O pieniądzach się nie dyskutuje, ale warto wiedzieć, co ile kosztuje, by być przygotowanym na świąteczne szaleństwa. Bo wybrać się na jarmark i nie wypić grzanego wina? Nie do pomyślenia. Albo dylemat, ile dać dziecku na wycieczkę z jarmarkiem w programie?

Poniżej przedstawiam zestaw cen, zebranych w Berlinie w 2024 roku. Warto pamiętać, że jest to średnia z dużych jarmarków w śródmieściu. Aktualizacja wciąż trwa.

Pod względem napojów i przekąsek najtaniej jest na lokalnych (dzielnicowych) jarmarkach, które odbywają się najczęściej w jeden wybrany weekend. Tutaj podpowiadam, czy kosztem zaoszczędzonych kilku euro warto takiego szukać w Berlinie.

Poniższe ceny są podane tylko dla celów orientacyjnych, więcej o wyłączeniu odpowiedzialności tutaj.

Weihnachtsmarkt na Placu Aleksandra odwiedzam, ilekroć jestem w grudniu w Berlinie. Nie, żeby był jakiś wyjątkowy, ale po prostu jest tak położony, że nie da się go pominąć. Plac Aleksandra jest bowiem miejscem spotkań przez cały rok. Turyści, nocujący we wschodnich dzielnicach, często od niego zaczynają zwiedzanie.

Dlatego też nie należy się dziwić, że w przedświątecznym okresie jest tu sporo ludzi. Dogodne położenie przy jednym z największych węzłów komunikacyjnych Berlina zachęca przejezdnych do krótkiej przerwy na kolorowo oświetlonym placu (S+U Alexanderplatz, a przez środek placu kursują tramwaje). W piątkowe i sobotnie wieczory jest tu dość tłoczno. Cenowo nie odbiega od innych, wielkich jarmarków w śródmieściu.

Świąteczne akcenty

Największą uwagę zwraca jedna z największych mobilnych świątecznych piramid w Europie. Parter i piętro jest jednocześnie barem, w którym serwowane są świąteczne przekąski i napoje. Dla bardzo zmarzniętych polecam wielką gospodę Partyhaus vom Nikolaus (12.00-3.00).

Zmiany klimatyczne pewnie dają o sobie znać, bo zamiast zwyczajowego lodowiska (pewnie wychodzi już za drogo w utrzymaniu) jest „boisko” do jazdy na… wrotkach.

Uwagę zwraca również ładny pawilon w kształcie tradycyjnego łuku z Erzgebirge, w którym kiedyś sprzedawano drewniane wyroby z Rudaw, ale teraz chyba jest w nim gastronomia.

A co na stoiskach?

Oferta handlarzy jest tylko częściowo świąteczna i tradycyjna. Są egzotyczne wyroby z drewna, sporo biżuterii, berlińskie pamiątki i ubrania. Mimo to, jest szansa na złapanie sympatycznego drobiazgu, jako dodatku do głównego prezentu. Jest również pawilon z świątecznymi dekoracjami Käthe Wohlfahrt.

Oferta gastronomiczna pod względem ilości stoisk jest bogata, ale mało wyszukana.

Jeśli komuś mało zakupów, wokół jest sporo sklepów i galerii handlowych. A za rogiem warto odwiedzić kolejny jarmark. Ten Pod Czerwonym Ratuszem jest jednym z najładniejszych i ciekawszych w Berlinie.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku można uzupełnić je o

• grzane wino i tradycyjną kiełbaskę w barze „Pod Piramidą” (11.00-24.00)
• z uwagi na to, że jarmark położony jest tuż pod wieżą telewizyjną, można zrobić wiele fajnych zdjęć z charakterystycznym motywem w tle

Moim zdaniem

Gastronomia: **/***
Atrakcje dla dzieci: */***
Świąteczny asortyment: */***
Program na scenie: brak sceny
Uwaga na kieszonkowców!

Na jarmarku znajdują się szafki na bagaże (raczej na plecaki do 30l). Opłata tylko 2€ za 8 godzin (2024). Taniej niż na dworcach kolejowych.

Alexanderplatz, 10178 Berlin-Mitte
Otwarty: 24 listopada – 26 grudnia 2025
codz. 11.00-22.00, 24 i 25 grudnia 10.00-16.00
Bar Piramide „PartyTreff”: 11.00-24.00
Gospoda Partyhaus vom Nikolaus: 11.00-3.00
https://bergmannevent.de/weihnachtsmarkt-alex

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tram: M2 (S+U Alexanderplatz Bhf/Dircksenstr.), M4, M5, M6 (U Alexanderplatz)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz Bhf/Memhardstr.), 248 (Littenstr.), 300 (S+U Alexanderpl./Grunerstr.)

Świąteczny jarmark przed Pałacem Charlottenburg po raz pierwszy odbył się w 2007 roku. Słusznie przewidywano, że pięknie podświetlona fasada rezydencji wynagrodzi odwiedzającym niezbyt dogodny dojazd. Postawiono też na ukraińskie (wcześniej również rosyjskie) akcenty, gdyż dzielnicę zamieszkuje sporo obywateli z krajów dawnego Związku Radzieckiego. Dla mnie jarmark w Charlottenburgu przez wiele lat był numerem 1 w Berlinie, dlatego warto pomyśleć, czy w tym roku nie udać się do dawnej królewskiej rezydencji.

Nie taki mały, na jaki wygląda

Można się zdziwić, ile stoisk mieści się na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. W części centralnej króluje gastronomia. Są tam obudowane pawilony, gdzie można wygodnie usiąść w cieple. Po bokach prezentują się wystawcy z rękodziełem, kosmetykami i regionalną spożywką. Ci ostatni zachwalają przyprawy (jak na każdym jarmarku), suszone owoce, alpejskie sery, szynki, norymberskie pierniki (drogie), francuskie ciasta i czekoladę. Czekoladowe kawałki w postaci zardzewiałych narzędzi, śrubek i nakrętek były kiedyś jarmarkowym hitem, ale obecnie można je nabyć nawet w centrach handlowych w Polsce.

Różnorodność i pomysłowość

Lubię zaglądać na ten jarmark, gdyż oferta świątecznych dekoracji i drobiazgów pod choinkę jest staranniej dobrana niż na przykład na Placu Aleksandra. I nie ma opłat za wstęp, tak jak na Gendarmenmarkt. Próbowano je wprawdzie kiedyś wprowadzić, ale szybko się z tego wycofano.

Podoba mi się również, że muzyka na żywo nie jest zbyt głośna i nachalna. Muzycy grają przyjemnie i mimo licznych trąbek nie zagłuszają rozmów przechodzących.

Dzieci poczują się tu również „po królewsku”. Ceny za przejazd kolejką czy na karuzeli są podobne do tych w śródmieściu.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• wyjątkową fotografię pałacu Charlottenburg w świątecznym wydaniu (iluminacje na fasadzie pałacu)

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: ***/***
Świąteczny asortyment: ***/***
Program na scenie: codziennie muzyka na żywo, na scenie występy chórzystów, na jarmarku kwartety muzyczne

Spandauer Damm 20-24, 14059 Berlin Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 24 listopada – 28 grudnia 2025
W godzinach: pn.-czw. 13.00-22.00, pt.-nd. 12.00-22.00, 24 grudnia zamknięty
Wstęp: bezpłatny

www.schloss-weihnachtsmarkt.de/

Dojazd:

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)

Spandauer Weihnachtsmarkt

Patrząc na moją relację z jarmarków z 2015 roku i kilka późniejszych aktualizacji, zawierzyłam, że Weihnachtsmarkt w Spandau trzyma się dobrze i można go tak zostawić. Niestety, wizyta w 2024 roku odarła mnie z tych złudzeń. I prawdę mówiąc, było mi trochę przykro na myśl, co się stało z tą imponującą imprezą. Może czasy świetności jeszcze powrócą, ale wydaje mi się, że „image” największego jarmarku pod względem ilości stoisk w Niemczech, to już obraz stracony.

Krótki powrót do przeszłości

Były czasy, kiedy od ratusza Spandau aż do granicy z cytadelą rozciągał się olbrzymi jarmark świąteczny. A nawet dwa, zsynchronizowane w czasie. Ten bliżej dworca był bardziej rozrywkowy, miał więcej karuzel i egzotycznych stoisk. Na fasadzie ratusza wyświetlał się największy w Niemczech cyfrowy kalendarz adwentowy. Jarmark na rynku był z kolei bardziej tradycyjny, ze sceną (poznałam tam niemiecką grupę, grającą irlandzki folk i do dzisiaj mam ich płytę), choinką, wieńcem adwentowym i ogromem stoisk. Podobno w weekendy ich liczba dochodziła do 400. Przeliczmy! Średnio pół minuty na każde stoisko dawało nam 3 godziny i 20 minut. To było do zrobienia w jeden wieczór, prawda?

Poza tym wokół kościoła Św. Mikołaja (Nikolaikirche), kolebki brandenburskiej i berlińskiej reformacji, znajdowała się żywa szopka oraz bezpretensjonalny średniowieczny jarmark. To właściwie było obozowisko rękodzielników, historycznych rekonstruktorów oraz szynkarzy, serwujących dziwne trunki.

Aaa, i jeszcze jedno, bo zaczęłam uaktualniać tagi postu i wyskoczył mi „gadający łoś”. To jarmark w Spandau jako pierwszy chwalił się trójwymiarowym łbem łosia, który gadał i śpiewał. Wiem, że to już żadna nowość, bo fajnego łosia widziałam ostatnio na jarmarku we Wrocławiu, ale spandawski łoś wciąż jest i nadal gada.

Spandau, Spandau

Przez lata namawiałam do wyjazdu na spandawski jarmark jako fajną alternatywę dla berlińskiego śródmieścia. Bo taniej (czasem nawet sporo), bo coś innego, bo te średniowiecze, no i wyprawę można było połączyć ze słynną cytadelą. Pod ratuszem jadłam najlepsze pieczarki z cebulą i papryką, a nieco dalej zawsze chwytałam czosnkową bagietę. Czosnkowe bagiety są nadal. Ale atmosfera nieco siadła.

Mimo wszystko mogę podać kilka powodów, dla których warto rozważyć wyjazd na drugi koniec Berlina.

Przede wszystkim, jeśli poznaliście już główne jarmarki w śródmieściu i wydaje Wam się, że na każdym jest to samo, to Spandau ze swoją ofertą może się spodobać. Są tu regionalni, drobni wystawcy, oferujący zarówno ciekawą gastronomię jak i rzemiosło. Przy wielu stoiskach widać starania, by gość nie czuł się kolejnym klientem do szybkiego obsłużenia, tylko kimś oczekiwanym. Jest na przykład budka z Glühweinem. Ale nie tak zwykła, bo to „Glühwein od babci” i sama babcia w białym czepku urzęduje w środku. Wino od winiarza też zdarza się tu częściej niż w śródmieściu -> zobacz artykuł o tym, jak kupować Glühwein. Ciekawostką jest stoisko z opiekaną na miejscu rybą.

Kolejnym powodem są ceny. Jest taniej, Glühwein od winiarza za 4€, crêpe z cukrem 3,5€, pieczarki z patelni 5€ (2024).

Wreszcie, rynek z choinką, tradycyjną piramidą i podświetlonymi stoiskami wciąż wygląda naprawdę dobrze i nie jest zatłoczony. A to oznacza, że spokojnie znajdziesz wolny stół, czy nawet ławę na swoją rundę grzanego wina. I obejrzysz sobie wszystko bez innych gości na plecach.

Skoro już wybierasz się tak daleko, to kilka praktycznych info

Do Spandau najlepiej dojedziesz kolejką miejską, S-Bahn S3, S5 lub S9. Dla wszystkich tych linii to stacja końcowa. Będąc w Berlinie, zawsze polecam korzystanie z aplikacji BVG, bo zaproponuje ona również połączenia regionalnym pociągiem i skróci czas dojazdu o 10-15 minut. Startując z dworca głównego Berlina (Hauptbahnhof Berlin) dojazd S-Bahnem zajmie około pół godziny. Jeśli zdecydujesz się na autobus, to może być to niezła wycieczka krajoznawcza i czasem  ma to sens, np. spod jarmarku przed pałacem Charlottenburg.

Wysiadając na dworcu w Spandau, kieruj się na wysoki gmach ratusza z wieżą. Jarmark zaczyna się tuż za nim. W zeszłorocznej edycji zaraz na początku rozstawionych było kilka karuzel, dalej są stoiska aż do rynku (Markt). I tam jarmark się kończy.

Będąc w Spandau możesz zwiedzić stare miasto z fragmentem murów miejskich, kościół św. Mikołaja z kulą armatnią z czasów napoleońskich wbitą w mur i oczywiście Cytadelę Spandau (pierwsza niedziela miesiąca wstęp bezpłatny). I zarąb… stacje metra z wystrojem z lat 80. ubiegłego wieku (Berlin Zachodni), U Spandau i U Altstadt Spandau. Zobacz koniecznie.

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: **/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program na scenie: brak danych

Markt, 13597 Berlin Spandau (Rynek)
Otwarty: 24 listopada – 23 grudnia 2025
W godzinach: nd.-czw. 11.00-20.00, pt.-sb. 11.00-22.00
Wstęp: bezpłatny

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S9 (Spandau)
U-Bahn: U7 (Rathaus Spandau lub Altstadt Spandau)
Bus: M36, M37, M45, X33, X36, X37, 130, 134, 136, 237, 337, 638 (S+U Rathaus Spandau)

Na dworcu kolejowym Spandau zatrzymują się również pociągi regionalne i dalekobieżne.

W Berlinie, w adwentowe weekendy jarmarków jest od groma. Czasem dostaję komentarze i zapytania w mailach, dlaczego nie wspominam o tym czy innym jarmarku. Mogę wspomnieć, czemu nie. Mogę zrobić nawet całą serię o nich. Ale 99,9% turystów i tak odwiedzi te duże i czynne codziennie.

Lokalnie i kameralnie

Świąteczny jarmark przed Muzeum Bröhana to jeden z tych jarmarków, które są organizowane przez lokalną społeczność. Wystawcami są tu wyłącznie rękodzielnicy, rzemieślnicy i artyści z dzielnicy Charlottenburg, a ich towary są sprawdzane przed przyjęciem wniosku.

Na takich jarmarkach można znaleźć oryginalne upominki pod choinkę, napić się grzanego wina czy zjeść ciasto z domowego wypieku (ceny bardzo, bardzo konkurencyjne). Organizatorem jest „KiezKulturWerkstadt e. V.“

Ten jarmark odwiedziłam przy okazji. Naprzeciwko jest bowiem znacznie większy i czynny codziennie jarmark pod pałacem Charlottenburg. Na tym mniejszym kupiłam drobnego, ceramicznego mikołajka z zamiarem zamocowania go na opakowaniu prezentu, ale tak mi się spodobał, że zostawiłam go sobie do zdjęć.

Małe, nie zawsze znaczy cudne (tak na marginesie)

Mieszkając w Berlinie, można sobie bez wyrzutów podjechać w weekend na ten czy inny mały jarmark. Jeśli Twój/a znajomy/a mieszka na przykład w Steglitz, to na szybkie grzane wino poszukacie sobie czegoś w okolicy, prawda?

Jakiś czas temu, jadąc na Steglitz, by sfotografować parę obiektów do artykułu, trafiłam na taki lokalny jarmark. Wyglądał on tak: osiem stoisk, dwa anioły z ulotkami, bo rzecz działa się przed wejściem do centrum handlowego i parę ganiających się dzieci. Reszta to przechodnie, usiłujący szybko ominąć budki w drodze przystanek.

Problem pojawia się jednak, gdy piękny i zachęcający opis jarmarku z oficjalnej strony miasta nijak ma się do rzeczywistości. A naprawdę szkoda jechać ze śródmieścia godzinę albo dłużej, by na miejscu przeżyć rozczarowanie. Dlatego zapraszam do moich dalszych wpisów.

Schloßstraße 1a, 14059 Berlin, Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 2025 niepotwierdzony
www.kiezkulturwerkstadt.de

Dojazd

M45 (Luisenplatz/Schloss Charlotteburg), 309 (Schloss Charlottenburg

Jarmark, rozłożony wokół charakterystycznych ruin Kościoła Pamięci, jest najliczniej odwiedzanym w Berlinie. Organizatorzy podają, że podczas jednego sezonu przewija się tu około miliona ludzi. Niewątpliwie ma na to wpływ dobra lokalizacja blisko handlowych ulic, znanego domu towarowego KaDeWe, dworca Zoologischer Garten, kilku stacji metra i co ważne — wielkiego parkingu dla autokarów. Stąd, w piątkowe i sobotnie wieczory może być tłoczno! Nie powinno to jednak odstręczać od wizyty, bo atmosfera jest tu całkiem sympatyczna.

Punkty za atmosferę

Asortyment towarów i gastronomii odbiega nieco od innych jarmarków, ale na korzyść. Gdy ogląda się stoiska, pomysły na drobne prezenty same przychodzą do głowy. Ciekawe są dekoracje uliczne, gdzie cała masa sztucznych, drzewek-klombów przyozdobionych jest gwiazdkami. Do tego prawdziwa choinka oraz fontanna „Weltkugelbrunnen” (Fontanna Kuli Ziemskiej) z ładnymi iluminacjami. Niedaleko niewielka szopka oraz tradycyjna drewniana piramida.

Tradycja z Rudaw

Nowością na berlińskich jarmarkach są stoiska w kształcie wielkich drewnianych łuków, w których sprzedawane są ozdoby z Rudaw (Erzgebirge). Region ten często jest nazywany „krainą świąt Bożego Narodzenia”, gdyż słynie z wyrobu charakterystycznych świątecznych dekoracji. Należą do nich piramidy, łuki na świeczki (lub światełka), dziadki do orzechów czy figurki palaczy. Na pewno je kojarzycie. Na berlińskich jarmarkach sprzedawane są oryginalne wyroby, które jakością i precyzją wykonania daleko wyprzedzają chińskie podróbki. Oczywiście taka jakość ma swoją cenę.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• fotografie przy licznych świątecznych instalacjach na jarmarku i ulicy Kurfürstendamm

Terminy 2025

• 5 grudnia w godzinach 13-19 sprzedaż grzanego wina na cele charytatywne

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: **/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program na scenie: brak sceny

Breitscheidplatz 1, 10789 Berlin Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 24 listopada 2025 do 4 stycznia 2026
nd.-czw. 11-21, pt.-sb. 11-22; 24 grudnia 11-14, 25 i 25 grudnia oraz 1 stycznia 13-21, 31 grudnia 11-20
www.schaustellerverband-berlin.de

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten)
U-Bahn: U2, U9 (Zoologischer Garten)
Bus: M45, M46, M49, X9, X10, X34, 100, 109, 110, 200, 204, 245, 249 (S+U Zoologischer Garten), M29 (Europa Center)

To niewielki jarmark, rozstawiony wzdłuż jednej z ulic historycznej dzielnicy Spandauer Viertel. Od wieży telewizyjnej dzieli go około 15 minut spaceru. Otwarty jest jedynie w adwentowe weekendy. W ciągu dnia jest przyjemnie luźno, ale popołudniami i wieczorem może być już tłoczno. Wówczas na degustacje co ciekawszych specjałów trzeba chwilę zaczekać. Dookoła zacne fasady i podwórza starego Berlina z klimatem z przełomu XIX i XX wieku. Do tego niezniszczony XVIII-wieczny Kościół Zofii (Sophienkirche) – barokowa perełka, którą koniecznie trzeba zobaczyć.

Ekologiczny jarmark. Moda czy potrzeba czasu?

Nie ma co się rozwodzić nad zaawansowaną świadomością ekologiczną Niemców, bo jest to powszechnie znany fakt. W Berlinie jarmarków z podobnymi akcentami jest kilka. A na zwykłych, jeśli coś jest BIO, z ekologicznej uprawy, to bądź pewny/a, że sprzedawcy Cię o tym poinformują. W każdym języku.

Mam jednak wrażenie, że jarmark przy Sophienstraße jeszcze długo pozostanie w kategorii ciekawostek, przynajmniej dla przyjezdnych. Nie jest on duży i brak mu nachalności. To zalety. Ale nie jest też jakoś przesadnie porywający, jeśli chodzi o dekoracje, wygląd stoisk czy atmosferę. Może tak ma być. Oszczędnie, czyli ekologicznie.

Biowurst i fair trade

Żeby nie odebrać mylnego wrażenia: to nie jest jarmark vege i jest tu kiełbasa. Oraz pasztety w słoikach. Do tego soki, wypieki i czosnek. Wszystko wysokiej jakości i bio. Można się pokusić o kilka pomysłów, by tradycje na wigilijnym stole zastąpić paroma lżejszymi zamiennikami. To dla tych, co lubią eksperymentować.

Dla zrównoważonych i kochających naturę znajdzie się wiele produktów fair trade (kawa, kawa) oraz gadżetów, zrobionych z materiałów z odzysku. Całkiem ciekawe. Niewygórowane ceny za wynajem stoiska przyciągają niszowych rzemieślników i artystów (ok. 80 wystawców). Obrazki, kafelki, skrzynki, galanteria – do podziwiania i kupowania. Ja skusiłam się kiedyś na maleńką ręcznie malowaną, magnetyczną zakładkę do książki.

Moim zdaniem

Gastronomia: **/***
Atrakcje dla dzieci: -/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program na scenie: brak sceny

Sophienstraße, 10178 Berlin Mitte
Otwarty: 29.11-30.11, 6-7.12, 13-14.12 oraz 20-21.12 2025
W godzinach: sb. 12.00-20.00, nd. 11.00-19.00
www.weihnachtsmarkt-sophienstrasse.de

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt)
U-Bahn: U8 (Weinmeisterstraße)
Tramwaj: M1 (U Weinmeisterstr./Gipsstr.)

Glühwein czyli Grzane wino z przyprawami

Glühwein to grzane wino z przyprawami i najpopularniejszy trunek na bożonarodzeniowych jarmarkach. Jego ilości, wypijane co roku przez samych Niemców, idą w dziesiątki milionów litrów (40 do 50 mln).

W Berlinie najpopularniejsze jest wino czerwone, ale zdarza się również białe. Można też natknąć się na wino owocowe (Obstwein), które jest zazwyczaj droższe, bo pochodzi od regionalnego producenta.

W 2024 roku za kubek 0,2l Glühwein’u z czerwonego wina zapłacisz w Berlinie 5€. Taniej jest na lokalnych, weekendowych jarmarkach oraz tych większych, ale w peryferyjnych dzielnicach.

Instagramowe foty, to nie u mnie

Przede wszystkim na jarmarkach nie dostaniecie tak pięknie i apetycznie wyglądających kubków z grzanych winem. Wiecie, takich z anyżowymi gwiazdkami na wierzchu, laskami cynamonu, plasterkiem pomarańczy i przystrojonych zieloną gałązką jakiegoś igliwia.

Rzeczywistość, jak widać na zdjęciu, jest bardziej prozaiczna.

Nie jest jednak wykluczone, że w dobrej restauracji dostaniecie Glühwein w bardziej eleganckiej wersji.

Uwaga na kaucję za kubek

Glühwein sprzedawany jest najczęściej w ozdobnych, szklanych lub ceramicznych kubkach i taki sposób serwowania polecam przy wyborze stoiska. Na dużych, miejskich jarmarkach takie dominują.

A czy zdarzają się kubki z innych materiałów? Tak, czasem ze względów bezpieczeństwa są to plastikowe, papierowe lub piankowe jednorazówki. Tak bywa np. na imprezach sylwestrowych, tak jest na małych lokalnych jarmarkach, które nie mają swojego oficjalnego kubka. Czasem jest tak też w punktach sprzedaży, w miejscach niezwiązanych z tradycyjnym jarmarkiem.

Niestety w zwykłym, plastikowym kubku wino szybko stygnie, a i rozlać łatwiej, gdy ktoś na nas wpadnie. Dlatego gdzieniegdzie można spotkać się z bardziej trwałymi, ale wciąż plastikowymi kubkami za kaucją (mniejszą niż szklany).

Kaucja za kubek w 2024 roku w Berlinie wynosi średnio 5 €. Wyżej raczej nie, natomiast na niektórych jarmarkach kaucje są niższe. Jeśli komuś spodobał się kubek ze świątecznym motywem, nie ma problemu, by zabrać go sobie na pamiątkę.

Swego czasu na jednym z jarmarków część dochodu ze sprzedaży kubków trafiała do organizacji charytatywnych. Niekiedy zdarzają się też specjalne akcje, na przykład kubki z malunkami artystów. Wówczas kaucja, i tym samym cena za niego może być wyższa.

Pfand – kaucja
Tassenpfand – kaucja za kubek

Mit Schuss, czyli co?

Mit Schuss oznacza, że do naszego Glühwein’a zostanie dolana niewielka ilość innego alkoholu. Najczęściej jest to rum lub amaretto, ale zdarzają się i brandy i likier i co tam jeszcze zarządzającemu przyjdzie do głowy. Mimo, iż jest to powszechna praktyka, wedle przepisów to już nie jest Glühwein.

W Berlinie w 2024 roku, na większości dużych jarmarków w 2024 roku za dodatek alkoholowy „mit Schuss” zapłacisz +2€.

Ile alkoholu zawiera Glühwein?

O tym co jest Glühwein’em, a co nie, stanowią krajowe przepisy, na podstawie których dokonuje się później kontroli na jarmarkach. „Glühwein jest aromatyzowanym napojem, produkowanym wyłącznie z białego lub czerwonego wina, z dodatkiem przypraw takich jak cynamon czy goździki. Zawartość alkoholu nie powinna być mniejsza jak 7%.” W praktyce jest to około 9-10%, chociaż są i trunki o 14% zawartości alkoholu.

Z wyborem wina już trudniejsza sprawa. Koneserzy meldują, że naprawdę dobry Glühwein najlepiej przyrządzić samemu, gdyż na jarmarku można trafić na tanie wina powodujące jedynie ból głowy. Marną jakość i doznania smakowe tanich marek tuszuje się zwiększoną ilością cukru i przypraw. Gwarancją mogą być szyldy na stoiskach informujące o pochodzeniu wina (z winnic takich i takich, od winiarza itd., po niemiecku Glühwein vom Winzer, Winzerglühwein).

Przyznam, że takie szyldy widzę w Berlinie coraz rzadziej. Ostatnio trafiłam na taki na jarmarku w Spandau, ale w 2024 roku wyprawy do Spandau nie polecam.

Jakie przyprawy i dodatki są użyte w dobrym grzanym winie?

Podstawowe przyprawy to cynamon i goździki. Znawcy wyczują również kardamon, anyż, pieprz i imbir. Za specjalny aromat odpowiadają z kolei skórki cytryny i pomarańczy. Czasami dolewany jest mocny wywar z czarnej herbaty. Nie ma co jednak przesadzać z dodatkami. Jeśli zapach goździków to wszystko, co możemy poczuć z parującego kubka, to prawdopodobnie użyto ich w nadmiarze, by zamaskować mało ciekawy smak wina.

Grzane wino na zdrowie?

Właściwości rozgrzewające Glühwein’a wypitego na mrozie są złudne. Jak zresztą każdego napoju zawierającego alkohol. Powoduje on rozszerzanie się naczyń krwionośnych, zaczerwienienie skóry i wywołuje subiektywne uczucie gorąca. Reakcja ta jest krótkotrwała i po jej ustąpieniu może nam być jeszcze zimniej niż przed wypiciem alkoholu. Glühwein doskonale rozgrzewa, jeśli wypijemy go w ciepłym pomieszczeniu, barze lub domu.

Cynamon dobry jest na trawienie, kardamon poprawia apetyt, a aromat z goździków ma właściwości inhalacyjne i antybakteryjne. Już w starożytności używano ich w Chinach i Egipcie. Do Europy przybyły wraz z arabskimi handlarzami.

Ze względu na zawartość cukru Glühwein jest napojem dość kalorycznym. Ilość podawana w kubku na jarmarku (0,2 l) może zawierać do 200 kcal.

Odpowiednia temperatura i kolor

Glühwein nigdy nie powinien być doprowadzony do wrzenia podczas jego przyrządzania. Maksymalna temperatura to ok. 80°, inaczej alkohol się ulatnia, przyprawy zmieniają smak, a z cukru powstaje podejrzana rakotwórcza substancja. Kolor czerwonego wina powinien być klarowny. Brązowy oznacza utlenione wino, które zbyt długo było trzymane w kotle na powietrzu. Większość sprzedawców podaje wino z zamkniętych, podgrzewanych termosów.

Czym jest Glühwein dla dzieci (Kinderglühwein)?

Glühwein dla dzieci i młodzieży to po prostu podgrzany sok z owoców. Nikt go raczej nie wyciska z winogron czy wiśni na miejscu, tylko przyrządza wcześniej na bazie konfitur lub mrożonek. Niestety czasem można trafić na zwykły, aromatyzowany syrop z wodą o letniej temperaturze. Widziałam również napoje zrobione na bazie kompotów, z kawałkami owoców, przyprawami i bitą śmietaną na wierzchu.

Jak przyrządzić grzane wino samemu?

Nic prostszego. Wystarczy butelka dobrego, czerwonego wina (0,75 l), przyprawy (3-4 goździki, 2 laski cynamonu), 1-2 torebki czarnej herbaty, cukier, pomarańcza i cytryna. Wino należy wlać do garnka, uzupełnić 1/4 l wody. Podgrzać do ok. 80-90° (nie gotować!). Herbatę zaparzyć i zostawić do naciągnięcia. Przygotować woreczek z przyprawami: na gazie (takiej z apteki) ułożyć połamane laski cynamonu (dla aromatu) i kilka goździków (naprawdę kilka, mają silny aromat). Pomarańczę i cytrynę (najlepiej z biologicznej, naturalnej uprawy) wyparzyć i nożykiem obrać kilka cienkich skrawków samej skórki (biała skórka jest gorzka). Zawinąć razem z przyprawami. Woreczek wrzucić do garnka z winem. Z połówki pomarańczy i cytryny wycisnąć sok i również wlać do garnka. Jeśli ktoś tak lubi, można dodać wywar z czarnej herbaty. Rozrzedzi wówczas smak wina. Niektórzy preferują herbatę z liści mięty. Całość doprawić cukrem lub miodem i zostawić 20 minut, aż się naciągnie.

Czy warto kupować gotowy Glühwein ze sklepu?

W okresie adwentowym w sklepach pojawiają się wina doprawione świątecznymi przyprawami. Lepiej unikać tych w kartonach lub w dużych butelkach z dyskontowych sieci. Butelka dobrego wina z przyprawami dla niewymagających kosztuje ok. 5-7€. Dla porównania kubek Glühwein’a na jarmarku: 4-5€. Można również kupić opakowania zmielonych przypraw lub gotowe zestawy z załączoną recepturą.

Najlepsze grzane wino w moim życiu wypiłam na jarmarku w Birmingham w Anglii. Co roku odbywa się tam typowy niemiecki Weihnachtsmarkt we współpracy z Frankfurtem nad Menem. Było to dobre 20 lat temu, ale do dzisiaj pamiętam smak tego wina. Nigdy potem nie udało mi się znaleźć malinowego grzańca, mimo dziesiątek odwiedzonych jarmarków. Znalazłam za to wino o podobnym smaku w Korei. A czy Ty masz swoje ulubione typy jarmarkowych trunków? Po co sięgasz najchętniej?

Winterwelt. Plac Poczdamski

Winterwelt, czyli Zimowy Świat przy Placu Poczdamskim trudno przeoczyć. Idąc od Bramy Brandenburskiej, już z daleka widoczna jest wielka, sztucznie naśnieżana zjeżdżalnia (Rodelbahn). No dobrze, ona była wcześniej sztucznie naśnieżana i to jeszcze w bezśnieżnym Berlinie robiło jako taki klimat. Teraz jest to po prostu sztuczna, biała nawierzchnia imitująca sztuczne naśnieżanie. Ale zjechać na wielkiej oponie samemu, lub w towarzystwie można, czemu nie.

Pod zjeżdżalnią rozstawionych jest kilkanaście stoisk, na których dominuje gastronomia. Od lat Plac Poczdamski pozostaje miejscem, gdzie najwcześniej daje się odczuć weihnachtsmarkt’ową atmosferę w Berlinie. Grzane wino wypijemy tu już na początku listopada.

Rekordowa zjeżdżalnia

Wysoki na 12 i długi na 70 metrów tor przyciąga uwagę głównie dorosłych, chcących zaznać namiastki zimowego szaleństwa. Korzystanie jest 'bezpłatne’, ale z własną, autoryzowaną przez organizatora oponą. Jeśli takiej nie posiadamy, za wypożyczenie trzeba zapłacić 2,5€ (jednorazowy zjazd, 2024, trzy zjazdy 6€). Ze względów bezpieczeństwa nie można używać zwykłych opon lub innych sprzętów. Jest to największa mobilna zjeżdżalnia w Europie.

Mini-Weihnachtsmarkt w alpejskim stylu

Pod zjeżdżalnią rozstawionych jest kilkanaście stoisk, przy których można zjeść coś na ciepło i wypić grzane wino. A że oficjalnym partnerem Winterwelt jest słynący z zimowych sportów, region wokół Salzburga, to odwiedzający mogą zajrzeć do prawdziwej alpejskiej gospody,  Schmankerl-Hütt’n. Do skosztowania tradycyjne austriackie potrawy i trunki, takie jak mięso wołowe w galarecie z cebulą, wędzony pstrąg z sosem chrzanowym, słynny Apfelstrudel (jabłecznik) czy herbata myśliwska. W weekendy żywiołowa muzyka live w wykonaniu tradycyjnej kapeli.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• zjazd na oponach, chociaż raz!

Terminy

• zazwyczaj 6 grudnia z pobliskiego wieżowca zjeżdża Mikołaj na linie

Moim zdaniem

Gastronomia: **/***
Atrakcje dla dzieci: **/***
Świąteczny asortyment: */***
Program na scenie: brak sceny

Winterwelt. Plac Poczdamski

Alte Potsdamer Straße 1, 10785 Berlin
Otwarty: 30 października – 31 grudnia 2025
codz. 11.00-22.00
Zamknięty: 17 i 24 listopada 2024 (przeczytaj, dlaczego)
Gospoda Schmankerlhütte: pn.-czw. od 16.00, pt.-nd. od 12.00
Strona www: www.bergmannevent.de

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26 (Potsdamer Platz)
U-Bahn: U2 (Potsdamer Platz)
Bus: 200, 300, M41, M48, M85 (Varian-Fry-Str.), 200, 300, M48, M85 (S+U Potsdamer Platz)

Świąteczny Jarmark Lucia w Kulturbrauerei (dzielnica Prenzlauer Berg) jest ciekawostką pośród innych, codziennie otwartych jarmarków w Berlinie. Nazwa wiąże się z postacią Św. Łucji z Syrakuz, której kult jest szeroko rozpowszechniony w skandynawskich krajach. Szczególnie uroczyście jest tam obchodzony 13 grudnia, czyli Dzień św. Łucji.

Szalone renifery

Stoisk nie ma dużo, bo około 80, ale zachowano równowagę pomiędzy gastronomią i świąteczno-odzieżowym asortymentem. Można tu bowiem znaleźć całkiem sporo ciepłej odzieży z polaru, filcu i wełny z typowymi skandynawskimi wzorami. Z akcesoriów są wymyślne czapki, kapelusze, szale i opaski. Nawet nasz telefon może otrzymać wełniany kubraczek z reniferem. Rogacizna dominuje nie tylko na ciepłych skarpetkach, bo sympatyczne mordy łosi wystają z wielu dachów i okien.

Skandynawskie specjały

Z trunków najpopularniejszy jest glögg, szwedzki grzaniec, który ceną (ok. 4-5€ za 0,2l) nie odstaje od zwykłego grzanego wina na innych stoiskach. Propozycje przekąsek na ciepło też nawiązują do skandynawskich klimatów. Dziczyzna, leśne grzyby zamiast pieczarek, a jak placki ziemniaczane, to z łososiem i sosem koperkowym.

Z dziećmi na jarmarku

Dzieci ucieszy św. Mikołaj, który codziennie pojawia się na jarmarku. Nostalgiczna karuzela łańcuchowa (2€, 2022) może być już jednak wyzwaniem dla siedmio- czy ośmiolatków, bo czasem zdarza się, że jest zatrzymywana zaraz po starcie na prośbę rodzica. Jest również trampolina bungee z czterema stanowiskami i mała karuzela z pojazdami. Pośrodku jarmarku stoi niewielki zameczek z podobiznami władców, do których można sobie postrzelać.

Fińska sauna?

Pewną osobliwością, kultową już na skandynawskim jarmarku, są „płaszczowe ogrzewacze”. Wygląda to mniej więcej tak: na kaloryferach zamontowane zostały siedziska. Ponad nimi na ruchomych hakach powieszono skórzane płaszcze, którymi można się otulić. Nad każdym stanowiskiem dodatkowo zawieszono lampę. W ten sposób odwiedzający mogą się tu ogrzać w zimne dni i spędzić jeszcze więcej czasu na jarmarku. Chętnych jest sporo i nie każdemu przychodzi tak łatwo opuścić przytulny zakątek.

Kultura w browarze

Wyjątkowa atmosfera jarmarku to nie tylko skandynawski klimat, ale też i otoczenie. Usytuowany jest on bowiem na dziedzińcu dawnego browaru, który funkcjonował do lat 60. ubiegłego wieku. Obecnie mieści się tu wiele instytucji kulturowych (stąd nazwa Kulturbraurei), między innymi teatr, szkoła tańca, galeria czy muzeum. Imponujące, ceglane fasady i rozmiary całego kompleksu pozwalają zaliczyć obiekt do jednego z najlepiej zachowanych pomników industrialnych w Berlinie.

Jedziemy?

Ten jarmark polecam, gdy już opatrzyły się wszystkie inne w śródmieściu. Z Placu Aleksandra to tylko 10 minut metrem. A grzane wino o całe euro taniej. Zwróćcie uwagę na godziny otwarcia jarmarku, w tygodniu dopiero po 15, w weekendy o 13.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• oczywiście nasiadówkę w „płaszczowej rozgrzewalni”

Terminy 2025 (Wstęp wolny)

• codziennie pomiędzy 17 a 18 wizyta św. Mikołaja
• codziennie pomiędzy 20 a 21 wizyta Wędrownego Anioła
• w weekendy (soboty i niedziele) program teatralny dla dzieci, 16-17  (Alte Kantine)
• czwartki, 19-20, Allsang – utwory w wykonaniu berlińskich chórów, wspólne śpiewanie ( scena Frannz-Winterbiergarten)
• 13 grudnia – Dzień Św. Łucji, ok. 18 pochód św. Łucji, 18-19 śpiewy

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: ***/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program: zobacz powyżej

Schönhauser Allee 36-39, 10435 Berlin
Otwarty: 24 listopada – 22 grudnia 2025
pn.-pt. 15-22, sb.-nd. 13-22
www.lucia-weihnachtsmarkt.de

Dojazd

U-Bahn: U2 (Eberswalder Straße)
Tramwaj: 12, M1, M10 (U Eberswalder Straße)

Mam wrażenie, że jest to jarmark, o który najczęściej padają zapytania. Nie da się ukryć, że świąteczna impreza na Gendarmenmarkt ma renomę, szyk i elegancję. Jest też uporządkowany, aż do bólu. I pobiera niewielką opłatę za wstęp wieczorami i w weekendy.

Malownicze kulisy

Zachwycającą oprawą jarmarku jest historyczna zabudowa placu. Dwie barokowe wieże z kopułami, a pomiędzy nimi klasycystyczny Dom Koncertowy. Wszystko ładnie podświetlone. Można się też wdrapać na kopułę Katedry Francuskiej i spojrzeć na jarmark z góry.

Szlachetni restauratorzy

Na stoiskach znajdziecie tradycyjne potrawy z grilla i patelni, grzane wino z różnymi dodatkami, Feuerzangenbowle (rodzaj ponczu) i oczywiście słodkości. Tutaj najczęściej popadam w obłęd degustacji, gdyż co roku jest coś nowego, co koniecznie muszę spróbować. Są też specjalnie ogrzewane namioty, w których królują restauracje z okolicznych hoteli (raczej takich pięciogwiazdkowych). Ceny jak w hotelowych restauracjach, mimo to gości nie brakuje.

Dużo rękodzielników

To co jeszcze wyróżnia jarmark na Gendarmenmarkt od innych to duży, ogrzewany pawilon ze stoiskami dla rękodzielników. Tłok tam zazwyczaj jest duży, ale też jest na co popatrzeć. Obrazy ze skóry, tradycyjnie drukowane wizytówki, wyroby z metalu, drewna, kamienia i słomy. Dla wielu stoiska są jednocześnie warsztatami pracy.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• przyjrzenie się pracy wytwórcy szklanych ozdób i bombek na jednym ze stoisk

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: */***
Świąteczny asortyment: ***/***
Program na scenie: najbogatszy w mieście, codziennie po południu, zajrzyj na stronę organizatora
Uwagi: na jarmark nie można wnosić dużych plecaków, toreb na kółkach, butelek o pojemnościach większych niż 0,5l; przy bramkach są wyrywkowe kontrole mniejszych toreb i plecaków, nie można wchodzić z psami (za wyjątkiem psów-przewodników), nie ma przechowalni bagażów.

Gendarmenmarkt, 10117 Berlin-Mitte
Otwarty: 24 listopada – 31 grudnia 2025
nd.-czw. 12-22, pt.-sb. 12-23, 24 grudnia 11-18, 31 grudnia (jeszcze niepotwierdzony) do północy
Opłata za wstęp: 2€ (za program na scenie i na cele dobroczynne), możliwy zakup online (+0,19ec)
wstęp wolny pn.-pt. 12-15 (poza 24-26.12, 31.12), dzieci do lat 12, niepełnosprawni z legitymacją
www.weihnachtsmarkt-berlin.de

Dojazd

U-Bahn: U2, U6 (Stadtmitte)
Bus: 200 (U Stadtmitte)

Berliner Weihnachtszeit pod Czerwonym Ratuszem

Codziennie, w samym tylko śródmieściu o Twoją uwagę zabiega kilkanaście dużych świątecznych jarmarków. Dlaczego miał(a)byś poświęcać swój czas na ten pod ratuszem? I co wyróżnia Berliner Weihnachtszeit od innych w pobliżu? Już wyjaśniam.

Lokalizacja

Dla tych, którzy nie znają miasta, Berliner Weihnachtszeit będzie idealnym wyborem. Tuż przed jednym z wejść jest stacja metra U Rotes Rathaus linii nr 5 (U5). Dojedziesz tu bezpośrednio spod Bramy Brandenburskiej czy Głównego Dworca Kolejowego (Berlin Hauptbahnhof). Do tego w zaledwie 5 minut spacerem dotrzesz tu z jednego z największych węzłów komunikacyjnych, to jest dworca S+U Alexanderplatz. Na nim zatrzymuje się szereg linii regionalnych i kolejki S-Bahn oraz metro  U2, U5, U8.

Wystarczy, że wysiadając przejdziesz na tą stronę, gdzie stoi wieża telewizyjna. Miniesz ją i już jesteś przy jarmarku. Jeśli dojeżdżasz na stację Alexanderplatz wszystkim innym niż metrem (U-Bahn) numer 5, to nie marnuj czasu na przesiadkę na tą linię. Będąc w podziemiach kieruj się według drogowskazów: Rotes Rathaus lub  Berliner Fernsehturm.

UWAGA: na Placu Aleksandra jest inny świąteczny jarmark, czytaj dalej.

Berlin jak przed 100 laty

Lokalizacja zobowiązuje. Gdzie dzisiaj stoi wieża telewizyjna i Fontanna Neptuna, przed 100 laty ciągnęły się wąskie uliczki z wysoką, kamieniczną zabudową.  Nawiązują do tego specjalnie nadrukowane fasady, zamontowane przy kilkunastu stoiskach. Razem mają tworzyć typową, berlińską ulicę, charakterystyczną dla tych okolic sprzed drugiej wojny światowej.

Nie spodziewaj się od razu, że poczujesz się jak na planie filmowym. To raczej ciekawostka, ale i tak chwała za tą inicjatywę organizatorowi jarmarku. Jak wspomina Hans-Dieter Laubinger, to jeden z tych elementów wartości dodanej, chociaż niezwykle kosztowny. Budynki przedstawione na owych płachtach nie pochodzą dokładnie z Marienviertel, dzielnicy, która istniała tu przed wojną. To była bardzo zaniedbana i raczej biedna część miasta. Odpowiednich wzorów poszukano zatem nieco dalej.

Pamiętam, jak przy pierwszym otwarciu głośno reklamowano tą ulicę, jako „typowo berlińską”, podnoszono dyskusje o odbudowie dzielnicy, itp. Naprawdę w prasie był szum i nie dziwię się. Bo było to bardzo fajne założenie. Ulica była wyraźnie wydzielona, a na jej narożnikach prezentowały się „berlińskie oryginały”. Znany grafik i malarz Heinrich Zille, kwiaciarka, czy tzw. Eckersteher Nante (prawdziwa postać historyczna będąca symbolem wyczekujących na rogach posługaczy do wszystkiego). Do tego asortyment na stoiskach nawiązywał do otoczenia, było to zatem głównie rękodzieło czy charakterystyczne dla Berlina gastronomia.

Przez tą ulicę Berliner Weihnachtszeit z miejsca awansował do moich ulubionych jarmarków. Przy Marienkirche znalazło się miejsce na średniowieczny jarmark z artystami z Polski, Niemiec i Czech. Do tego kilka autentycznych, wiekowych karuzel. Wyobraź sobie pokręcić się z dzieckiem na koniku sprzed 100 lat. Kto mógł na nim siedzieć w 1925 roku?

Budowa metra

Być może bywałe/aś na tym jarmarku w latach przed pandemią i nie kojarzysz ani historycznej ulicy ani średniowiecza? Słusznie, niestety zniknęła ona z krajobrazu na dobre 10 lat. Budowa metra i remonty nawierzchni różnie ograniczały powierzchnię jarmarku, ale mam dla Ciebie dobrą wiadomość. Pojawiły się znowu! Na historyczne fasady trafisz od wejścia ze stacji metra U Rotes Rathaus (i samego ratusza). Niestety, według mnie, nie oddają one już tej atmosfery, bo ich ułożenie jest nieco inne. Nie widziałam również „berlińskich oryginałów”. Średniowieczny jarmark (jeśli jest) też schowano gdzieś w rogu i czasem jego oferta ograniczała się do stylowego wyszynku z napojami o dziwnych nazwach. Jak będzie w tym roku, dam znać, gdy tylko pojawi się program.

Latający Święty Mikołaj

Wydaje mi się, że takiego Mikołaja nie ma żaden inny jarmark w Berlinie. A jeśli ma, to dajcie znać w komentarzu. Swego czasu podobnym jegomościem próbował ratować się degradowany z roku na rok Jarmark Nostalgiczny (świeć reniferze nad nim czerwonym nosem), ale że latał on nisko i krótko, to influencerzy nie zdążali nawet skierować na niego komórek. Mniejsza.

Na Berliner Weihnachtszeit jest Mikołaj. W pięknym czerwonym kubraku, w saniach (białych, foto jest stare) i na odpowiedniej wysokości. Czy nadal odpala sztuczne ognie na końcu pozdrowień, nie wiem, dam znać, jak zobaczę dzieło którego influencera z tego roku.

Sanie zawieszone są na liniach, ponad stoiskami. Mikołaj (prawdziwy oczywiście) przelatuje na środek, pozdrawia wszystkich na jarmarku (po niemiecku), odpala swoje ho, ho, ho i leci w dal. Światła gasną, a sanie cofają się do pozycji wejściowej, Mikołaj schodzi z sań po drabinie, bo taki etat. Trzy razy dziennie, 16.30, 18.30, 20.30 musi się na tą drabinę wspiąć. Kiedyś towarzyszyła mu Śnieżka w chmurce, ale moim zdaniem dziwna ta chmurka była i dobrze, że z niej zrezygnowano.

Czy jest to fajne? Tak. A dla dzieci to już w ogóle rewelacja. Po pokazie można podejść do Mikołaja.

Najpiękniejszy tor w Berlinie

Bez wątpienia są chwile, gdy tor wokół Fontanny Neptuna jawi się jako najpiękniejszy tor na berlińskich jarmarkach. Powinno to być już późne popołudnie lub wieczór, bo wtedy widać kolorowe światła i najlepiej w tygodniu, gdy nie ma dużo ludzi. Nastrojowa muzyka (kiedyś królowały wiedeńskie walce) jest zagrożona, bo niemiecki odpowiedni ZAIKSa każe sobie liczyć jak za zboże i organizatorzy rezygnują z takiego umilania czasu.

W ramach godzin otwarcia toru, z własnymi łyżwami można szusować sobie do woli. Wypożyczenie pary łyżew na półtorej godziny kosztowało w 2024 roku 5€. Znowu wracam do wspomnień pana Laubingera, który nie wyobrażał sobie, by turyści chodzili na jarmarki z własnymi łyżwami, stąd zainwestował w 700 par różnych rozmiarów. Zapewnia, że każdy znajdzie odpowiednie łyżwy dla siebie i na pewno ich nie braknie. Tor jest otwarty w godzinach funkcjonowania jarmarku, można jednak trafić na techniczną przerwę (do 30 min.).

Oczywiście diabelski młyn

Od 2018 nie ma już słynnego świątecznego lunaparku za centrum handlowym Alexa. Diabelski młyn pod Czerwonym Ratuszem jest teraz jedynym w okolicy. Goście wsiadają tu do zamkniętych gondoli (to bardzo praktyczne zimą) i unoszą się na wysokość 50 metrów. Z góry widać Bramę Brandenburską, Aleję pod Lipami a nawet Wieżę Radiową w zachodniej części miasta. A pod stopami oczywiście pięknie oświetlony jarmark, jeśli jest to wieczór. Przyjmowane są zamówienia na rezerwację tzw. VIP-Gondoli z szampanem i wygodnymi sofami (do 10 osób). Opłata: 7,5€ za przejazd, dzieci do 1,4m 4€, bilet rodzinny (2 dorosłych + 2 dzieci do 1,4m) 21€ (ceny z 2024 roku).

Jeszcze w 2019 roku stało tu koło ze znacznie większą ilością gondol. Widać obecnie tłoku nie ma.

Berliner Weihnachtszeit – podsumowanie

Chociaż pamiętam lepsze czasy tego jarmarku, to wciąż wyróżnia się on ze swoim historycznym konceptem na tle innych. Wieczorami, w piątki i soboty jest tu naprawdę tłoczno. Poza wymienionymi atrakcjami dorzucę jeszcze kilka tradycyjnych elementów, takich jak oryginalna piramida z Erzgebirge, szopka z naturalnej wielkości figurami (to wcale nie takie częste na jarmarkach), oraz mini-kolejka dla dzieci przez „Bajkowy Las”. Wokół toru łyżwowego na drewnianych podestach jest sporo zadaszonych stołów (bez ław) z ogrzewaczami obok. Jest też kilka jarmarkowych gospód, działających niczym mini-restauracje. Są one odpowiedzią na zapytania firm, stąd może się zdarzyć, że wewnątrz trwa właśnie zamknięta impreza firmowa. Ceny nie odbiegają od innych w śródmieściu (w 2025 roku średnia cena za kubek grzanego wina to 5 €), oferta gastronomiczna również.

Od mniej więcej 10 lat na berlińskich jarmarkach pojawia się „chińszczyzna” (ok. w niektórych miejscach jest ona ugruntowana konceptem -> patrz jarmark przy Humboldt-Forum). Jest ona atrakcyjna cenowo, ale czy naprawdę na tradycyjnym jarmarku chcesz jeść kurczaka z ryżem w sosie słodko-kwaśnym?

Co ja kupuję na tym jarmarku? Krótko tylko wspomnę o moich powodach. Ponieważ od kilku lat mieszkam już w Korei Południowej, to będąc w Niemczech czy samym Berlinie zwracam większą uwagę na regionalne produkty. Nie przywożę marketowych ciastek czy mikołajków, ale szukam rodzinnych firm, małych producentów, rzemieślników, ciekawych, wyróżniających się produktów. Pod Czerwonym Ratuszem zazwyczaj zaglądam po malinowe eierlikiery Wild GBR (producent ze Schwarzwaldu). W 2024 roku mieli również stoisko na Breitscheidplatz. Pamiętaj, że nie muszą się wystawiać każdego roku.

Co w pobliżu?

Ojej, wymieniać tutaj, co w pobliżu to dopiero wyzwanie. Jarmark ten jest usytuowany w samym centrum historycznego śródmieścia, więc blisko stąd do Placu Aleksandra, Wieży Telewizyjnej, Nikolaiviertel, Wyspy Muzeów, Alei Pod Lipami. Zwróć uwagę na koncerty organowe w pobliskim kościele Marienkirche (część bezpłatna) oraz na sklep z ozdobami świątecznymi Käthe Wohlfahrt przy Hackescher Markt. Podlinkuję wkrótce.

Terminy 2025

• latający Mikołaj w saniach, codziennie: 16.30, 18.30, 20.30
• tor łyżwowy wokół Fontanny Neptuna (12-13.30 (w weekendy już od 11.15), 14-15.30, 16-17.30, 18-19.30, 20-21.30), wypożyczenie łyżew 3€, wejście na tor 5€ (jedna tura), wypożyczenie pingwinka 5€

Moim zdaniem

Gastronomia: **/***
Atrakcje dla dzieci: ***/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program na scenie: świąteczne różności przy Fontannie Neptuna (raczej rzadko)

Alexanderstraße 35, 10178 Berlin-Mitte
Otwarty: 24 listopada – 30 grudnia 2025
pn.-pt. 12-22, sb.-nd. 11-22
24 grudnia zamknięty, 25-26 grudnia 12-21, 30 grudnia 12-20
www.berlinerweihnachtszeit.de

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz), U5 (Rotes Rathaus)
Tramwaj: M4, M5, M6 (Spandauer Str./Marienkirche)
Bus: 100, 200, 300 (Spandauer Str./Marienkirche), 248 (Jüdenstr.)

Otwarcie jarmarku w 2016 roku

Lichtenberger WinterZeit

Lichtenberger Winterzeit (dosł. Czas Zimowy w Lichtenberg) to połączenie lunaparku i świątecznego jarmarku. Znajduje się on poza śródmieściem, w dzielnicy Lichtenberg, blisko marketu IKEA, jeśli ktoś kojarzy. Niestety nie ma połączenia z metrem lub kolejką miejską, można do niego dojechać tramwajem. I chociaż przystanek znajduje się blisko, to do głównego wejścia jest około 5-10 minut drogi. Zgubić się nie można. Jarmark i jego wielkie diabelskie koło widać z daleka.

Co na jarmarku?

Przede wszystkim to karuzele wszelkiego rodzaju, od diabelskiego koła przez kolejkę górską, wahadła, gondole po break dancer i autodromy. W 2025 roku do kilkunastu wielkich maszyn dołączyła wznosząca się karuzela łańcuchowa na wieży o wysokości 85 metrów. Również tutaj znajduje się największa, mobilna „kolejka strachów” (GeisterBahn) na świecie, ponad pół kilometra długości przez trzy poziomy. Diabelskie koło jest najwyższym w Berlinie (55 metrów) i ma zamknięte kabiny. Jeśli pogoda pozwala, jarmark idealnie nadaje się na zachód słońca ponad miastem.

Dla rodzin z małymi dziećmi dostępnych jest ponad dziesięć atrakcji, kolejki, samochodziki, mini-kolejka górska czy szklany labirynt. Do tego wiele stoisk z loteriami, maszyn z maskotkami, strzelnicami i automatami. Wszystko świeci, błyszczy, mieni się kolorami niczym w Las Vegas.

Pomiędzy karuzelami rozstawione są stoiska gastronomiczne, często obudowane w zamki, drewniane strzechy, zajazdy, itp. Znajdzie się tu zatem klasyka w postaci gofrów, prażonych migdałów, langosów, czy pieczarek z jarmużem, ale są też hot dogi, gotowana kukurydza czy indyjskie curry. Oczywiście jest Glühwein (chyba tylko tutaj widziałam gruszkowy), Feuerzangenbowle, zimne Bowle z owocami i całkiem spory wybór napojów bezalkoholowych. Tutaj nikt nie będzie się dziwił, że bierzecie kawę.

Jest taniej niż w śródmieściu, zazwyczaj o 50 centów lub 1 euro na daniu czy napoju.

Wstęp na jarmark jest bezpłatny. Karuzele i atrakcje mają własne cenniki (między 3 a 10 €), a bilety sprzedawane są w budkach obok.

Familijna Środa i inne akcje

Środa jest dniem rodzinnym. Ceny karuzel są wówczas obniżone o połowę, a po jarmarku przechadzają się animatorzy z wielką, złotą gwiazdą na czele (można ich spotkać również 6 grudnia, w niedziele adwentowe oraz w oba świąteczne dni). Otwarcie jarmarku (zazwyczaj 1 listopada) uświetnia pokaz fajerwerków. Jakie dokładnie są karuzele i atrakcje można podejrzeć na oficjalnej stronie jarmarku.

6 grudnia na jarmarku pojawia się Mikołaj z prezentami.

Na koncie Instagram jarmarku (lichtenberger_winterzeit) co jakiś czas ogłaszane są konkursy i akcje typu „oznacz, opowiedz”. Można wygrać bezpłatne przejazdy, kupony, wizytę VIP itp.

Jarmark wędrowny

Od zjednoczenia Niemiec jarmark z największym zestawem karuzel, wędrował z jednego miejsca na inne, by w końcu zakotwiczyć w dzielnicy Lichtenberg. Największą popularnością cieszył się, gdy stacjonował na tyłach centrum handlowego Alexa, niedaleko wieży telewizyjnej. Był wówczas dobrze widoczny z okien przejeżdżających S-Bahnów i siłą rzeczy przyciągał turystów oraz klientów centrum.

Swoim charakterem Lichtenberger Winterzeit nawiązuje do jarmarków z lat międzywojennych. Taki odbywał się na Lustgarten i miał nawet drewnianą kolejkę górską. Nie oznacza to, że na jarmarku jest klimat przedwojennego Berlina, tylko mnogość różnych rozrywek dla całej rodziny.

Dobrze wiedzieć

By dotrzeć na jarmark w dzielnicy Lichtenberg, trzeba podjąć trochę wysiłku i może się zdarzyć, że już nie będzie się chciało wracać do centrum. Przejazd tramwajem z Placu Aleksandra to około 25-30 minut w jedną stronę (według rozkładu 23 minuty). Można również wsiąść na stacji kolejki miejskiej S Landsberger Straße.

Na tym jarmarku byłam w listopadzie 2024 roku i było bardzo luźno. Z różnych relacji i rolek również wnioskuję, że jarmark ten, nawet w weekendy nie jest jakoś przesadnie zatłoczony i nawet większą grupą można znaleźć kąt na grzane wino. Jest jednak trochę hałaśliwie, bo na wielu stoiskach gra muzyka, dzieci dokazują, a z głośników lecą różne zachęty, odgłosy, informacje.

Lichtenberger Winterzeit

Frankfurter Allee 300 (Lichtenberg), 13055 Berlin
Otwarty: 1 listopada – 28 grudnia 2025
codz. pn.-czw. 14-21.30, pt.-sb. 14-23, nd. 12.00-21.00
23 listopada i 24 grudnia zamknięte

Uwaga: niektóre większe karuzele i atrakcje w niedzielę czynne od 14.00

Dojazd

Tram: 16, M6 (Arendsweg)
Bus: 256 (Liebenwalder Str./Landsberger Allee)

Jarmark-lunapark położony jest przy Landsberger Allee, w pobliżu marketu IKEA. Najlepiej dojechać do niego tramwajem M6 z Placu Aleksandra (ok. 25 min).