskiej.

Spośród dawnych rezydencji Hohenzollernów Charlottenburg jest największym muzealnym pałacem w Berlinie. Być może w śródmieściu rzucił Ci się już w oczy nowo odbudowany zamek miejski (Berliner Schloss). Wiedz jednak, że to tylko rekonstrukcja jego zewnętrznych fasad. Pomieszczenia w środku mają współczesny układ, dopasowany pod muzea, liczne wystawy i sale użytkowe. Nie ma tam komnat o historycznym wyglądzie, dlatego po „pruski blask i splendor” turyści nadal udają się do Charlottenburga lub Poczdamu.

Pałac Charlottenburg podlega Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia. Będę używać tu skrótu SPSG od niemieckiej nazwy Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg. Do  zwiedzania jest kilka obiektów, które tworzą kompleks pałacowo-parkowy. Są to Stary Pałac, Nowe Skrzydło, Nowy Pawilon (nazywany dawniej Pawilonem Schinkla), Belweder (obecnie zamknięty do odwołania) i Mauzoleum.

Od książecej rezydencji do królewskiego pałacu

Historia pałacu zaczyna się od skromnej, dwukondygnacyjnej budowli, wzniesionej dla żony księcia elektora Fryderyka III, Zofii Charlotty (1668-1705). Latem chętnie korzystała ona ze swojej prywatnej rezydencji, gromadząc wokół siebie literatów, muzyków, filozofów i ludzi nauki. Zaprojektowany przez Johanna Arnolda Nehringa pałacyk nosił nazwę Lietzenburg od pobliskiej wsi Lietzen. Jeszcze przed  ukończeniem rezydencji, księciu Fryderykowi udało się podnieść swój status. W styczniu 1701 roku koronował siebie i żonę na króla i królową w Prusach. To wydarzenie przyczyniło się do dalszej rozbudowy pałacu.

Po niespodziewanej śmierci królowej w 1705 roku, rezydencję przemianowano na Charlottenburg, a okolicznym zabudowaniom nadano prawa miejskie. Z tego prywatnego i położonego raczej na uboczu pałacu król uczynił oficjalną rezydencję, nadając wnętrzom i fasadom odpowiedni splendor. Wówczas to powstały między innymi Gabinet Porcelany, kaplica oraz rozpoczęto montaż słynnej Komnaty Bursztynowej (tak, o tej zaginionej mowa). Dziedziniec obejmowały dwa skrzydła i reprezentacyjne ogrodzenie, a dotychczasowy płaski dach ozdobiła wieża z kopułą.

Wykorzystywany tylko okazjonalnie

Dla kolejnego władcy, Fryderyka Wilhelma I, pałace i kosztowności znaczyły niewiele. Król nie miał ochoty wydawać pieniędzy na puste rezydencje lub ich rozbudowę. Panele i wyposażenie Komnaty Bursztynowej zostały spakowane w skrzynie i wysłane jako prezent do cara Rosji, Piotra Wielkiego. Z reprezentacyjnych pomieszczeń korzystano tylko okazjonalnie podczas rodzinnych uroczystości.

Pałacem Charlottenburg na nowo zainteresował się syn „króla-żołnierza”, Fryderyk II, który w 1740 roku wstąpił na tron. Choć nigdy nie poznał swojej babki, była mu bliska duchowo poprzez te same zainteresowania i upodobania do spotkań z ludźmi sztuki, nauki i literatury. Zarządził zatem rozbudowę pałacu o tak zwane Nowe Skrzydło, które stanowiło pendant do wzniesionej wcześniej oranżerii. Jednak po ukończeniu Sanssouci w Poczdamie, władca wolał spędzać więcej czasu tam, a Charlottenburg znów stał się miejscem okazjonalnych, rodzinnych spotkań.

Nowe budowle w okolicy

Przez kolejne dziesięciolecia wnętrza pałacu Charlottenburg ulegały przebudowie i zmieniały wystrój w zależności od gustu i potrzeb aktualnych lokatorów. Fryderyk Wilhelm II polecił wznieść teatr oraz wolno stojący belweder.

Dla zmarłej w 1810 roku królowej Luizy (1776-1810) zbudowano mauzoleum, w którym pochowany został również jej mąż, Fryderyk Wilhelm III (1770-1840) oraz pierwszy cesarz Niemiec Wilhelm I (1797-1888) i jego żona Augusta.

Zwracający uwagę klasycystyczny pawilon w stylu śródziemnomorskich willi to dzieło Karola Fryderyka Schinkla. W zamierzeniu miało to być mieszkanie dla Fryderyka Wilhelma III i jego drugiej żony, księżnej legnickiej, Augusty von Harrach. Para jednak nigdy nie zamieszkała tam razem.

Pałac obecnie

Po zakończeniu panowania Hohenzollernów pałac ostatecznie przeszedł w 1926 roku na własność państwa. 10 lat później został otwarty jako pałacowe muzeum. W czasie drugiej wojny światowej większą część wyposażenia zdołano zabezpieczyć. Niestety pomiędzy 1943 a 1945 rokiem liczne pożary spowodowane przez bomby zniszczyły budynek niemal do fundamentów. Do odbudowy przystąpiono w 1949 roku, starając się wiernie odtworzyć wnętrza na podstawie archiwalnych zdjęć.

Obecnie, kompleks pałacowo-parkowy Charlottenburg, należy do najchętniej odwiedzanych zabytków w Berlinie. Dawna oranżeria jest miejscem regularnych koncertów, a w dworskim teatrze znajduje się muzeum poświęcone twórczości berlińskiej artystki Käthe Kollwitz.

Ciekawostka

„Pretensje” Hohenzollernów do brytyjskiego tronu. W 1701 roku został ustanowiony „Act of Settlement” (Ustawa o Następstwie Tronu), który przeniósł prawa sukcesji tronu angielskiego na dynastię hanowerską. Stanowią ją potomkowie księżniczki Palatynu  – Zofii Doroty Wittelsbach (1630-1714), matki Zofii Charlotty (Sophie Charlotte), której pałac Charlottenburg i cała dzielnica zawdzięcza swoją nazwę. Dzięki poślubieniu przez Fryderyka I hanowerskiej księżniczki w 1684 roku, Hohenzollernowie zyskali prawa do brytyjskiego tronu, które obowiązują do dzisiaj. Jakkolwiek obecna „głowa rodziny”, Jerzy Fryderyk (ur. 1976) w kolejce potencjalnych kandydatów mieści się gdzieś pod koniec drugiej setki.

Pałac Charlottenburg (Schloss Charlottenburg)

Tematyka: pałace, barok, ogrody, Hohenzollernowie
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 331 9694200
Www: www.spsg.de

GODZINY OTWARCIA 2024

Stary Pałac: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X), 10.00-16.30 (XI-III)
Nowe Skrzydło: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X), 10.00-16.30 (XI-III)
Nowy Pawilon: wt.-nd., 13.00-17.00 (IV-X), 13.00-15.30 (XI-III)
Belweder: aktualnie zamknięty do odwołania (luty 2024)
Mauzoleum: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X)

BILETU WSTĘPU 2024

Stary Pałac: 12€ (8€)
Nowe Skrzydło: 12€ (8€)
Nowy Pawilon: 4€ (3€)
Belweder: nd.
Mauzoleum: 3€ (2€)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? By zobaczyć wszystkie obiekty wewnątrz należy przeznaczyć przynajmniej kilka godzin. Stary Pałac: 1,5h, Nowe Skrzydło: 1h, Nowy Pawilon: 30 min, Belweder: 45 min, Mauzoleum: 20 min, spacer po ogrodach: do 1h.
Garderoba i bagaż: przy kasach w pałacu znajduje się bezpłatna garderoba i szafki, gdzie należy zostawić torby i plecaki.
Toalety: bezpłatne toalety są w głównym budynku pałacu oraz w Nowym Skrzydle. Na zewnątrz, w tak zwanej „Małej Oranżerii” toalety są odpłatne.
Gastronomia, sklepy: przy kasach znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą. Restauracja znajduje się w budynku „Małej Oranżerii”.
Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).
Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji oraz seniorom powyżej 65 lat (za okazaniem dokumentu), dzieci poniżej ukończonego siódmego roku życia mają wstęp bezpłatny
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest (1) bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum (jeśli jakiś obiekt jest planowo zamknięty, to nie można go odwiedzić, a cena biletu nie ulega zmianie). Koszt: 19€ (14€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. (2) Jeśli jesteś posiadaczem normalnego biletu do Muzeum Barberini w Poczdamie, to możesz zakupić bilet „charlottenburg+” po zniżkowej cenie. Obowiązuje to w dzień przed, w dzień właściwy lub dzień po wizycie w Muzeum Barberini. (3) Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskują dodatkowe 25% zniżki, na bilet „charlottenburg+”. (4) Dostępne są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci do 18 roku życia) za 25€.

Uwaga: Muzeum Käthe Kollwitz w budynku dawnego teatru dworskiego jest osobnym podmiotem. Informacje o godzinach otwarcia oraz biletach wstępu podane są na oficjalnej stronie.

Dojazd

Bus: M45, 109 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod dworca Zoologischer Garten, na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz
U-Bahn: U7 (Jungfernheide)
S-Bahn: S41, S42 (Jungfernheide)
Wskazówka: dla tych, którzy cenią sobie naturę i zwiedzanie bez pośpiechu poleca się zacząć spacer po parku Charlottenburg od strony stacji S+U Jungfernheide, ze stacji do pałacu jest około 15 minut spacerem

Zobacz położenie pałacu Charlottenburg na mapie.

Źródła:
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006

Wjazd na kopułę Reichstagu jest bezpłatny

Jest kilka możliwości wejścia do gmachu Reichstagu. Ze względów praktycznych wykluczę w opisie te, zakładające zaproszenie od niemieckiego posła czy inne specjalne okazje. Pozostałe opcje to:

• wjazd tylko na taras z kopułą Reichstagu, audio-przewodnik w języku polskim
• zwiedzanie wnętrz parlamentu z przewodnikiem, zakończone wizytą na tarasie z kopułą
• uczestnictwo jako obserwator w sesji plenarnej, zakończone wizytą na tarasie z kopułą
• wykład w sali plenarnej, zakończony wizytą na tarasie z kopułą

Chcę wjechać tylko na taras z kopułą

Jest to najbardziej dostępna i najczęściej stosowana opcja. W gmachu parlamentarnym jesteśmy wówczas tylko w foyer, gdzie znajdują się windy. Przez szyby, już po zjechaniu z tarasu, można zobaczyć salę obrad. Na dachu znajduje się przeszklony pawilon ze stanowiskiem wydawania audio-przewodników. Na szczyt kopuły wiedzie łagodnie pochylona rampa. U jej podstawy można obejrzeć historyczne zdjęcia gmachu, opatrzone krótkimi komentarzami. Jak dokonać rezerwacji, opisuję krok po kroku poniżej.

Chcę zwiedzić gmach Reichstagu z przewodnikiem

Oprowadzanie jest bezpłatne. W języku niemieckim do wyboru jest kilka tematów z nastawieniem np. na historię samego gmachu, historię parlamentaryzmu w Niemczech czy też architekturę i sztukę. W innych językach (niestety aktualnie nie ma oferty w języku polskim) jest to ogólne oprowadzanie, podczas którego można zobaczyć salę plenarną, miejsca pamięci, pomieszczenia poszczególnych frakcji parlamentarnych, a w podziemiach pamiątki z przeszłości. Zwiedzanie trwa 1,5 godziny i jest to przekrój informacji o historii, architekturze i pracy parlamentarzystów. Rezerwacji dokonuje się podobnie jak przy kopule, tylko na początku wybiera inną opcję, a następnie język oprowadzania.

Uczestnictwo w posiedzeniach parlamentu lub wykładzie

W wybranych terminach możliwe jest obserwowanie obrad z trybun dla gości (ok. 1 godzina) lub uczestnictwo w wykładzie (ok. 45 min.) na tematy związane z historią Reichstagu lub pracą parlamentu. Wykłady, poza językiem niemieckim, są również prowadzone po angielsku lub francusku. Przy obu możliwościach można później wjechać na taras z kopułą i kontynuować zwiedzanie indywidualne.

Formalności przy meldunku

Wszystkie wymienione wyżej opcje wymagają wcześniejszego meldunku, który najprościej jest wykonać przez formularz na stronie internetowej (patrz niżej). Przy wyborze tarasu z kopułą można też zgłosić się osobiście w pawilonie dla odwiedzających, zlokalizowanym przy ulicy Scheidemannstraße (po drugiej stronie ulicy). Ma to jednak swoje wady: rezerwacja jest możliwa najwcześniej za dwie godziny, zwykle jest długa kolejka chętnych i może się okazać, że najbliższy wolny termin jest dopiero nazajutrz. Luźniej jest przeważnie w późnych godzinach wieczornych. Informacje o dostępnych terminach można zobaczyć z ulicy na tablicy świetlnej. By dokonać rezerwacji należy mieć przy sobie dokument ze zdjęciem. Na miejscu są zawsze pracownicy parlamentu, którzy udzielają niezbędnych informacji.

Trochę historii

18 stycznia 1871 r., po proklamacji nowego cesarstwa, Berlin awansował na stolicę Niemieckiej Rzeszy. W związku z tym prowizoryczna siedziba parlamentu przy Lepziger Straße przestała wystarczać i pojawiła się potrzeba wzniesienia nowego budynku. Taka też, reprezentacyjna budowla została wybudowana wg planów Paula Wallota w latach 1884-1894, na północ od Bramy Brandenburskiej.

Niezadowolony cesarz

Od samego początku funkcjonowania parlamentu cesarz Wilhelm II dawał do zrozumienia, że nie zaakceptuje tej formy rządów na większą skalę, a samych posłów przezywał „małpiarnią Rzeszy”. W trakcie budowy, dużą uwagę przywiązywał do wysokości kopuły Reichstagu, by nie przekraczała tej na cesarskim zamku. Napis nad zachodnim portalem, „Dem Deutschen Volke” (Narodowi Niemieckiemu), pojawił się dopiero w 1916 r., gdyż wcześniej cesarz uznawał go za zbyt demokratyczny.

Symbol Rzeszy

Pożar, jaki wybuchł w lutym 1933 r. wykorzystał Adolf Hitler, by na mocy specjalnych ustaw i luk prawnych przejąć całą władzę. Dla Sowietów, oblegających Berlin pod koniec II wojny światowej, na wpół zrujnowany Reichstag był symbolem Rzeszy i jego zdobycie, a także zawieszenie radzieckiej flagi w maju 1945 r. miało zademonstrować całkowity upadek hitlerowskiego państwa.

Bez funkcji po wojnie

W latach 1957-72 Reichstag został częściowo odbudowany i zabezpieczony tak, by mogły odbywać się tutaj posiedzenia frakcji i komisji parlamentarnych (nigdy całego parlamentu, którego siedziba była w Bonn). Fasady budynku często służyły za kulisy spektakularnych wydarzeń, jak koncerty międzynarodowych artystów (m.in. Michaela Jacksona i Rolling Stones) oraz politycznych wieców. Tutaj także miały miejsce główne obchody Święta Zjednoczenia Niemiec, 3 października 1990 r.

Opakowany Reichstag

Zanim przystąpiono do przebudowy gmachu na potrzeby parlamentu zjednoczonych Niemiec, szerokim echem odbiła się w mediach akcja „opakowania” budynku, zaaranżowana przez parę francuskich artystów, Christo i Jean-Claude. Latem 1995 roku na dwa tygodnie gmach Reichstagu zniknął pod wielką płachtą ze srebrnego poliestru. Rok później rozpoczęła się przebudowa wg zwycięskiego projektu brytyjskiego architekta, sir Normana Fostera.

Najciekawsza jest kopuła

Obecnie dużą uwagę przyciąga przeszklona kopuła na dachu Reichstagu (24 m), stanowiąca zarazem jedną z największych atrakcji turystycznych Berlina. Architekt przebudowy Reichstagu, Norman Foster (ur. 1935) w swoich pierwszych projektach był przeciwny takiej formie zwieńczenia dachu. Jego propozycja przedstawiała wielki transparentny dach, który przypominał „stację benzynową”. Ostatecznie zaprojektował kopułę, wewnątrz której można chodzić po spiralnych rampach, a spoglądając w dół, przez szyby zobaczyć wnętrze sali plenarnej.

Wielki, odwrócony stożek pośrodku obudowany jest panelami lustrzanymi, które mają kierować światło dzienne do wnętrza sali. W jego wnętrzu znajdują się z kolei urządzenia wentylacyjne. Przy górnej krawędzi stożka, na ruchomej obręczy zamontowano osłonę przeciwsłoneczną.

Rezerwacja przez formularz na stronie

Rezerwacja jest na konkretny dzień i godzinę. Należy przygotować dane osobowe wszystkich uczestników (imię, nazwisko, data urodzenia). Poniżej przedstawiony jest proces meldunku na kopułę Reichstagu przez formularz w języku angielskim dla turystów indywidualnych i małych grup.

9. Pojawi się informacja o wysłaniu zgłoszenia na podany email. To jeszcze nie koniec.

10. Na podany w formularzu adres mailowy (warto sprawdzić folder ze spamem) otrzymamy wiadomość o dokonanym zgłoszeniu (Your request regarding a visit…) i dwa linki. Klikamy w pierwszy, który przekieruje nas na stronę z rubrykami do wypełniania. Drugi link służy do anulacji zgłoszenia. UWAGA: link jest ważny 72 godziny. Może się zdarzyć, że jeśli wypełnimy formularz na ostatnią chwilę, otrzymamy odmowę, mimo wcześniejszych wolnych miejsc. Teraz trzeba podać dane wszystkich uczestników, First name (imię), Last name (nazwisko) oraz Date of birth (data urodzenia). Klikamy „Submit your request”.

11. Na pocztę otrzymaliśmy kolejny mail, tym razem z załącznikiem. To nie jest potwierdzenie rezerwacji!, tylko poświadczenie wysłania zgłoszenia z danymi. Nie ma potrzeby go otwierać czy drukować. Na właściwe potwierdzenie przyjdzie nam chwilę poczekać (zwykle do godziny, dwóch).

12. Wreszcie, kiedy otrzymaliśmy mail z tematem zaczynający się słowami „Your booking confirmation…”, możemy wydrukować przesłany w tym mailu załącznik (pdf, ze słowami Buchungsbestaetigung) i udać się o wskazanej godzinie pod gmach Reichstagu.

Wjazd na Kopułę Reichstagu. O czym warto pamiętać

Na rezerwacji, którą należy zabrać ze sobą, jest wskazane, by stawić się 15 minut wcześniej. Nie jest to warunek konieczny. Choć powinno się być punktualnie, nic się nie stanie, jeśli ktoś pojawi się pół godziny wcześniej czy później (ale nie brać tego za pewnik!). Listy są donoszone w ciągu dnia, także wejście wcześniej o kilka godzin raczej się nie uda. Każdy powinien mieć ze sobą dokument tożsamości ze zdjęciem. Nie zabierać dużych walizek, plecaków, toreb, gdyż na miejscu nie ma możliwości ich przechowywania, a na górę z takimi najpewniej nie wpuszczą. Jeśli tego dnia mamy ze sobą bagaże, to najlepiej zostawić je na dworcu w szafce (najbliżej Hauptbahnhof lub Friedrichstraße). Zwrócić uwagę na przedmioty, które ma się ze sobą. Noże, scyzoryki, pilniki, nożyczki do paznokci i inne niebezpieczne narzędzia trzeba będzie oddać do depozytu. Podczas całej procedury przejścia przez bramki bezpieczeństwa i później należy kierować się wskazaniami strażników. Mając przy sobie gaz pieprzowy lub łzawiący trzeba liczyć się z wizytą na komendzie policji.

Godziny otwarcia

Taras i kopuła są otwarte codziennie od 8 rano. Ostatnie wejście możliwe jest o 21.45. Wyjątkiem jest 24 grudnia (zamknięte cały dzień) oraz 31 grudnia (tylko do 16.00, ostatni wjazd 14.30). W wybrane dni kopuła jest zamknięta dla zwiedzających z powodu prac porządkowych. Terminy na 2024 rok: 15-19.04, 8-19.07, 22-26.07, 21-25.10 oraz 28.10-01.11. Taras na dachu pozostaje w te dni otwarty. Ze względów bezpieczeństwa i zapewnienia sprawnej pracy parlamentu pracownicy mogą odmówić w każdej chwili wejścia, nawet jeśli ma się rezerwację. Również przy niekorzystnych warunkach pogodowych kopuła i taras mogą być czasowo niedostępne.

Fotografowanie

Fotografować nie wolno w barakach, gdzie jest kontrola dokumentów i osobista. Na tarasie i kopule bez ograniczeń. W gmachu Reichstagu przeważnie też, chyba że jest zaznaczone inaczej. Nie ma opłat za fotografowanie.

Audio-guidy

Audio-przewodniki są dostępne na tarasie i są bezpłatne. Wydawane jest urządzenie oraz słuchawka na jedno ucho. Warto zabrać jednak własne słuchawki, ze standardowym wejściem (np. od telefonu czy odtwarzacza mp3), gdyż ta na Reichstagu jest bardzo cicha. Nagranie zaczyna się automatycznie z chwilą wejścia na rampę i dostosowuje teksty do tego, co aktualnie widać. Jeśli nie chcemy słuchać czegoś do końca, kontynuujemy spacer. Nagranie się wyciszy i zacznie nowy wątek. Audio-przewodniki oddaje się w tym samym miejscu. Nie można ich zabierać do toalet!

Toalety

Toalety (dwie dla pań i dwie dla panów) znajdują się na tarasie i są bezpłatne. W sezonie może być przy nich duża kolejka, zwłaszcza jak na górę wjedzie kilka grup naraz. Luźniej jest w płatnych toaletach (0,5 €) na dole, poza gmachem Reichstagu. Usytuowane są one w pawilonie z pamiątkami i restauracją, po drugiej stronie ulicy.

Czas zwiedzania

Na wizytę w gmachu Reichstagu (taras, kopuła) najlepiej przeznaczyć około półtorej godziny czasu.

Wózki dziecięce i wózki inwalidzkie

Odwiedzający na wózkach inwalidzkich, osoby starsze z ograniczoną mobilnością lub osoby z wózkami dziecięcymi po przejściu kontroli, prowadzeni są przez pracownika parlamentu do osobnego wejścia, które nie wymaga podejścia schodami. Rampy w kopule są szerokie i łagodnie nachylone.

Restauracja Käfer

Niemiecki budynek parlamentu jest jednym z niewielu na świecie, w którym funkcjonuje dostępna dla wszystkich restauracja. Za tą ekskluzywność trzeba drogo zapłacić, ale dla gości dostępny jest za to wschodni taras (kopuła również). By skorzystać z restauracji należy przy rezerwacji miejsca podać dane wszystkich gości. Karty menu (śniadaniowa, obiadowa, itd.) są dopasowane do pory dnia. Restauracja otwarta jest codziennie od 9.00 do 16.30 i 18.30 do 24.00. Rezerwacja związana jest z podaniem danych karty kredytowej, a za niepojawienie się bez odwołania pobierane są opłaty. www.feinkost-kaefer.de

Gastronomia

W sezonie na tarasie otwarte jest małe stoisko z napojami, lodami oraz przekąskami.

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9, S75 (Hauptbahnhof), S1, S2, S25, S26 (Brandenburger Tor)
U-Bahn: U5 (Bundestag)
Bus: 100 (Reichstag/Bundestag)

Zobacz położenie gmachu Reichstagu na mapie Google

To może cię również zainteresować

Dobry i krótki materiał, ukazujący gmach Reichstagu (kopuła, wnętrze) z niemieckim komentarzem

Katedra Berlińska. Świątynia godna cesarza

Uważam, że Katedrę powinno zobaczyć się wewnątrz. Jeśli nie przy pierwszej wizycie, to przy drugiej lub trzeciej na pewno. Mimo opłaty za wstęp, warto ująć ją na liście zwiedzania i odpowiednio zaplanować czas, by bez pośpiechu obejrzeć główny kościół, lożę dyplomatów czy kryptę Hohenzollernów.  Oczywiście nie należy pomijać wspinaczki niezliczonymi schodami do Muzeum Katedralnego i na zewnątrz monumentalnej kopuły, by podziwiać widoki na Forum Humboldtów, Wyspę Muzeów i Aleję Pod Lipami.

Katedra Berlińska została wzniesiona w latach 1894-1905 wg projektu Carla Raschdorffa (1823-1914). Widoczna z daleka, potężna kopuła o średnicy 33 metrów stanowi jasne odniesienie do Bazyliki Św. Piotra w Rzymie czy Katedry Św. Pawła w Londynie. Raschdorff był katolikiem i chociaż nowa świątynia miała służyć protestanckiemu władcy, ten (Wilhelm II) miał życzenie, by gmach był reprezentacyjny i świadczący o potędze jego rodu.

Zmagania z nowym projektem

Już na początku XIX wieku król pruski Fryderyk Wilhelm III zauważył, że wzniesiona za czasów jego przodka, Fryderyka II, katedra przy Lustgarten przestaje wystarczać i potrzebna jest gruntowna przebudowa lub zupełnie nowy, większy gmach.

Dla jego następcy, Fryderyka Wilhelma IV oczywiste było, że stara katedra będzie stała tylko tyle, ile okaże się potrzebne, by ukończyć zaplanowaną przez niego, monumentalną bazylikę. Niestety i tych planów nie udało się zrealizować.

Nowy impuls wyszedł od kolejnego władcy, Wilhelma I (1797-1888), który po zwycięstwie Prus nad Cesarstwem Austriackim w 1866 roku miał okazję przyjrzeć się okazałej katedrze w Ratyzbonie. Polecił on rozpisać wolny i otwarty konkurs na projekt nowej świątyni (1867), co w Prusach było nowością. Mimo 51 zgłoszonych prac architektów z całej Europy, komisja nie zdecydowała się na żaden. Główne dyskusje toczyły się wokół planu budowli – centralnej czy podłużnej. W 1884 roku w ramach utrwalonego tradycją konkursu architektonicznego im. Karola Fryderyka Schinkla (tzw. Schinkel-Wettbewerb) architekci przygotowali nowe projekty. Wygrała wizja Carla Wilhelma Schleichera – świątyni na planie centralnym, z kopułą i czterema wieżyczkami.

Projekt Raschdorffa

Schleicher miał dobry pomysł, ale ostatecznie nie doszło do jego realizacji. Przełomowym momentem okazał się 1888 rok, tzw. „rok trzech cesarzy”, gdy po śmierci Wilhelma I rządy objął jego syn, Fryderyk III. Wskutek zaawansowanej choroby gardła zmarł jednak po 99 dniach.

Jego następca, Wilhelm II (1859-1941), zainteresował się planami Juliusa Carla Raschdorffa, profesora Wyższej Szkoły Technicznej w Charlottenburgu. Zakładały one wzniesienie trzech połączonych ze sobą kościołów z bezpośrednim przejściem do pałacu, a każdy z nich miał mieć kopułę na planie centralnym. Propozycja nie znalazła do końca uznania cesarza i Raschdorff pracował dalej. Trzy lata później Wilhelm II zatwierdził znacznie skromniejszy i zredukowany projekt, kończąc tym samym trwające dziesiątki lat dyskusje o budowie katedry.

Nowa Katedra

Kamień węgielny położono 17 czerwca 1894 roku. Cesarz był niecierpliwy i domagał się ukończenia budowy najpóźniej do 1900 roku. Udało się to dopiero pięć lat później. Nowa budowla w pełni odpowiadała gustom architektonicznym władcy, stanowiąc połączenie historycznych stylów, neobaroku i neorenesansu (niem. Historismus).

Kopuła, zwieńczona krzyżem i wiatrowskazem miała 114 metrów wysokości. Pod nią znajdował się główny kościół (Predigtkirche). Po południowej stronie została wzniesiona mniejsza świątynia, tzw. Kościół Chrztów i Ślubów (Tauf- und Traukirche) oraz pięknie zdobiona cesarska klatka schodowa (das Kaiserliche Treppenhaus). Od północy z kolei powstał kościół poświęcony pamięci Hohenzollernów (Denkmalskirche), z kryptą rozciągniętą również pod główną świątynią.

Wojna i odbudowa

Podczas drugiej wojny światowej katedra uległa znacznemu uszkodzeniu. W maju 1944 roku bomba zapalająca spowodowała zapadnięcie się kopuły do środka świątyni, tak, że zawalił się również sufit krypty. Pożar niemal całkowicie zniszczył wnętrza. W latach 50. ubiegłego wieku przeprowadzano niezbędne prace zabezpieczające, m.in. zakryto otwór w kopule. Jednak odbudowa i rekonstrukcja zewnętrznych fasad rozpoczęła się dopiero w 1975 roku.

Ze względu na ograniczone środki finansowe, jak i z powodów politycznych, dokonano przy tym znacznych uproszczeń. Kościół Pamięci, jako symbol monarchii, został całkowicie rozebrany, kopuły wieżyczek zredukowane w wysokości i formie, a główną kopułę z latarnią i krzyżem odtworzono w prostszej postaci. Nabożeństwa, które po wojnie odbywały się w krypcie, można było przenieść na początku lat 80-tych do Kościoła Chrztów i Ślubów, a w 1993 roku do głównej świątyni, kiedy zakończyły się niezbędne prace restauracyjne.

Katedra obecnie

Od tego czasu kościół służy członkom gminy ewangelickiej, odbywają się tutaj koncerty, przedstawienia o tematyce religijnej i sporadycznie uroczystości państwowe. Tak było np. w lutym 2006 roku, kiedy uhonorowano zmarłego byłego prezydenta Niemiec, Johannesa Rau (1931-2006), czy w marcu 2007 roku, kiedy odbyła się msza ekumeniczna z okazji 50-rocznicy podpisania Traktatów Rzymskich.

Co koniecznie trzeba zobaczyć w Katedrze Berlińskiej

• Ołtarz w głównym kościele (Altar/Altarraum) – oczywiście zwiedzając świątynię, nie da się pominąć ołtarza. Zwłaszcza, że spora jego część nie została zniszczona i pochodzi jeszcze z poprzedniego kościoła. Wykonany z białego marmuru i onyksu ołtarz to dzieło Friedricha Augusta Stülera. Za nim znajdują się pozłacane figury dwunastu apostołów, które pierwotnie bez złoceń i wraz z trzema odlanymi w brązie furtami tworzyły wyszukane ogrodzenie oddzielające chór od wiernych. Figury wzorowane są na postaciach zdobiących grób św. Sebalda w Norymbergi. Aby tzw. Ściana Apostołów i ozdobne kandelabry wpasować do nowego otoczenia, umieszczono je na wysokich podstawach. Za nimi znajduje się mniejszy ołtarz z marmurową chrzcielnicą. Ponad ołtarzem uwagę zwracają trzy wielkie okna z malowidłami, przedstawiające narodziny, ukrzyżowanie i zmartwychwstanie Chrystusa. Jeszcze wyżej w trzech owalnych oknach są postacie aniołów, każdy z atrybutem dopasowanym do tematyki obrazu poniżej. Szklane malowidła powstały na podstawie obrazów malarza Antona von Werner (1843-1915), zatrudnionego swego czasu przez cesarza przy ozdabianiu świątyni.
• Organy (Orgel) – znajdują się naprzeciwko ołtarza i składają z 7269 piszczałek, a pochodzą ze słynnego warsztatu Wilhelma Sauera we Frankfurcie nad Odrą (1905). Przez pewien czas były to największe organy katedralne w Niemczech, dopóki Sauer nie wykonał jeszcze większych dla Hali Stulecia we Wrocławiu (zainstalowane w 1913 roku, ponad 16 tysięcy piszczałek). Część z nich znajduje się obecnie we wrocławskiej katedrze. Frankfurcka firma W. Sauer Orgelbau, założona w 1857 roku, funkcjonuje do dzisiaj.
• Reprezentacyjne sarkofagi pruskich władców – w głównym kościele znajdują się niezwykle ozdobne sarkofagi brandenburskich i pruskich władców. Na lewo od głównego ołtarza można zobaczyć najstarszy grobowiec, wykonany dla elektora Jana Cicero (1455-1499) w 1530 roku przez Hana Vischera z Norymbergi (tworzącego również dla Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu i Kościoła Mariackiego w Krakowie). Cicero był pierwszym z panujących Hohenzollernów, który został pochowany w Brandenburgii ( wówczas w klasztorze Lehnin). Do berlińskiej katedry został przeniesiony z polecenia jego syna. Po prawej stronie ołtarza znajdują się dwa podobne sarkofagi, które już z daleka przyciągają wzrok barokową zbytkownością. Zostały one wykonane dla pierwszej pary królewskiej, Fryderyka I (1657-1713) i Zofii Charlotty Hanowerskiej (1668-1705) na podstawie projektów Andreasa Schlütera.
• Makiety i modele – przy wejściu na kopułę znajduje się model katedry berlińskiej z 1905 roku, przy którym warto zatrzymać się na chwilę, aby porównać wygląd ze stanem obecnym (widoczny jest np. wyburzony po wojnie Kościół Pamięci). Wspinając się wyżej, miniemy brązowe popiersie architekta katedry, Juliusa Carla Raschdorffa, który co niektórym może przypominać wyglądem naszego Marszałka. Po drodze natkniemy się również na niewielkie Muzeum Katedralne i kolejne modele. To tutaj można zobaczyć jak wyglądała wcześniejsza, skromniejsza katedra z XVIII w. oraz ta, po przebudowie przez Karola Fryderyka Schinkla. W muzeum znajdują się także modele nowej katedry, które nie zostały zrealizowane, a przygotowane przez Stülera w XIX wieku. Przed kolejnymi schodami miniemy jeszcze model obecnej katedry.
• Panorama z kopuły (Kuppel) – widok z kopuły katedry berlińskiej jest jednym z najciekawszych w stolicy. Taras położony jest niezbyt wysoko w porównaniu z pobliską wieżą telewizyjną (ok. 60 m), ale co ważniejsze, jest na wolnym powietrzu. Widoku nie ograniczają żadne kratki, jak np. w Panorama Point przy Placu Poczdamskim. Dobrze prezentują się historyczne dzielnice Berlina, Wyspa Muzeów, Aleja Pod Lipami, Sprewa, Czerwony Ratusz oraz odbudowany pałac miejski (Forum Humboldtów). Niestety, aby wejść na górę, trzeba się wspiąć po schodach (270), gdyż nie ma windy. Przejścia chwilami są dość wąskie. Po drodze trzeba okrążyć pół kopuły (wewnątrz), ale za to dostępny jest przeszklony balkon, z którego rozpościera się wspaniały widok na ołtarz. Nie zapomnij spojrzeć tam w górę na oszałamiające mozaiki, zdobiące wnętrze kopuły i odrestaurowane w pełni dopiero w 2002 roku. Później nie będzie już okazji. UWAGA: drzwi do zejścia są z innej strony (Ausgang), nawet jeśli chcemy zrezygnować z podziwiania widoku, bo jest np. deszcz, należy obejść całą kopułę do drzwi „zejściowych”. Inaczej możemy bardzo przeszkadzać innym wchodzącym (może się zdarzyć, będąc już wewnątrz kopuły, że w ogóle nie wyjdziemy „wejściem”, bo niektóre drzwi mają klamkę tylko z jednej strony).
• Krypta Hohenzollernów (Hohenzollerngruft) – z powodu remontu zamknięta do 2024 roku, a poniższy opis pochodzi sprzed remontu. Przez kryptę wiedzie wyjście z katedry, ale jeśli ktoś nie jest szczególnie zainteresowany dziejami rodu Hohenzollernów lub sztuką nagrobkową (mimo wszystko, jest co oglądać), to wizyta w podziemiach zajmie mu kilka minut. Plan krypty jest bardzo prosty. Są to dwa główne pomieszczenia, w których znajdują się 94 sarkofagi, co czyni berliński grobowiec największym w Europie, jeśli chodzi o miejsce pochówku jednej rodziny. Ostatnim królem, który został tu pochowany był Fryderyk Wilhelm II (1744-1797). Jego następcy spoczywają między innymi w ogrodach Charlottenburga i Sanssouci. Nie ma tutaj żadnego z trzech ostatnich cesarzy niemieckich. Ostatni pochówek odbył się w 1915 roku i został zorganizowany dla zmarłej w dniu narodzin Viktorii Mariny, wnuczki cesarza Wilhelma II.

Katedra Berlińska (Berliner Dom)

Tematyka: religia, architektura, Hohenzollernowie, punkt widokowy
Adres: Am Lustgarten, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 20269136
Www: www.berlinerdom.de
Godziny otwarcia: pn.-pt. 9.00-18.00, sb. 9.00-17.00, nd. 12.00-17.00, ostatnie wejście na godzinę przed zamknięciem; zamknięty dla zwiedzających podczas koncertów oraz nabożeństw
Wstęp: 10€ (7,5€)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Około jednej do półtora godziny.
Toalety: płatna przy zejściu do krypt.
Gastronomia, sklepy: Przy wyjściu znajduje się bardzo przyjemna kawiarnia Domcafé, która w letnim sezonie ma wystawiony ogródek (kawa, ciasto). Za wyjściem z krypt, a przed kawiarnią znajduje się sklep z pamiątkami, religijnymi akcesoriami i księgarnią.
Fotografowanie: w katedrze można fotografować bez lampy błyskowej. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Święta kościelne i państwowe: katedra jest otwarta w każdy dzień tygodnia, zwiedzanie może być jednak ograniczone przez odbywające się nabożeństwa, modlitwy, koncerty lub przedstawienia. Główne nabożeństwa odbywają w niedziele o 10.00, krótkie modlitwy są od poniedziałku do soboty o 12.00 (około 15 minut). Aktualne godziny otwarcia oraz wydarzenia w katedrze dostępne są tutaj.
Koncerty: w katedrze odbywają się liczne koncerty, niektóre są bezpłatne. Na tej stronie można zapoznać się z kalendarzem. W katedralnym sklepie są do nabycia płyty CD z koncertami wykonanymi na organach Sauera.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? Cena biletu do protestanckiej świątyni to, jak na warunki berlińskie, dość spory wydatek, ale trzeba pamiętać o wysokich kosztach utrzymania gmachu oraz prowadzonych kosztownych pracach renowacyjnych. Do zniżek uprawnia m.in. (1) Berlin WelcomeCard. (2) Bilet rodzinny (Familienticket): dorosły, który uiści za siebie opłatę za wstęp może wejść z trójką dzieci/młodzieży do lat 18
Inne: żeby nas nic nie ominęło, przy zwiedzaniu najlepiej wybrać następującą kolejność: główny kościół, Kościół Chrztów i Ślubów, loża dyplomatów, Muzeum Katedralne, kopuła, krypta, sklep, kawiarnia (do 2024 roku bez krypty). Wejście do kas jest przy drzwiach z tablicą „Eingang” (zazwyczaj to drzwi najbardziej na prawo, czasami jest przestawiana do innych drzwi). W kościele należy mieć wyciszone telefony komórkowe i trzeba pamiętać, że dla innych jest to miejsce modlitwy. Do kościoła nie można wchodzić z dużym bagażem, dopuszczalne są tylko te o rozmiarach DIN A4. Przy katedrze znajdują się szafki na bagaże, ale ich ilość jest ograniczona. Zaleca się skorzystanie z szafek na dworcu kolejowym (najbliższy Alexanderplatz) lub pozostawienie bagażu w hotelu.

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M4, M5, M6 (Spandauer Str./Marienkirche)
Autobus: 100, 300 (Lustgarten)

Zobacz położenie Katedry Berlińskiej na mapie Google

To może Cię również zainteresować

12-minutowy, amatorski film HD bez komentarzy, pokazujący bardzo skrzętnie wiele zakamarków w katedrze

Fragment koncertu w katedrze, wykonany na organach Sauera

Krótki pokaz zdjęć katedry w niecodziennym oświetleniu podczas Festiwal of Lights 2012. Przyjemne

Źródła:
Lars Eisenlöffel, Der Berliner Dom, Deutscher Kunstverlag, Berlin 2015

Plac Aleksandra. Skąd jego popularność?

Plac Aleksandra (Alexanderplatz) jest w każdym przewodniku, choć nie jest to najpiękniejsze i najciekawsze miejsce w Berlinie. Skąd zatem jego popularność? Otóż przez lata, plac ten i pobliska wieża telewizyjna były dumą władz NRD i wizytówką wschodniego Berlina. Tutaj trzeba było być. Zobaczyć efekty odbudowy miasta, szereg budynków z ozdobami o ludowej tematyce, oryginalny zegar pokazujący czas na całym świecie czy kolorową fontannę. To było miejsce spotkań.

Trochę historii, czyli co tu było dawniej

W XVII w.  tuż za bramą miejską w tym miejscu było rozwidlenie dróg, a dalej rozpościerały się pola uprawne. Później handlowano tu wełną i bydłem (stąd zwyczajowa nazwa Ochsenplatz – Plac Wołowy), a plac często wykorzystywano do ćwiczeń wojskowych. Zabudowa wokół była niska i raczej niepozorna.

Dopiero wraz z budową linii kolei miejskiej w 1882 r. i przyłączeniu przedmieść do Berlina plac zyskał na znaczeniu. Powstały tu hotele, gospody, domy towarowe. Na początku XX wieku do dalekobieżnej kolei, tramwajów i omnibusów dołączyło metro. W latach 20. ubiegłego wieku literacki pomnik wystawił temu miejscu Alfred Döblin ze swoją najsłynniejszą powieścią „Berlin Alexanderplatz”.

Wojna i socrealizm

Bombardowania w czasie II wojny światowej zamieniły Alexa w pole gruzu. W latach 60-tych ubiegłego wieku magistrat wschodniego Berlina próbował nadać temu miejscu nowy, stołeczny blask poprzez budowę kilku wieżowców (Dom Nauczyciela, Dom Podróży czy Dom Elektrotechniki).

Ruch samochodowy puszczono naokoło, a plac został zamieniony na deptak. Z czasów przedwojennych zachowały się jedynie, częściowo odbudowane, dwa ośmiopiętrowe biurowce Berolinahaus i Alexanderhaus (1928-31). Zostały one wzniesione przez architekta Petera Behrensa w stylu „Nowej Rzeczywistości”. W ich pobliżu, do 1944 r., stał posąg Beroliny, potężnej figury kobiecej uosabiającej miasto. Jednak został on ostatecznie przetopiony na potrzeby wojenne. Dzisiaj można tu zobaczyć 10-metrowy Zegar Urania, pokazujący aktualny czas w ponad 140 miastach na świecie (1969). Po północnej stronie wznosi się Hotel Park Inn (1967-70), póki co najwyższy budynek w Berlinie (125 m).

Nowe tysiąclecie i nowe plany

W 1993 r. architekt Hans Kollhoff przedłożył nieaktualne już plany przebudowy placu i wzniesienia 12 wieżowców o wysokości powyżej 150 m. Wyburzone miałyby zostać socjalistyczne gmachy (również te uznane za zabytki) oraz Fontanna Przyjaźni (1969) pośrodku placu. W ramach tego planu została przebudowana fasada galerii handlowej Kaufhof (2004-2006), która stylem nawiązuje do lat międzywojennych. Kolejne, niedawno wzniesione, dwa centra handlowe, Alexa i die mitte, oraz Primark tworzą mekkę dla fanów zakupowych szaleństw.

Nazwa i symbol zmian

Plac Aleksandra zawdzięcza swoją nazwę carowi Rosji, Aleksandrowi I, który gościł z wizytą w Berlinie w 1805 r. Plac był również jednym z punktów zapalnych podczas rewolucji w marcu 1848 r., kiedy doszło tutaj do krwawych walk na barykadach. W 1918/1919 r. miały miejsce z kolei starcia policji z robotnikami, a 4 listopada 1989 r. demonstrowało tu 500 tys. ludzi, domagając się nowych, demokratycznych wyborów w NRD.

Plac Aleksandra (Alexanderplatz)

Adres: Alexanderplatz, 10178 Berlin-Mitte
Gastronomia i sklepy: bardzo dobre miejsce na zakupy ogólne, zakupy pamiątek, restauracje, imbisy, piekarnio-kawiarnie
Toalety: na placu przy posterunku policji oraz na dworcu kolejowym Alexanderplatz

Dojazd

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RB14 (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tramwaj: M4, M5, M6 (S+U Alexanderplatz) M2 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.), 248, 300 (S+U Alexanderplatz/Grunerstr.)

Zobacz położenie Placu Aleksandra na mapie Google

Aleja Pod Lipami

Aleja pod Lipami. Osobiście, przez pewien czas nie należałam do zagorzałych sympatyków biegu przez całą długość Lip, bo budowy pośrodku ulicy i renowacje fasad przyległych budynków skutecznie psuły przyjemność spaceru. Wszędobylskie kolorowe rury, dźwigi, maszyny budowlane i ogrodzenia to już na szczęście przeszłość. W grudniu 2020 roku oddano do użytku nowy odcinek metra U5, który biegnie dokładnie pod ulicą. Tym samym z powierzchni znikają już płoty, dźwigi, silosy i inne takie. Jest nawet szansa, że ponownie będzie można poczuć miodowy zapach kwitnących lip.

Nie tylko turyści okazywali poirytowanie. Berlińczycy, choć rzadko zapuszczają się w te rejony bez wyraźnej potrzeby, wydają się równie mocno stęsknieni do widoku z czasów, kiedy za pomnikiem Fryderyka II można było bez przeszkód zobaczyć zarys Bramy Brandenburskiej.

Spacerować czy nie spacerować? Oczywiście, że spacerować! Ostatecznie ulica nie jest bardzo długa, ale z oszczędności czasu można wziąć pod uwagę warianty mieszane z korzystaniem ze środków komunikacji miejskiej. Odcinek od przystanku Staatsoper do S+U Brandenburger Tor można spokojnie pokonać autobusem linii nr 100. Alternatywnie na skrzyżowaniu z Friedrichstraße zejść do metra U Unter den Linden i linią U5 przejechać jeden odcinek do U Brandenburger Tor.

Kiedy Aleja była poza murami miasta

Początków Alei Pod Lipami należy szukać w drugiej połowie XVI wieku. Wtedy to z polecenia elektora brandenburskiego Jana Jerzego (1525-1598) został wyznaczony trakt, prowadzący od książęcego pałacu do rewiru łowieckiego, położonego na zachód od rezydencji. Tiergarten (niem. zwierzyniec) znajdował się wówczas znacznie bliżej niż dzisiejszy park. Z czasem, kiedy zabudowa nowych założeń miejskich Friedrichswerder (1662) i Dorotheenstadt (1674) się rozrosła, granice rewiru łowieckiego przesuwano coraz bardziej na zachód, do wysokości dzisiejszej Schadowstraße. Krótki odcinek prowadzący od tej ulicy do Bramy Brandenburskiej powstał w XVIII wieku.

Legendarne lipy i co z nich zostało

Pierwsze lipy przy alei posadzono w 1647 roku, ale w nazwie pojawiły się nieco później, bo w 1690 roku (Lindenallee/Aleja Lipowa, od 1734 Unter den Linden/Aleja Pod Lipami). Krótko potem część z nich musiano usunąć na rzecz budowy wielkich fortyfikacji miejskich (1658-1683). Po ich rozbiórce w XVIII wieku, nie przywrócono pierwotnego stanu. Rzędy lip zaczynają się dzisiaj dopiero 300 metrów za Mostem Zamkowym (Schlossbrücke), przy którym Aleja Pod Lipami bierze swój początek.

W 1936 roku wszystkie lipy, zaatakowane przez grzyby, zostały wycięte. W ich miejsce zasadzono jedynie 370 lip srebrzystych, z których jedynie cztery przetrwały drugą wojnę światową. Z okazji zbliżających się igrzysk olimpijskich, których Niemcy były gospodarzem, Aleja Pod Lipami została wówczas ozdobiona wysokimi pylonami ze swastykami, usuniętymi po 1945 roku.

W tym tysiącleciu, z powodu budowy stacji metra na skrzyżowaniu Unter den Linden/Friedrichstraße, ciąg zasadzonych w 1947 roku lip również został przerwany. W ich miejscu pojawiły się młode drzewka. Reprezentacyjny bulwar Berlina, a w szczególności jego środkowa i zachodnia część, wciąż ma trudności z powrotem do czasów swojej świetności.

Zabudowa Alei

Zabudowa alei jest dzisiaj tak zróżnicowana, jak zmienna była historia miasta. Reprezentacyjne gmachy, świadczące o potędze Hohenzollernów, znajdują się po wschodniej stronie ulicy. Młodsza, zachodnia część częściej ulegała budowlanym przeobrażeniom.

Najstarszym zachowanym budynkiem jest zlokalizowana pod numerem 2 dawna Zbrojownia (Zeughaus), gdzie dzisiaj znajduje się Niemieckie Muzeum Historyczne. XVIII- i XIX-wieczne budowle dominują we wschodniej części. Dalej wielkomiejskie kamienice z przełomu XIX i XX wieku przeplatają się z enerdowskimi budynkami i nowoczesnymi gmachami, wzniesionymi już po zjednoczeniu Niemiec.

W tej architektonicznej mozaice zdecydowanie wyróżnia się rozmiarem i stylem Ambasada Federacji Rosyjskiej (1949-1952). Zajmuje ona dziesięć dawnych numerów przy ulicy, a fasada stanowi połączenie różnych historycznych stylów, baroku, klasycyzmu, elementów zaczerpniętych z budownictwa egipskiego i bizantyjskiego.

Co zobaczycie przy Alei pod Lipami

• Stara Komendantura, rekonstrukcja w 2003, obecnie siedziba firmy Bertelsmann (nr 1)
• Zbrojownia, Niemieckie Muzeum Historyczne (nr 2)
• Pałac Następców Tronu, Kronprinzenpalais (nr 3)
• Nowy Odwach, Neue Wache (nr 4)
• Pałac Księżniczek, Prinzessinnenpalais, dzisiaj Pałac przy Operze (nr 5)
• Uniwersytet Humboldtów, dawniej Pałac dla Księcia Henryka (nr 6)
• Opera Państwowa Unter den Linden, Staatsoper (nr 7)
• Katedra Św. Jadwigi, Sankt-Hedwigs-Kathedrale (Hinter der Katholischen Kirche 3)
• Królewska Biblioteka, Königliche Bibliothek, obecnie Wydział Prawa Uniwersytetu Humboldtów (Bebelplatz 1)
• Biblioteka Państwowa w Berlinie, Staatsbibliothek zu Berlin (nr 8)
• Pomnik konny Fryderyka Wielkiego
• Stary Pałac, Altes Palais (nr 9)
• Upper Eastside Berlin (nr 14-16)
• Dom Szwajcarii, Haus der Schweiz (nr 24)
• Kaiserhöfe (nr 26-30)
• Zollernhof, Główne Studio ZDF (nr 36-38)
• Ambasada Federacji Rosyjskiej, Russische Botschaft (nr 63-65)
• Budynek Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej, obecnie w budowie (nr 72)
• Gabinet Figur Woskowych Madame Tussauds (nr 74)
• Ambasada Węgier, Ungarische Botschaft (nr 76)
• Hotel Adlon (nr 77)

Aleja Pod Lipami (Unter den Linden)

Adres: Unter den Linden, 10117 Berlin-Mitte
Tablice informacyjne: tak (niem. i ang.)

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Na pieszo przejście 1,5-kilometrowego odcinka bez dłuższych przystanków zajmie około 25 minut. Po drodze są liczne światła.
Zakupy, gastronomia: bezpośrednio przy ulicy nie ma większego centrum handlowego. Część handlowo-gastronomiczna zaczyna się w okolicy skrzyżowania Friedrichstraße i Unter den Linden. Partery gmachów zajmują głównie salony wystawowe, sklepy z pamiątkami, galerie z ekskluzywnymi produktami, kawiarnie i restauracje. Dobre miejsce na zakup pamiątek to obszerny sklep Berlin Store (Unter den Linden 41a). Więcej o pamiątkach z Berlina.

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26 (Brandenburger Tor)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel, Unter den Linden, Brandenburger Tor)
Bus: 100 (Staatsoper, Unter den Linden/Friedrichstraße lub S+U Brandenburger Tor)

Źródła:
De Bruyn Günter, Unter den Linden, Siedler, Berlin 2002
Bohne Carl-Georg/Schmidt Werner, Unter den Linden. Ein Spaziergang von Haus zu Haus, Haude & Spener, Berlin 2000
Löschburg Winfried, Unter den Linden. Gesichter und Geschichten einer berühmter Strasse, Der Morgen, Berlin 1973

Wieża telewizyjna w Berlinie

Wieża telewizyjna jest najwyższą budowlą nie tylko w Berlinie, ale też w całych Niemczech. Z pierwotną wysokością 365 metrów przez wiele lat ustępowała w Europie tylko moskiewskiej wieży Ostankino. Podwyższenie masztu o oszałamiające 3 metry w 1997 roku nie utrzymało jej na podium. Obecnie jest to piąta, wolno stojąca budowla na naszym kontynencie.

Prestiżowy projekt NRD ukończono w październiku 1969 roku. Rocznie odwiedza ją ok. 1,2 mln osób. Do projektów i nadzoru budowy przyznaje się kilku architektów i dyrektorów budowlanych, stąd nie można jednoznacznie określić „ojca wieży”. Zadanie, jak na owe czasy, nie było proste, ponieważ brakowało wzorów i przykładów dla tak zaawansowanej technologicznie budowy w centrum miasta.

Trochę liczb, restauracja i widoki

Srebrna kula o średnicy 32 m waży 4 800 ton. Znajduje się w niej siedem poziomów, ale tylko dwa z nich są dostępne dla turystów. Na wysokości 203 m usytuowany jest taras widokowy, a cztery metry wyżej bardzo szczególna restauracja o nazwie Sphere (wcześniej Telecafé). Stoliki i fotele przy oknach umocowane są na platformie, która obraca się o 360° w ciągu godziny. Przy dobrej pogodzie widoczność sięga nawet 40 km, ale przy wyjątkowo sprzyjających warunkach sprawne oko dostrzeże nawet oddaloną o 70 km halę Wyspy Tropikalnej.

Znajdujące się pod wieżą pawilony zostały ukończone dopiero w 1973 r. Patrząc z góry mają przypominać strzałę lub lecącą rakietę. Obecnie znajdują się w nich kawiarnie, restauracja, muzeum i wypożyczalnia rowerów.

Muszę na wieżę

Nie, nie musisz. Znam wiele osób, które były w Berlinie i na wieżę nigdy nie wjechały. Powody są różne, od braku czasu, braku pieniędzy, klaustrofobii, lęku wysokości po tzw. „olew” na berlińskie klasyki. I przeżyli.

W moich programach, które przedstawiałam indywidualnym gościom lub małym grupom, zawsze podawałam informacje o możliwości wjechania na górę oraz kiedy to uczynić najlepiej. Decydowała się mniej niż połowa, bo nie jest to najtańsza atrakcja w mieście. A co dopiero licząc np. dla kilkuosobowej rodziny. Z drugiej strony zazwyczaj ci, którzy wjeżdżali, podejmowali tą decyzję jeszcze przed przyjazdem. Jest Brama, jest Reichstag, jest mur, musi być i wieża telewizyjna. Niech i tak będzie. Jestem zwolennikiem umiarkowanego planowania.

• Masz pieniądze (około 25 euro) i nie żal Ci ich wydać? Wjeżdżaj!
• Przypuszczasz, że odwiedzisz Berlin raz w życiu? Wjeżdżaj, a co tam!
• Zaliczasz moją listę TOP9 Berlina? Wjeżdżaj tym bardziej
• Kolekcjonujesz najwyższe budynki Europy lub świata? To tym bardziej powinieneś/aś wjechać

Nie musisz wjeżdżać, jeśli już byłeś na wieży. Nawet 30 lat temu. Wierz mi, niewiele się tam w środku zmieniło. Zmienił się trochę Berlin i widoki, to na pewno, ale lepiej pooglądać je z nowych punktów widokowych.

Daj sobie spokój, jeśli masz mało czasu, nie masz biletu online, i jeszcze niewiele widziałe(a)ś w Berlinie. Wieży jutro nie zburzą i nie zamkną za miesiąc (ekhmm, pisałam to przed pandemią, ale obecnie wszystko wróciło do normy). Ciekawe muzeum z powodu remontu potrafią zamknąć na pięć lat albo i dłużej. Szkoda spacerów i innych przeżyć, by czekać 2 godziny na wjazd i w dzikim tłumie przepychać się do okien. Są inne punkty widokowe.

Niektórzy zostawiają sobie coś specjalnie, by powrócić w dane miejsce jeszcze raz. Niegłupia idea. Z tego powodu ja pewnie nigdy nie wjadę na słynną wieżę Namsan w Seulu.

Muszę na wieżę i koniec!

O.k., jeśli musisz, to zapewne chcesz wiedzieć jak zaoszczędzić czas, a może i nawet trochę pieniędzy.

Czas

Bilety na wieżę można nabyć online i jest to już dużo prostsze niż przed kilkoma laty. Do tego, bilet będzie tańszy niż w kasie (są wyjątki, jeśli np. jesteś studentem). Najprostszą i najtańszą wersją jest po prostu wjazd na taras widokowy z określoną datą i godziną. Nie musisz wtedy stać w kolejce, ale jeśli nie wykorzystasz biletu, to wtedy Twoje wejście przepadnie. Nie przysługuje Ci zwrot pieniędzy lub zmiana terminu. Polecam gorąco zakup biletu online, jeśli planujesz wjechać na wieżę w sezonie letnim (kwiecień-październik), zwałszcza w weekendy lub święta.

To nie jest tak, że wieża telewizyjna jest oblegana przez cały rok. Tłoczniej może być w weekendy i popołudniami. Latem, w soboty i niedziele czas oczekiwania może rozciągnąć się nawet do trzech godzin. Jeśli o wjeździe na wieżę telewizyjną chcesz zdecydować na miejscu, to jest pewien sposób, by uniknąć kolejek. Wystarczy stawić się pod wieżą tuż przed otwarciem kas. Podaję je poniżej. Tuż to znaczy, 15-20 minut. Pewnie będzie już kolejka kilkunastu osób, ale sprzedaż pójdzie szybko. Wszystko zależy od tego, jak mądrze poukładasz swój dzień w Berlinie.

Wydatki

Niestety nie ma zbyt wielu sposobów, by obniżyć cenę biletu na tą jedną z najpopularniejszych berlińskich atrakcji. Studenci mają 20% zniżki przy kasie z ważną legitymacją. Posiadacze karty Berlin WelcomeCard otrzymają 25% zniżki. Najtańszy wariant tej karty na 48h kosztuje 26 euro (2024). Zakładając parę innych wstępów i korzystanie z komunikacji miejskiej, będzie się opłacać, gdyż zniżka na bilecie na wieżę telewizyjną wyniesie około 5 euro (przy obecnej cenie).

Wieża Telewizyjna jest również jedną z 30 atrakcji, z których można skorzystać bez dodatkowych opłat z kartą Berlin WelcomeCard All Inclusive. Więcej o tym już wkrótce.

Toalety

Bezpłatne toalety są w pawilonie wejściowym (na pierwszym piętrze) oraz na górze na obu tarasach.

Czas zwiedzania

Bez kolejki do kasy, gdy wejścia są na bieżąco, na wizytę najlepiej zaplanować od 45 min do godziny czasu (bez restauracji). Mogą zdarzyć się kolejki do bramek bezpieczeństwa, bo na przykład właśnie wchodzą trzy grupy autokarowe naraz. Na to nie ma rady, ale z reguły idzie to dość szybko.

Zakup biletów na miejscu i wejście

Wejście do pawilonu z kasami znajduje się od strony dworca kolejowego Alexanderplatz. Przed nim ustawione jest stoisko do wstępnej kontroli plecaków i toreb.

Pracownicy obsługi odmówią wstępu osobie z większym bagażem (można go zostawić za opłatą w szafkach bagażowych na dworcu Alexanderplatz, 4-6 €). Na górę nie można wnosić butelek, napojów, jedzenia, przedmiotów mogących stanowić zagrożenie dla otoczenia (broń, spraye pod ciśnieniem, szklane opakowania). Również wózki dziecięce i domowe zwierzęta, poza psami przewodnikami, nie są dozwolone.

Wewnątrz należy spojrzeć na tablicę informacyjną (wyświetlane po niem., ang., hiszp., franc.), gdzie podany jest numer biletu, który właśnie został sprzedany oraz numery biletów z przypisanymi godzinami wejścia. Na tej podstawie można sobie wyliczyć mniej więcej czas oczekiwania. Na zewnątrz ponad wejściem jest również tablica z teletekstem, na której podawany jest komunikat o aktualnym czasie oczekiwania na wjazd. Wejścia są co 10 minut, ale ilość osób na daną godzinę jest ograniczona.

Od kasy do windy

Po zakupie biletu w kasie, należy pilnować godziny wejścia. Niestety na bilecie podany jest tylko numer, godzinę trzeba sobie policzyć w przybliżeniu lub odczytać samemu. Po tym jak Twój numer zostanie na tablicy zaznaczony na zielono, masz 10 minut na udanie się na pierwszy poziom holu wejściowego. Po przejściu wewnętrznej kontroli toreb czy plecaka, podchodzi się z biletem do automatycznej bramki, przykłada cyfrowy kod (na bilecie) do czytnika i po zapaleniu zielonego światła przechodzi przez bramkę. Do windy prowadzą dwie drogi (po lewej dla VIP-ów, zorganizowanych grup z rezerwacją, gości z rezerwacją do restauracji) oraz dla pozostałych. Bilet należy zachować, gdyż przy wyjściu również trzeba będzie skorzystać z podobnej bramki.

Praktyczna uwaga: jeśli po zakupie biletu czas oczekiwania jest dłuższy niż 30 minut, warto skorzystać z usługi SMS. Po wysłaniu kodu SMS, który znajduje się na bilecie, otrzymamy najpierw potwierdzenie, a na pół godziny przed naszą godziną wjazdu kolejną informację. W ten sposób nie ma potrzeby przebywania stale w pobliżu wieży telewizyjnej i można się udać na zwiedzanie okolic, posiłek czy zakupy. Koszty sms – tyle co normalnie, z uwzględnieniem roamingu, jeśli korzystamy z polskiej komórki. Numer, pod który należy wysłać sms-a znajduje się na odwrocie biletu.

Ważne: zachowaj bilet do czasu wyjścia z obiektu, będzie ci potrzebny ponownie przy bramce na dole

Co na górze?

Na górze ciesz się widokami w każdą stronę. No chyba, że jest uroczystość ślubna, to wtedy 1/4 koła, ta z barem, jest odcięta kotarami od ciekawskich spojrzeń. Ale to nie zdarza się często. Wspominając o barze, to taki jest na poziomie 203 metrów. Na poziomie 207 metrów jest restauracja Sphere. Nie można tam niestety wejść z marszu,  by popatrzeć sobie na wystrój lub obrotową platformę. Przy schodach stoi pani/pan i pilnuje. Dopiero jak zwolni się stolik, wpuszcza kolejnych chętnych. Ostatnio jednak, pewnie po zebranych doświadczeniach z pandemii, management Wieży Telewizyjnej udostępnił kilka ciekawych ofert dla chętnych na bezproblemową wizytę w restauracji. O tym więcej dalej.

Bar 203

Zlokalizowany na poziomie 203 m. Lada i kilkanaście barowych stołków. Podają tu napoje i drobne przekąski.
Przykładowe ceny:
– wino 8,5-11 € (0,2l)
– kawa, herbata 4,2 €
– piwo (0,3l) 4,9 €
– cola, fanta, woda (0,2l) 4,2 €

Restauracja Sphere

Na poziomie 207 metrów znajduje się restauracja Sphere z obrotową platformą.  Jeśli planujemy tam posiłek, wskazana jest rezerwacja. Aby skorzystać z restauracji trzeba wykupić bilet wstępu na wieżę wg aktualnego cennika. Gwarancją miejsca przy oknie jest specjalny bilet, który można zamówić online. W godzinach zwiększonego ruchu, czyli niemal zawsze, obsługa może odmówić serwisu gościom, którzy nie zamawiają posiłku, a jedynie napoje, nie mając rezerwacji. Krótko mówiąc, poprosi nas o zejście na taras widokowy, gdzie dostępny jest bar.
Orientacyjny zakres cen w restauracji Sphere. Karty menu są sezonowe. Posiłki na karcie wieczorowej, obowiązującej od 16.00, są droższe:
– dania główne 20-30€
– zupy 7€
– pucharek lodów 8-10€
– ciasta 5-6€ (sztuka)
– ceny napojów tak jak w barze

Śniadanie W wieży telewizyjnej

Jeśli chcesz bez problemów i oczekiwania skorzystać również z restauracji Sphere w Wieży Telewizyjnej, to można od razu zakupić stosowny bilet online. Do wyboru są miejsca przy oknie (tzw. Fenstertisch) i pozostałe (Innenringtisch). Te pierwsze są oczywiście droższe. W cenie biletu rezerwującego miejsce nie ma żadnych napojów czy posiłków.

Jest jednak ciekawa oferta, po całkiem przyjemnej cenie. Co powiesz na wjazd na wieżę telewizyjną + stolik przy oknie + śniadanie – i to wszystko za jedną cenę 49 euro/osoba (2024). Śniadania w hotelach kosztują teraz 15-25 euro, a jeśli doliczysz bilet za wjazd na wieżę ok. 25 euro, to rachunek jest prosty. A atrakcja nie byle jaka. W końcu jest to berliński klasyk.

Do wyboru są gotowe zestawy śniadaniowe, w tym wegański. W cenę wliczona jest kawa lub inny gorący napój. Oferta jest dostępna od godziny 10 (w sezonie zimowym), od 9 (letnim). Czas pobytu w restauracji jest ograniczony do 1,5 godziny, potem można zejść na poziom tarasu widokowego i korzystać do woli. Na wszystko zarezerwowałabym do 2,5 godziny czasu.

Wieża Telewizyjna (Fernsehturm)

Tematyka: punkt widokowy, architektura NRD
Adres: Panoramastraße 1A, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 24757537
Www: www.tv-turm.de
Godziny otwarcia: codz. 9.00-23.00 (III-X), 10.00-23.00 (XI-II)
Bilety wstępu w kasie: od 25,5€ (od 15,5€), zniżka do 14 lat, do 4 lat bezpłatnie

Dojazd:

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RE8, RB14, FEX, HBX (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9  (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tramwaj: M4, M5, M6 (S+U Alexanderplatz/Gontardstr.) M2 (S+U Alexanderplatz Bhf/Dirksenstr.)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz), 248, 300 (S+U Alexanderplatz/Grunerstr.)

Zobacz położenie Wieży Telewizyjnej na mapie Google

Fantastyczna seria archiwalnych zdjęć z okresu budowy wieży. Warto!

Brama Brandenburska

Budowę Bramy Brandenburskiej, wg projektów Carla Gottharda Langhansa, ukończono w 1791 r. Był to wówczas jeden z najwcześniejszych przykładów architektury klasycystycznej w Berlinie. Za wzór posłużyły ateńskie propyleje. Dzisiaj jest to jedyna zachowana brama miejska z kilkunastu, jakie Berlin posiadał przed kilkoma wiekami.

Słynną kwadrygę, czyli dwukołowy wóz, zaprzężony w cztery konie i powożony przez boginię dodano nieco później. Rzeźba powstała na podstawie modelu przygotowanego przez Johanna Gottfrieda Schadowa. Wykonał ją Emanuel Ernst Jury, kowal z Poczdamu, a do postaci bogini pozowała jego córka. Obecna kwadryga to kopia, gdyż oryginał uległ zniszczeniu w czasie działań wojennych.

Symbol miasta

Przez wieki Brama Brandenburska stanowiła tło dla ważnych wydarzeń, pogrzebów, rewolucji, pochodów. Po 1961 r. odgrodzono ją murem berlińskim i tym samym stała się niedostępna dla mieszkańców i turystów. Można ją było oglądać jedynie z daleka. Spektakularne wydarzenia z listopada 1989 r. nadały jej nowe znaczenie jako symbolu zjednoczonego miasta. Wizerunek Bramy Brandenburskiej widnieje bowiem na rewersach niemieckich monet euro (10, 20 i 50 eurocentów).

Miejsce, gdzie można się wyciszyć

Po obu stronach bramy stoją pawilony, które służyły wcześniej straży miejskiej i celnikom. Dzisiaj w południowym „domku”, czyli po lewej stronie, znajduje się punkt informacji turystycznej. Można tam uzyskać pomoc, zakupić mapy, przewodniki i pamiątki. W pawilonie po północnej stronie znajduje się tzw. Pokój Ciszy (Raum der Stille). Wstęp jest bezpłatny, a miejsce to przeznaczone jest dla każdego, kto ma ochotę oddać się modlitwie, rozważaniom, medytacjom na rzecz pokoju lub zwyczajnie posiedzieć chwilę w ciszy. Otwarte codziennie od 11.00 do 18.00 (do 16.00 XII-I), (do 17.00 II, XI). Więcej informacji po polsku na tej stronie.

Warto wiedzieć: Brama Brandenburska również dzisiaj stanowi oprawę dla wielu imprez. W okresie od kwietnia do października, zwłaszcza w weekendy, zdarza się, że zasłaniają ją rusztowania sceny i trybun.

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26 (Brandenburger Tor)
U-Bahn: U5 (Brandenburger Tor)
Bus: 100 (S+U Brandenburger Tor), 300 (Behrenstr./Wilhelmstr.)

Zobacz położenie Bramy Brandenburskiej na mapie Google

Brama Brandenburska podczas Festiwalu Świateł 2013
https://youtu.be/Hkkyu5P6M_0

Berliński Ratusz

Berliński ratusz został zaprojektowany przez Hermanna Friedricha Waesemanna (1813-1879). Zadanie to powierzył mu król, Fryderyk Wilhelm IV, który nie mógł zdecydować się na żaden z projektów w ogłoszonym wcześniej konkursie (1857/1858). Rozrastające się miasto pilnie potrzebowało nowej siedziby administracyjnej, gdyż stary ratusz dawno przestał wystarczać i wymagał gruntownego remontu. Urzędnicy natomiast gnieździli się w licznych biurach, wynajmowanych naprędce w pobliskich budynkach.

Waesemann miał wziąć pod uwagę plany przebudowy, zaproponowane jeszcze przez Karola Fryderyka Schinkla w 1817 roku. Do tego mógł powybierać sobie to, co uważał za warte zainteresowania z konkursowych projektów. W efekcie powstała masywna budowla o architekturze nawiązującej do średniowiecznego gotyku ceglanego, renesansowych budowli północnych Włoszech oraz normańskiej architektury obronnej. Krytycy dopatrzyli się też podobieństw do toruńskiego ratusza, katedry we francuskim Loan jak i wieży Big Ben w Londynie.

Administracja w Berlinie

Pierwsze posiedzenie zarządu miejskiego w nowym budynku miało miejsce 6 stycznia 1870 roku. Po zniszczeniach wojennych ratusz oddano ponownie do użytku w 1955 roku. Do zjednoczenia Niemiec (03.10.1990) pełnił on rolę centrum administracyjnego tylko dla wschodniej części miasta, będącej stolicą NRD. Administracją dla Berlina Zachodniego zajmowali się urzędnicy w ratuszu dzielnicy Schöneberg. Obecnie berliński ratusz jest siedzibą nadburmistrza dla całego miasta (od 2014 roku, Michael Müller, SPD) oraz kancelarii senatu miejskiego.

Ze względu na kolor fasad, gmach często określa się jako „czerwony ratusz” (Rotes Rathaus). Nazwa ta przyjęła się już wcześniej niż w latach powojennych, kiedy często podkreślano zbieżność z „czerwoną polityką” ojców miasta.

Wieża liczy sobie 74 metry i przy jej budowie król zwrócił specjalną uwagę, by nie przekraczała wysokości kopuły pobliskiego pałacu. W rzeczywistości, po dodaniu konstrukcji masztowej, parametry zostały daleko przekroczone poza królewskie życzenia, osiągając razem 97 metrów.

Historia wykuta w kamieniu

W latach 1876-1879 fasadę ratusza ozdobiono terakotowymi płytami, przedstawiającymi historię miasta. Zilustrowano dzieje od jego powstania po 1871 rok, w którym Berlin stał się stolicą Cesarstwa Niemieckiego. Tworzące tzw. „kamienną kronikę Berlina” tablice umieszczone są pomiędzy parterem, a pierwszym piętrem. Chcąc prześledzić je wszystkie w porządku chronologicznym należy zacząć od tylnej fasady (Grunerstraße) i poruszać się w kierunku przeciwnym do wskazówek zegara.

Pierwsze reliefy to przede wszystkim rodzajowe scenki z życia anonimowych mieszkańców miasta, np. uprawa roli, w sądzie, na targu, w kościele itp. Dalsze nabierają spersonalizowanego charakteru, gdzie postaciom można przypisać konkretne nazwiska. Przykładowo relief po lewej stronie głównego portalu przedstawia elektora brandenburskiego Fryderyka II (1413-1471) podczas inspekcji budowy berlińskiego zamku. Centralną postacią reliefu po prawej stronie jest z kolei dominikański mnich Jan Tetzel (1460-1519), sprzedający odpusty kościelne bogatym mieszkańcom miasta.

Otwarty dla zwiedzających

W ratuszu organizowane są wystawy, udostępnione bezpłatnie do zwiedzania. Stałą ekspozycją Państwowych Muzeów w Berlinie jest wystawa prezentująca popiersia ważnych osobistości z dziedziny polityki, nauki i kultury, z pierwszej połowie XIX wieku (Berlin in Gips 1790-1850). Można ją obejrzeć w najładniejszym pomieszczeniu ratusza – Sali Kolumnowej.

Zanim przekroczy się jej próg, zwiedzający przechodzą przez foyer, ozdobione czterema potężnymi figurami. Są to alegorie średniowiecznych zawodów mieszkańców – handlu, rybołówstwa, uprawy roli i żeglugi. W szklanych witrynach można obejrzeć prezenty od gości z całego świata oraz Złotą Księgę z wpisami znaczących osób, które odwiedziły Berlin.

Podczas Długiej Nocy Muzeów zazwyczaj można zwiedzać również te pomieszczenia, które normalnie nie są dostępne, np. gabinet urzędującego burmistrza. Ponadto odbywa się wówczas szereg imprez towarzyszących: wystawy, odczyty, koncerty, prezentacje, itp.

Jest też coś dla miłośników futbolu. Co roku na dwa tygodnie przed finałowym meczem Pucharu Niemiec w piłce nożnej, w holu ratusza wystawiany jest oryginalne trofeum – puchar. Można sobie przy nim zrobić zdjęcie. A o tym, czy puchar jest właśnie w ratuszu poinformują plakaty na zewnątrz.

Berliński Ratusz (Berliner Rathaus)

Tematyka: architektura, historia miasta, polityka
Adres: Rathausstraße 15, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 90262411
Www: www.berlin.de
Godziny otwarcia: przeważnie pn.-pt. 9.00-18.00, w trakcie uroczystości, spotkań lub ze względów bezpieczeństwa może być dla turystów czasowo zamknięty
Wstęp: bezpłatnie
Audio-guidy: tak, niemiecki i angielski

Dojazd

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RB14 (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U5 (Berliner Rathaus)
Tramwaj: M1, M4, M5, M6, 12 (Spandauer Str./Marienkirche)
Bus: 100, 200, 300 (Spandauer Str./Marienkirche), 248, 300 (Jüdenstr.)

Zobacz położenie Berlińskiego Ratusza na mapie Google

Spacer video wokół ratusza i wewnątrz, bez komentarzy

KaDeWe – legenda Berlina

Dom towarowy Kaufhaus des Westens, położony w zachodniej części Berlina, zajmuje w historii miasta szczególne miejsce. W 2007 roku jako jedyny z niegdyś kilkudziesięciu podobnych mu „świątyń konsumpcji”, mógł celebrować 100. rocznicę swojego istnienia. Dzisiaj, obok wieży telewizyjnej, gmachu Reichstagu czy Bramy Brandenburskiej należy do kanonu atrakcji turystycznych stolicy Niemiec. Nic dziwnego zatem, że dziennie odwiedza go ok. 50 tys. gości, a blisko połowę z nich stanowią turyści.

Ten artykuł poświęcony jest historii budynku.
O zakupach w śródmieściu, między innymi w KaDeWe, przeczytasz tutaj. 

Jak powstały domy towarowe

Wielkie domy towarowe z różnorodnym asortymentem i stałymi cenami to wynalazek XIX wieku. Wcześniej handel był domeną małych rodzinnych interesów o wąskiej specjalizacji i stałej klienteli. Industrializacja oraz rozwój transportu umożliwiły masową produkcję towarów i lepszą dystrybucję. W 1852 roku pewien francuski przedsiębiorca tak zrewolucjonizował zasady działania swojego niewielkiego sklepu z tekstyliami, że już po kilkunastu latach uzyskał czterdziestokrotnie zwiększone obroty. Co dokładnie zrobił?

Aristide Boucicaut

Obniżenie marży o połowę, zwielokrotnienie zysku większą sprzedażą, a także wprowadzenie stałych cen było ryzykownym, ale opłacalnym posunięciem. Aristide Boucicaut poszedł jednak dalej i pozwalał klientom na sprawdzanie towaru bez przymusu zakupu, a także jego zwrot w przypadku niezadowolenia. Kiedy w 1869 roku powstała konieczność rozbudowy domu towarowego, nie kto inny, a sam Gustaw Eiffel brał udział w konstrukcji żelaznych podpór do szkieletu nowego budynku.

Naśladowcy w innych krajach

Boucicaut, uważnie obserwowany przez konkurencję, szybko znalazł naśladowców. W Wielkiej Brytanii, poza sprzedażą, doskonale przyjęły się oferowane na miejscu usługi, od zakładu fryzjerskiego po pensjonat dla koni. W Stanach Zjednoczonych wykorzystano najnowsze osiągnięcia techniczne, jak elektryczne oświetlenie, telefony, windy i pneumatyczną pocztę.

W Niemczech nowe rozwiązania przyjmowano jednak z pewnym ociąganiem, zwłaszcza po spektakularnej plajcie pierwszego domu handlowego w Berlinie, „Kaiser Bazar” (1891). Ciekawostką jest, że niemal zawsze do wielkich metropolii trafiali przedsiębiorcy z mniejszych miejscowości. Można tu wspomnieć chociażby Abrahama Wertheima ze Stralsundu, Rudolpha Karstadt z Wismar czy Oskara Tietza z Gery.

luksusowa świątynia konsumpcji

Dla Adolfa Jandorfa, otwarty w marcu 1907 roku Kaufhaus des Westens miał być życiowym ukoronowaniem jego interesów. Posiadał już kilka dobrze prosperujących domów towarowych, jednak ich klientelę stanowiła głównie klasa robotnicza. KaDeWe miał być inny. Zlokalizowany w eleganckiej dzielnicy Charlottenburga (do 1920 roku odrębnego miasta), przyciągał zamożniejszych gości. Marlene Dietrich nazwała go w swoich pamiętnikach „jednym z wielkich cudów Berlina”. Wnętrze, dzięki żyrandolom i licznym aranżacjom kwiatowym, porównała nawet do Wersalu.

Mimo to, nowy dom towarowy Jandorfa sprawiał wrażenie znacznie skromniejszego, jeśli chodzi o architekturę, ornamentykę fasad czy przesadny przepych wnętrz. Tak wypadał w porównaniu z konkurencją, przede wszystkim Tietzem i Wertheimem. Zyskał sobie przez to miano nowoczesnego i solidnego miejsca, z szeroką i luksusową ofertą towarów, wystawionych na 24 tys. m².

Nie tylko asortyment przyciągał nowych klientów. Absolutnym hitem była wzorowana na amerykańskim modelu centralna kasa i system rur o łącznej długości 18 km do pneumatycznych, ekspresowych przesyłek pieniędzy i dokumentów. Nowością były też systemy przeciwpożarowe i antywłamaniowe.

Egzotyczni klienci i dobry marketing

Zakupy w KaDeWe należały do dobrego tonu, bywali tu członkowie rodziny cesarskiej, dworscy urzędnicy i pruska arystokracja. Za nimi podążali wszyscy ci, którzy uważali się za „lepszą” warstwę społeczeństwa. Prawdziwym uśmiechem od losu była dwudniowa wizyta króla Syjamu (Tajlandii) zaledwie kilka miesięcy po otwarciu. Specjaliści od marketingu z powodzeniem wykorzystali tą okazję do zwiększenia obrotów.

Trudne lata I wojny światowej, inflacja, strajki pracowników nie zachwiały aż tak bardzo podstawami wielkich koncernów. W okresie wojennym były one głównymi dostawcami dla cesarskiej armii, a podczas inflacji znalazły płacącą w dolarach klientelę pośród obcokrajowców i spekulantów. Ale i Berlińczycy po pokonaniu inflacji nie pozostawali w tyle z zakupami i rozrywkami. Nastały „złote lata dwudzieste”, a najbliższa okolica wokół KaDeWe awansowała do ulubionego miejsca spotkań berlińskiej awangardy, światka pisarzy, malarzy, poetów, ogółem artystów i ludzi cieszących się życiem. Również tym konsumpcyjnym.

Niespodziewane posunięcie

Dlatego wielkim zaskoczeniem okazała się wieść, że będący u szczytu handlowej sławy, kupiec Adolf Jansdorf, w wieku 56 lat zdecydował się sprzedać wszystkie swoje domy towarowe konkurencji. W 1926 roku również KaDeWe zmienił właściciela i odtąd miał podlegać koncernowi Hermanna Tietza. Co było powodem tak radykalnej decyzji?

Wokół postanowienia Jandorfa o sprzedaży domów towarowych konkurentowi narosło wiele spekulacji i domysłów. Oficjalny powód nie został podany. Był to czas szalonego wyścigu pośród właścicieli handlowych koncernów o dominację w poszczególnych krajach i przypuszczano, że Jandorf nie miał na to ochoty i zawczasu się wycofał. Dla  Oskara Tietza zakup nowych placówek przyniósł ugruntowanie pozycji na kontynencie europejskim. Jego rodzina posiadała teraz najwięcej domów towarowych w Rzeszy.

Rozbudowa i ulepszenia

W samym Berlinie Tietz kierował ponad 10 domami handlowymi. KaDeWe z uznaną nazwą i marką miał pozostać okrętem flagowym firmy. Nie szczędzono zatem wysiłków ani pieniędzy na jego modernizację i rozbudowę. Do prac zaangażowano architekta gmachu z 1907 roku, Johanna Emila Schaudta, który podwyższył budynek o dwa ekspozycyjne piętra. Na dachu dobudowano kolejne dwa na biura, kantyny i magazyny. Ogólna powierzchnia wzrosła z 26 do imponujących 40 tys. m². Dział spożywczy przeniesiono na szóste piętro. Odtąd, z krótką przerwą po drugiej wojnie światowej, miał już je stale zajmować i znacznie przyczynić się do budowania legendy wokół KaDeWe.

Oskar Tietz był dzieckiem swoich czasów. W pełni wykorzystał możliwości zakończonej już elektryfikacji miasta, rozświetlając sztucznym blaskiem wnętrza i okna wystawowe, które przyciągały uwagę przechodniów. W okresie poświątecznym, kiedy sprzedaż spadała, wprowadził tzw. „Biały Tydzień”, czyli czas zimowych wyprzedaży. Jego sklepy bez problemu ponownie wypełniały się klientami.

Aryzacja handlu i przemysłu

W 1933 roku 80% obrotów wypracowanych przez domy towarowe należało do żydowskich właścicieli. Jeszcze przed objęciem władzy przez Adolfa Hitlera, placówki wielkich koncernów były obiektem nazistowskich ataków i szykan, występujących w obronie małych sklepikarzy. Postulowano ich likwidację i oddanie przestrzeni handlowej drobnym przedsiębiorcom, czego ostatecznie z przyczyn ekonomicznych nie przeprowadzono. Wiązałoby się to ze zniesieniem dziesiątek tysięcy miejsc pracy i pozbawienia, często jedynego źródła dochodu, setek dostawców.

Koncern Hermanna Tietza z KaDeWe, w przeciwieństwie do rozwiązanej spółki Karstadt, pozostał w swojej formie, ale zmienił właściciela. Dawny sprzedawca i menadżer u Jansdorfa, Georg Karg, stanął na czele koncernu Hertie. Nazwa ta powstała od pierwszych liter imienia i nazwiska założyciela Hermana Tietza (1837-1907). Do „aryjskiego” przedsiębiorstwa szerokim strumieniem popłynęły kredyty, których poprzednim właścicielom odmówiono.

Podczas wojny

Początek drugiej wojny światowej urwał wszelkie pretensje do uznania wyższości drobnych sklepikarzy nad domami towarowymi. Stały się one głównymi dostawcami zaopatrzenia na front, a także lepiej radziły sobie z racjonowaniem żywności wśród lokalnej społeczności. Po pierwszych, sporadycznych bombardowaniach w Berlinie w 1940 roku, z upływem miesięcy miasto stało się celem ciągłych ataków z powietrza. Podczas jednego z nich, w listopadzie 1943 roku, na KaDeWe spadł samolot, który spowodował pożar i wypalenie całego budynku.

Trzymając klasę

Przywrócenie ponownej działalności, ograniczonej do dwóch pięter, było możliwe dopiero w 1950 roku. Jednak już wtedy starano się dorównać przedwojennej sławie, spełniając wyszukane życzenia klientów, od kozaczków dla psów po żywe węgorze. Sześć lat później KaDeWe świętował ponowne otwarcie wszystkich sześciu pięter.

Dzisiaj, po kolejnych przebudowach i modernizacji, w 1978 i 1996 roku, Kaufhaus des Westens jest największym tradycyjnym domem towarowym na kontynencie europejskim (60 tys. m²). Powierzchnią wyprzedza go jedynie londyński Harrods (92 tys. m²). Z dumą jednak, w niemal każdym berlińskim przewodniku, przywoływanych jest szereg kolejnych liczb, mających wprawić w zdumienie potencjalnego klienta i skłonić go do krótkiej wizyty.

Liczby, liczby, liczby…

Niewątpliwym magnesem jest tutaj szósta kondygnacja będąca największym oddziałem sprzedaży delikatesów w Europie (7 tys. m²). O wykwintne wypieki i ciasta dba francuska firma Lenôtre, która od 1975 roku ma swoją filię w Berlinie. Mimo tego, nie zrezygnowała ze sprowadzania półproduktów z ojczystego kraju, z których dziennie wypieka się 1000 bułek, 600 bochenków chleba i 300 bagietek. Oddział wina proponuje 3400 rodzajów tego trunku sprowadzonych z winiarni całego świata. Tylko tymi zakupami zajmuje się jeden wyspecjalizowany fachowiec.

Zaraz obok, do wina można dobrać ser, choć wybór tego odpowiedniego spośród 1300 gatunków na pewno nie będzie prosty. Ponadto 1200 rodzajów wędlin czy blisko 100 gatunków ryb zaspokoi nawet najbardziej wymyślną listę zakupów na szykowną kolację. O krótkiej wizycie nie może już być mowy, wg danych zarządzającego domem towarowym, przeciętny czas, jaki klient spędza w KaDeWe to ok. 2 do 3 godzin.

Kaufhaus des Westens

Tematyka: architektura, domy towarowe
Adres: Tauentzienstraße 21-24, 10789 Berlin
Www: www.kadewe.de

Dojazd

U-Bahn: U1, U2, U3 (Wittenbergerplatz)
Bus: M19, M29, M46 (U Wittenbergerplatz)

Zobacz położenie Kaufhaus des Westens na mapie Google

Źródła:
Meiners Antonia, 100 Jahre KaDeWe, Nicolaische Verlagsbuchhandlung, Berlin 2007

Zbrojownia w Berlinie

Ten artykuł poświęcony jest historii budynku. Obecnie znajduje się w nim Niemieckie Muzeum Historii, które do 2025 pozostaje w remoncie. O wystawach stałych i czasowych w muzeum zapraszam tutaj.

Dawna zbrojownia w Berlinie jest najstarszym gmachem przy Alei pod Lipami i uchodzi za najlepiej zachowany przykład barokowej architektury w mieście. Wyróżniające go z otoczenia różowa fasada oraz liczne rzeźby i zdobienia z daleka przyciągają wzrok turystów zmierzających w kierunku Bramy Brandenburskiej. Swoją pierwotną funkcję gmach przestał pełnić z końcem XIX wieku. Dzisiaj znajduje się w nim Niemieckie Muzeum Historyczne.

Dobra armia to konieczność

O potrzebie wzniesienia arsenału wspominał już w swoim testamencie politycznym Wielki Elektor, Fryderyk Wilhelm (1620-1688). Mimo wyznaczonego miejsca i sporządzonych planów na przeszkodzie stanęły problemy finansowe. Pierwszeństwo miały bowiem fortyfikacje miejskie, których budowa już się rozpoczęła.

Kamień węgielny pod nowy gmach położył syn Wielkiego Elektora, Fryderyk III. Miało to miejsce w maju 1695 roku. Militarne sukcesy odniesione z cesarskim wojskiem przeciwko Turkom pod Slankamenem (1691), a później przeciw Francuzom nad Renem miały znaleźć odbicie w pełnej przepychu budowli. Pracowało przy niej kolejno aż czterech architektów. Ostatecznie ukończono ją w 1729 roku już za kolejnego władcy, Fryderyka Wilhelma I.

Ten oszczędny i praktyczny monarcha zniecierpliwiony przedłużającymi się pracami uciął wszelkie projekty zdobienia wnętrz. Zewnętrzne fasady i dziedziniec były gotowe, ale „król-żołnierz” z pełnym uporem dążył do jak najszybszego wykorzystania gmachu zgodnie z jego przeznaczeniem. Dla bezwartościowych, w mniemaniu władcy, posągów narodowych bohaterów, czy mających jedynie ozdobne funkcje wielkich armat nie było tu miejsca. Znalazły się za to zdobyczne trofea, sztandary, broń, zbroje i imponująca kolekcja artyleryjskich dział – aż 732 sztuk (z tego 604 pruskich wg stanu z 1732 roku).

Od zbrojowni do muzeum

Z biegiem lat zgromadzony arsenał zaczął tracić na znaczeniu. Po wojnie prusko-francuskiej w drugiej połowie XIX wieku, cesarz Wilhelm I wydał rozkaz, który ze starej zbrojowni uczynił muzeum oręża.  Miało to być miejsce świadczące o dominującej roli Prus w nowo powstałym Cesarstwie Niemieckim. O dokonaniach armii brandenbursko-pruskiej świadczyła teraz Hala Pamięci, dla której przebudowano wnętrza. Ściany zdobiły historyczne malowidła, przedstawiające momenty chwały z dziejów państwa.

Zamówiono również osiem posągów władców z dynastii Hohenzollernów, od Wielkiego Elektora po Wilhelma I. Od 1961 roku znajdują się one na zamku rodowym w Hechingen (Burg Hohenzollern). Halę Pamięci wykorzystywał przy narodowych wydarzeniach cesarz Wilhelm II, a później w celach propagandowych również Adolf Hitler.

Nieudany zamach

W 1943 roku przy jednej z takich okazji nie powiódł się plan zamachu na przywódcę III Rzeszy. Uczestniczył on wówczas w otwarciu wystawy, prezentującej zdobyczne uzbrojenie z wojny ze Związkiem Radzieckim. Towarzyszący Führerowi pułkownik Rudolph Christoph von Gersdorf miał przy sobie ładunek wybuchowy z zapalnikiem czasowym. Po aktywowaniu go, bomba nie zdążyła wybuchnąć, bowiem Hitler zbyt szybko opuścił budynek. Zamiast planowej pół godziny spędził na uroczystości zaledwie kilka minut. Ładunek, który pułkownik miał przy sobie w płaszczu zdołano rozbroić w ostatniej chwili.

Nowa hala

Zniszczony w czasie wojny gmach odbudowano w drugiej połowie lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Już wcześniej organizowano tu prowizoryczne wystawy przedstawiające historyczne wydarzenia z socjalistycznego punktu widzenia. Po zjednoczeniu Niemiec w gmachu przeprowadzono gruntowny remont (1999-2003), a po północnej stronie powstała nowoczesna hala dla wystaw czasowych. Otwarcie stałej ekspozycji Niemieckiego Muzeum Historycznego miało miejsce 2 czerwca 2006 roku, tuż przed Mistrzostwami Świata w Piłce Nożnej, których Niemcy były gospodarzem.

Zbrojownia w Berlinie. Maski Schlütera

O pierwotnej funkcji gmachu świadczą do dzisiaj liczne rzeźby o tematyce militarnej zdobiące zewnętrzne fasady. Są to zworniki w formie hełmów, mitologiczne bóstwa wojny, Mars i Minera, w otoczeniu niewolników, zbroje, armaty, broń nad którymi króluje pruski orzeł. Przed głównym wejściem z kolei widnieją kobiece alegorie praktycznych nauk: mechaniki, geometrii, pirotechniki oraz arytmetyki.

Magnesem przyciągającym zwiedzających jest jednak wewnętrzny dziedziniec, ozdobiony 22 rzeźbami przedstawiającymi głowy umierających wojowników autorstwa Andreasa Schlütera (1662-1714). Jako jedne z nielicznych przetrwały wojnę bez uszkodzeń i stanowią prawdziwą, acz nieco ukrytą perełkę dla miłośników barokowej sztuki w Berlinie.

Główna ekspozycja muzeum przedstawia dzieje Niemiec od I w p. n.e. do czasów współczesnych.

Zbrojownia w Berlinie (Zeughaus)

Tematyka: historia, militaria, rzeźba
Adres: Unter den Linden 2, 10177 Berlin

Dojazd:
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tram: M1, 12 (Am Kupfergraben)
Bus: 100, 300 (Lustgarten)

Zobacz położenie Zbrojowni na mapie Google.

Źródła:
Leonore Koschnick, Deutsches Historisches Museum Berlin, Prestel, Berlin 2006

Zegar Czasu Na Świecie (Weltzeituhr)

Spotkamy się na Aleksie przy zegarze… i już nic więcej nie trzeba dodawać. No, może poza godziną i ewentualnym opisem, jak dotrzeć na Plac Aleksandra, jeśli nasz rozmówca jest spoza Berlina. Będąc na miejscu, nie sposób bowiem przegapić charakterystycznej, metalowej konstrukcji, która od dziesięcioleci przybliża ludzi. I to w dosłownym tego słowa znaczeniu.

Dlaczego Urania?

Projekt zegara przygotował w 1968 roku, docent Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych i Użytkowych w Berlinie, Erich John. Nazwa, Zegar Czasu na Świecie Urania (Urania-Weltzeituhr), nawiązuje do przedwojennych słupów reklamowych z umieszczonymi tarczami zegarowymi, produkowanymi w berlińskiej fabryce zegarów „Urania”. Były one bardzo popularne i szybko przyjęło się tak mówić na wszystkie uliczne zegary (Uraniasäule, dosł. kolumny Urania). W mitologii greckiej Urania była muzą, która patronowała astronomii.

Trudny projekt w trudnych czasach

Prace nad montażem zegara trwały dziewięć miesięcy i angażowały łącznie ponad 120 ludzi. Sam projektant przyznał w jednym z wywiadów, że uzyskanie pozwoleń, zorganizowanie materiałów i pozyskanie ludzi do pracy, było jednym z największych wyzwań w jego życiu. Ostatecznie udało się zaprezentować oficjalnie nowy obiekt tuż przed obchodami 20. rocznicy powstania Niemieckiej Republiki Demokratycznej, 30 września 1969 roku.

Jak to działa?

Konstrukcja zegara mierzy sobie 10 metrów wysokości i waży 16 ton. Na metalowej kolumnie zawieszone są cztery tradycyjne tarcze zegarowe, wskazujące aktualny czas w Berlinie. Właściwy zegar tworzy bryła o dwudziestu czterech ścianach, odpowiadająca strefom czasowym na świecie.

Powyżej i poniżej ruchomego cyferblatu, znajdują się nazwy 148 miast, przeważnie stolic, położonych odpowiednio na północ lub na południe od równika. Zaznaczona jest również linia zmiany daty. Ponad zegarem zainstalowany jest model układu słonecznego, który również odmierza czas, wykonując pełny obrót w ciągu minuty. Silnik elektryczny i przekładnia kierująca zegarem, ukryte są 2 metry pod ziemią.

Podczas renowacji konstrukcji zegara w 1997 roku poprawiono błędnie rozlokowane miejscowości (nie te strefy czasowe) oraz dodano kilka nowych nazw, które z przyczyn politycznych wcześniej pominięto (np. Tel Awiw czy Jerozolimę). Za czasów enerdowskich zegar z nazwami miast, do których nie mogli wyjechać obywatele wschodnich Niemiec, miał być symbolem otwartości i wolności.

Zegar Czasu Na Świecie (Weltzeituhr)

Tematyka: NRD, optyka
Adres: Alexanderplatz, 10178 Berlin

Dojazd

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RB14 (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tramwaj: M4, M5, M6 (S+U Alexanderplatz) M2 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.), 248, 300 (S+U Alexanderplatz/Grunerstr.)

Zobacz położenie Zegaru Czasu Na Świecie (Weltzeituhr) na mapie Google

Grób Heinricha von Kleista

Do osiedla Wannsee, gdzie znajduje się grób Heinricha von Kleista, najlepiej dojechać kolejką miejską lub pociągiem regionalnym. Wyjście prowadzi przez oryginalnie zachowany budynek dworca o ciekawej, ekspresjonistycznej architekturze. Ośmiokątna hala z okienkami kasowymi, drewniane balustrady, zakończone szpicem drzwi i okna, ciemna klinkierowa cegła bez trudu pozwalają na chwilę przenieść się w czasie do późnych lat dwudziestych ubiegłego wieku, kiedy to gmach został oddany do użytku.

Rozczarowany życiem

Z dworca należy podążyć za znakami ścieżką przez park, która poprowadzi nas do grobu poety i dramaturga niemieckiego, Heinricha von Kleista. Urodzony w 1777 roku we Frankfurcie nad Odrą (od 1999 r. Kleiststadt – Miasto Kleista), syn pruskiego oficera miał przez rodzinę jasno określoną drogę kariery wojskowej. Zrezygnował z niej jednak na rzecz studiów i pisania. Jego utwory, dzisiaj klasyki niemieckiej literatury, i przedsięwzięcia nie przyniosły mu za życia rozgłosu i dochodów.

Bankructwo i zamknięcie oficyny, wydającej redagowaną przez niego gazetę codzienną „Berliner Abendblätter” zakończyły nieustanne spory z cenzurą, z władzami, ze współpracownikami, zostawiając poczucie coraz większego rozczarowania i niezrozumienia. W listopadzie 1811 roku udał się ze swoją „duchową” towarzyszką, chorą na raka Henriettą Vogel, kobietą zamężną i matką, do gospody położonej pomiędzy Berlinem a Poczdamem. Po wieczorze i nocy spędzonej na spacerach, rozmowach i pisaniu listów, para udała się na przeciwległy brzeg, gdzie 21 listopada nad ranem popełniła samobójstwo. Kleist zastrzelił najpierw swoją towarzyszkę, a później siebie.

„…leżymy tu bowiem zastrzeleni”

Oboje zostali pochowani w miejscu śmierci, a całe wydarzenie urosło do rangi wielkiego skandalu, który starano się zatuszować. Rekonstrukcję ostatnich godzin życia udało się dokładnie przeprowadzić dzięki relacjom właściciela i służby gospody, a także listom, które Heinrich i Henrietta pisali do bliskich w czasie dokonanym („Leżymy tu bowiem zastrzeleni.”), m.in. z prośbą o pochówek.

W 2011 roku, kiedy w 200. rocznicę śmierci pisarza obchodzony był Rok Kleista, grób został odnowiony, a stary nagrobek, postawiony jeszcze przez nazistów w 1936 roku przy okazji prac przed rozpoczęciem igrzysk olimpijskich, zastąpiono nowym kamieniem, na którym upamiętniona została również Henrietta Vogel.

Zobacz dalszą część spaceru nad brzegiem jeziora Wannsee. 

Grób Heinricha von Kleista (Kleistgrab am Kleinen Wannsee)

Tematyka: nekropolie, literatura
Adres: Bismarckstraße 2-4, 14109 Berlin
Tablice informacyjne: tak (jęz niem. i ang.)
Audio-guidy: tak (jez. niem.), wypożyczalnia na dworcu S-Bahn, 10.00-14.30 (III-X), 3 €

Dojazd

Pociąg: RE1, RE7, RB21, RB22, RB 33 (Wannsee)
S-Bahn: S7  (Wannsee)
Bus: 114, 118, 218, 316, 318, 620 (Wannseebrücke)
Prom: F10 (S Wannsee)

Zobacz położenie grobu Heinricha von Kleist na mapie Google

Dworzec kolejowy Friedrichstrasse. W ciągłym ruchu

Codziennie przecinają się tu drogi tysięcy pasażerów, zmierzających do pracy, do domu czy na spotkania ze znajomymi. Pośród nich są liczni turyści, dla których centralnie położony dworzec jest zazwyczaj punktem wyjścia na ruchliwą Friedrichstraße i Aleję pod Lipami. W godzinach szczytu panuje tu wyjątkowo wzmożony ruch, gdy setki podróżnych w pośpiechu próbują przesiąść się z kolejki miejskiej na metro, pociąg regionalny czy pobliski tramwaj. Korytarze, przejścia, wyjścia z podziemi, perony – dzisiaj można poruszać się po nich bez żadnych ograniczeń. Nie zawsze tak było.

Nieco z historii

Dworzec Friedrichstraße otworzono w 1882 roku, jako stację nowej linii kolejowej, przecinającej miasto ze wschodu na zachód (Stadtbahn). Zaprojektowany przez Johannesa Vollmera (1845-1920) budynek z dwoma peronami, wkrótce okazał się za mały. Na początku XX wieku rozpoczęto jego gruntowną przebudowę, dodając od północnej strony kolejny peron z dwoma torami. Widoczne dzisiaj, podzielone na dwie części zadaszenie hali ze szklanymi ścianami to efekt tej przebudowy. W tym samym czasie dworzec połączono systemem przejść ze stacją nowej linii metra (1923), a w latach 30. ubiegłego wieku z peronami podziemnej kolejki miejskiej.

Dworzec podzielony

Czekając na kolejkę miejską na górnym poziomie trudno sobie wyobrazić, że kiedyś peron ten był oddzielony od dwóch pozostałych wielkimi, metalowymi płytami. Miały one udaremnić próby nawiązywania kontaktu pomiędzy podróżnymi przybywającymi z Berlina Zachodniego, a pasażerami kolejki miejskiej udającymi się we wschodnim kierunku. Pośrodku stacji kolejowej wzniesiono taki sam mur, jak na granicy.

Postępujący etapami po wojnie faktyczny podział miasta i jego komunikacji znalazł również odzwierciedlenie na dworcu Friedrichstraße. Środkowy peron, służący wcześniej pociągom dalekobieżnym, został przystosowany do wymogów kolejki miejskiej (S-Bahn). Kiedy z początkiem lat 50. ubiegłego wieku władze wschodnich Niemiec przystąpiły do zabezpieczenia swoich granic, Berlin stał się dla wielu jedyną furtką, by przekroczyć granicę i wyjechać na zachód. Można to było uczynić, między innymi, przez dworzec Friedrichstraße korzystając z kolejki miejskiej.

Odrębne perony

W sierpniu 1961 roku, wraz z zamknięciem granicy, linia ta została przerwana, a dworzec podzielono na odrębne części. Północny peron służył jako stacja końcowa dla kolejki miejskiej ze wschodniego Berlina.

Na środkowym, swój bieg kończyły pociągi z Berlina Zachodniego. Pasażerowie, przybywający z zachodniej części miasta, po przejściu kontroli i spełnieniu innych wymogów (między innymi przymusowej wymiany waluty) mogli opuścić dworzec. Bez kontroli dozwolone było przejście na stację podziemnej kolejki lub metra. Dla berlińczyków ze wschodu były one niedostępne, a wejścia z ulicy zamurowane.

Wreszcie południowy peron, jedyny przejezdny w obu kierunkach służył pociągom dalekobieżnym. Ten skomplikowany układ można dzisiaj obejrzeć na wystawie w pobliskiej hali. Służyła ona do odpraw i granicznej kontroli. Odprowadzający swoich krewnych berlińczycy ze wschodu musieli się tutaj z nimi pożegnać, stąd nazwa hali „Pałac Łez” (Tränenpalast). Wystawa jest bezpłatna i ma mnóstwo ciekawych informacji dotyczących życia codziennego w podzielonym mieście, jak i podzielonego dworca.

Dworzec obecnie

Po upadku muru bardzo szybko przystąpiono do przebudowy dworca. Jeszcze przed zjednoczeniem Niemiec można było kolejką miejską przejechać bez przeszkód do zachodniej części miasta. W latach 1995-1999 perony, hala dworca i podziemne tunele przeszły gruntowny remont. Usunięto wszystkie obiekty z czasów enerdowskich, jak i ścianę pomiędzy peronami.

Co można zobaczyć na dworcu i wokół

Przede wszystkim polecam wspomnianą wystawę w dawnej hali odpraw („Pałac Łez”), bo jest ona nierozerwalnie związana z historią dworca.

Po drugiej stronie hali dworcowej znajduje się pomnik, autorstwa urodzonego w Gdańsku Franka Meislera (1925-2018), „Pociągi do życia –  pociągi do śmierci: 1938-1939”. Przedstawia on dwie grupy żydowskich dzieci. Z jednej strony są te, które zostały uratowane dzięki wysłaniu ich do rodzin zastępczych w Londynie, a z drugiej, te które transportowano pociągami do obozów koncentracyjnych. Podobny pomnik stoi w Gdańsku, a kolejne wersje znajdują się w Londynie i Rotterdamie. (Więcej o tym pomniku już wkrótce w ramach TEMATU MIESIĄCA WRZESIEŃ 2020)

Foto-spot

Jeśli ktoś ma chwilę na samym dworcu i znajduje się na górnym poziomie, to z peronu 1-2 może zrobić kilka ciekawych zdjęć. Od razu widać, że ten peron służył niegdyś pociągom dalekobieżnym, gdyż jego długość jest nieproporcjonalnie większa do pozostałych. Dlatego warto wyjść poza zadaszenie hali, by stojąc po wschodniej części peronu mieć fajny widok na ulicę Friedrichstraße. Wprawne oko dojrzy nawet zdjęcie żołnierza z Checkpoint Charlie. Widok polecany również wieczorem i w okresie adwentowym (światełka).

W tym miejscu znajduje się również kolumna z kilkoma historycznymi zdjęciami. Warto na nią zerknąć, gdyż jest to taka historia dworca w pigułce.

Po drugiej stronie peronu (idźcie do samego końca, dalej za strefę dla palących) będzie super widok na rzekę Szprewę i gmach Reichstagu z kopułą. Nic, tylko fotografować. Uważajcie oczywiście na pociągi i zachowajcie odpowiedni odstęp od brzegu peronu. I pamiętajcie, że nie można wychodzić poza kratki na końcu peronu.

Polowanie na niedźwiedzia

W hali dworcowej na półpiętrze (jest taki poziom wchodząc/schodząc z peronu 5-6 S-Bahn) zobaczycie jedną z figur Buddy Bears. To dla tych, którzy kolekcjonują selfie z berlińskimi niedźwiedziami. Szukajcie zaraz koło sex-shopu.

Zakupy w niedzielę?

Jak na wielu dworcach w Niemczech, hale często służą tymczasowym wystawom, więc i na Friedrichstraße się takie pojawiają. Jeśli będzie coś ciekawego, oczywiście dam znać na stronie FB Przewodnik Po Berlinie dla zwiedzających. Są one zawsze bezpłatne.

Jeśli potrzebujecie kupić coś w niedzielę, to na dworcu jest kilka sklepów czynnych w niedzielę. To przede wszystkim EDEKA (spożywczy), Rossmann (drogeria) czy Nanu-Nana (dekoracje, drobiazgi do domu, prezenty, upominki). Generalnie w niedzielę i sobotę wieczorem zrobicie zakupy na większych dworcach w Niemczech.

Aha… i jeśli miałam zostawić plecak czy torbę w szafce na dworcu, to w Berlinie wybierałam zawsze dworzec Friedrichstraße. Nie wiem czemu, ale tu zawsze było taniej niż na sąsiednich dworcach. Ostatni raz w 2019 roku, więc nie wiem, czy tak jest nadal.

Dworzec kolejowy Friedrichstraße

Georgenstraße 14/17, 10117 Berlin
Kolej: HBX, RE1, RE2, RE7, RB14, RB21, RB22
S-Bahn: S1, S2, S25, S26, S3, S5, S7, S9
U-Bahn: U6
Tramwaj: M1, 12
Autobus: 147

Źródła:
Stapp Wolfgang, Rund um den Bahnhof Friedrichstrasse, Kupfergrabenverlagsges, Berlin 2004

Pawia Wyspa

Położona z dala od głównej drogi, łączącej niegdyś dwie królewskie rezydencje, Pawia Wyspa należy dzisiaj do mniej znanych atrakcji turystycznych Berlina. Niesłusznie, gdyż ta niewielka wyspa, którą można bez przystanków obejść nawet w godzinę, kryje w sobie wiele fascynujących historii, by wspomnieć tylko o tajnym, alchemicznym laboratorium, królewskich miłostkach czy wyjątkowej, na skalę europejską, palmiarni.

Książęcy alchemik

Archeologiczne znaleziska na wyspie pochodzą jeszcze z epoki brązu. Być może wyspa służyła za schronienie za czasów słowiańskich. Jej położenie blisko brzegu, bez stałego połączenia z lądem, było główną zaletą i decydowało też o późniejszym wykorzystaniu.

Najpierw króliki

W XVII wieku, z polecenia elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma (1620-1688), na wyspie założono hodowlę królików. Przez krótki czas wnosiła ona nawet dochód do książęcej szkatuły. Wtedy też przyjęła się zwyczajowa nazwa, Kaninchenwerder, która utrzymała się również później, gdy głównym lokatorem wyspy nie były już króliki, a alchemik i książęcy kamerdyner, Johannes Kunckel (1630-1703).

Tajemnicze procesy

Wychowany w rodzinie obeznanej z tradycjami wyrobu szkła, też zajmował się tą dziedziną. Udało mu się nawet znacząco poprawić recepturę wyrobu rubinowego szkła (opublikowaną wcześniej, ale przypisywaną Kunckelowi jako odkrywcy). I niestety było to jego jedyne warte wzmianki osiągnięcie w służbie brandenburskiego elektora.

Wśród okolicznej ludności Kunckel uchodził za czarnoksiężnika, a o procesach zachodzących w jego laboratorium krążyły legendy. Wstęp na wyspę był surowo wzbroniony i przypuszczano, że alchemik zajmuje się zamianą pośledniejszych metali w złoto.

Niedaleko miejsca, gdzie znajdowała się niewielka huta szkła, stoi dzisiaj kamień z wyrytym napisem, upamiętniającym działalność alchemika na wyspie. Po tym jak popadł w niełaskę, a warsztat spłonął w pożarze, uciekł do Szwecji, gdzie został jednak dobrze przyjęty, a nawet podniesiony do rangi szlacheckiej.

Pruskie Arkady

Kolejny okres w historii wyspy znaczy działalność pruskiego króla, Fryderyka Wilhelma II (1744-1797), który odkrył ją dla siebie i swojej kochanki. Stało się to prawdopodobnie podczas jednego z polowań, na które chętnie wybierano się łodziami z pobliskich Nowych Ogrodów.

Tym razem, to nie gospodarcze korzyści, a marzycielskie usposobienie władcy z tendencjami do okultyzmu, zdecydowały o zainteresowaniu okolicą. Na zachodnim brzegu kazał on wznieść pałacyk (1794-97) w postaci romantycznych ruin,na podobieństwo włoskich zameczków. Wystrojem i wyposażeniem wnętrz zajęła się metresa króla, hrabina von Lichtenau.

Z drobnymi zmianami dokonanymi przez kolejną parę królewską, wnętrza zachowały do dzisiaj swój oryginalny wygląd. Godny polecenia jest zwłaszcza pomalowany na wzór bambusowej chaty „tahitański gabinet”, będący odzwierciedleniem tęsknoty arystokracji za rajskimi klimatami. Ta nowa moda rozpowszechniła się w Europie po publikacji licznych relacji z wypraw na nowo odkryte wyspy na południowym Pacyfiku.

Fryderyk Wilhelm II polecił jeszcze wznieść mleczarnię na drugim krańcu wyspy. Również i tutaj nie pasował zwykły, gospodarczy budynek, dlatego został on wystylizowany na gotyckie ruiny klasztoru. Sprowadzone z pobliskich dóbr pawie nadały wyspie nową nazwę, gdyż króliczy temat nie był zbyt dostojny. Ponadto przy bardzo kochliwym usposobieniu władcy stanowił on zrozumiałą pożywkę do żartów dla okolicznej ludności.

Menażeria i wyjątkowa palmiarnia

O dziwo, dla następcy tronu miejsce miłosnych schadzek ojca i znienawidzonej przez niego, hrabiny von Lichtenau, stało się po objęciu tronu w 1797 roku bardzo bliskie. Tym bardziej zaskakujące, gdyż Fryderyk Wilhelm III (1770-1840) znany był ze wstrzemięźliwości i prostego trybu życia.

Pawia Wyspa za jego rządów stała się atrakcją, znaną również poza granicami Prus. Można ją bowiem było zwiedzać przez trzy dni w tygodniu. Jak wspomniano wyżej, w pałacyku zaszły niewielkie zmiany. Na zewnątrz zaś pola, ogrody i inne użytki miały odtąd wzorcowo urzeczywistniać ideę „ferme ornée”, czyli ozdobnego gospodarstwa.

Egzotyczni sąsiedzi władcy

Podpatrzony w 1815 roku francuski ogród botaniczny „Jardin des Plantem” (w owym czasie przypominał bardziej menażerię), stał się przyczynkiem do stworzenia podobnego wybiegu dla egzotycznych zwierząt na Pawiej Wyspie. Z prezentów hojnych ofiarodawców i własnych nabytków powstała w okolicy Berlina pierwsza prawdziwa menażeria. Najciekawszymi okazami był lew, kilka gatunków małp, niedźwiedzie, lamy i cała masa przeróżnego ptactwa, łącznie z orłami.

Gdańsk pod Berlinem?

Do dzisiaj z licznych budynków i wybiegów zachowała się jedynie, zaprojektowana przez Karola Fryderyka Schinkla, woliera. Architekt był również odpowiedzialny za rozbudowę tzw. Domu Kawalerów. W jego ściany wkomponował nabytą przez króla fasadę XV-wiecznej gdańskiej kamienicy.

Duma pruskich władców

Ale największą atrakcją, obok zwierząt, stanowiła wzniesiona w 1831 roku palmiarnia. W jej wnętrzach prezentowano jedną z najznakomitszych wówczas w Europie kolekcji palm, nabytą przez króla i pierwotnie przeznaczoną do Ogrodu Botanicznego.

„Szklany pałac” miał 14 metrów wysokości, a jego fasady składały się z ponad 120 pojedynczych okien. Imponujący wystrój wnętrza nawiązywał do indyjskiej architektury. Niestety, palmiarnia wraz z roślinnością spłonęła z niewyjaśnionych przyczyn w 1880 roku.

Kolejny władca, Fryderyk Wilhelm IV (1795-1861), postanowił ku czci swoich rodziców zachować pałac w niezmienionym stanie. Menażerię, która w międzyczasie przyciągała rzesze turystów, postanowiono przenieść w bardziej dogodne miejsce. Tak też narodziło się berlińskie zoo w Charlottenburgu.

Mimo tych zmian, Pawia Wyspa, niewiele straciła ze swojego idyllicznego uroku. Można ją odwiedzać o każdej porze roku.

Pawia Wyspa (Pfaueninsel)

Tematyka: Prusy, historia, relaks, zielony Berlin
Adres: Nikolskoer Weg, 14109 Berlin
Telefon: +49 331 9694200
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: 10.00-18.00 (IV-X) 10.00-16.00 (XI-III)
Prom: 4€ (3€), bilety rodzinny 2 dorosłych + do 4 dzieci (do 18 lat) 8€, bilet uprawnia do przeprawy promem na wyspę i z powrotem
Pałac Pfaueninsel: zamknięty na czas renowacji do odwołania
Dawna Mleczarnia: 3€ (2€), sb., nd. 10.00-17.30 (IV-X)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? W sezonie letnim wyprawa na Pawią Wyspę ze śródmieścia Berlina zajmie nam większą część dnia. Jeśli połączymy ją ze spacerem wzdłuż brzegów jeziora Wannsee lub rejsem z przystani Wannsee będzie to na pewno cały dzień. Zimą, ze zwiedzaniem mleczarni spacer zajmie nam 3-4 godziny.
Gastronomia, sklepy: od kwietnia do października na wyspie działa leśna kawiarnia z imbisem. Na lądzie, przy przystani promowej znajduje się restauracja z regionalną kuchnią. Sklep muzealny SPSG, gdzie można nabyć mapy, przewodniki i pamiątki jest przy promowej na wyspie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG
Fotografowanie: na wyspie bez ograniczeń, w pałacu i mleczarni można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).
Toalety: są zaznaczone na mapie, którą otrzymuje się wraz z biletem promowym
Uwaga: godziny wstępu na wyspę są uzależnione od godzin kursowania promu, na wyspie nie ma możliwości noclegu, dlatego zawsze trzeba spojrzeć na godzinę ostatniego promu

Dojazd

Bus: 218 (Pfaueninsel)

Autobus w kierunku Pfaueninsel startuje z przystanku koło stacji S-Bahn Messe Nord/ICC. Przejazd trwa około 50 minut. Wygodnie i nieco szybciej można dojechać kolejką miejską S7 do S Wannsee i tam przesiąść się na wspomniany autobus. Autobus latem kursuje co 30 i 60 minut, zimą nawet co 120 minut. Warto zaplanować dokładne godziny przejazdu. W weekendy w wybranych godzinach kursuje historyczny autobus z kontrolerem na pokładzie. Warto.

Zobacz położenie Pawiej Wyspy na mapie Google

Akwarium w Berlinie. Nie tylko ryby

W Berlinie na tropikalne temperatury nie trzeba czekać aż do lata. By zobaczyć egzotyczne zwierzęta, też nie trzeba się zaraz wybierać do ciepłych krajów. Zimą można mieć jedno i drugie w berlińskim akwarium (Aquarium Berlin). Jest ono otwarte codziennie przez okrągły rok. Nie tylko ryby, ale również gady, płazy i insekty zamieszkują największe akwarium w stolicy Niemiec. Nie pomylcie go czasem z Sea Life, zlokalizowanym niedaleko Wieży Telewizyjnej. W nim również są akwaria, przedstawiające wodną drogę od Sprewy do głębin Oceanu Atlantyckiego. Ponadto, niewielki obiekt z akwariami znajduje się na terenie Parku Zwierząt (Tierpark) po wschodniej stronie miasta.

Pierwsze akwarium w Berlinie

W 2013 roku akwarium obchodziło stulecie swojego istnienia. Nie była to jednak pierwsza tego typu placówka w mieście. Już w 1869 roku, w obecności króla pruskiego Wilhelma I, przy Unter den Linden 62a, w pobliżu Bramy Brandenburskiej otworzono uroczyście pierwsze akwarium w Berlinie. Jego inicjatorem był znany zoolog, autor niezwykle poczytnej serii tomów o życiu i zwyczajach zwierząt, Illustriertes Thierleben, Alfred Brehm (1829-1884).

Kilka lat wcześniej założył on ogród zoologiczny w Hamburgu, ale w wyniku nieporozumień z członkami zarządu, zrezygnował ze stanowiska dyrektora. Pierwsze akwarium w Berlinie stało się poważną konkurencją dla niedawno otwartego zoo w Charlottenburgu. Złożyły się na to dobra lokalizacja, marketing oraz różnorodność prezentowanych zwierząt.

Brehm sam opisywał ciekawostki o swoich podopiecznych do lokalnych gazet. Dwupiętrowy obiekt przypominał wielką grotę, podzieloną na mniejsze nisze, w których razem znajdowało się 118 klatek, zbiorników i wybiegów dla zwierząt. Na powierzchni 4 500 m² proponowano gościom nieznany do tej pory sposób zwiedzania w postaci okrężnej trasy spacerowej.

Goryl pod Lipami, solanka i kres akwarium

Jednym z głośniejszych wydarzeń było sprowadzenie w 1876 roku pierwszego w Europie goryla, imieniem M’Pungu. Stało się to już za następcy Alfreda Brehma, który opuścił placówkę w 1873 roku. Jego dotychczasowy zastępca, Otto Hermes, kierował obiektem do swojej śmierci w 1910 roku.

Warto wspomnieć, że Hermes, z wykształcenia aptekarz i chemik, jako pierwszy opracował recepturę sztucznej wody morskiej, której klarowność była tak zadowalająca, że nadawała się do użytku w akwarium. Krótko po jego śmierci i bez dobrego gospodarza, obiekt zlikwidowano, a zwierzęta rozesłano do innych ogrodów zoologicznych, głównie do Frankfurtu nad Menem i Lipska. Budynek padł ofiarą spekulacji gruntowych. W tak dobrym miejscu nowy inwestor chciał wznieść biura i luksusowe mieszkania, co też się wkrótce stało.

Nowe akwarium obok zoo

Jeszcze przed zamknięciem akwarium „przy Lipach”, w Charlottenburgu dyskutowano o rozbudowie ogrodu zoologicznego i wzniesienia podobnej placówki. W międzyczasie, dzięki dobrym połączeniom szynowym i kolejnym inwestycjom, zoo stało się dużo bardziej popularne i chętniej odwiedzane.

Odpowiedzialny za nowy budynek, Oskar Heinroth, asystent dyrektora naukowego miał jasną wizję co do projektu. Na kilku poziomach miał być prezentowany świat ryb, gadów i płazów. Perełką miała być hala krokodyli. Wysoka na dwa piętra, z prawdziwą rzeką i tropikalną roślinnością, przez którą odwiedzający przechodziliby po bambusowej kładce, mogąc oglądać zwierzęta z góry bez żadnych szyb i barier.

Budowa potrwała niecałe dwa lata i w sierpniu 1913 roku można było powitać pierwszych gości. W napisanym przez Heinrotha przewodniku, czytelnicy mogli się między innymi dowiedzieć, czy pływająca rybka albo biegająca za szybą jaszczurka sprawdziłaby się też jako danie na stole. Po pierwszych latach, naznaczonych trudnościami z powodu działań wojennych i inflacji, akwarium przeżyło prawdziwy rozkwit.

W 1927 roku pod jego dach trafiło niezwykle rzadko pokazywane wówczas zwierzę, waran z Komodo. Jednym z licznych przywilejów egzotycznego gościa były długie spacery z opiekunem po całym akwarium.

Wojna i odbudowa

Podczas kolejnej wojny akwarium zostało niemal w całości zniszczone. Po bombardowaniu w listopadzie 1943 roku, nieliczne zwierzęta starano się utrzymać w ciepłej piwnicy. Z pożogi wojennej ocalało kilkanaście sztuk większych gadów i płazów. Waran z Komodo został wysłany do akwarium w Lipsku, jednak zmarł niedługo potem, mając trudności z dostosowaniem się do nowych warunków.

W maju 1945 roku zmarł również Oskar Heinroth, a dyrekcję i odbudowę całego zoo przekazano jego żonie. Katharina Heinroth, wraz ze swoim pracownikiem, Wernerem Schröderem pukali do wielu drzwi we wszystkich sektorach miasta, otrzymując przeważnie życzliwe obietnice bez realnej pomocy. By przyciągnąć ludzi, na terenie ogrodu zoologicznego urządzano pokazy cyrkowe. Malarze w zamian za prowizję mogli sprzedawać swoje prace, wynajęto też restaurację.

Dopiero w 1951 roku otrzymano pierwsze środki od miasta, które przeznaczono na odbudowę. Już rok później został otwarty parter z akwariami. Niedługo potem udostępniono kolejne działy, a w 1959 roku wraz z otwarciem insektarium zakończono prace.

O popularność miejsca zadbały same zwierzęta, pokazywano między innymi imponujące okazy berlińskich wędkarzy sportowych, np. karpia o wadze ponad 20 kg. Licznych odwiedzających doczekał się również wąż, który pochłonął swojego towarzysza z terrarium (poszło o łup, który wcześniej połknął wąż-ofiara). Trawienie trwało dobre kilka tygodni, gromadząc przed szybami setki gapiów.

Akwarium dzisiaj i na co warto zwrócić uwagę

Dzisiaj w akwarium znajduje się około 13 000 zwierząt, reprezentujących ponad 1000 gatunków. Do największych atrakcji należą rekiny (młot tyburo), hala z wężami i krokodylami (tylko tutaj w Niemczech gawiale gangesowe), akwarium z kolorowymi błazenkami oraz cylindryczny zbiornik z meduzami.

Po przebudowie w latach 80. ubiegłego wieku na parterze dostępny jest otwarty zbiornik z karpiami koi, który szczególnie ucieszy dzieci. Ryby dają się bowiem głaskać. Akwarium można zwiedzać niezależnie od ogrodu zoologicznego. Warto zwrócić uwagę na oferty edukacyjne placówki, takie jak karmienie zwierząt, krótkie prezentacje, a zwłaszcza na wieczorne oprowadzania, organizowane tylko przy świetle latarek (Taschenlampen-Touren). EDIT 2021: aktualnie dodatkowe oferty są wstrzymane z powodu pandemii

Akwarium w Berlinie (Aquarium Berlin)

Tematyka: zwierzęta, egzotyka, relaks
Adres: Budapester Straße 32, 10787 Berlin
Telefon: +49 30 254010
Www: www.aquarium-berlin.de
Godziny otwarcia: codz. 9.00-18.00 (ostatnie wejście 17.00), 24.12 do 14.00
Bilety wstępu: 16€, 11€ (uczniowie pow. 15 lat, studenci), 8€ (4-15 lat), do 3 lat bezpłatnie

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Od półtorej godziny do dwóch. Jeśli chcemy zwiedzanie połączyć z ogrodem zoologicznym najlepiej przeznaczyć 5-6 godzin.
Uwaga: główne wejście do akwarium znajduje się od strony Budapester Straße, zaraz obok charakterystycznej Bramy Słoni w orientalnym stylu. Wejście jest możliwe również od strony ogrodu zoologicznego, w tym wypadku należy kupić bilet kombi na obie placówki.
Zakup biletów: bilety do zoo i akwarium dostępne są również w automatach biletowych BVG
Garderoba i bagaż: nie ma możliwości zostawienia okryć wierzchnich oraz pozostawienia większego bagażu. Najbliższe szafki (za opłatą) znajdują się na dworcu kolejowym Berlin Zoologischer Garten.
Gastronomia, sklepy: na parterze znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą, na pierwszym piętrze niewielkie bistro (obecnie zamknięte na czas przebudowy)
Fotografowanie: fotografowanie na użytek prywatny jest dozwolone i bezpłatne, bez lampy błyskowej, zakaz używania kijków selfie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp bezpłatny jest dla dzieci poniżej 4 roku życia, ulgowy dla dzieci i młodzieży 4-15 lat. Zniżki są również dla starszej młodzieży uczącej się, dla rodzin i grup.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? (1) Istnieje możliwość zakupienia biletu kombi na ogród zoologiczny i akwarium. Jest wtedy taniej.

Dojazd

Bus: 100, 200 (Breitscheidplatz) M19, M29, M46 (U Wittenbergplatz)
U-Bahn: U1, U2, U3 (Wittenbergplatz), U9 (Zoologischer Garten)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten) + 10 minut spacerem

Zobacz położenie berlińskiego akwarium na mapie Google

To może Cię również zainteresować

Film o akwarium z niemieckim komentarzem, zrealizowany przez AquaNetTV

Źródła:
Kronburger Goetz, Aquarium Berlin. Die schönsten Geschichten, be.bra. verlag, Berlin 2007
www.aquarium-berlin.de, stan na 13.08.21

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma w Berlinie

Czy można wyobrazić sobie centrum dawnego Berlina Zachodniego bez charakterystycznej ruiny wieży Kościoła Pamięci? Raczej nie. I takiego samego zdania są wszyscy, którzy przez ostatnie lata wspierali gruntowną renowację tego zabytku modlitwą, pracą i datkami.

Kościół jako symbol. Historia

Zachowane resztki, niegdyś najwyższej budowli Berlina, są dziś wymownym symbolem okrucieństw i zniszczeń, jakie niesie ze sobą wojna.

Wzniesiony w 1895 roku monumentalny kościół był odpowiedzią na rosnące potrzeby ludności w gwałtownie rozwijającym się mieście. Lokalizację wyznaczył sam cesarz Wilhelm II, a neoromański styl budowli miał harmonizować z otoczeniem. Nową świątynię konsekrowano w rocznicę zwycięskiej bitwy pod Sedanem (1 września), a nazwą uhonorowano bohatera tamtych czasów, cesarza Wilhelma I, nazywając ją Kościołem Pamięci Cesarza Wilhelma.

Mozaiki i Marlene

Wnętrze świątyni mogło pomieścić ponad 2000 wiernych, a na emporze było miejsce dla 80 muzyków i 300 chórzystów. Na Światowej Wystawie w Paryżu w 1900 roku berlińska firma, która wykonała mozaiki zdobiące wnętrza świątyni, zdobyła nagrodę Grand Prix. Ich pozostałości, które niegdyś pokrywały ponad 2700 m², można dziś podziwiać w udostępnionej do zwiedzania Hali Pamięci. Nic dziwnego, że nowoczesny kościół o pięknej, przestrzennej formie i bogato zdobionych wnętrzach wybrała na swój ślub w 1923 roku Marlena Dietrich, późniejsza gwiazda filmu „Błękitny Anioł”.

Ofiara wojny

Nowa świątynia nie służyła wiernym długo. W nocy z 22 na 23 listopada 1943 roku zachodnie dzielnice Berlina padły ofiarą najcięższego dotychczas bombardowania, które trwało zaledwie 30 minut. W wyniku nalotu spłonęły Kościół Pamięci, inne świątynie, pałac i ratusz w Charlottenburgu, pawilony ogrodu zoologicznego, dworzec kolejowy, KaDeWe oraz wiele budynków mieszkalnych. Życie straciło ok. 240 tysięcy mieszkańców.

Nowa, kontrowersyjna świątynia

Po wojnie rozgorzały dyskusje na temat nowego zagospodarowania placu, na którym wciąż tkwiły ruiny zniszczonego kościoła. Mimo że decydenci skłaniali się ku zachowaniu ruin lub włączeniu ich w bryłę nowej świątyni, zwyciężył projekt prof. dr Egona Eiermanna, który zakładał całkowite usunięcie pozostałości. Po ogłoszeniu wyników do jednej z berlińskich gazet napłynęły tysiące listów z protestami. Żądano zachowania ruiny jako symbolu zniszczeń wojennych i jednocześnie znaku pojednania. Architekt zmienił więc projekt. Zabezpieczoną i uporządkowaną ruinę miały otaczać nowoczesne budynki nowego kościoła, kaplica, foyer oraz dzwonnica.

Egon Eiermann dokonał, zdawałoby się, rzeczy niemożliwej. Pośrodku odbudowującej się dzielnicy, w zgiełku ruchu samochodowego i przechodzącego tłumu, stworzył oazę spokoju. Nowa świątynia, założona na planie ośmiokąta, ma podwójne ściany, pomiędzy którymi znajduje się ponad 2,5 metra przestrzeni. Dzięki temu zapewniono niezbędną do nabożeństw i koncertów ciszę. W przeciwieństwie do starej kamiennej budowli, architekt użył głównie stali i szkła, rezygnując z nadmiaru ozdób na rzecz ascetycznego wystroju. Najważniejszym elementem są ściany złożone z tysięcy ręcznie wyrabianych we Francji kafelków.

Wyposażenie świątyni

Ponad ołtarzem umieszczono jasną, 4,5-metrową figurę Chrystusa wykonaną z mosiądzu, symbolizującą zwycięstwo światła nad ciemnością. Poniżej znajduje się dwanaście świec, które symbolizują apostołów Jezusa, dwanaście plemion Izraela oraz dwanaście bram świętego miasta Jerozolimy. Pośród nich ustawiono prosty krzyż wykonany z pozłacanego srebra oraz ozdobiony 37 oszlifowanymi kryształami górskimi. Nowa świątynia została poświęcona w trzecią niedzielę Adwentu w 1961 roku, kilka miesięcy po zamknięciu wewnętrznej granicy w Berlinie.

Wojenna madonna

W okresie świątecznym, choć nie tylko wtedy, warto zwrócić uwagę na pewien obraz umieszczony po prawej stronie od wejścia do kościoła. Przedstawia on Madonnę z małym Jezusem na ręku, otuloną płaszczem. Obok widnieją napisy: „1942 WEIHNACHTEN IM KESSEL FESTUNG STALINGRAD LICHT LEBEN LIEBEN” (1942 Boże Narodzenie w Kotle, Twierdza Stalingrad, Światło Życie Miłość). Obraz został wykonany węglem na odwrocie rosyjskiej mapy przez niemieckiego żołnierza Kurta Reubera podczas oblężenia Stalingradu. Reuber, z wykształcenia lekarz i teolog, stworzył ten obraz w tajemnicy przed towarzyszami, aby w wigilijną noc, podczas skromnego świętowania i śpiewów, go odsłonić.

Jego liczne listy i obrazy zostały wysłane do rodziny w jednym z ostatnich transportów z oblężonego miasta. Walki trwały do początku lutego 1943 roku. Z 350 tysięcy niemieckich żołnierzy ocalało jedynie 90 tysięcy. Wśród zesłanych do obozów jenieckich był także Kurt Reuber, który nie przeżył wojny i zmarł na skutek choroby w obozie w 1944 roku.

W latach osiemdziesiątych XX wieku rodzina zmarłego postanowiła przekazać obraz gminie ewangelickiej w Berlinie, uznając Kościół Pamięci za właściwe miejsce dla tej cennej pamiątki. Kopie „Stalingradzkiej Madonny” wiszą między innymi w zniszczonej przez Niemców katedrze w angielskim Coventry oraz w Wołgogradzie, dawnym Stalingradzie.

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma (Kaiser Wilhelm Gedächtniskirche)

Tematyka: religia, architektura, Hohenzollernowie, ruiny, II wojna światowa
Adres: Breitscheidplatz, 10789 Berlin
Www: www.gedaechtniskirche-berlin.de
Godziny otwarcia: kościół: codz. 10.00-18.00 (w czasie nabożeństw, modlitw i koncertów zwiedzanie niemożliwe), Hala Pamięci: pn.-sb. 10.00-18.00, nd. 12.00-18.00
Wstęp: bezpłatny (datek)
Audio-guidy: nie

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten)
U-Bahn: U2, U9 (Zoologischer Garten)
Bus: M45, M46, M49, X10, X34, 100, 109, 110, 200, 204, 245, 249 (S+U Zoologischer Garten)

Zobacz położenie Kościoła Pamięci na mapie Google

To może cię również zainteresować

Ruiny Kościoła Pamięci zaraz po wojnie, 1945. Kolorowy obraz. Bardzo ciekawe ujęcia

Film reklamowy Kärchera o czyszczeniu fasad nowego kościoła. Wgląd w różne zakamarki

Humboldt-Box. Przede wszystkim informacja

Gdziekolwiek w Niemczech realizowane są wielkie inwestycje budowlane, które finansowane są z pieniędzy podatników, zawsze towarzyszą im ogólnodostępne punkty informacyjne. Czasem może to być zwykły podest, a czasem wymyślny pawilon z dodatkowymi atrakcjami. Tak też było i w Berlinie w latach 2011-2019 przy odbudowie pałacu miejskiego. Na Placu Zamkowym stał wówczas Humboldt-Box.

Pawilon informacyjny budowy pawilonu informacyjnego?

Nazwa Humboldt-Box to złożenie dwóch słów, a mianowicie nazwiska braci Humboldtów oraz angielskiego słowa box, oznaczającego pudełko. Nowo wznoszony gmach nie miał być wierną rekonstrukcją pałacu, a budynkiem na zbliżonym planie z zachowaniem proporcji wysokości i wielkości wewnątrznych dziedzińców oraz z częściowo odtworzonymi historycznymi fasadami. Niemniej, by za każdym razem nie tłumaczyć tych zawiłości, w mediach przyjęło się informować o odbudowie pałacu miejskiego (Stadtschloss) lub berlińskiego (Berliner Schloss). W rzeczywistości poprawną nazwą był berliński pałac miejski (Berliner Stadtschloss). Natomiast nowy gmach miał nosić nazwę Forum Humboldtów, na cześć słynnych braci, Wilhelma i Aleksandra.

Tylko w Niemczech można było wejść do pawilonu informującego o budowie pawilonu informacyjnego o odbudowie pałacu miejskiego. Brzmi to śmiesznie, ale tak rzeczywiście było.

Pawilon musi się sprzedać…

Myślę, że przy tak dużej inwestycji, pawilon trzeba było odpowiednio rozreklamować i stąd owa konstrukcja-przedtakt na zdjęciu powyżej. Przez pierwsze lata trzeba było bowiem zapłacić 3€ za wstęp, by koszty prywatnej firmy się zwróciły.  Mimo to w 2013 roku można było powitać już 500 000. odwiedzającego. W późniejszych latach fasady pawilonu i budowy były sporadycznie wykorzystywane jako powierzchnie reklamowe. Dodatkowo na jednym z pięter można było wynająć sale na konferencje, imprezy firmowe czy uroczyste gale.

Humboldt-Box. Co było w środku?

Lubiłam zachodzić do Humboldt-Box z Gośćmi indywidualnymi lub w niewielkich grupach. Na pierwszym poziomie znajdowała się wystawa dotycząca historii, odbudowy i przyszłości gmachu. Stare ryciny i zdjęcia pozwalały na szybkie ogarnięcie wyglądu pałacu i okoliczności wysadzenia jego ruin po drugiej wojnie światowej.

Eksponatem, który najbardziej przyciągał wzrok, była makieta przedstawiająca pałac w przedwojennym otoczeniu, to jest około 1900 roku. Dzisiaj znajduje się ona w punkcie informacji turystycznej w nowo odbudowanym gmachu, tuż obok portalu nr. 5 i bardzo polecam ją zobaczyć. Wtedy można było zapoznać się jeszcze z modelem samego pałacu, a na wysuwanych, sklejkowych tablicach zobaczyć rozmieszczenie nowych muzeów, wystaw czy kawiarni.

Na tym piętrze przez niewielkie okno można było obserwować budowę na bieżąco i śledzić licznik zebranych datków na rekonstrukcję ozdób pałacowych. Oryginalne fragmenty z wysadzonego gmachu prezentowały się tuż obok. Do tego, dla chętnych, kilkanaście miejsc przed ekranem z krótkim filmem o działaniach stowarzyszenia. Można było tam nabyć pamiątki, literaturę lub wrzucić parę euro do automatu z datkami.

Pamiętam też, że obsługa (członkowie stowarzyszenia wspierającego odbudowę pałacu) nie szczędzili fachowych informacji i objaśnień.

Przyszli lokatorzy pałacu

Kolejne piętra zajmowały wystawy powstałe we współpracy z głównymi, przyszłymi lokatorami pałacu. Z ramienia Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego miały tu być przeniesione zbiory Muzeum Etnologicznego i Muzeum Sztuki Azjatyckiej z Dahlem. Już teraz jednak można było obejrzeć pojedyncze eksponaty. Pracownicy Uniwersytetu Humboldtów również zaplanowali wystawy i pomieszczenia na warsztaty. Te mini-ekspozycje były interaktywne, mniej nastawione na konkretną wiedzę, a więcej na sposób ich prezentacji w rozumieniu nowoczesnej pedagogiki muzealnej.

Tak zwany Humboldt-Lounge na drugim poziomie był swego czasu najlepszym miejscem w okolicy na deszczowe dni. Można tu było sobie wygodnie usiąść, poczytać książki (raczej nie po polsku), posłuchać muzyki czy obejrzeć filmy. Wszystko z szerokim, panoramicznym oknem wprost na Lustgarten.

Unikalne widoki z tarasu

Ukrytą perełką pawilonu został niepozorny taras widokowy. Ponieważ wychodziło się na niego przez restaurację (Humboldt-Terassen) nie wszyscy fatygowali się na ostatni poziom, sądząc, że trzeba być aktywnym gościem i po prostu opłacić widoki jakąś kawą czy spaghetti.

Sama restauracja była przedziwna. Barokowy, kiczowaty wystrój w tonacjach bieli, róża i złota kontrastował z przezroczystymi, plastikowymi krzesłami. Do barierek na zewnętrznych tarasach trzeba było czasem przeciskać się między stolikami i parasolkami. Nic to.

Z południowego tarasu rozciągał się widok na plac budowlany. Póki budowa nie osiągnęła wysokości pawilonu (28 metrów) można było ją obserwować z góry. Potem dominowała już tylko szara, betonowa ściana i widok polecany był miłośnikom dźwigów, koparek, tudzież kolorowych kasków.

Północny taras warto było zaliczyć ze względu na najlepszą panoramę Alei pod Lipami (Unter den Linden). To prawda, podczas mojego 15-letniego pobytu w Berlinie tylko wtedy można było z publicznie dostępnego miejsca i bez specjalnego sprzętu machnąć zdjęcia na ulicę z Bramą Brandenburską na wprost, a nie pod kątem. Jedynym mankamentem było to, że w owym czasie aleja była mocno rozkopana, a budynki przy niej na przemian za rusztowaniami.  Niestety obecny taras widokowy na dachu nowego gmachu też nie ma najlepszej perspektywy w tą stronę.

Humboldt-Box i co się z nim stało

Pawilon został otwarty w 2011 roku, miał 28 metrów wysokości, pięć poziomów o całkowitej powierzchni użytkowej 3000 m². Asymetryczny kształt i niebiesko-srebrne fasady z daleka przyciągały wzrok i budziły ciekawość wśród turystów. Nie wszystkim się jednak podobał, gdyż jego futurystyczny wygląd zupełnie nie pasował do historycznej zabudowy.

Przez jakiś czas jego budowa stała też pod znakiem zapytania. Eksperci uważali, że przy równolegle prowadzonej budowie metra, nie znajdzie się tyle miejsca. Rozważano nawet umieszczenie centrum informacyjnego w pobliskim, historycznym Pałacu Następców Tronu (Kronprinzenpalais).

Ostatecznie, w porozumieniu z BVG (Miejskim Zakładem Komunikacji), który musiał dość często przestawiać swój przystanek, rozpoczęto budowę na wprost Lustgarten i Starego Muzeum. Pawilon funkcjonował do grudnia 2018 roku, po czym został rozebrany. Dzisiaj nie ma już po nim śladu.

Kilka prezentacji video

Panorama widoczna z tarasów restauracji (2′)

Spektakularny pokaz multimedialny Airbusa na fasadzie pawilonu. Warto (3,56′)

Pałac Łez na pożegnanie

Kiedy dzisiaj odprowadzamy kogoś na dworzec, zwykle towarzyszymy mu do samego pociągu, czekając na moment odjazdu. W podzielonym Berlinie w tym miejscu nie było to możliwe. Rodziny i przyjaciele musieli pożegnać swoich bliskich przed wzniesioną po północnej stronie dworca w 1962 roku halą odpraw. Nierzadko były to dla nich ciężkie chwile, którym towarzyszyły łzy, stąd określano między sobą budynek jako „pałac/świątynię łez” (Tränenpalast, Tränentempel).

Obywatele różnych kategorii

Dworzec Friedrichstraße był jedynym przejściem w Berlinie, z którego mogły korzystać wszystkie grupy obywateli, posegregowane na użytek wschodnioniemieckich funkcjonariuszy. Byli to obywatele RFN, obywatele Berlina Zachodniego, obcokrajowcy, dyplomaci i wreszcie obywatele NRD.

Wśród tych ostatnich sporą grupę stanowili emeryci. Tym, najłatwiej było otrzymać pozwolenie na stałe opuszczenie państwa, dla którego byli finansowym obciążeniem. Niestety przy kontroli i na samym dworcu nie szczędzono im szykan, psychicznych represji i długotrwałego przetrzymywania w niewiedzy. Dla ludzi w podeszłym wieku, zmęczonych, pozostawionych samym sobie, z bagażami, takie doświadczenie mogło wywołać doraźne kłopoty zdrowotne z atakiem serca włącznie. Od 1961 roku do 1990 na dworcu zmarło ponad 200 starszych osób.

Od klubu do miejsca pamięci

Wraz z upadkiem muru berlińskiego i zjednoczenia Niemiec zlikwidowano przejścia graniczne. W latach 90. ubiegłego wieku dworzec kolejowy przeszedł gruntowny remont i renowację fasad. Otwarto zamurowane przejścia do metra i podziemnej kolejki miejskiej, usunięto pozostałe ograniczenia.

Hala odpraw straciła swoje znaczenie. Przez pewien czas odbywały się tutaj dyskoteki, kabarety i funkcjonował klub. Dopiero w 2011 roku, na 50. rocznicę powstania muru berlińskiego (zamknięcia granic) otwarto wystawę tematycznie powiązaną z historią miejsca.

„GrenzErfahrungen. Alltag der deutschen Teilung” to obszerna ekspozycja, której część stanowi nawet dawne wyposażenie hali. Można zatem samemu przekonać się, jak nieprzyjemnie wąskie były podłużne kabiny kontrolne, jakimi materiałami pomocniczymi dysponowali funkcjonariusze przy stwierdzaniu podobieństwa osoby do zdjęcia w paszporcie. W budynku jest wystawiony model dworca i hali z zaznaczonym skomplikowanym systemem przejść oraz liczne świadectwa i przedmioty osób, które przekraczały granicę na Friedrichstraße.

„Pałac Łez” (Tränenpalast)

Tematyka: mur berliński, NRD, komunikacja
Adres: Reichstagufer 17, 10117 Berlin
Telefon: +49 30 467777911
Www: www.hdg.de
Godziny otwarcia: wt.-pt. 9.00-18.00, sb.-nd. 10.00-18.00
Bilety wstępu: bezpłatny
Audio-przewodnik po polsku: tak, bezpłatnie (na miejscu do wypożyczenia oraz dostęp online)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Do godziny.
Garderoba i bagaż: Plecaki i większe torby należy zostawić w szafkach. Garderoba jest bezpłatna.
Toalety: tak, bezpłatne
Gastronomia, sklepy: stoisko głównie z literaturą, pocztówkami i pamiątkami. Nie ma kawiarni czy restauracji. W pobliżu znajduje się ich wiele na dworcu kolejowym Friedrichstraße.
Fotografowanie: fotografowanie jest dozwolone bez lampy błyskowej, statywu oraz kijka selfie, tylko na użytek prywatny, przy wybranych obiektach nawet takie może być zabronione, przy wątpliwościach należy zapytać obsługę.

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26, S3, S5, S7, S9 (Friedrichstraße)
U-Bahn: U6 (Friedrichstraße)
Tramwaj: M1, 12 (S+U Friedrichstraße Bahnhof)
Autobus: 147 (S+U Friedrichstraße Bahnhof)

Zobacz położenie „Pałacu Łez” na mapie Google

To może cię również zainteresować

Oficjalna prezentacja muzeum na kanale You Tube (2:22)

Pałac Ephraima

W Pałacu Ephraima znajduje się oddział Muzeów Miejskich Berlina (Stadtmuseum Berlin). W jego wnętrzach organizowane są ciekawe wystawy czasowe poświęcone historii i kulturze miasta. O bogatej przeszłości budynku możesz przeczytać na tej stronie.

Podczas renowacji Muzeum Marchii Brandenburskiej, na pierwszym i drugim piętrze muzeum Ephraim-Palais możesz zobaczyć wielką wystawę poświęconą Berlinowi „BerlinZEIT”. Prowadzi ona w przystępny i zwięzły sposób przez kluczowe okresy historyczne oraz wybrane lata, rzucając światło na istotne wydarzenia – od założenia miasta aż po współczesność i przyszłość. Berlin ukazany jest poprzez liczne oryginalne eksponaty jako miasto różnorodności i otwartości, ale także przełomów i radykalnych zmian.

Wystawy 2025

Pod tytułem „Berlin im Blick” specjalna prezentacja przedstawia ponad 70 wyjątkowych fotografii autorstwa około 50 mieszkańców i mieszkanek Berlina. Ukazują one nie tylko architekturę, naturę, mieszkańców i odwiedzających miasto, lecz także energię Berlina, jego zmienność, tempo i rytm. Zdjęcia ujawniają, co porusza miasto i jego ludzi – to nastrojowy obraz Berlina w siedmiu częściach.

Pałac Ephraima (Ephraim-Palais)

Tematyka: sztuka, fotografia, historia Berlina, historia Niemiec
Adres: Poststraße 16, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 240021622 (pn-pt. 10.00-18.00)
Www: www.stadtmuseum.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 10.00-18.00
Bilety wstępu: 7€, do 18 lat bezpłatnie
Audio-guidy po polsku: nie

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? W zależności od wystaw od jednej do dwóch godzin.
Garderoba i bagaż: przy wejściu znajduje się bezpłatna garderoba, w której można zostawić również bagaże.
Toalety: dostępne w budynku, by z nich skorzystać, trzeba mieć bilet.
Gastronomia, sklepy: przy kasie można nabyć książki, katalogi z wystaw, pocztówki i plakaty.
Fotografowanie: tak, możliwy zakaz fotografowania w wybranych pomieszczeniach
Wstęp ulgowy i bezpłatny: bezpłatny wstęp mają wszyscy do 18 roku życia
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie muzeum
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? (1) Bilet kombi w cenie 15€ obowiązuje w trzech muzeach w Nikolaiviertel (Muzeum Nikolaikirche, Muzeum Ephraim-Palais, Muzeum Knoblauchhaus) przez dwa kolejne dni. (2) Z kartą Berlin WelcomeCard lub Get2Card, wstęp jest po obniżonej cenie 5€. (3) Muzeum jest ujęte w ofercie 3-dniowej karty muzealnej, MuseumsPass Berlin (można ją nabyć w kasie muzeum), z tą kartą wstęp jest bezpłatny. (4) Miejskie Muzea w Berlinie z racji swojej misji regularnie ogłaszają dni bezpłatnego wstępu dla wszystkich, informacje można sprawdzić na oficjalnej stronie lub FB Przewodnik-Po-Berlinie (opłaca się polubić/obserwować, jeśli planujesz wyjazd do Berlina).

Dojazd

U-Bahn: U2 (Klosterstraße)
Bus: M48, 248 (Nikolaiviertel)

Zobacz położenie Pałacu Ephraima na mapie Google

Niemieckie Muzeum Szpiegostwa pełne tajemnic

Złożone z dziesięciu małych liter i jednej cyfry hasło przeciętny komputer rozszyfruje w ciągu pięciu miesięcy, ale jeśli pierwszą literę zmienić na dużą, a na końcu dodać znak specjalny, to nasze hasło będzie bezpieczne nie przez rok czy dwa, ale kolejne dziesięć tysięcy lat!

Kryptologia, czyli wiedza o metodach utajniania wiadomości, to tylko jeden z działów Niemieckiego Muzeum Szpiegostwa, otwartego we wrześniu 2015 roku w Berlinie. Już na samym początku zwiedzania – jeśli ktoś jest spostrzegawczy – dostrzeże kilka obiektów powiązanych z historią zdobywania i przekazywania informacji. Informacja bowiem była na wagę złota od zarania dziejów i mogła przesądzić o sukcesie militarnym całych narodów. Gołąb, sputnik czy nowoczesny samolot-dron – cel zawsze był ten sam – z pomocą informacji zdobyć przewagę nad przeciwnikiem.

Dobry temat w Berlinie

Wydaje się, że Berlin jest idealnym miejscem na prezentację „drugiego, najstarszego zawodu na świecie”, jak profesję szpiega określił niemiecki dziennikarz Uwe Siemon-Netto. To jedyna taka placówka w Niemczech i choć w wielu muzeach przedstawione są przykładowe metody i akcesoria służb bezpieczeństwa NRD, to nigdzie tematyka szpiegostwa i wywiadu nie została potraktowana tak kompleksowo i nowocześnie.

Wystawy zajmują około 3 000 m² na dwóch poziomach. Ponad 200 komputerów, tyle samo ekranów dotykowych i monitorów, do tego projektory laserowe i multimedialne stanowiska, czynią z wizyty przeżycie na miarę XXI wieku.

Jak to było w historii

Liczne kamery w foyer, śluza bezpieczeństwa, która jest przejściem do właściwiej wystawy, to dopiero zapowiedź. W pierwszej części ekspozycji można prześledzić historię szpiegostwa i pierwszych „agentów”. Ich działalność sięga jeszcze czasów starożytnych. Zdobywane wówczas informacje wpływały głównie na politykę i militarne posunięcia państw. Od XVIII wieku rozpowszechniło się też szpiegostwo gospodarcze, i o ile zdobycie sekretu produkcji porcelany służyło raczej prestiżowym celom, o tyle wywóz ukradzionych maszyn tkackich poza granice Anglii miał znacznie poważniejsze skutki dla rozwoju przemysłu na kontynencie. Wystawę tekstową uzupełnia tu wielki ekran dotykowy, umieszczony na przeciwległej ścianie, gdzie wybierając dowolne okienko można zapoznać się z całym szeregiem kolejnych postaci i wydarzeń. Ostrzegam, jest tego dużo…

Kryptologia

Na piętrze, we wspomnianym dziale kryptologii, zaprezentowane są metody szyfrowania informacji, przybory i maszyny (wśród nich oryginalna Enigma), które zaczęto rozwijać i udoskonalać w latach międzywojennych. Ręczne metody nie do końca sprawdziły się w czasie pierwszej wojny światowej. Przedstawione są również urządzenia do nadawania alfabetem Morse’a i aparaty nasłuchowe.

Zimna Wojna

Najciekawszą ekspozycją muzeum są działy poświęcone zimnej wojnie. Na uwagę zasługują tu szczególnie liczne eksponaty. Można się nieco zdziwić, widząc, jakich przedmiotów używano do ukrycia mikrofonu, kamery, czy notatki z zaszyfrowaną wiadomością. „Pluskwa” mogła być zamontowana na przykład w obcasie buta dyplomaty, kamera w pudełku papierosów czy zapalniczce, ale też i biustonoszu modnej elegantki. Do kompletu szminka z ukrytym mini-pistoletem w środku.

Doświadczeni agenci wiedzieli też, jak utrwalić zdobywane informacje. W urządzeniu złożonym z wielu metalowych blaszek można było szybko odwzorować układ wcięć klucza. Mały kuferek z kilkoma buteleczkami i pęsetami pozwalał na zamknięcie otwartych listów bez pozostawiania śladów. Niektóre akcesoria, pokazywane w filmach akcji, zrobiły zawrotną karierę, również wśród realnych amatorów-szpiegów.

Most Szpiegów i Berliński Mur

Specjalną część wystawy zajmuje temat Berlina. Słynny most Glienicker Brücke został przedstawiony osobno. Warte obejrzenia są tu nagrania z trzeciej i ostatniej wymiany, mającej miejsce w 1986 roku. Ciekawostką, przyciągającą uwagę, jest wielka, multimedialna mapa miasta, na której zaznaczone zostały między innymi śluzy dla agentów w murze berlińskim, konspiracyjne mieszkania, hotele oraz główne ośrodki agencji wywiadowczych po jednej i po drugiej stronie.

I Jeszcze Bond na deser

Tych, którym ogrom informacji może wydawać się zbyt duży, z pewnością ucieszy barwna wystawa poświęcona fikcyjnym szpiegom. Wśród nich nie może oczywiście zabraknąć tego najsłynniejszego, czyli Jamesa Bonda. W gablotach znajdują się oryginalne akcesoria z planów filmowych. Szczególną atrakcją, gdzie każdy może przez chwilę poczuć się jak prawdziwy agent w akcji, jest laserowy parkour. Przejście na czas, pomiędzy widocznymi przez chwilę laserowymi promieniami wcale nie należy do łatwych.

Ostatnia część ekspozycji poświęcona jest czasom obecnym, bezpieczeństwu w Internecie oraz roli informacji wobec narastającego problemu terroryzmu. Na ekranach można przeprowadzić na przykład symulację ataków na strony internetowe i obejrzeć ich zhakowaną wersję.

Niemieckie Muzeum Szpiegostwa

Deutsches Spionagemuseum
Tematyka: historia, szpiegostwo, Zimna Wojna
Adres: Leipziger Platz 9, 10117 Berlin
Telefon: +49 30 398200451
Www:www.deutsches-spionagemuseum.de
Godziny otwarcia: codz. 10.00-20.00
Bilety wstępu: 12€ (8€)
Audio-przewodniki po polsku: nie, teksty w języku niemieckim i angielskim

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Wystawa stała: ok. 1-1,5 godziny.
Garderoba i bagaż: w głównym holu znajduje się płatna garderoba, gdzie trzeba zostawić również plecaki i torby. Wyjście z muzeum wymaga przejścia kilkunastu metrów z powrotem do hali z kasami (przy opadach można skorzystać z bezpłatnych parasoli).
Toalety: dostępne w foyer (nie trzeba mieć biletu by z nich skorzystać) i w samym muzeum.
Gastronomia, sklepy: sklep z literaturą, akcesoriami i pamiątkami, kawiarnia
Fotografowanie: w muzeum można fotografować bez opłat.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp ulgowy przysługuje uczniom i studentów za okazaniem legitymacji; zniżki dla grup i klas szkolnych, bilety familijne.
Święta kościelne i państwowe: muzeum jest otwarte każdego dnia

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26 (Potsdamer Platz)
U-Bahn: U2 (Potsdamer Platz)
Autobus: M41, M48, 200, 300 (S+U Potsdamer Platz)

Zobacz położenie Niemieckiego Muzeum Szpiegostwa na mapie Google

To może cię zainteresować

Jest wiele filmów przedstawiających Niemieckie Muzeum Szpiegostwa, poniższy jest jednym z krótszych. O eksponatach opowiada dyrektor muzeum, Joachim E. Thomas.

Źródła:
Informacje prasowe Niemieckiego Muzeum Szpiegostwa, www.deutsches-spionagemuseum.de, stan na 06.08.2016

Muzeum Astronomii

Niewielkie Muzeum Astronomii (Museum zur Himmelskunde) znajduje się w budynku najstarszego publicznego obserwatorium astronomicznego w Niemczech – Archenhold-Sternwarte. Zostało ono wzniesione w 1909 roku, a od tego czasu istnieje także wystawa poświęcona astronomii.

Można na niej dowiedzieć się, jak ludzie obserwowali niebo w dawnych czasach, jakich używali narzędzi i jak wyglądały pierwsze obserwatoria – na przykład modele Stonehenge oraz indyjskiego obserwatorium Jantar Mantar z XVIII wieku. Wrażenie robi rekonstrukcja koła południkowego, czyli urządzenia pomiarowego z obserwatorium Bogenhausen koło Monachium (1891).

Ponadto odwiedzający mogą dokładnie obejrzeć, a nawet dotknąć fragmentu meteorytu, który spadając, utworzył słynny krater w Arizonie. Eksponat nie jest zabezpieczony, ponieważ jego waga – 283,5 kg – stanowi najlepszą ochronę przed potencjalnymi amatorami gwiezdnych skał.

Wielki teleskop

Atrakcją, która przyciąga wzrok już z zewnątrz, jest największy na świecie teleskop soczewkowy (21 metrów), zaprezentowany po raz pierwszy w 1896 roku na wystawie przemysłowej w Berlinie. Można mu się przyjrzeć z bliska, wychodząc na dach obserwatorium, ale jeśli ktoś chce zobaczyć tę olbrzymią lunetę w akcji, powinien wybrać się na jeden z licznych pokazów, podczas którego cała „machineria” zostaje wprawiona w ruch.

Dla tych, którzy nie będą mieli takiej okazji, pozostaje na pocieszenie makieta – model prezentujący w czasie rzeczywistym wszystkie obroty, jakie może wykonać luneta.

Warto wspomnieć, że w tym budynku 2 czerwca 1915 roku swój wykład wygłosił Albert Einstein. Informuje o tym tablica pamiątkowa umieszczona na drzwiach sali, w której słynny naukowiec prezentował teorię względności.

Muzeum Astronomii (Museum zur Himmelskunde)

Tematyka: technika, astronomia
Adres: Alt-Treptow 1, 12435 Berlin
Telefon: +49 30 421 845 10
Www: www.planetarium.berlin
Godziny otwarcia kas: wt-czw. 9-13.30, pt. 16-22, sb. 13-22, nd. 13-18.30
Bilety wstępu: muzeum bezpłatne, pokazy i oprowadzania odpłatne
Audio-guidy: nie; informacje po niemiecku i angielsku

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Około pół godziny.
Toalety: są w budynku obserwatorium.
Fotografowanie: w muzeum można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Zwiedzanie z przewodnikiem: oprowadzania bez meldunku są w języku niemieckim, płatne dodatkowo.

Dojazd

S-Bahn: S8, S9, S41, S42, S47, S85 (Treptower Park) lub S8, S9, S41, S47, S85 (Plänterwald) + ok. 15 minut spacer
Autobus: 165, 166, 265 (Alt-Treptow)

Zobacz położenie Muzeum Astronomii na mapie Google

Muzeum Rzemiosła Artystycznego w Berlinie

Kiedy w Londynie w połowie XIX wieku odbyła się pierwsza wystawa światowa prezentująca imponujące możliwości fabrycznych maszyn, wielu oczekiwało publicznej aprobaty dla seryjnej produkcji. Tak się jednak nie stało. Wręcz przeciwnie, obawiano się spadku jakości nowo wytwarzanych rzeczy.

Rozwiązaniem miały być zbiory cennych i starannie wykonanych przedmiotów z różnych epok, które następnie udostępniono rzemieślnikom i projektantom do swobodnego studiowania. Już rok po wystawie, w 1852 roku, otworzono pierwsze muzeum na świecie, prezentujące rzemiosło artystyczne. Było nim South Kensington Museum w Londynie (dzisiaj Muzeum Wiktorii i Alberta). W tyle nie pozostał Wiedeń, otwierając podobną placówkę u siebie (1864) oraz niedługo później Berlin (1867). W Rzeszy była to jednak inicjatywa prywatna artystów, rzemieślników, fabrykantów i akademików.

Skromne początki

W przeciwieństwie do placówek w Londynie i Wiedniu instytut w Berlinie nie otrzymywał na początku zbyt wielu darów od mecenasów sztuki lub domu królewskiego. Podstawą niemieckich zbiorów było 1000 przedmiotów zakupionych na wystawie w Paryżu w 1867 przez późniejszego dyrektora instytutu Juliusa Lessinga (1843-1908). Zorganizował on, pod patronatem następcy tronu, wystawę w Zbrojowni, która zdobyła również aprobatę cesarza. Dzięki temu w 1872 roku powstało Niemieckie Muzeum Rzemiosła, a kolekcja powiększyła się do 6500 eksponatów.

Od 1881 roku muzeum otrzymało stałą siedzibę w budynku zaprojektowanym przez Martina Gropiusa i Heino Schmiedena (Martin-Gropius-Bau). Przyjęte wówczas kryterium podziału zbiorów według materiałów i technik ich wykonania zostało mocno skrytykowane jako chaotyczne i uciążliwe dla odwiedzających. Idea studiów dla rzemieślników nie sprawdziła się i zgromadzone zbiory, nie tylko w Berlinie, zaczęto dzielić albo przekazywać do innych muzeów. Z 32 niemieckich placówek poświęconych rzemiosłu artystycznemu do dzisiaj przetrwało tylko pięć, w Lipsku, Hamburgu, Kolonii, Frankfurcie nad Menem i Berlinie.

Zdziesiątkowane po wojnie zbiory podzieliły los miasta i zostały wyeksponowane w dwóch obiektach. Po wschodniej stronie znalazły się w pałacu Köpenick (są tam do dzisiaj), a po zachodniej – w Nowym Skrzydle pałacu Charlottenburg. W latach 60. ubiegłego wieku został rozpisany konkurs na nowy kompleks kulturowo-muzealny na skraju parku Tiergarten. Wygrał go Rolf Gutbrod (1910-1999). Trudności finansowe spowodowały odłożenie rozpoczęcia budowy aż do 1978 roku. Pomimo nowych trendów i zmian koncepcji wystaw muzealnych, jakie zaszły na świecie w ciągu kilkunastu lat, budynek powstał wg pierwotnych planów, wywołując fale krytyki i odsunięcie architekta od dalszych prac (zarzucano mu między innymi brak powiązania architektury gmachu i wnętrz z przyszłymi wystawami).

Mimo dotkliwych strat wojennych berlińskie zbiory rzemiosła artystycznego są dzisiaj najbogatsze w Niemczech. Eksponaty od średniowiecza do art déco prezentowane są chronologicznie na powierzchni 7 tys. m2, z podkreśleniem najważniejszych dla danej epoki i kolekcji dzieł.

Po remoncie i ponownym otwarciu muzeum w listopadzie 2014 roku nowy wygląd zyskały wystawy skupiające się na sztuce z przełomu wieków (secesja, art déco) oraz szkołach wzornictwa. Bardzo mocnym punktem stała się też nowa i pierwsza w Berlinie galeria mody oraz akcesoriów, prezentująca style od połowy XVIII wieku do czasów współczesnych. Wśród 130 strojów są suknie codzienne, kreacje balowe i nawet elementy intymnej garderoby. Paul Poiret, Elsa Schaparelli, Jeanne Paquin czy Christian Dior to tylko kilka nazwisk, których kreacje można dzisiaj obejrzeć w berlińskim muzeum przy Kulturforum.

Muzeum Rzemiosła Artystycznego (Kunstgewerbemuseum)

Tematyka: sztuka, design, moda
Adres: Matthäikirchplatz, 10785 Berlin
Telefon: +49 30 266424242 (pn-pt. 9.00-16.00)
Www: www.smb.museum
Godziny otwarcia: wt.-pt. 10.00-18.00, sb.-nd. 11.00-18.00
Bilety wstępu: 8€ (4€), do 18 lat bezpłatnie
Audio-guidy po polsku: nie;

Co koniecznie trzeba zobaczyć:

• Welfenschatz (Skarb Welfów) – pod tą nazwą ukrywa się kilkadziesiąt kunsztownie zdobionych relikwiarzy, krzyży i przenośnych ołtarzy z katedry w Brunszwiku, które były darami od panujących władców. Najstarszym obiektem w muzeum jest jednak przypominający torebkę relikwiarz (stąd nazwa Bursenreliquiar), wykonany z drewna i przyozdobiony szlachetnymi kamieniami na kształt krzyża. Przypuszcza się, że był to dar od Karola Wielkiego dla saksońskiego przywódcy Widukinda z okazji chrztu i przyjęcia przez niego nowej wiary (785 r.).
• Lüneberger Ratssilber (Srebra Ratusza w Lüneburgu) – reprezentacyjne zastawy stołowe, wykonane ze srebra lub złota i pieczołowicie przechowywane w ratuszowych skarbcach to specjalność miast z rejonów niemieckojęzycznych. Świadczyły o bogactwie i samoświadomości. Te z Lüneburga zostały zakupione przez Prusy w XIX wieku i mimo wojennych strat stanowią najbogatszą tego typu kolekcję w Niemczech. Zastawa składa się z 37 sztuk (pierwotnie na początku XVII wieku liczyła sobie ok. 250). Obok kunsztownie wykonanych kielichów, pater i pucharów warto zwrócić uwagę na srebrną figurę Maryi z Dzieckiem z 1510 roku.
• Italienische majolika (Włoskie majoliki) – majolika to ceramiczny wyrób pokryty cynową, nieprzezroczystą glazurą o bogatej, żywej kolorystyce. Nazwa pochodzi od Majorki, przez którą importowano towary z mauretańskiej Hiszpanii do Włoch. Dzięki zainteresowaniu arystokracji na terenie kraju powstało w XV i XVI wieku wiele słynnych warsztatów, między innymi w Deruta i Gubbio. Warto zwrócić uwagę na talerze z malunkami artysty Nicola de Urbino (1480-1540/1547), który jako pierwszy wprowadził styl narracyjny (istoriati), wykorzystując całą powierzchnię talerza na obraz przedstawiający sceny mitologiczne, historyczne lub biblijne.
• Zbiory Muzeum Rzemiosła Artystycznego są bardzo bogate i nie da się w kilku punktach wymienić wszystkiego, co warto zobaczyć. Wystawy są bardzo obszerne i jeśli nie mamy kilku godzin na spokojne zwiedzanie, warto wybrać najpierw epoki, które nas interesują, a dopiero potem obejrzeć resztę w miarę wolnego czasu.

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Od trzech godzin do pół dnia.
Garderoba i bagaż: przy wejściu znajduje się garderoba oraz szafki na plecaki i torby. Plecaki każdego rodzaju i duże torby należy zostawić w szafce. Garderoba jest bezpłatna.
Toalety: znajdują się na parterze i pozostałych piętrach. Aby skorzystać z tej przy kasach, nie trzeba mieć biletu.
Fotografowanie: w muzeum można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: bezpłatny wstęp mają wszyscy do 18 roku życia, klasy szkolne w ramach zgłoszonych zajęć z opiekunem, ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji. Więcej informacji o bezpłatnych i ulgowych wstępach na oficjalnej stronie muzeum.
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie muzeum, po niemiecku, po angielsku.
Wystawy czasowe: wystawy czasowe w Muzeum Rzemiosła Artystycznego organizowane są dosyć często, zazwyczaj nie powoduje to podwyższenia cen biletu. Z informacjami i kalendarzem wystaw można się zapoznać na tej stronie.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? Niestety, już kilka lat minęło, jak Państwowe Muzea w Berlinie zrezygnowały z czwartkowych akcji, kiedy to każda podległa im jednostka była dostępna bezpłatnie cztery godziny przed zamknięciem. Nic takiego już nie obowiązuje. Muzeum jest ujęte w ofercie 3-dniowej karty muzealnej, MuseumsPass Berlin (można ją nabyć w kasie muzeum). Inną możliwością jest nabycie jednodniowego biletu do wszystkich placówek przy Kulturforum, 16 €/8 € (Kulturforum alle Ausstellungen/Kulturforum all exhibitions).

Dojazd:
S-Bahn: S1, S2, S25 (Potsdamer Platz)
U-Bahn: U2 (Potsdamer Platz)
Autobus: M29 (Potsdamer Br.), M48, M85 (Kultuforum), 200 (Philharmonie)

Zobacz położenie Muzeum Rzemiosła Artystycznego na mapie Google.

Oficjalna prezentacja Muzeum Rzemiosła Artystycznego Państwowych Muzeów w Berlinie
https://youtu.be/SaOghrWtn9E

Nowe Muzeum w Berlinie

Gmach Nowego Muzeum wzniesiono w latach 1843-1855 jako odpowiedź na rozrastające się berlińskie kolekcje i brak miejsca w Starym Muzeum. Choć dzisiaj dominują tu zbiory egipskie (często pada pytanie o Muzeum Egipskie, utożsamiane z Nowym), to po otwarciu w XIX wieku znajdowały się tu również kopie starożytnych rzeźb do studiowania, zbiory etnograficzne, eksponaty prehistoryczne i te pochodzące ze wczesnego średniowiecza.

Zniszczony w czasie wojny budynek wykorzystywano po części jako magazyn dla sąsiednich muzeów, a dopiero w latach 80-tych ubiegłego wieku przystąpiono do prac renowacyjnych. Odbyło się to jednak w dużej mierze ze szkodą dla zachowanej substancji historycznej.

Kamień węgielny pod wierną odbudowę położono we wrześniu 1989 roku, ale prace podjęto już po zjednoczeniu Niemiec. W ramach przedsięwzięcia Masterplan Museumsinsel, projektem nowego gmachu zajął się brytyjski architekt, David Chipperfield. Zachowując ocalałe resztki, uzupełnił brakujące fragmenty gmachu. Zostawił również  polichromię, która niegdyś bogato zdobiła muzealne pomieszczenia. Ponowne otwarcie odbyło się we wrześniu 2009 roku. W ciągu pierwszego roku działania zarejestrowano ponad milion odwiedzających.

Nowe Muzeum to nie tylko Egipt

Obecnie w gmachu znajdują się dwie placówki muzealne: Muzeum Egipskie i Kolekcja Papirusów oraz Muzeum Prehistorii i Wczesnego Średniowiecza. Ich rozdział nie jest tak klarowny, jak w innych budynkach. Mimo, iż ekspozycje przenikają się nawzajem, często stanowią tematyczną całość, np. na poziomie 1 można znaleźć informacje o pochówku zarówno w czasach prehistorycznych jak i starożytnego Egiptu.

Co koniecznie trzeba zobaczyć:

• Popiersie królowej Nefretete (Nofretete) – są tacy, którzy kupują bilet tylko dla tego jednego eksponatu. Mając niewiele czasu, należy od razu udać się na poziom drugi, gdzie w sali 210 prezentuje się egipska piękność (1345 p.n.e.). Wykonanie rzeźby przypisuje się Totmesowi. To właśnie na terenie pozostałości jego warsztatu w Amarnie dokonano w 1912 roku niezwykłego odkrycia. Ekspedycją kierował Ludwig Borchardt, ale po przekazaniu znalezisk do Berlina, jeszcze przez kilkanaście lat utrzymywano eksponat z dala od oczu ciekawskich. Po raz pierwszy oficjalnie zaprezentowano go w 1923 roku, wzbudzając u wszystkich zachwyt. Doskonale zachowane popiersie egipskiej królowej uosabia kanon ówczesnej urody, ideał kobiecego piękna. Dzięki niezliczonym kopiom na całym świecie stało się również ikoną sztuki.
• Berlińska Zielona Głowa (Berliner Grüner Kopf) – niewielka rzeźba męskiej głowy, wykonana z piaskowca o zielonej barwie (szarogłazu) datowana jest na 400 lat p.n.e. Wykonywanie portretów indywidualnych ludzi nie było powszechnie stosowane w sztuce staroegipskiej, widać tu wyraźne wpływy Grecji. Takie rzeźby pozwalały bogatym urzędnikom państwowym na pełną identyfikację i brak anonimowości nawet po śmierci. Rzeźba ma identyczne oba profile, co jest z kolei jednoznaczną cechą charakterystyczną dla sztuki Egiptu.
• Kolekcja Papirusów (Papyrussammlung) – berlińska kolekcja jest najstarszą i największą w Niemczech. Zbiory prezentowane są w sali 211, tzw. Antycznej Bibliotece. Pośród nich warto zwrócić uwagę na Papirus Westcara (Papyrus Westcar, od nazwiska jego nabywcy), przedstawiający faraona IV dynastii – Cheopsa, wysłuchującego od swoich synów pięciu opowieści o cudach.
• Berliński Złoty Kapelusz (Berliner Goldhut) – najcenniejszy eksponat Muzeum Pre- i Wczesnej Historii. Wykonany z cienkiej blachy złota instrument, przypominający wysoki kapelusz, datuje się na epokę brązu (1000-800 p.n.e.). Pełnił prawdopodobnie funkcje kalendarza. Jego pochodzenie nie jest znane, jako że został nabyty przez Państwowe Muzea w Berlinie w 1996 roku wśród zbiorów pochodzących prawdopodobnie z rabunku. Przypuszcza się, że powstał w rejonie południowych Niemiec lub Szwajcarii.
• Architektura budynku – oglądając muzealne ekspozycje nie sposób nie zauważyć ciekawych rozwiązań architektonicznych, łączących stare z nowym. W niektórych salach można podziwiać fragmenty zachowanych polichromii. W większości pomieszczeń znajdują się tablice ze zdjęciami pokazujące wygląd sal sprzed wojny i przed renowacją. David Chipperfield, kierując się postanowieniami Karty Weneckiej z 1964 r., uzupełnił brakujące elementy nowymi, nie kopiując ani nie tworząc wiernych imitacji zniszczonych fasad czy fragmentów budynku.

Nowe Muzeum (Neues Museum)

Tematyka: sztuka egipska, prehistoria
Adres: Bodestraße 1-3, 10178 Berlin (James-Simon-Galerie, Bodestraße)
Telefon: +49 30 266424242 (pn-pt. 9.00-16.00)
Www:www.neues-museum.de
Godziny otwarcia: wt.-śr., pt.-nd. 10.00-18.00, czw. 10.00-20.00
Bilety wstępu: 12€ (6€), do 18 lat bezpłatnie
Audio-guidy po polsku: nie, dostępne w innych językach

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Minimum 1 godzinę (odwiedzający są wpuszczani na godzinę przed zamknięciem).
Garderoba i bagaż: w zależności od wybranego wejścia, do garderoby należy zejść na poziom 0. Plecaki każdego rodzaju i duże torby należy zostawić w szafce (przyjmują 1 i 2-euro monety). Garderoba jest bezpłatna.
Toalety: znajdują się na najniższym poziomie (0), aby z nich skorzystać, trzeba posiadać bilet.
Gastronomia, sklepy: na terenie muzeum działa niewielka kawiarnia Café im Neuen Museum Allegretto (poziom 1), pamiątki można nabyć w księgarni na poziomie 0, do której jest również wejście z poziomu 1.
Fotografowanie: w muzeum można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: bezpłatny wstęp mają wszyscy do 18 roku życia, klasy szkolne w ramach zgłoszonych zajęć z opiekunem, ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji. Więcej informacji o bezpłatnych i ulgowych wstępach na oficjalnej stronie muzeum.
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie muzeum, po niemiecku, po angielsku.
Wystawy czasowe: wystawy czasowe w Nowym Muzeum są regularnie organizowane, przy dużych przedsięwzięciach zazwyczaj powoduje to podwyższenie cen biletu. Z informacjami i kalendarzem wystaw można się zapoznać na tej stronie.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? (1) W każdą pierwszą niedzielę miesiąca wstęp do muzeum jest bezpłatny dla wszystkich (więcej informacji). Ponadto może opłacać się zakup (2) berlińskiej karty rabatowej WelcomeCard, wersji z Wyspą Muzealną (72h+M). Kolejny sposób to (3) zakup 3-dniowej karty muzealnej, Museum Pass Berlin (można ją nabyć w kasie muzeum). Jeszcze inną możliwością, by zaoszczędzić jest (4) nabycie jednodniowego biletu na całą Wyspę Muzeów (tzw. Museumsinsel Alle Ausstellungen/Museum Island all exhibitions w cenie 19€).

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt); S1, S2, S25, S26 (Friedrichstraße)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M1, 12 (Am Kupfergraben); M4, M5, M6 (Hackescher Markt)
Autobus: 100, 300 (Lustgarten)

Zobacz położenie Nowego Muzeum na mapie Google

To może Cię również zainteresować

Film z otwarcia Nowego Muzeum w 2009 roku (bez komentarzy)

Stare Muzeum na Wyspie Muzeów

Najstarsze muzeum w Berlinie, otwarte w 1830 roku, to nie tylko zgromadzone dzieła sztuki starożytnej, ale również wspaniała architektura. Wzniesiony w klasycystycznym stylu gmach ma piękną, wyeksponowaną na plac Lustgarten fasadę z 18 jońskimi kolumnami, otwartą halę i szerokie schody. Wewnątrz, centralne miejsce zajmuje rotunda, zaprojektowana na wzór rzymskiego Panteonu i podkreślająca funkcję budynku jako świątyni sztuki.

Muzeum prezentuje na dwóch poziomach wystawę stałą „Antyczny świat Greków, Etrusków i Rzymian”. Ekspozycje podzielone są tematycznie. Na parterze są one poświęcone najstarszej historii Grecji, życiu codziennemu i religijnemu Greków, sztuce klasycznej oraz teatrowi. Przedstawiona jest również sylwetka Aleksandra Wielkiego i następstwa jego podbojów. W ostatnim pomieszczeniu można zapoznać się z 350-letnią historią zbiorów antycznych w Berlinie.

Na piętrze, pierwsze dwie sale dotyczą historii i sztuki Etrusków, starożytnego ludu zamieszkującego północną Italię, które później uległo romanizacji. W kolejnych salach przedstawiona jest sztuka i kultura Rzymian. Spory akcent położono na budowane przez nich wille i zakładane ogrody.

Co koniecznie trzeba zobaczyć:

• Rotunda z rzeźbami starożytnych bóstw – jedyne pomieszczenie w muzeum odrestaurowane z historyczną wiernością. Większość posągów stanowią nabytki króla pruskiego, Fryderyka II (1712-1786), które wcześniej znajdowały się w jego pałacach i ogrodach.
• Posąg modlącego się chłopca (Betender Knabe) – żadna inna figura, wystawiona w muzeum, nie wzbudza tylu domysłów, co ten ponad metrowy posąg młodego mężczyzny z uniesionymi w górę rękoma. Została ona odlana na wyspie Rodos, prawdopodobnie pod koniec IV w p.n.e., a odnaleziona przy wznoszeniu murów miejskich na początku XVI wieku. W 1747 roku nabył ją Fryderyk II i postawił w ogrodzie Sanssouci naprzeciw okien biblioteki, w której spędzał dużo czasu (dzisiaj znajduje się tam XIX-wieczna kopia). Figura należała do ulubionych ozdób w XIX wieku. Jej pomniejszone kopie wykonywano masowo na sprzedaż.

Stare Muzeum (Altes Museum)

Tematyka: sztuka starożytna
Adres: Am Lustgarten, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 266424242 (pn.-pt. 9.00-16.00)
Www:www.smb.museum
Godziny otwarcia: wt.-nd. 10.00-18.00
Bilety wstępu: 10€ (5€), do 18 lat bezpłatnie
Audio-przewodniki po polsku: nie, dostępne w języku niemieckim i angielskim

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Od jednej do dwóch godzin.
Garderoba i bagaż: przy wejściu znajduje się garderoba oraz szafki na plecaki i torby. Plecaki każdego rodzaju i duże torby należy zostawić w szafce (przyjmują 1 i 2-eurowe monety). Garderoba jest bezpłatna.
Toalety: znajdują się na parterze i pierwszym piętrze, aby z nich skorzystać trzeba zakupić bilet.
Gastronomia, sklepy: na terenie muzeum działa niewielka kawiarnia Café im Alten Museum, przy kasie można nabyć pamiątki, a więcej w tematycznej księgarni na pierwszym piętrze.
Fotografowanie: w muzeum można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: bezpłatny wstęp mają wszyscy do 18 roku życia, klasy szkolne w ramach zgłoszonych zajęć z opiekunem, ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji. Więcej informacji o bezpłatnych i ulgowych wstępach na oficjalnej stronie muzeum.
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie muzeum, po niemiecku, po angielsku.
Wystawy czasowe: wystawy czasowe w Starym Muzeum są organizowane sporadycznie, zazwyczaj nie powoduje to podwyższenia cen biletu. Z informacjami i kalendarzem wystaw można się zapoznać na tej stronie.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? (1) W każdą pierwszą niedzielę miesiąca wstęp do muzeum jest bezpłatny dla wszystkich (więcej informacji). Ponadto może opłacać się zakup (2) berlińskiej karty rabatowej WelcomeCard, wersji z Wyspą Muzealną (72h+M). Kolejny sposób to (3) zakup 3-dniowej karty muzealnej, Museum Pass Berlin (można ją nabyć w kasie muzeum). Jeszcze inną możliwością, by zaoszczędzić jest (4) nabycie jednodniowego biletu na całą Wyspę Muzeów (tzw. Museumsinsel Alle Ausstellungen/Museum Island all exhibitions w cenie 19€).

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt); S1, S2, S25, S26 (Friedrichstraße)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M1, 12 (Am Kupfergraben); M4, M5, M6 (Hackescher Markt)
Autobus: 100, 300 (Lustgarten)

Zobacz położenie Starego Muzeum na mapie Google

To może cię również zainteresować

Na Google Arts & Culture można oglądać 76 wybranych dzieł ze Starego Muzeum. Katalog online monet SMB od starożytności do czasów współczesnych do obejrzenia na tej stronie (absolutny hit dla numizmatyków).

Oficjalna prezentacja Starego Muzeum na kanale YouTube Państwowych Muzeów w Berlinie

[cq_vc_infoblock bgcolor=”#ab006f” elementshape=”rounded” titlecolor=”#ffffff” titlebgcolor=”#ffffff” subtitlecolor=”#ffffff” avatarpos=”left” icon_entypo=”entypo-icon entypo-icon-info” iconbg=”#ffffff” iconcolor=”#ab006f”]Muzeum Pergamonu z powodu remontu jest całkowicie zamknięte. Ponowne otwarcie sali z Ołtarzem Pergamońskim oraz północnego skrzydła zaplanowano na 2027. Całe muzeum zostanie otwarte w 2037 roku. W tym też roku Berlin będzie obchodził swoje 800-lecie.[/cq_vc_infoblock]

Muzeum Pergamonu

Położony centralnie pośród muzealnego kompleksu budynek, został wzniesiony w neoklasycystycznym stylu w latach 1910-1930 wg planów Alfreda Messela i Ludwiga Hoffmanna. Stanął on na miejscu mniejszej budowli (otwarte 1901-1909), która z powodu wad technicznych musiała zostać rozebrana jeszcze przed pierwszą wojną światową. Nowoczesna hala wejściowa z 1982 roku służyła jako główne wejście do 2014 roku.

W drugiej połowie XIX wieku, dzięki pracom niemieckich archeologów, berlińskie zbiory znacznie powiększyły swój stan. Wykopaliska prowadzone były m.in. w Olimpii, Pergamonie, Magnezji, Prienie, Milecie i na Samos. Gmach muzeum z 1930 roku był jednym z pierwszych na świecie (jak nie pierwszym), wzniesionym pod konkretne zabytki architektury. Należy do nich m.in. monumentalny Ołtarz z Pergamonu, od którego muzeum wzięło swoją nazwę.

Dzisiaj zbiory podzielone są na trzy części: Kolekcja Klasycznej Sztuki Starożytnej (Antikensammlung), Muzeum Bliskiego Wschodu (Vorderasiatisches Museum) i Muzeum Sztuki Islamu (Museum für Islamische Kunst).

Co koniecznie trzeba zobaczyć w Muzeum Pergamonu

• Ołtarz Pergamonu (Pergamonaltar) – monumentalne dzieło hellenistycznej architektury, wzniesione w Pergamonie w II w. p.n.e. z polecenia Eumenisa II dla uczczenia zwycięskiej bitwy nad Galatami (plemiona pochodzenia celtyckiego osiadłe w Małej Azji). Ołtarz, poświęcony Zeusowi i Atenie, stanowił wolno stojącą budowlę (nie w świątyni) i miał wymiary 36 x 34 metry. Długość zewnętrznego, tzw. Wielkiego Fryzu, przedstawiającego walkę bogów z gigantami, wynosiła 120 metrów. Wewnętrzny fryz, o wymiarach 79 metrów, otaczający właściwy ołtarz przedstawia dzieje Telefosa, syna Heraklesa, uważanego za mitycznego założyciela Pergamonu (obecnie Bergama w Turcji). Warto spojrzeć na makiety ustawione po obu stronach monumentalnych schodów, przedstawiające model starożytnego Pergamonu (akropolu) oraz samego ołtarza.
• Brama Targowa z Miletu (Markttor von Milet) – wzniesiona w II w n.e. w mieście Azji Mniejszej, Milecie, prawdopodobnie z okazji wizyty cesarza Hadriana w 129 r. Łączy w sobie greckie i rzymskie elementy architektoniczne, możliwe, że niegdyś ozdobiona była licznymi rzeźbami. Zniszczona w średniowieczu podczas trzęsienia ziemi. Fragmenty bramy odkryto podczas prac wykopaliskowych, prowadzonych przez Thomasa Wieganda w latach 1899-1903.
• Brama Ischtar i droga procesyjna Babilonu (Ischtar-Tor/Prozessionsstraße von Babylon) – główna atrakcja i najbardziej wizualny obiekt Muzeum Bliskiego Wschodu. Brama poświęcona została bogini Isztar, w mitologii mezopotamskiej bogini wojny i miłości. Wzniesiona na przełomie VII i VI w p.n.e. za panowania króla Nabuchodonozora II, stanowiła początek drogi do świątyni Marduka, bóstwa opiekującego się miastem. Uwagę zwracają dekoracyjne, glazurowane, niebieskie cegły pośród których umieszczono wypukłe wyobrażenia zwierząt (w liczbie 575), symbolizujące bóstwa: lwy (Isztar), węże-smoki (Marduk) i byki (Adad, bóg burzy, deszczu, piorunów).
• Fasada pałacu Mschatta (Mschatta-Fassade) – liczący sobie 33 metry długości fragment pałacu Mschatta był podarunkiem od sułtana osmańskiego Abdülhamida II dla cesarza Niemiec, Wilhelma II. Pochodzi on z nigdy nie ukończonego pustynnego pałacu, wznoszonego w VIII w. za panowania kalifa al-Wailda II w Jordanii. Nazwę Mschatta, oznaczającą dosłownie „zimowy obóz” przyjęli beduini, właściwe określenie się nie zachowało. Niedokończona budowla uległa później zniszczeniu podczas trzęsienia ziemi. Fasada jest bogato zdobiona reliefami przedstawiającymi motywy roślinne (liście akantu) oraz zwierzęce (woły, lwy), jak również stworzenia z mitologii (centaury, gryfy).
• Pokój z Aleppo (Aleppo Zimmer) – będący również częścią Muzeum Sztuki Islamskiej to drewniana, bogato zdobiona boazeria pokoju przyjęć domu kupieckiego w Aleppo z początku XVII w. Boazeria ma 2,5 metra wysokości i 35 metrów długości. W panelach ukryte jest 14 drzwiczek prowadzących niegdyś do innych pomieszczeń lub schowków. Malowidła zawierają zarówno chrześcijańskie, jak i islamskie motywy, psalmy, przysłowia i wiersze.

Muzeum Pergamonu (Pergamonmuseum)

Tematyka: architektura, sztuka starożytna, islam
Adres: Am Kupfergraben 5, 10178 Berlin
Wejście: James-Simon-Galerie, Bodestraße, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 266424242 (pn.-pt. 9.00-16.00)
Www: www.smb.museum
Godziny otwarcia: aktualnie zamknięte z powodu remontu

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt); S1, S2, S25, S26 (Friedrichstraße)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M1, 12 (Am Kupfergraben); M4, M5, M6 (Hackescher Markt)
Autobus: 100, 300 (U Museumsinsel)

Zobacz położenie Muzeum Pergamonu na mapie Google

To może Cię również zainteresować

Oficjalna prezentacja Muzeum Pergamonu na kanale YouTube Państwowych Muzeów w Berlinie (2011)

Katedra świętej Jadwigi w Berlinie

W 2023 roku, w Dzień Wszystkich Świętych, Katedra Świętej Jadwigi w Berlinie będzie obchodziła 250-lecie swojego istnienia. Z tego powodu już kilka lat temu została zamknięta na czas remontu i przebudowy. Aktualnie nie można zwiedzać jej wnętrz. I o ile gruntowny remont na taką okazję znajduje zrozumienie u wszystkich zainteresowanych, to już przebudowa niekoniecznie. O co chodzi?

Od lat 60. ubiegłego wieku wnętrze katedry miało unikalny układ z dwoma poziomami dla wiernych, połączonymi jednym ołtarzem. Krótko mówiąc, pośrodku okrągłej świątyni był otwór ze schodami, którymi schodziło się na niższy poziom z kaplicami. Z myślą o zbliżającej się rocznicy, ogłoszono konkurs na przebudowę i zwyciężył projekt, który przywraca układ sprzed wojny (bez otworu). Ołtarz będzie dokładnie pośrodku świątyni. Niektórzy nie mogą tego odżałować. Katedra ma jednak zyskać na przestronności i lepszym naturalnym oświetleniu.

Koncerty organowe i msze w kościele św. Józefa

Jeśli Katedra Św. Jadwigi jest obecnie w remoncie, to gdzie odbywają się msze święte i inne przedsięwzięcia? Otóż w katolickim kościele pw. Św. Józefa w dzielnicy Wedding (Müllerstraße 161, Berlin 13353). W każdą niedzielę o 16.00 jest msza św. w języku polskim. A w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o 19.30 odbywają się godzinne koncerty organowe. Wstęp jest bezpłatny, ale proszony jest dobrowolny datek.

Najbliższą stacją jest Wedding, na której zatrzymuje się metro nr 6 (U6) oraz S-Bahn S41, S42. Ze śródmieścia dotrzesz również bezpośrednio autobusem nr 147 (np. z przystanku Werderscher Markt za Katedrą św. Jadwigi dotrzesz w pół godziny pod sam kościół św. Józefa, przystanek Gerichtsstraße)

Zapraszam do zapoznania się z historią tego niezwykłego budynku.

Trudne początki po reformacji

Po reformacji w XVI wieku i przejęciu wszystkich świątyń przez wyznawców nowej wiary, berlińscy katolicy nie mieli miejsca, gdzie mogliby swobodnie uczestniczyć w praktykach religijnych. Sytuacji tej nie zmieniło nawet ustanowienie poselstw katolickich krajów, Francji i Austrii w połowie XVII wieku, gdyż organizowane przez nich msze dostępne były jedynie dla członków służby dyplomatycznej.

W 1722 roku, król pruski Fryderyk Wilhelm I wydał co prawda zezwolenie na utworzenie katolickiej kaplicy, ale miejsce do tego przeznaczone nie odpowiadało narastającym potrzebom. Do katolickich żołnierzy, zwerbowanych przez „króla żołnierza”, dołączyli wkrótce sprowadzeni przez jego syna osadnicy ze Śląska. Ich liczba, po wygranych wojnach śląskich, znacznie wzrosła, co skłoniło Fryderyka II (1712-1786) do wydania pozwolenia na budowę świątyni.

Pierwsza katolicka świątynia

Fryderyk II już wcześniej nosił się z zamiarem wzniesienie kościoła, który służyłby wszystkim wyznaniom. Za wzór miał posłużyć rzymski Panteon. I tak, w niszach nowej budowli miały powstać kaplice dla różnych wyznań. Ten śmiały pomysł zdołano królowi wyperswadować, ale wizja rzymskiej świątyni pozostała.

Uroczystość położenia kamienia węgielnego w 1747 roku miała zwrócić uwagę innych władców na postępowość i tolerancyjność pruskiego króla. Zaplanowana na trzy lata budowa znacznie się przeciągnęła. Po hojnych datkach płynących z Rzymu i innych katolickich krajów, zainteresowanie ofiarodawców osłabło. Dodatkowe kłopoty sprawiał podmokły grunt dlatego przy budowie wykorzystano pozostałości po umocnieniach dawnego bastionu XVII-wiecznych fortyfikacji. To mogłoby wytłumaczyć położenie świątyni po skosie w stosunku do placu. Kiedy zarzuconą na kilkanaście lat budową zainteresowała się Gmina Żydowska, deklarując chęć zakupu i wzniesienia synagogi, wówczas katolicy, za przykładem papieża, zmobilizowali się na nowo, oferując środki na ukończenie świątyni.

Patronka, przebudowa i bazylika

Nowy kościół nieprzypadkowo poświęcono Świętej Jadwidze, patronce Śląska. Stamtąd pochodzili nowi osadnicy w Berlinie i okolicy. Uroczystej konsekracji 1 listopada 1773 roku dokonał bliski przyjaciel Fryderyka II, biskup warmiński, Ignacy Krasicki (1735-1801). „Książę polskich poetów” został po śmierci pochowany w podziemiach kościoła, ale już w 1829 roku sarkofag przeniesiono do Katedry Gnieźnieńskiej (od 1795 roku Ignacy Krasicki pełnił funkcję arcybiskupa tej diecezji).

Przebudowa

W chwili uroczystego poświęcenia, kościół nie był tak naprawdę ukończony. Dach był jedynie prowizorką, brakowało reliefów na frontonie, a wewnątrz znajdowało się jedynie podstawowe wyposażenia. Dopiero w drugiej połowie XIX wieku berliński budowniczy Max Hasak dokonał niezbędnych zabezpieczeń kopuły, uzupełnił płaskorzeźby, a także, inspirując się pracami jednego z pierwotnych architektów, umieścił latarnię na kopule.

Nowa katedra

Kiedy w 1923 roku kościół św. Jadwigi został wyniesiony do rangi bazyliki mniejszej, konieczne okazało się odnowienie wnętrz, by dostosować świątynię do nowych funkcji. Zlikwidowano zatem zakrystię, umiejscowioną dotąd między małą a dużą rotundą, a przed łączącym je przejściem ustawiono ołtarz. Kolorowe, niedopasowane okna zastąpiono prostszymi, usunięto nadmiernie ozdobne żyrandole oraz podkreślono odrębność stref sacrum i profanum. Pojawiły się również nowe organy. Po przeprowadzeniu tych prac nowy kościół, już jako katedrę, oddano berlińczykom w 1932 roku.

Kontrowersyjna odbudowa po wojnie

Podczas drugiej wojny światowej budowla została znacznie uszkodzona. Na początku lat 50. ubiegłego wieku przystąpiono do odbudowy kopuły, a po jej zabezpieczeniu cała uwaga restauratorów skupiła się na wnętrzach. Przygotowanie projektu zlecono prof. dr. inż. Hansowi Schwippertowi, który zaproponował dość kontrowersyjne jak na owe czasy rozwiązanie.

Oba dotychczasowe poziomy kościoła, główny oraz położoną poniżej kryptę, postanowił połączyć wspólnym ołtarzem. W tym celu, w podłodze głównego kościoła wykonano otwór o średnicy 8 metrów oraz poprowadzono na dół szerokie schody do pogłębionej o kilkadziesiąt centymetrów krypty, od teraz kościoła dolnego. Wokół otworu ustawiono ozdobną balustradę z brązu i szklanych płytek autorstwa kowala artystycznego, Fritza Kühna.

Ten dość oryginalny przykład postmodernistycznej architektury już nie istnieje, gdyż przy zaplanowanej modernizacji zatwierdzono powrót do pierwotnego planu i dwóch oddzielnych poziomów. Przebudowa zyskała poparcie obecnego biskupa, który zwrócił uwagę na potrzebę rytualnego obejścia ołtarza, co do tej pory nie było możliwe. Niższy poziom zachowa charakter krypty, będzie to również miejsce pamięci oraz informacji o historii diecezji.

Jan Paweł II w Katedrze Świętej Jadwigi

Do czasu zamknięcia katedry zwiedzający mogli oglądać zamysł Schwipperta, który w dolnym kościele poza głównym ołtarzem umieścił osiem małych kaplic. W jednej z nich znajduje się grób proboszcza katedry, Bernarda Lichtenberga (1875-1943). Za swoją antynazistowską działalność został on skazany na dwa lata więzienia a później zesłany do obozu koncentracyjnego w Dachau (w drodze do niego zmarł).

W 1996 roku, podczas swojej wizyty w Berlinie, beatyfikował go papież Jan Paweł II (1920-2005). W podwójnym ołtarzu, wykonanym z ciemnego marmuru, umieszczono wówczas XIV-wieczną rzeźbę św. Piotra – dar od papieża dla diecezji berlińskiej z okazji 50-lecia powstania. Rzeźba ta oczywiście zostanie ponownie wyeksponowana w kościele po przebudowie.

Katedra Świętej Jadwigi (St.-Hedwigs-Kathedrale)

Tematyka: religia, katolicyzm, architektura, poloniki
Adres: Hinter der Katholischen Kirche 3 (Bebeplatz), 10117 Berlin
Telefon: +49 30  326840
Www: www.hedwigs-kathedrale.de
Godziny otwarcia: zamknięty na czas remontu i przebudowy do 2024 roku

Dojazd

U-Bahn: U5 (Museumsinsel), U2 (Hausvogteiplatz)
Bus: 100, 300 (Staatsoper), 147 (Werderscher Markt)

Zobacz położenie Katedry Świętej Jadwigi na mapie Google.

Amatorski film bez komentarzy, pokazujący dawne wnętrze katedry (trochę nerwowy operator)

Źródła:
Christine Goetz, Victor H. Elbern, Die St. Hedwigs-Kathedrale zu Berlin, Schnell&Steiner, Regensburg 2000