Hohenzollern - Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy

Weekend Otwartej odBudowy berlińskiego pałacu 2018

Joanna Maria Czupryna — Thu, 16 Aug 2018 12:27:31 +0000

Nie ma w Berlinie innego obiektu, którego odbudowa wzbudzałaby tyle kontrowersji, dyskusji i publicznych debat. Teraz, gdy rekonstrukcja berlińskiego pałacu (Berliner Schloss) jest już prawie na ukończeniu, emocje nieco wygasły. Berlińczycy zaczynają cieszyć się odzyskanym pałacem, choćby były to tylko jego wiernie odtworzone fasady.

Historia Berlina jako stałej rezydencji rozpoczyna się w połowie XV wieku, właśnie z budową zamku. Początkowa twierdza szybko zyskała bardziej reprezentacyjny charakter w stylu renesansu. Największą ingerencją w wygląd była przebudowa podjęta przez Andreasa Schlütera na początku XVIII wieku. Panującemu księciu z rodu Hohenzollernów udało się uzyskać królewską koronę, która to z kolei wymagała odpowiedniej oprawy. Wzniesienie kopuły w połowie XIX wieku kończy historię większych przebudów, przynajmniej, jeśli chodzi o wygląd zewnętrzny.

Jeszcze za panowania cesarzy niemieckich, części imponującego pałacu były podnajmowane przez biura różnych instytucji. Po 1918 roku pałac funkcjonował jako muzeum. Zniszczenia z okresu drugiej wojny światowej były dotkliwe, ale nie aż tak bardzo, by nie można było go odbudować. Wszystkie ściany stały. Niestety decyzją enerdowskich władz ruina została wysadzona na początku lat 50. ubiegłego wieku. Na jego miejscu w latach 70. wzniesiono socjalistyczną budowlę, nazwaną „Pałacem Republiki”.

Kiedy po raz pierwszy przyjechałam do Berlina w 1994 roku, obiekt ten już był zamknięty, ale jeszcze przez wiele lat połyskiwały jego charakterystyczne brązowe szyby. Po mojej przeprowadzce w 2004 roku można było jeszcze wejść do środka w ramach oprowadzań lub wystaw sztuki. Zarówno w krajowym parlamencie jak i berlińskich instytucjach trwała już burzliwa debata na temat ewentualnej rekonstrukcji pałacu Hohenzollernów. W 2006 roku rozpoczęto rozbiórkę „socjalistycznego klocka”.

Najwięcej dyskusji wzbudził ogłoszony w 2007 roku konkurs na projekt przyszłej budowli. Mimo prób podważenia kompetencji zwycięzcy, włoskiego architekta Franca Stelli, przystąpiono do realizacji tego ogromnego i rozpisanego na kilkanaście lat przedsięwzięcia. Kamień węgielny został położony w 2013 roku. Wtedy też rozpoczęła się trwająca do dzisiaj akcja udostępniania na jeden lub dwa dni w roku budowy zwiedzającym. Dzień (lub Weekend) Otwartej Budowy zawsze cieszył się ogromnym powodzeniem. By wejść na teren prac robotników niekiedy trzeba było odstać swoje w kolejce. Organizowano loterie, konkursy, sprzedaż fantów, oprowadzania, udostępniano chwilowo miejsca, które nawet po otwarciu pałacu nie będą dostępne (w 2016 roku można było wejść na dach).

W 2018 roku takie wydarzenie odbędzie się po raz ostatni. Również pawilon informacyjny „Humboldt-Box” będzie otwarty tylko do końca roku. Berliński pałac jest już na ukończeniu i za chwilę rozpoczną się prace wewnątrz gmachu. Dni Otwartej Budowy połączono po raz pierwszy z Długą Nocą Muzeów, także jest to też jedyna okazja, by na teren surowej budowy wejść legalnie po zmierzchu.

Zwiedzający będą mogli po raz pierwszy obejrzeć ukończony tzw. Dziedziniec Schlütera, który w oryginale stanowił jedną z najpiękniejszych barokowych perełek północnych Niemiec. Z zewnętrznych fasad zostaną zdjęte rusztowania. Na drugim piętrze otwarte zostaną hale wystawowe Muzeum Etnograficznego, oczywiście jeszcze bez eksponatów.

W sobotę 25 sierpnia odbędzie się biletowany koncert charytatywny. Z tego powodu teren budowy będzie czasowo niedostępny dla zwiedzających.

Oto godziny otwarcia w weekend 25 i 26 sierpnia

25 sierpnia 2018, 9.00-14.00 (dziedziniec do 12.00), następnie w ramach Długiej Nocy Muzeów od 20.00 do 2.00. Ostatnie wejście jest zawsze na 45 minut przed zamknięciem. Koncert będzie transmitowany na telebimach na placu Lustgarten na przeciwko (wstęp wolny, od 16.00)

26 sierpnia 2018, 9.00-18.00

Wstęp bezpłatny

Dokładny program w oba dni można podejrzeć tutaj.

26 sierpnia oprowadzam po Berlinie w bardzo przystępnej cenie. Więcej szczegółów tutaj.

Artykuł Weekend Otwartej odBudowy berlińskiego pałacu 2018 pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Rozwój Berlina pod panowaniem Fryderyka Wilhelma (1640-1688)

Joanna Maria Czupryna — Sun, 22 Jul 2018 17:05:05 +0000

Rozwój Berlina. Wymóg czasów

W chwili objęcia rządów przez Fryderyka Wielkiego (1620-♛1640-1688), zwanego później Wielkim Elektorem, bliźniacze miasto Berlin-Cölln nie wzbudzało szczególnego zachwytu, jeśli porównać je do innych rezydencji Europy.

Wyniszczonym przez liczne przemarsze wojsk podczas Wojny Trzydziestoletniej i zdziesiątkowanym przez zarazy miastem zarządzał jedynie książęcy namiestnik, margrabia Ernest. Fryderyk Wilhelm przebywał wówczas głównie u krewnych w Niederlandach. Gdy w 1643 roku zawarto zawieszenie broni ze Szwedami, młody władca mógł powrócić do swojej berlińskiej rezydencji.

W tym czasie liczba mieszkańców bliźniaczych miast spadła z 12 do 8 tysięcy, a z 1 200 domów ocalało 350. Całość znajdowała się w opłakanym stanie. Handel i rzemiosło praktycznie zanikły. Jedynie dzięki uprawie roli poza murami miasta można było wyżywić mieszkańców. Zamek był bardzo zaniedbany i wymagał wielu napraw. Margrabia Ernest, podczas nieobecności elektora, pisał wiele rozpaczliwych listów, donosząc o złym stanie dworu, z którego nawet służba uciekała w poszukiwaniu jedzenia.

Pierwsze działania w mieście

Po przybyciu władcy na dwór, pierwsze rozkazy dotyczyły niezbędnych napraw na zamku i wprowadzenia wacht, by przywrócić miastu nieco porządku. Konieczność posiadania własnej, choćby niewielkiej armii stała się nagląca. Miała ona stanowić niezbędne zabezpieczenie interesów Brandenburgii-Prus na zbliżających się rokowaniach pokojowych. Wkrótce, po zebraniu pieniędzy z bogatszych regionów, Fryderyk Wilhelm dysponował już kilkoma tysiącami ludźmi.

Niebagatelne znaczenie dla dalszych poczynań elektora miały jego związki z Niderlandami. Podczas swojego pierwszego pobytu, jeszcze w latach młodości, młody książę mógł zapoznać się z osiągnięciami Holendrów w zakresie budownictwa, rozwiązań melioracyjnych, ogrodnictwa czy architektury miast. W 1646 roku jego małżonką została Luiza Henrietta (1627-1667), córka namiestnika Holandii.

Zanim młoda księżna przybyła w 1650 roku do Berlina, Fryderyk Wilhelm wydał szereg poleceń dotyczących upiększenia zamku i jego otoczenia. Zamkowy ogród, Lustgarten, został przekształcony wg wzorów holenderskich. Również późniejsza Aleja Pod Lipami na rozkaz elektora została obsadzona drzewami i odtąd miała stanowić reprezentacyjny trakt w kierunku terenów łowieckich zwanych Zwierzyńcem (Tiergarten).

Aleja pod Lipami © Joanna Maria Czupryna, Przewodnik po Berlinie

Ziemniaki, fortyfikacje i kanał

Księżnej Luizie Orańskiej przypisuje się wprowadzenie ziemniaków i szparagów w Brandenburgii. Podobno po raz pierwszy posadzono je w ogrodzie warzywnym przy berlińskim zamku (wspomniany Lustgarten). W swojej rezydencji w Oranienburgu niestrudzona księżna zleciła prowadzenie wzorcowego gospodarstwa i mleczarni. To one w dużej mierze zaopatrywały berliński dwór.

Obok planów, by brandenburską rezydencję przekształcić w miasto-ogród i tym samym zachęcić szlachetnie urodzonych do wznoszenia swoich rezydencji, Fryderyk Wilhelm zlecił również budowę potężnych fortyfikacji. Miały one chronić trzy miasta (Berlin, Cölln i nowo założony Friedrichswerder) przed bezkarnymi przemarszami obcych wojsk. Pamięć o doświadczeniach Wojny Trzydziestoletniej była wśród poddanych elektora wciąż żywa.

Zadania tego podjął się pochodzący z Austrii, a wychowany w Holandii, inżynier Johann Gregor Memhardt (1607-1678). Budowa rozpoczęła się w 1658 roku i zakończyła w 1683, prowadzona już przez następcę Memhardta, Johanna Arnolda Nehringa. W połowie XVIII wieku część fortyfikacji została rozebrana z polecenia króla pruskiego Fryderyka II. Reszta stopniowo znikała pod nowo tworzonymi placami, ulicami i torami kolejowymi w XIX wieku.

Memhardt wzniósł również pierwszy budynek przy dzisiejszej Alei po Lipami (Unter den Linden), który stał się jego domem. W 1669 roku został burmistrzem nowo powstałego miasta Friedrichswerder, zamieszkałego głównie przez przybyszów z Holandii.

Ogromne znaczenie dla rozwoju miasta nad Szprewą miało też zlecenie budowy kanału łączącego Odrę z Łabą. Powstał on w latach 1662-1668. Utworzone drogi wodne z Wrocławia do Hamburga i ze Szczecina do Magdeburga przyczyniły się do rozwoju handlu i uczyniły Berlin jednym z ważniejszych portów śródlądowych.

Refugees Welcome. Rozwój Berlina

Jednakże do niebywałego w swoim tempie rozwoju Berlina, jak i całej Brandenburgii, przyczynili się emigranci i uchodźcy. Wykorzystując prześladowania na tle religijnym w innych krajach, Fryderyk Wilhelm zachęcał do osiedlania się nad Szprewą i Hawelą. Jego działania kierowały się rachunkiem ekonomicznym. Z ubogiej i niewykształconej ludności słabo zaludnionej Brandenburgii nie sposób było ściągnąć większych podatków, a koszty rozbudowy armii i garnizonów stale rosły. Poszukiwana była fachowa wiedza i kapitał, by chociaż w małym stopniu dorównać innym miastom Rzeszy.

Holendrzy

Wspomniani już Holendrzy przywieźli ze sobą wiedzę o uprawie ziemi, osuszaniu bagien, ogrodnictwie, budowie mostów i kanałów. Poza Friedrischswerder osiedlali się oni również w Oranienburgu, Moabicie i Zehlendorf. Uprawiane przez nich warzywa i owoce wzbudzały początkowo nieufność rodzimych mieszkańców. Mając silne wsparcie pary książęcej zamieniali oni nieużytki i bagna w kwitnące ogrody i parki. Berlin stał się miastem, gdzie najtaniej można było nabyć płody rolne, a te ceniono w całej Rzeszy. Holendrom Brandenburgia zawdzięcza też pierwszą fabrykę fajansu, założoną w 1678 roku w Poczdamie. Niedługo potem przeniesiono ją do Berlina.

Francuzi

W 1685 roku Fryderyk Wilhelm wydał tzw. Edykt Poczdamski. Był to dokument zapraszający uchodźców z Francji (hugenotów), pragnących schronić się przed prześladowaniami na tle religijnym we własnym kraju. Dominowali wśród nich wysoko wykwalifikowani rzemieślnicy, kupcy i przedsiębiorcy. Szacuje się, że ich liczba do 1688 roku wyniosła 8-10 tys. Ich wiedza, kapitał i doświadczenie już wkrótce zaowocowały powstaniem licznych manufaktur, sklepów i warsztatów.

Dochodziło nawet do takich sytuacji, że proponując dogodne warunki pobytu, ściągano z innych krajów „inwestorów”. Budowali oni i wyposażali manufaktury, przeznaczone specjalnie dla wielu setek wąsko wykwalifikowanych robotników z Francji. Tak też powstały fabryka jedwabiu, manufaktura gobelinów, plantacja morwy, hodowla jedwabników, fabryka złotych i srebrnych taśm, olejarnia, fabryka papieru oraz liczne wytwórnie świec i garbarnie. Francuzi ożywili handel i produkcję towarów luksusowych. Po śmierci Wielkiego Elektora powstawały dalsze zakłady, manufaktury mydeł, koronek, kapeluszy, rękawiczek, tapet itp.

Poza manufakturami nie można tu zapominać o nowościach na rynku gastronomicznym Berlina. Odtąd mieszkańcy mogli spożywać francuskie pieczywo, w tym nieznane bagietki i croisannty oraz wyroby cukiernicze. Panie dzięki licznym straganom i kantorom, a także pracowniom mody, mogły nabywać koronki, gorsety, bieliznę, przeróżne dodatki do garderoby czy perfumy. Wiele z tego asortymentu nie było tu wcześniej niedostępne.

Dla wzrastającej liczby ludności założono w 1674 roku kolejne miasto – Dorotheenstadt – od imienia drugiej żony elektora. Usytuowano je na zachód od obwarowań miejskich, natomiast główną oś tego założenia stanowiła wyznaczona wcześniej Aleja Pod Lipami.

Żydzi

Gdy w latach 1670-1671 cesarz Leopold I wydał rozkazy o wypędzeniu Żydów z Wiednia i Dolnej Austrii, Fryderyk Wilhelm nie zastanawiając się długo rozpoczął pertraktacje z gminą żydowską. Chciał bowiem sprowadzić kilkadziesiąt najzamożniejszych rodzin nad Szprewę. Zaoferował im między innymi swobodny handel i uprawianie rzemiosła, odprawianie prywatnych nabożeństw, byle tylko skłonić do osiedlenia się w Berlinie. Wiedeńscy Żydzi z rezerwą podeszli do oferty elektora, jak i propozycji przeprowadzki w nieznane i mało cywilizowane rejony. Ostatecznie, negocjując dla siebie odpowiednie gwarancje, kilkanaście rodzin zdecydowało się zamieszkać w Berlinie.

Mieszkańcy przyszłej gminy żydowskiej, zwani „Wiedeńczykami” już samym przybyciem wzbudzili wielką ciekawość, ale też i obawy. Ich sprzęty domowe, żyrandole, meble, dywany były podobno okazalsze, niż te na książęcym zamku. Początkowa nieufność stopniowo zanikła, gdy ci zaczęli nabywać grunty, płacić podatki i ogólnie przyczyniać się do rozwoju handlu, a co za tym idzie wzrostu zamożności lokalnej społeczności.

Kościół Zreformowanej Gminy Francuskiej © Joanna Maria Czupryna, Przewodnik po Berlinie

Podsumowując

Wiele przedsięwzięć Fryderyka Wilhelma hamowane było przez brak fachowców lub kapitału. Tak było z produkcją sukna, kopalniami ołowiu i srebra, rafinerią cukru czy manufakturami tytoniowymi. Dopiero przybycie hugenotów poprawiło nieco sytuację. Wspomnieć jednak trzeba, że Berlin pozostał wyjątkiem, jeśli chodzi o poprawę warunków życia ludności, czy wzrost zamożności. Pozostałe miasta Brandenburgii-Prus nękane były wysokimi podatkami, a księciu nie zależało na ich rozwoju, gdyż bogaty stan mieszczański stwarzał zagrożenie dla jego władzy.

Pod koniec życia elektora miasta Berlin, Cölln, Friedrichswerder i Dorotheenstadt przedstawiały już zgoła odmienny widok, niż ten z końca Wojny Trzydziestoletniej. Schludne ulice, zadbane zieleńce, porządne mieszczańskie domy, nawet oświetlenie uliczne świadczyły o zaangażowaniu władcy w rozwój i upiększanie swojej siedziby. Zmienić się jeszcze musiała mentalność prostych ludzi zamieszkałych przy tych schludnych ulicach. Legendarne jest rozporządzenie elektora o zakazie swobodnego wypuszczania świń na główne trakty, a zwłaszcza na wypielęgnowaną Aleję Pod Lipami, gdyż swoim ryciem uszkadzały one świeżo zasadzone drzewa.

W 1688 roku, w chwili śmierci Fryderyka Wilhelma, Berlin i przyległe gminy miejskie liczyły prawie 20 000 mieszkańców.

Kalendarium

1647/48 – wzdłuż szosy pomiędzy zamkiem miejskim, a książęcym terenem łowieckim zostały posadzone lipy i inne drzewa, dając początek późniejszej reprezentacyjnej Alei Pod Lipami
1648 – pod koniec Wojny Trzydziestoletniej liczba mieszkańców Berlina/Cölln wynosi 6 000
1658-1683 – budowa umocnień fortyfikacyjnych z 13 bastionami. Pozostałości są dzisiaj do obejrzenia do terenie Muzeum Marchii Brandenburskiej
1671 – zostaje założona gmina żydowska. W 1700 roku składa się na nią 114 rodzin, czyli ponad 1000 osób
1685 – Fryderyk Wilhelm wydaje w Poczdamie tzw. Edykt Tolerancji (Edykt Poczdamski). Na jego podstawie wielu uchodźców, głównie z Francji, osiedliło się w Brandenburgii. Powstała nieco wcześniej gmina hugenocka liczy sobie 100 mieszkańców w 1672 roku. Do 1677 roku liczba uchodźców wzrosła do 700

Źródła:
Gedeon Romandon, Friedrich Wilhelm von Brandenburg, der Große Kurfürst im Harnisch und Kurmantel, zdjęcie w domenie publicznej
Barbara Szymczak, Fryderyk Wilhelm, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Warszawa 2006

Artykuł Rozwój Berlina pod panowaniem Fryderyka Wilhelma (1640-1688) pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Pałac Charlottenburg. Nowe Skrzydło

Joanna Maria Czupryna — Sat, 27 May 2017 14:50:14 +0000

Pałac Charlottenburg – żarliwa, ale krótka miłość Fryderyka II

Fryderyk II (1712-1786), choć nigdy nie poznał swojej babki, królowej Zofii Charlotty (1668-1705) zawsze wyrażał się o niej z szacunkiem i respektem. Poprzez zamiłowanie do muzyki, filozofii i sztuk pięknych była mu bliską duchowo osobą. Zaraz po koronacji w 1740 roku polecił rozbudowę jej pałacu o wschodnie skrzydło, w którym planował swoją letnią rezydencję.

Jeszcze w trakcie prac wykończeniowych Fryderyk porzucił jednak Charlottenburg na rzecz pałaców w Poczdamie (miejskiego na zimę i letniej rezydencji Sanssouci). Za Berlinem nigdy nie przepadał (Charlottenburg do 1920 roku był osobnym miastem). Okazała rezydencja służyła odtąd tylko uroczystościom rodzinnym.

Podczas wojny siedmioletniej (1754-1763) została splądrowana przez wojska austriackie i rosyjskie. Rozkradziono obrazy i potłuczono rzeźby, demolując wnętrza. Część z wyposażenia znaleziono porzucone w ogrodzie, a część ocalała tylko dzięki swoim wielkim rozmiarom. Wiele obrazow i drogocennych draperii zostało jednak pociętych szablami dla rozrywki. Po zawarciu pokoju, komnaty odnowiono, a utracone obrazy zastąpiono przypadkowymi, by zakryć puste przestrzenie. Mimo, że styl rokoko był już przestarzały, Fryderyk pozostał mu wierny do końca życia.

Miłosne gniazdko

Większe zainteresowanie Nowym Skrzydłem jako rezydencją wykazał następca Fryderyka II, jego bratanek Fryderyk Wilhelm II (1744-1797). Już w 1788 roku rozpoczęła się zmiana dekoracji. W kwaterach na parterze dominowały odtąd nowe klasycystyczne akcenty, greckie, rzymskie i etruskie. Przy tych pracach, jak i urządzaniu kwater zimowych na piętrze aktywnie uczestniczyła długoletnia metresa władcy, Wilhelmina von Encke. Wystrój pokojów imitował pawilony w ogrodzie, sufity przypominały płachty namiotów. Do tego mnóstwo wzorów w drobne kwiaty z małymi ptaszkami na gałęziach, które dzisiaj może nieco odstręczać i przytłaczać. Fryderyk Wilhelm II nie miał zbyt dużo czasu, by cieszyć się nowymi komnatami. Po jego śmierci do pałacu wprowadziła się nowy król Fryderyk Wilhelm III i jego małżonka Luiza (1776-1810).

Pałac Charlottenburg i bezwstydny Napoleon

Najbardziej widoczną zmianą w dekoracjach stylu z tego okresu jest komnata sypialna królowej Luizy, którą zaprojektował Karol Fryderyk Schinkel, najwybitniejszy architekt pruski pierwszej połowy XIX w. Prawdopodobnie, nowy wystrój i renowację przeprowadzaono na życzenie królowej. Pałac Charlottenburg w 1806 roku był oblegany przez francuskie wojska, a sam Napoleon rozgościł się w starej sypialni królowej. Ten fakt jak i nieposkromiona ciekawość Francuza grzebiącego w prywatnych rzeczach i korespondencji królowej nie przysporzył mu popularności na pruskiej ziemii. Romantyczny wystrój komnaty można bez trudu dzisiaj rozpoznać i wyróżnić wśród innych pałacowych pomieszczeń.

Muzeum, wojna i Margarethe

W kolejnych latach Nowe Skrzydło było wykorzystywane sporadycznie, nie mając stałych lokatorów. Po pierwszej wojnie światowej urządzono tu pałacowe muzeum, ale pozostało ono w cieniu berlińskiego pałacu miejskiego i poczdamskich rezydencji. Nie przeprowadzano też większych renowacji, czy odtworzenia oryginalnego wyposażenia.

W czasie drugiej wojny światowej, szczególnie podczas bombardowania w listopadzie 1943 roku, Nowe Skrzydło zostało zniszczone. Ostały się tylko ściany bez dachu, wnętrza wypalił ogień. W kilku pomieszczeniach, ulokowanych bliżej centralnej części pałacu, zachowały się fragmenty wewnętrznych dekoracji ścian.

Pierwsze prace zabezpieczające udało się przeprowadzić już w 1946 roku dzięki pomocy rządu brytyjskiego (zasiadający na tronie brytyjskim i Hohenzollernowie mają wspólnych przodków) i niezłomności powojennej dyrektor Margarethe Kühn. Odbudowa potrwała do 1962 roku. Wyposażanie i przywracanie blasku pałacowym komnatom znacznie dłużej. Po ostatniej renowacji w latach 2013/2014 pałac został ponownie udostępniony odwiedzającym.

Pałac Charlottenburg. Nowe Skrzydło (Schloss Charlottenburg – Neuer Flügel)

Tematyka: Hohenzollern, architektura
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 30 320910
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 10.00-16.30 (IV-X), 10.00-17.30 (XI-III)
Wstęp: 12€ (8€)
Audio-guidy: niem., ang., fr., wł., hisz. (brak po polsku)

Na co koniecznie trzeba zwrócić uwagę

Złota Galeria (Goldene Galerie) – największa i najbardziej reprezentacyjna sala w pałacu. Nigdzie indziej, w Berlinie czy Poczdamie, nie zobaczymy w takich rozmiarach przykładu fryderycjańskiego rokoko (nie szkodzi, że to tylko kopia). 42-metrowa sala ze ścianami wyłożonymi zielonym marmurem stiukowym i filigranowymi pozłacanymi ornamentami przywodzi na myśli fantazyjny ogród marzeń
Biała Sala (Weißer Saal) – właściwie sala ta, pełniąca funkcję jadalni, była wyłożona różowawym marmurem ale ten wyblakł jeszcze w XIX wieku. Pozłacane motywy – alegorie czterech pór roku – ponad drzwiami zapowiadają bogaty wystrój Złotej Galerii, do której ta sala pozostaje architektonicznie i wizualnie uporządkowana
Kolekcja obrazów Jean-Antoine Watteau – w pałacu Charlottenburg (i Nowym Pałacu w Poczdamie) znajduje się największa kolekcja tego francuskiego artysty (1684-1721), między innymi tzw. berlińska wersja „Odjazdu na Cyterę”, „Pasterze”, „Szyld sklepu Gersainta”

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? 1-2 godziny

Garderoba i bagaż: przy kasach znajduje się bezpłatna garderoba, gdzie trzeba zostawić większe torby i plecaki. Przed wejściem, niczym na lotnisku znajduje się metalowa ramka, gdzie można sprawdzić czy nasza torebka się tam mieści (nie jest duża). Zimą pracownicy uprzedzają, że w pałacu jest zimno (po renowacji obniżono temperaturę do 15 stopni) i można wejść na sale w wierzchnim odzieniu.

Toalety: obok stanowiska do odbioru audio-przewodników znajduje się bezpłatna toaleta, w praktyce nie trzeba mieć biletu, aby z niej skorzystać.

Gastronomia, sklepy: przy kasie znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą.

Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).

Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji.

Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.

Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum. Koszt: 17€ (9€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskają dodatkowe 25% zniżki, co już w ogóle jest szaleństwem. Są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci) za 25€.

Dojazd

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod Dworca Zoologischer Garten, a na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz.

Zobacz położenie Pałacu Charlottenburg na mapie Google

Reportaż TV.Berlin z Nowego Skrzydła Pałacu Charlottenburg i wywiad z kasztelanem pałacu, Rudolfem Scharmann

Źródła:
Elke Kimmel, Ronald Oesterreich, Charlottenburg im Wandel der Geschichte, berlin edition, Berlin 2005
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg Königliches Preußen in Berlin, Prestel, Berlin 2006
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006

Artykuł Pałac Charlottenburg. Nowe Skrzydło pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Pałac Charlottenburg

Joanna Maria Czupryna — Sat, 27 May 2017 14:36:05 +0000

Pałac Charlottenburg. W królewskim stylu

Pałac Charlottenburg to wiernie odbudowana dawna rezydencja Hohenzollernów, wzniesiona pod koniec XVII wieku, ale zniszczona w czasie wojny. Wybierasz się do Berlina pierwszy raz? Koniecznie zobacz pałac z zewnątrz i zaplanuj spacer po ogrodach. Nie zajmie Ci to więcej niż godzinę. Jeśli chcesz zwiedzić wnętrza, ułatwi Ci to multimedialny przewodnik w języku polskim w cenie biletu. Dowiesz się z niego sporo o stylu życia i upodobaniach członków rodziny królewskiej.

Spośród dawnych rezydencji Hohenzollernów Charlottenburg jest największym muzealnym pałacem w Berlinie. Być może w śródmieściu rzucił Ci się już w oczy nowo odbudowany zamek miejski (Berliner Schloss). Wiedz jednak, że to tylko rekonstrukcja jego zewnętrznych fasad. Pomieszczenia w środku mają współczesny układ, dopasowany pod muzea, liczne wystawy i sale użytkowe. Nie ma tam komnat o historycznym wyglądzie, dlatego po „pruski blask i splendor” turyści nadal udają się do Charlottenburga lub Poczdamu.

Pałac Charlottenburg podlega Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia. Będę używać tu skrótu SPSG od niemieckiej nazwy Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg. Do zwiedzania jest kilka obiektów, które tworzą kompleks pałacowo-parkowy. Są to Stary Pałac, Nowe Skrzydło, Nowy Pawilon (nazywany dawniej Pawilonem Schinkla), Belweder (obecnie zamknięty do odwołania) i Mauzoleum.

Widok na najstarszą część pałacu Charlottenburg © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Od książecej rezydencji do królewskiego pałacu

Historia pałacu zaczyna się od skromnej, dwukondygnacyjnej budowli, wzniesionej dla żony księcia elektora Fryderyka III, Zofii Charlotty (1668-1705). Latem chętnie korzystała ona ze swojej prywatnej rezydencji, gromadząc wokół siebie literatów, muzyków, filozofów i ludzi nauki. Zaprojektowany przez Johanna Arnolda Nehringa pałacyk nosił nazwę Lietzenburg od pobliskiej wsi Lietzen. Jeszcze przed ukończeniem rezydencji, księciu Fryderykowi udało się podnieść swój status. W styczniu 1701 roku koronował siebie i żonę na króla i królową w Prusach. To wydarzenie przyczyniło się do dalszej rozbudowy pałacu.

Po niespodziewanej śmierci królowej w 1705 roku, rezydencję przemianowano na Charlottenburg, a okolicznym zabudowaniom nadano prawa miejskie. Z tego prywatnego i położonego raczej na uboczu pałacu król uczynił oficjalną rezydencję, nadając wnętrzom i fasadom odpowiedni splendor. Wówczas to powstały między innymi Gabinet Porcelany, kaplica oraz rozpoczęto montaż słynnej Komnaty Bursztynowej (tak, o tej zaginionej mowa). Dziedziniec obejmowały dwa skrzydła i reprezentacyjne ogrodzenie, a dotychczasowy płaski dach ozdobiła wieża z kopułą.

Widok na pałac od strony ogrodów © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Wykorzystywany tylko okazjonalnie

Dla kolejnego władcy, Fryderyka Wilhelma I, pałace i kosztowności znaczyły niewiele. Król nie miał ochoty wydawać pieniędzy na puste rezydencje lub ich rozbudowę. Panele i wyposażenie Komnaty Bursztynowej zostały spakowane w skrzynie i wysłane jako prezent do cara Rosji, Piotra Wielkiego. Z reprezentacyjnych pomieszczeń korzystano tylko okazjonalnie podczas rodzinnych uroczystości.

Pałacem Charlottenburg na nowo zainteresował się syn „króla-żołnierza”, Fryderyk II, który w 1740 roku wstąpił na tron. Choć nigdy nie poznał swojej babki, była mu bliska duchowo poprzez te same zainteresowania i upodobania do spotkań z ludźmi sztuki, nauki i literatury. Zarządził zatem rozbudowę pałacu o tak zwane Nowe Skrzydło, które stanowiło pendant do wzniesionej wcześniej oranżerii. Jednak po ukończeniu Sanssouci w Poczdamie, władca wolał spędzać więcej czasu tam, a Charlottenburg znów stał się miejscem okazjonalnych, rodzinnych spotkań.

Nowe budowle w okolicy

Przez kolejne dziesięciolecia wnętrza pałacu Charlottenburg ulegały przebudowie i zmieniały wystrój w zależności od gustu i potrzeb aktualnych lokatorów. Fryderyk Wilhelm II polecił wznieść teatr oraz wolno stojący belweder.

Dla zmarłej w 1810 roku królowej Luizy (1776-1810) zbudowano mauzoleum, w którym pochowany został również jej mąż, Fryderyk Wilhelm III (1770-1840) oraz pierwszy cesarz Niemiec Wilhelm I (1797-1888) i jego żona Augusta.

Zwracający uwagę klasycystyczny pawilon w stylu śródziemnomorskich willi to dzieło Karola Fryderyka Schinkla. W zamierzeniu miało to być mieszkanie dla Fryderyka Wilhelma III i jego drugiej żony, księżnej legnickiej, Augusty von Harrach. Para jednak nigdy nie zamieszkała tam razem.

Belweder w kompleksie pałacowo-parkowym Charlottenburg © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Pałac obecnie

Po zakończeniu panowania Hohenzollernów pałac ostatecznie przeszedł w 1926 roku na własność państwa. 10 lat później został otwarty jako pałacowe muzeum. W czasie drugiej wojny światowej większą część wyposażenia zdołano zabezpieczyć. Niestety pomiędzy 1943 a 1945 rokiem liczne pożary spowodowane przez bomby zniszczyły budynek niemal do fundamentów. Do odbudowy przystąpiono w 1949 roku, starając się wiernie odtworzyć wnętrza na podstawie archiwalnych zdjęć.

Obecnie, kompleks pałacowo-parkowy Charlottenburg, należy do najchętniej odwiedzanych zabytków w Berlinie. Dawna oranżeria jest miejscem regularnych koncertów, a w dworskim teatrze znajduje się muzeum poświęcone twórczości berlińskiej artystki Käthe Kollwitz.

Widok na Oranżerię pałacu Charlottenburg © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Ciekawostka

„Pretensje” Hohenzollernów do brytyjskiego tronu. W 1701 roku został ustanowiony „Act of Settlement” (Ustawa o Następstwie Tronu), który przeniósł prawa sukcesji tronu angielskiego na dynastię hanowerską. Stanowią ją potomkowie księżniczki Palatynu – Zofii Doroty Wittelsbach (1630-1714), matki Zofii Charlotty (Sophie Charlotte), której pałac Charlottenburg i cała dzielnica zawdzięcza swoją nazwę. Dzięki poślubieniu przez Fryderyka I hanowerskiej księżniczki w 1684 roku, Hohenzollernowie zyskali prawa do brytyjskiego tronu, które obowiązują do dzisiaj. Jakkolwiek obecna „głowa rodziny”, Jerzy Fryderyk (ur. 1976) w kolejce potencjalnych kandydatów mieści się gdzieś pod koniec drugiej setki.

Pałac Charlottenburg (Schloss Charlottenburg)

Tematyka: pałace, barok, ogrody, Hohenzollernowie
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 331 9694200
Www: www.spsg.de

GODZINY OTWARCIA 2024

Stary Pałac: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X), 10.00-16.30 (XI-III)
Nowe Skrzydło: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X), 10.00-16.30 (XI-III)
Nowy Pawilon: wt.-nd., 13.00-17.00 (IV-X), 13.00-15.30 (XI-III)
Belweder: aktualnie zamknięty do odwołania (luty 2024)
Mauzoleum: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X)

BILETU WSTĘPU 2024

Stary Pałac: 12€ (8€)
Nowe Skrzydło: 12€ (8€)
Nowy Pawilon: 4€ (3€)
Belweder: nd.
Mauzoleum: 3€ (2€)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? By zobaczyć wszystkie obiekty wewnątrz należy przeznaczyć przynajmniej kilka godzin. Stary Pałac: 1,5h, Nowe Skrzydło: 1h, Nowy Pawilon: 30 min, Belweder: 45 min, Mauzoleum: 20 min, spacer po ogrodach: do 1h.
Garderoba i bagaż: przy kasach w pałacu znajduje się bezpłatna garderoba i szafki, gdzie należy zostawić torby i plecaki.
Toalety: bezpłatne toalety są w głównym budynku pałacu oraz w Nowym Skrzydle. Na zewnątrz, w tak zwanej „Małej Oranżerii” toalety są odpłatne.
Gastronomia, sklepy: przy kasach znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą. Restauracja znajduje się w budynku „Małej Oranżerii”.
Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).
Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji oraz seniorom powyżej 65 lat (za okazaniem dokumentu), dzieci poniżej ukończonego siódmego roku życia mają wstęp bezpłatny
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest (1) bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum (jeśli jakiś obiekt jest planowo zamknięty, to nie można go odwiedzić, a cena biletu nie ulega zmianie). Koszt: 19€ (14€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. (2) Jeśli jesteś posiadaczem normalnego biletu do Muzeum Barberini w Poczdamie, to możesz zakupić bilet „charlottenburg+” po zniżkowej cenie. Obowiązuje to w dzień przed, w dzień właściwy lub dzień po wizycie w Muzeum Barberini. (3) Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskują dodatkowe 25% zniżki, na bilet „charlottenburg+”. (4) Dostępne są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci do 18 roku życia) za 25€.

Uwaga: Muzeum Käthe Kollwitz w budynku dawnego teatru dworskiego jest osobnym podmiotem. Informacje o godzinach otwarcia oraz biletach wstępu podane są na oficjalnej stronie.

Dojazd

Bus: M45, 109 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod dworca Zoologischer Garten, na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz
U-Bahn: U7 (Jungfernheide)
S-Bahn: S41, S42 (Jungfernheide)
Wskazówka: dla tych, którzy cenią sobie naturę i zwiedzanie bez pośpiechu poleca się zacząć spacer po parku Charlottenburg od strony stacji S+U Jungfernheide, ze stacji do pałacu jest około 15 minut spacerem

Zobacz położenie pałacu Charlottenburg na mapie.

Źródła:
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006

Artykuł Pałac Charlottenburg pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Katedra Berlińska

Joanna Maria Czupryna — Sat, 27 May 2017 11:53:35 +0000

Uwaga: ponowne otwarcie krypty Hohenzollernów z nową wystawą zaplanowano na jesień 2024. Sama katedra i punkt widokowy na kopule są dostępne na bieżąco.

Katedra Berlińska. Świątynia godna cesarza

Uważam, że Katedrę powinno zobaczyć się wewnątrz. Jeśli nie przy pierwszej wizycie, to przy drugiej lub trzeciej na pewno. Mimo opłaty za wstęp, warto ująć ją na liście zwiedzania i odpowiednio zaplanować czas, by bez pośpiechu obejrzeć główny kościół, lożę dyplomatów czy kryptę Hohenzollernów. Oczywiście nie należy pomijać wspinaczki niezliczonymi schodami do Muzeum Katedralnego i na zewnątrz monumentalnej kopuły, by podziwiać widoki na Forum Humboldtów, Wyspę Muzeów i Aleję Pod Lipami.

Katedra Berlińska została wzniesiona w latach 1894-1905 wg projektu Carla Raschdorffa (1823-1914). Widoczna z daleka, potężna kopuła o średnicy 33 metrów stanowi jasne odniesienie do Bazyliki Św. Piotra w Rzymie czy Katedry Św. Pawła w Londynie. Raschdorff był katolikiem i chociaż nowa świątynia miała służyć protestanckiemu władcy, ten (Wilhelm II) miał życzenie, by gmach był reprezentacyjny i świadczący o potędze jego rodu.

Zmagania z nowym projektem

Już na początku XIX wieku król pruski Fryderyk Wilhelm III zauważył, że wzniesiona za czasów jego przodka, Fryderyka II, katedra przy Lustgarten przestaje wystarczać i potrzebna jest gruntowna przebudowa lub zupełnie nowy, większy gmach.

Dla jego następcy, Fryderyka Wilhelma IV oczywiste było, że stara katedra będzie stała tylko tyle, ile okaże się potrzebne, by ukończyć zaplanowaną przez niego, monumentalną bazylikę. Niestety i tych planów nie udało się zrealizować.

Nowy impuls wyszedł od kolejnego władcy, Wilhelma I (1797-1888), który po zwycięstwie Prus nad Cesarstwem Austriackim w 1866 roku miał okazję przyjrzeć się okazałej katedrze w Ratyzbonie. Polecił on rozpisać wolny i otwarty konkurs na projekt nowej świątyni (1867), co w Prusach było nowością. Mimo 51 zgłoszonych prac architektów z całej Europy, komisja nie zdecydowała się na żaden. Główne dyskusje toczyły się wokół planu budowli – centralnej czy podłużnej. W 1884 roku w ramach utrwalonego tradycją konkursu architektonicznego im. Karola Fryderyka Schinkla (tzw. Schinkel-Wettbewerb) architekci przygotowali nowe projekty. Wygrała wizja Carla Wilhelma Schleichera – świątyni na planie centralnym, z kopułą i czterema wieżyczkami.

Więcej z historii

Historia katedry w Berlinie

Historia nadwornego kościoła jest oczywiście znacznie starsza od obecnej katedry przy placu Lustgarten i ściśle powiązana z istniejącą przed drugą wojną światową pobliską rezydencją Hohenzollernów. W 1465 roku, poświęcona zaledwie 15 lat wcześniej kaplica zamkowa pod wezwaniem Św. Erazmusa została podniesiona do rangi kolegiaty. Wydaje się, że w porównaniu z monumentalnymi…

Model wcześniejszej katedry w muzeum © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Projekt Raschdorffa

Schleicher miał dobry pomysł, ale ostatecznie nie doszło do jego realizacji. Przełomowym momentem okazał się 1888 rok, tzw. „rok trzech cesarzy”, gdy po śmierci Wilhelma I rządy objął jego syn, Fryderyk III. Wskutek zaawansowanej choroby gardła zmarł jednak po 99 dniach.

Jego następca, Wilhelm II (1859-1941), zainteresował się planami Juliusa Carla Raschdorffa, profesora Wyższej Szkoły Technicznej w Charlottenburgu. Zakładały one wzniesienie trzech połączonych ze sobą kościołów z bezpośrednim przejściem do pałacu, a każdy z nich miał mieć kopułę na planie centralnym. Propozycja nie znalazła do końca uznania cesarza i Raschdorff pracował dalej. Trzy lata później Wilhelm II zatwierdził znacznie skromniejszy i zredukowany projekt, kończąc tym samym trwające dziesiątki lat dyskusje o budowie katedry.

Nowa Katedra

Kamień węgielny położono 17 czerwca 1894 roku. Cesarz był niecierpliwy i domagał się ukończenia budowy najpóźniej do 1900 roku. Udało się to dopiero pięć lat później. Nowa budowla w pełni odpowiadała gustom architektonicznym władcy, stanowiąc połączenie historycznych stylów, neobaroku i neorenesansu (niem. Historismus).

Kopuła, zwieńczona krzyżem i wiatrowskazem miała 114 metrów wysokości. Pod nią znajdował się główny kościół (Predigtkirche). Po południowej stronie została wzniesiona mniejsza świątynia, tzw. Kościół Chrztów i Ślubów (Tauf- und Traukirche) oraz pięknie zdobiona cesarska klatka schodowa (das Kaiserliche Treppenhaus). Od północy z kolei powstał kościół poświęcony pamięci Hohenzollernów (Denkmalskirche), z kryptą rozciągniętą również pod główną świątynią.

Wojna i odbudowa

Podczas drugiej wojny światowej katedra uległa znacznemu uszkodzeniu. W maju 1944 roku bomba zapalająca spowodowała zapadnięcie się kopuły do środka świątyni, tak, że zawalił się również sufit krypty. Pożar niemal całkowicie zniszczył wnętrza. W latach 50. ubiegłego wieku przeprowadzano niezbędne prace zabezpieczające, m.in. zakryto otwór w kopule. Jednak odbudowa i rekonstrukcja zewnętrznych fasad rozpoczęła się dopiero w 1975 roku.

Ze względu na ograniczone środki finansowe, jak i z powodów politycznych, dokonano przy tym znacznych uproszczeń. Kościół Pamięci, jako symbol monarchii, został całkowicie rozebrany, kopuły wieżyczek zredukowane w wysokości i formie, a główną kopułę z latarnią i krzyżem odtworzono w prostszej postaci. Nabożeństwa, które po wojnie odbywały się w krypcie, można było przenieść na początku lat 80-tych do Kościoła Chrztów i Ślubów, a w 1993 roku do głównej świątyni, kiedy zakończyły się niezbędne prace restauracyjne.

Katedra Berlińska widziana z tarasu Forum Humboldtów © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Katedra obecnie

Od tego czasu kościół służy członkom gminy ewangelickiej, odbywają się tutaj koncerty, przedstawienia o tematyce religijnej i sporadycznie uroczystości państwowe. Tak było np. w lutym 2006 roku, kiedy uhonorowano zmarłego byłego prezydenta Niemiec, Johannesa Rau (1931-2006), czy w marcu 2007 roku, kiedy odbyła się msza ekumeniczna z okazji 50-rocznicy podpisania Traktatów Rzymskich.

Co koniecznie trzeba zobaczyć w Katedrze Berlińskiej

Ołtarz w głównym kościele (Altar/Altarraum) – oczywiście zwiedzając świątynię, nie da się pominąć ołtarza. Zwłaszcza, że spora jego część nie została zniszczona i pochodzi jeszcze z poprzedniego kościoła. Wykonany z białego marmuru i onyksu ołtarz to dzieło Friedricha Augusta Stülera. Za nim znajdują się pozłacane figury dwunastu apostołów, które pierwotnie bez złoceń i wraz z trzema odlanymi w brązie furtami tworzyły wyszukane ogrodzenie oddzielające chór od wiernych. Figury wzorowane są na postaciach zdobiących grób św. Sebalda w Norymbergi. Aby tzw. Ściana Apostołów i ozdobne kandelabry wpasować do nowego otoczenia, umieszczono je na wysokich podstawach. Za nimi znajduje się mniejszy ołtarz z marmurową chrzcielnicą. Ponad ołtarzem uwagę zwracają trzy wielkie okna z malowidłami, przedstawiające narodziny, ukrzyżowanie i zmartwychwstanie Chrystusa. Jeszcze wyżej w trzech owalnych oknach są postacie aniołów, każdy z atrybutem dopasowanym do tematyki obrazu poniżej. Szklane malowidła powstały na podstawie obrazów malarza Antona von Werner (1843-1915), zatrudnionego swego czasu przez cesarza przy ozdabianiu świątyni.
Organy (Orgel) – znajdują się naprzeciwko ołtarza i składają z 7269 piszczałek, a pochodzą ze słynnego warsztatu Wilhelma Sauera we Frankfurcie nad Odrą (1905). Przez pewien czas były to największe organy katedralne w Niemczech, dopóki Sauer nie wykonał jeszcze większych dla Hali Stulecia we Wrocławiu (zainstalowane w 1913 roku, ponad 16 tysięcy piszczałek). Część z nich znajduje się obecnie we wrocławskiej katedrze. Frankfurcka firma W. Sauer Orgelbau, założona w 1857 roku, funkcjonuje do dzisiaj.
Reprezentacyjne sarkofagi pruskich władców – w głównym kościele znajdują się niezwykle ozdobne sarkofagi brandenburskich i pruskich władców. Na lewo od głównego ołtarza można zobaczyć najstarszy grobowiec, wykonany dla elektora Jana Cicero (1455-1499) w 1530 roku przez Hana Vischera z Norymbergi (tworzącego również dla Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu i Kościoła Mariackiego w Krakowie). Cicero był pierwszym z panujących Hohenzollernów, który został pochowany w Brandenburgii ( wówczas w klasztorze Lehnin). Do berlińskiej katedry został przeniesiony z polecenia jego syna. Po prawej stronie ołtarza znajdują się dwa podobne sarkofagi, które już z daleka przyciągają wzrok barokową zbytkownością. Zostały one wykonane dla pierwszej pary królewskiej, Fryderyka I (1657-1713) i Zofii Charlotty Hanowerskiej (1668-1705) na podstawie projektów Andreasa Schlütera.
Makiety i modele – przy wejściu na kopułę znajduje się model katedry berlińskiej z 1905 roku, przy którym warto zatrzymać się na chwilę, aby porównać wygląd ze stanem obecnym (widoczny jest np. wyburzony po wojnie Kościół Pamięci). Wspinając się wyżej, miniemy brązowe popiersie architekta katedry, Juliusa Carla Raschdorffa, który co niektórym może przypominać wyglądem naszego Marszałka. Po drodze natkniemy się również na niewielkie Muzeum Katedralne i kolejne modele. To tutaj można zobaczyć jak wyglądała wcześniejsza, skromniejsza katedra z XVIII w. oraz ta, po przebudowie przez Karola Fryderyka Schinkla. W muzeum znajdują się także modele nowej katedry, które nie zostały zrealizowane, a przygotowane przez Stülera w XIX wieku. Przed kolejnymi schodami miniemy jeszcze model obecnej katedry.
Panorama z kopuły (Kuppel) – widok z kopuły katedry berlińskiej jest jednym z najciekawszych w stolicy. Taras położony jest niezbyt wysoko w porównaniu z pobliską wieżą telewizyjną (ok. 60 m), ale co ważniejsze, jest na wolnym powietrzu. Widoku nie ograniczają żadne kratki, jak np. w Panorama Point przy Placu Poczdamskim. Dobrze prezentują się historyczne dzielnice Berlina, Wyspa Muzeów, Aleja Pod Lipami, Sprewa, Czerwony Ratusz oraz odbudowany pałac miejski (Forum Humboldtów). Niestety, aby wejść na górę, trzeba się wspiąć po schodach (270), gdyż nie ma windy. Przejścia chwilami są dość wąskie. Po drodze trzeba okrążyć pół kopuły (wewnątrz), ale za to dostępny jest przeszklony balkon, z którego rozpościera się wspaniały widok na ołtarz. Nie zapomnij spojrzeć tam w górę na oszałamiające mozaiki, zdobiące wnętrze kopuły i odrestaurowane w pełni dopiero w 2002 roku. Później nie będzie już okazji. UWAGA: drzwi do zejścia są z innej strony (Ausgang), nawet jeśli chcemy zrezygnować z podziwiania widoku, bo jest np. deszcz, należy obejść całą kopułę do drzwi „zejściowych”. Inaczej możemy bardzo przeszkadzać innym wchodzącym (może się zdarzyć, będąc już wewnątrz kopuły, że w ogóle nie wyjdziemy „wejściem”, bo niektóre drzwi mają klamkę tylko z jednej strony).
Krypta Hohenzollernów (Hohenzollerngruft) – z powodu remontu zamknięta do 2024 roku, a poniższy opis pochodzi sprzed remontu. Przez kryptę wiedzie wyjście z katedry, ale jeśli ktoś nie jest szczególnie zainteresowany dziejami rodu Hohenzollernów lub sztuką nagrobkową (mimo wszystko, jest co oglądać), to wizyta w podziemiach zajmie mu kilka minut. Plan krypty jest bardzo prosty. Są to dwa główne pomieszczenia, w których znajdują się 94 sarkofagi, co czyni berliński grobowiec największym w Europie, jeśli chodzi o miejsce pochówku jednej rodziny. Ostatnim królem, który został tu pochowany był Fryderyk Wilhelm II (1744-1797). Jego następcy spoczywają między innymi w ogrodach Charlottenburga i Sanssouci. Nie ma tutaj żadnego z trzech ostatnich cesarzy niemieckich. Ostatni pochówek odbył się w 1915 roku i został zorganizowany dla zmarłej w dniu narodzin Viktorii Mariny, wnuczki cesarza Wilhelma II.

Wnętrze Katedry Berlińskiej, widok na ołtarz © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Katedra Berlińska (Berliner Dom)

Tematyka: religia, architektura, Hohenzollernowie, punkt widokowy
Adres: Am Lustgarten, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 20269136
Www: www.berlinerdom.de
Godziny otwarcia: pn.-pt. 9.00-18.00, sb. 9.00-17.00, nd. 12.00-17.00, ostatnie wejście na godzinę przed zamknięciem; zamknięty dla zwiedzających podczas koncertów oraz nabożeństw
Wstęp: 10€ (7,5€)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Około jednej do półtora godziny.
Toalety: płatna przy zejściu do krypt.
Gastronomia, sklepy: Przy wyjściu znajduje się bardzo przyjemna kawiarnia Domcafé, która w letnim sezonie ma wystawiony ogródek (kawa, ciasto). Za wyjściem z krypt, a przed kawiarnią znajduje się sklep z pamiątkami, religijnymi akcesoriami i księgarnią.
Fotografowanie: w katedrze można fotografować bez lampy błyskowej. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Święta kościelne i państwowe: katedra jest otwarta w każdy dzień tygodnia, zwiedzanie może być jednak ograniczone przez odbywające się nabożeństwa, modlitwy, koncerty lub przedstawienia. Główne nabożeństwa odbywają w niedziele o 10.00, krótkie modlitwy są od poniedziałku do soboty o 12.00 (około 15 minut). Aktualne godziny otwarcia oraz wydarzenia w katedrze dostępne są tutaj.
Koncerty: w katedrze odbywają się liczne koncerty, niektóre są bezpłatne. Na tej stronie można zapoznać się z kalendarzem. W katedralnym sklepie są do nabycia płyty CD z koncertami wykonanymi na organach Sauera.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? Cena biletu do protestanckiej świątyni to, jak na warunki berlińskie, dość spory wydatek, ale trzeba pamiętać o wysokich kosztach utrzymania gmachu oraz prowadzonych kosztownych pracach renowacyjnych. Do zniżek uprawnia m.in. (1) Berlin WelcomeCard. (2) Bilet rodzinny (Familienticket): dorosły, który uiści za siebie opłatę za wstęp może wejść z trójką dzieci/młodzieży do lat 18
Inne: żeby nas nic nie ominęło, przy zwiedzaniu najlepiej wybrać następującą kolejność: główny kościół, Kościół Chrztów i Ślubów, loża dyplomatów, Muzeum Katedralne, kopuła, krypta, sklep, kawiarnia (do 2024 roku bez krypty). Wejście do kas jest przy drzwiach z tablicą „Eingang” (zazwyczaj to drzwi najbardziej na prawo, czasami jest przestawiana do innych drzwi). W kościele należy mieć wyciszone telefony komórkowe i trzeba pamiętać, że dla innych jest to miejsce modlitwy. Do kościoła nie można wchodzić z dużym bagażem, dopuszczalne są tylko te o rozmiarach DIN A4. Przy katedrze znajdują się szafki na bagaże, ale ich ilość jest ograniczona. Zaleca się skorzystanie z szafek na dworcu kolejowym (najbliższy Alexanderplatz) lub pozostawienie bagażu w hotelu.

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M4, M5, M6 (Spandauer Str./Marienkirche)
Autobus: 100, 300 (Lustgarten)

Zobacz położenie Katedry Berlińskiej na mapie Google

To może Cię również zainteresować

12-minutowy, amatorski film HD bez komentarzy, pokazujący bardzo skrzętnie wiele zakamarków w katedrze

Fragment koncertu w katedrze, wykonany na organach Sauera

Krótki pokaz zdjęć katedry w niecodziennym oświetleniu podczas Festiwal of Lights 2012. Przyjemne

Źródła:
Lars Eisenlöffel, Der Berliner Dom, Deutscher Kunstverlag, Berlin 2015

Artykuł Katedra Berlińska pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Historia katedry w Berlinie

Joanna Maria Czupryna — Wed, 22 Mar 2017 11:57:57 +0000

Historia nadwornego kościoła jest oczywiście znacznie starsza od obecnej katedry
przy placu Lustgarten i ściśle powiązana z istniejącą przed drugą wojną światową pobliską rezydencją Hohenzollernów. W 1465 roku, poświęcona zaledwie 15 lat wcześniej kaplica zamkowa pod wezwaniem Św. Erazmusa została podniesiona do rangi kolegiaty. Wydaje się, że w porównaniu z monumentalnymi budowlami zachodnich i południowych Niemiec, Berlin bardzo późno doczekał się świątyni wyższej rangi, ale trzeba pamiętać, że dopiero wraz z budową zamku (1443-1450) miasto stało się rezydencją. Wkrótce niewielka kaplica przestała wystarczać członkom panującej rodziny i trzeba było pomyśleć nad nowym rozwiązaniem.

Okazja nadarzyła się dość szybko. Jeszcze przed wprowadzeniem luterańskiego wyznania, elektor Joachim II (1505-1571) za zgodą papieża przesiedlił zakon dominikanów do klasztoru w Brandenburgu, a ich kościół, który graniczył z posiadłościami zamkowymi został mianowany pierwszą berlińską katedrą (1536). Niewiele lat później ustanowiono w nim oficjalne miejsce pochówku członków panującej rodziny. Do tej pory chowano ich w klasztorze Lehnin. W krótkim czasie sarkofagi przeniesiono w nowe miejsce.

Wzniesiony jeszcze w średniowieczu kościół służył Hohenzollernom do połowy XVIII wieku. Mimo regularnie podejmowanych prac renowacyjnych, grożąc zawaleniem, został w 1747 roku rozebrany. Jednocześnie trwały już prace przy budowie nowej świątyni, usytuowanej na północ od pałacu, przy Lustgarten, gdzie stoi obecna katedra. Szkice gmachu w stylu barokowym wykonał osobiście król pruski Fryderyk II (1713-1786) a prace przeprowadził Johann Boumann (1706-1750), odpowiedzialny między innymi za Katedrę Św. Jadwigi oraz Dzielnicę Holenderską w Poczdamie. Do nowej katedry przeniesiono sarkofagi Hohenzollernów (wówczas 49).

W pierwszej połowie XIX wieku barokowa budowla została przebudowana w stylu klasycystycznym przez Karola Fryderyka Schinkla. Odpowiadała ona gustom nowego władcy, a architekt otrzymał wiele nowych zleceń w Berlinie, m.in. budowę Nowego Odwachu, Starego Muzeum oraz Domu Koncertowego. Wkrótce "schinklowska katedra" wydała się jednak zbyt skromna dla Fryderyka Wilhelma IV (1795-1861), który budowlane aspiracje czerpał z sakralnego budownictwa pierwszych chrześcijan. Artystycznie utalentowany władca już w okresie książęcym sporządzał liczne szkice przyszłego ukształtowania placu Lustgarten i nowej świątyni, najchętniej w postaci monumentalnej bazyliki z kolumnadą. Uczeń Schinkla, Fryderyk August Stüler, który w 1842 roku awansował na królewskiego architekta, sporządził szkice pięcionawowej bazyliki jak i przyległej do niej hali, tzw. Campo Santo, w której złożone miały być sarkofagi przodków pruskiego władcy. O odpowiednią oprawę przyszłego miejsca pochówku Fryderyk Wilhelm IV zadbał angażując do prac nad freskami uznanego malarza, Petera von Corneliusa (1783-1867). Artysta poświęcił przeszło 25 lat pracy na projekt, który nigdy nie został zrealizowany. Prace opóźniły się przez wybuch rewolucji marcowej w 1848 roku, późniejsze kryzysy finansowe, aż w końcu chorobę umysłową króla. Kiedy ten zmarł w 1861 roku, jego następca, Wilhelm I, polecił przerwać wszelkie działania uznając projekt za romantyczną fantazję swego brata. Nie oznacza to, że zrezygnowano z nowej świątyni. W 1867 roku rozpisano nowy konkurs.

O historii obecnej katedry dowiesz się tutaj. Ciekawostki, informacje praktyczne odnośnie zwiedzania, godziny otwarcia, itd.

Artykuł Historia katedry w Berlinie pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Historia Berlina 1237-1700

Joanna Maria Czupryna — Wed, 22 Mar 2017 11:17:39 +0000

Berlin w porównaniu z innymi europejskimi stolicami jest dosyć młody (Paryż 53 r. p.n.e., Wiedeń 881 r., Bruksela 966 r., Praga 973 r., Kopenhaga 1167 r.). O jego początkach niewiele wiadomo, ważne dokumenty padły ofiarą licznych pożarów w średniowieczu i później. Miasto rozwinęło się pod koniec XII wieku z dwóch osad kupieckich, położonych przy szlaku handlowym, na przeciwległych brzegach Szprewy. Cölln po raz pierwszy został wspomniany w 1237 roku, Berlin 1244. Jak dokładnie było z pierwszą wzmianką, możesz przeczytać tutaj.

Berlin był przede wszystkim istotnym punktem na mapie ponadregionalnych szlaków, mógł ustanawiać cła i posiadał prawo składowania towarów. Bliźniacze osady współpracowały ze sobą, od 1307 roku istniała unia i wspólny zarząd miejski. W 1342 roku po raz pierwszy został wspomniany wspólny ratusz. Podwójne miasto Berlin/Cölln poprzez mosty na Szprewie i wspólne obwarowania tworzyło jedność. Powierzchnia wynosiła w tym czasie ok. 70 ha (0,7 km²).

Na początku XV wieku władanie nad Marchią Brandenburską przejęli Hohenzollernowie. Kiedy około 1440 roku elektor Fryderyk II (1413-1471) wybrał miasto na swoją rezydencję, mieszkańcy stawili opór obawiając się o swoje przywileje. Nad brzegiem Szprewy w 1443 roku został położony kamień węgielny pod pałac miejski, który jako "Zwingburg" (Burg – zamek, zwingen – zmuszać) miał podkreślić koniec miejskiej autonomii.

Na fali reformacji, Berlin w 1539 roku stał się ostoją protestantów. Na początku XVII wieku liczył sobie 10 tys. mieszkańców, ale w trakcie Wojny Trzydziestoletniej (1618-1648) niemal połowa z nich zginęła lub uciekła. W 1640 roku panowanie objął Fryderyk Wilhelm (1620-1688), zwany "Wielkim Elektorem". Jego rządy, trwające blisko pięćdziesiąt lat, charakteryzowały się absolutyzmem i centralizacją władzy. Liczba ludności wzrosła do 20 tys. Przyczynili się do tego nowi osadnicy, którzy w swoich krajach byli prześladowani na tle religijnym. W 1671 roku do Berlina przybyli wypędzeni z Wiednia Żydzi, a w 1685 roku hugenoci z Francji. Obie nacje odcisnęły znaczne piętno na kulturze i historii Berlina.

Niedługo potem zaczęły kształtować się początki naukowego "światka" nad Szprewą. 11 lipca 1700 roku zostało powołane brandenbursko-elektorskie "Stowarzyszenie Nauk" przez Gottfrieda Wilhelma Leibniza. Z tej instytucji wykształciła się późniejsza Akademia Nauk.

Źródła:
Meditext, Berlin Die Bildchronik, Dumont Monte, Berlin 2003

Artykuł Historia Berlina 1237-1700 pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Lustgarten w Berlinie

Joanna Maria Czupryna — Tue, 21 Mar 2017 22:56:55 +0000

Lustgarten powstał jako ogród przy zamku. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1471 roku, ale przypuszcza się, że już wcześniej pełnił tą funkcję. Gdy bliźniacze osady Berlin/Cölln dopiero kształtowały swe miejskie oblicze, teren dzisiejszego Lustgarten znajdował się poza granicami miasta i był zaledwie piaszczysto-bagnistą wyspą na Szprewie. Budowa zamku w pobliżu, która rozpoczęła się w 1443 roku, zdecydowała o przyszłym przeznaczeniu placu jako ogrodzie kuchennym. Niewykluczone, że już za pierwszych elektorów w bardziej reprezentacyjnej części odbywały się dworskie przyjęcia.

Po Wojnie Trzydziestoletniej (1618-1648) nic nie pozostało z zamkowej zieleni, a i budynki wokoło były mocno zniszczone. Odbudowy zamku i miasta podjął się kolejny elektor, Fryderyk Wilhelm, który ze względu na liczne reformy i decyzje gospodarcze, zapisał się w historii jako Wielki Elektor lub Wielki Kurfurst. Jedną z pierwszych rzeczy, którą polecił się zająć, był widok z zamkowego okna. Książę w przeszłości spędził sporo czasu na dworze holenderskim i polecił swojemu ogrodnikowi urządzić ogród według tamtejszych wzorów – z tarasami, zielenią i statuami. Przy tej okazji zasypano stary kanał Szprewy, przekopano nowe rowy i utworzono parkowe stawy. Część ogrodu, ta najbliżej zamku, dalej służyła jako ogród kuchenny. Całości planów nie udało się zrealizować. Potrzebą czasów było ufortyfikowanie miasta i jeden z bastionów został wzniesiony na tyłach Lustgarten, który mniej więcej w tym czasie otrzymał swoją nazwę. Rozebraniu uległa wówczas niewielka oranżeria i szklarnia, w której w 1652 roku zasadzono pierwsze ziemniaki w Brandenburgii. Barokową oranżerię w nowym miejscu wzniósł w 1685 roku, nadworny architekt Johann Arnold Nering. Budynek miał kształt półowalu, a południowa fasada z wielkimi oknami była doskonale wyeksponowana na słoneczne promienie. Przez cały rok kwitło tam ponad 1000 gatunków roślin. Później, kiedy oranżerie zamieniono na magazyn, rośliny były przenoszone do innych pałaców i ogrodów, dając też początek przyszłemu Ogrodowi Botanicznemu (dzisiaj w dzielnicy Dahlem).

Jako pierwszy plac w posiadłościach książęcych, Lustgarten był dostępny dla wszystkich i wkrótce stał się ulubionym miejscem spacerów i wypoczynku (stąd nazwa). Prawdziwego blasku nabrał jednak na początku XVIII wieku, za panowania pierwszego króla w Prusach, Fryderyka I. Nie mogło być inaczej, skoro gruntownie przebudowanemu w owym czasie pałacowi, trzeba było zapewnić odpowiednią oprawę.

Kolejny władca, szukając wszędzie oszczędności, uznał podobne fanaberie za zbyteczne. Większość zieleni wycięto, co wartościowsze okazy oraz rzeźby przeniesiono do okolicznych pałaców, oranżerię zaś zdegradowano do roli magazynu. Do ogrodowej altany wprowadziła się fabryka tapet, po niej giełda oraz pracownia rzeźbiarzy. Niedokończona biblioteka stała się królewską pralnią, tak, że dworska bielizna stale powiewała na wietrze w pobliżu pałacu. Na placu, pod okiem króla, odbywały się musztry i parady. Fryderyk Wilhelm I specjalnie wybrał na swój gabinet pokój z widokiem na Lustgarten. Taka sytuacja trwała latami. W połowie XVIII wieku po wschodniej części wzniesiono katedrę (w miejscu, gdzie dzisiaj stoi obecna). Odtworzony naprędce zieleniec już wkrótce został zniszczony przez kolejne przemarsze i biwaki wojsk podczas wojny siedmioletniej (1754-1763).

Na początku XIX wieku na scenę wkroczył najsłyniejszy berliński architekt, Karol Fryderyk Schinkel. Jego działania nadały temu miejscu zupełnie nowy kształt. W północnej części wzniesiono muzeum z imponującą klasycystyczną fasadą (dzisiaj Stare Muzeum), katedra została tak przebudowana, by bardziej pasowała do nowego otoczenia. Również most ponad Kupfergraben uległ przebudowie. Schinkel przygotował starannie nowe projekty dla placu, ale spotkały się one z niezrozumieniem króla, co wzbudziło głębokie rozczarowanie architekta. Kolejny, uproszczony projekt został zaakceptowany już bez żadnej uwagi. Część placu, przed północną fasadą pałacu pozostawiono pustą na marsze i defilady, a sam Lustgarten ograniczono do dzisiejszej wielkości, odgradzając go ostatecznie od pałacowego kompleksu. Pojawiła się za to centralna fontanna (1832), do której zastosowano nowoczesny, zachowany do dzisiaj, system hydrauliczny. Przed muzeum stanęła niezwykła rzeźba-szala, którą natychmiast okrzyknięto „cudem biedermeierowskiego świata”. Wykuta z jednego kawałka kamienia, kosztowała króla trzy razy więcej niż zakładano, a samo polerowanie trwało siedem lat. Granitowa szala, pierwotnie przeznaczona była na środek Wielkiej Rotundy w pobliskim muzeum, ale okazała się za szeroka (7 metrów średnicy) i za ciężka do bezpiecznej operacji.

W 1871 roku, roku proklamacji Cesarstwa Niemieckiego, na miejscu fontanny stanął konny pomnik Wilhelma Fryderyka III, głównego inicjatora klasycystycznych zmian na placu. Kilkanaście lat później rozpoczęła się budowa ulicy Cesarza Wilhelma (dzisiejsza Karl-Liebknecht-Straße, główna ulica), która ponownie ograniczyła Lustgarten. Kiedy w 1905 roku poświęcono gmach nowej katedry (w jej obecnym kształcie), zabudowa wokół placu została ostatecznie ukształtowana.

Po abdykacji cesarza w 1918 roku i utworzeniu Republiki Weimarskiej, na placu zaczynały się lub kończyły wielkie demonstracje robotników, a także liczne akcje protestacyjne. Nierzadko gromadziły one po kilkaset tysięcy ludzi, jak w sierpniu 1922 roku, po zamordowaniu ministra spraw zagranicznych, Walthera Rathenau. Po przejęciu władzy przez Adolfa Hitlera, plac, jak i cała Aleja pod Lipami (Unter den Linden) były wykorzystywane do parad i przemarszów nazistowskich oddziałów. Zieleniec i liczne drzewa przeszkadzały, dlatego w 1936 roku Lustgarten na długo pożegnał się ze swoim ogrodowym charakterem. Wybrukowano całą powierzchnię, usunięto zieleńce i fontannę, a pomnik Fryderyka Wilhelma III przesunięto. Taki sam los spotkał również granitową szalę, dla której przeznaczono nowe miejsce na północ od katedry. Nowo powstałą przestrzeń wykorzystywano zimą dla świątecznego jarmarku (Weihnachtsmarkt). W maju 1944 zbombardowana została katedra, miejski pałac i okolice.

Po II wojnie światowej odrestaurowano muzea oraz odbudowano katedrę (1975). Niestety ruinę berlińskiego pałacu wysadzono w powietrze w 1950 roku (obecnie trwa jego odbudowa). Plac, na którym stał pałac, nazwano im. Marksa i Engelsa i włączono również w jego zasięg Lustgarten, który utracił swoją historyczną nazwę. Argumenty wysuwane przez polityków przypominały o wydarzeniach z lat 20. ubiegłego wieku, kiedy plac był miejscem licznych demonstracji klasy robotniczej. W latach 70., we wschodniej części, wzniesiono Pałac Republiki, ostatecznie rozebrany w 2008 roku. Powierzchnię, po pracach remontowych spowodowanych zniszczeniami wojennymi, pozostawiono jako wybrukowany plac, tak jak przekształcili go naziści. W 1981 roku z ogromnym trudem przeniesiono szalę granitową w pierwotne miejsce, a także postawiono pomnik poświęcony ofiarom-sprawcom zamachu na nazistowską, propagandową wystawę skierowaną przeciw Związkowi Radzieckiemu w 1942 roku. Nawiązując do muzealnego charakteru miejsca przez jakiś czas można było oglądać galerię rzeźb z brązu postawioną na świeżym powietrzu tuż przed Starym Muzeum.

Dzisiejszy wygląd i historyczną nazwę Lustgarten odzyskał w latach 1997-99, kiedy to po rozpisanym konkursie biuro profesora H. Loidla wygrało i zrealizowało projekt. Jest to jednak tylko luźne nawiązanie do schinklowskiej idei, nawet jeśli w centrum znowu pojawiła się 15-metrowa fontanna. Dzisiaj Lustgarten jest miejscem wypoczynku i przystankiem dla turystów, którzy podążają dalej zwiedzać katedrę lub któreś z muzealnych zbiorów na Wyspie Muzeów. Widowiskowa służy jako tło w rozmaitych sesjach fotograficznych i filmowych.

Lustgarten (Lustgarten)

Adres: Am Lustgarten, 10178 Berlin-Mitte

Dojazd
S-Bahn: S5, S7, S75 (Hackescher Markt)
Tramwaj: M4, M5, M6 (Spandauer Str./Marienkirche)
Bus: 100, 200 (Lustgarten)

Zobacz położenie Lustgarten na mapie Google

Lustgarten latem, zabawy przy fontannie (bez komentarzy)

Źródła:
Knobloch Heinz, Im Lustgarten mit Heinz Knobloch, Jaron Verlag, Berlin 2001

Artykuł Lustgarten w Berlinie pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma w Berlinie

Joanna Maria Czupryna — Tue, 21 Mar 2017 13:05:46 +0000

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma w Berlinie

Czy można wyobrazić sobie centrum dawnego Berlina Zachodniego bez charakterystycznej ruiny wieży Kościoła Pamięci? Raczej nie. I takiego samego zdania są wszyscy, którzy przez ostatnie lata wspierali gruntowną renowację tego zabytku modlitwą, pracą i datkami.

Kościół jako symbol. Historia

Zachowane resztki, niegdyś najwyższej budowli Berlina, są dziś wymownym symbolem okrucieństw i zniszczeń, jakie niesie ze sobą wojna.

Wzniesiony w 1895 roku monumentalny kościół był odpowiedzią na rosnące potrzeby ludności w gwałtownie rozwijającym się mieście. Lokalizację wyznaczył sam cesarz Wilhelm II, a neoromański styl budowli miał harmonizować z otoczeniem. Nową świątynię konsekrowano w rocznicę zwycięskiej bitwy pod Sedanem (1 września), a nazwą uhonorowano bohatera tamtych czasów, cesarza Wilhelma I, nazywając ją Kościołem Pamięci Cesarza Wilhelma.

Mozaiki i Marlene

Wnętrze świątyni mogło pomieścić ponad 2000 wiernych, a na emporze było miejsce dla 80 muzyków i 300 chórzystów. Na Światowej Wystawie w Paryżu w 1900 roku berlińska firma, która wykonała mozaiki zdobiące wnętrza świątyni, zdobyła nagrodę Grand Prix. Ich pozostałości, które niegdyś pokrywały ponad 2700 m², można dziś podziwiać w udostępnionej do zwiedzania Hali Pamięci. Nic dziwnego, że nowoczesny kościół o pięknej, przestrzennej formie i bogato zdobionych wnętrzach wybrała na swój ślub w 1923 roku Marlena Dietrich, późniejsza gwiazda filmu „Błękitny Anioł”.

Ofiara wojny

Nowa świątynia nie służyła wiernym długo. W nocy z 22 na 23 listopada 1943 roku zachodnie dzielnice Berlina padły ofiarą najcięższego dotychczas bombardowania, które trwało zaledwie 30 minut. W wyniku nalotu spłonęły Kościół Pamięci, inne świątynie, pałac i ratusz w Charlottenburgu, pawilony ogrodu zoologicznego, dworzec kolejowy, KaDeWe oraz wiele budynków mieszkalnych. Życie straciło ok. 240 tysięcy mieszkańców.

Nowa, kontrowersyjna świątynia

Po wojnie rozgorzały dyskusje na temat nowego zagospodarowania placu, na którym wciąż tkwiły ruiny zniszczonego kościoła. Mimo że decydenci skłaniali się ku zachowaniu ruin lub włączeniu ich w bryłę nowej świątyni, zwyciężył projekt prof. dr Egona Eiermanna, który zakładał całkowite usunięcie pozostałości. Po ogłoszeniu wyników do jednej z berlińskich gazet napłynęły tysiące listów z protestami. Żądano zachowania ruiny jako symbolu zniszczeń wojennych i jednocześnie znaku pojednania. Architekt zmienił więc projekt. Zabezpieczoną i uporządkowaną ruinę miały otaczać nowoczesne budynki nowego kościoła, kaplica, foyer oraz dzwonnica.

Egon Eiermann dokonał, zdawałoby się, rzeczy niemożliwej. Pośrodku odbudowującej się dzielnicy, w zgiełku ruchu samochodowego i przechodzącego tłumu, stworzył oazę spokoju. Nowa świątynia, założona na planie ośmiokąta, ma podwójne ściany, pomiędzy którymi znajduje się ponad 2,5 metra przestrzeni. Dzięki temu zapewniono niezbędną do nabożeństw i koncertów ciszę. W przeciwieństwie do starej kamiennej budowli, architekt użył głównie stali i szkła, rezygnując z nadmiaru ozdób na rzecz ascetycznego wystroju. Najważniejszym elementem są ściany złożone z tysięcy ręcznie wyrabianych we Francji kafelków.

Wyposażenie świątyni

Ponad ołtarzem umieszczono jasną, 4,5-metrową figurę Chrystusa wykonaną z mosiądzu, symbolizującą zwycięstwo światła nad ciemnością. Poniżej znajduje się dwanaście świec, które symbolizują apostołów Jezusa, dwanaście plemion Izraela oraz dwanaście bram świętego miasta Jerozolimy. Pośród nich ustawiono prosty krzyż wykonany z pozłacanego srebra oraz ozdobiony 37 oszlifowanymi kryształami górskimi. Nowa świątynia została poświęcona w trzecią niedzielę Adwentu w 1961 roku, kilka miesięcy po zamknięciu wewnętrznej granicy w Berlinie.

Wojenna madonna

W okresie świątecznym, choć nie tylko wtedy, warto zwrócić uwagę na pewien obraz umieszczony po prawej stronie od wejścia do kościoła. Przedstawia on Madonnę z małym Jezusem na ręku, otuloną płaszczem. Obok widnieją napisy: „1942 WEIHNACHTEN IM KESSEL FESTUNG STALINGRAD LICHT LEBEN LIEBEN” (1942 Boże Narodzenie w Kotle, Twierdza Stalingrad, Światło Życie Miłość). Obraz został wykonany węglem na odwrocie rosyjskiej mapy przez niemieckiego żołnierza Kurta Reubera podczas oblężenia Stalingradu. Reuber, z wykształcenia lekarz i teolog, stworzył ten obraz w tajemnicy przed towarzyszami, aby w wigilijną noc, podczas skromnego świętowania i śpiewów, go odsłonić.

Jego liczne listy i obrazy zostały wysłane do rodziny w jednym z ostatnich transportów z oblężonego miasta. Walki trwały do początku lutego 1943 roku. Z 350 tysięcy niemieckich żołnierzy ocalało jedynie 90 tysięcy. Wśród zesłanych do obozów jenieckich był także Kurt Reuber, który nie przeżył wojny i zmarł na skutek choroby w obozie w 1944 roku.

W latach osiemdziesiątych XX wieku rodzina zmarłego postanowiła przekazać obraz gminie ewangelickiej w Berlinie, uznając Kościół Pamięci za właściwe miejsce dla tej cennej pamiątki. Kopie „Stalingradzkiej Madonny” wiszą między innymi w zniszczonej przez Niemców katedrze w angielskim Coventry oraz w Wołgogradzie, dawnym Stalingradzie.

Wnętrze Hali Pamięci, widok na stoisko z pamiątkami oraz wystawę o historii kościoła © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma (Kaiser Wilhelm Gedächtniskirche)

Tematyka: religia, architektura, Hohenzollernowie, ruiny, II wojna światowa
Adres: Breitscheidplatz, 10789 Berlin
Www: www.gedaechtniskirche-berlin.de
Godziny otwarcia: kościół: codz. 10.00-18.00 (w czasie nabożeństw, modlitw i koncertów zwiedzanie niemożliwe), Hala Pamięci: pn.-sb. 10.00-18.00, nd. 12.00-18.00
Wstęp: bezpłatny (datek)
Audio-guidy: nie

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten)
U-Bahn: U2, U9 (Zoologischer Garten)
Bus: M45, M46, M49, X10, X34, 100, 109, 110, 200, 204, 245, 249 (S+U Zoologischer Garten)

Zobacz położenie Kościoła Pamięci na mapie Google

To może cię również zainteresować

Ruiny Kościoła Pamięci zaraz po wojnie, 1945. Kolorowy obraz. Bardzo ciekawe ujęcia

Film reklamowy Kärchera o czyszczeniu fasad nowego kościoła. Wgląd w różne zakamarki

Artykuł Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma w Berlinie pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Pałac Schönhausen

Joanna Maria Czupryna — Tue, 21 Mar 2017 12:37:46 +0000

Zapomniana królowa

W listopadzie 2015 roku mineła 300. rocznica urodzin Elżbiety Krystyny Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern(1715-1797), pruskiej królowej, małżonki Fryderyka II. O żadnym innym pruskim władcy nie napisano tylu książek, nie powstało tyle anegdot, historii, nie zorganizowano tylu wystaw. Kiedy w 2012 roku wspominano 300. rocznicę urodzin króla, jego postać i dokonania rozłożono niemalże na atomy, przedstawiając je w różnorodnym kontekście. Małżeństwo Fryderyka i Elżbiety Krystyny trwało ponad 50 lat, tym bardziej dziwi więc znikome miejsce pruskiej królowej w świadomości potomnych. Jest jednak w Berlinie miejsce, gdzie można dowiedzieć się jak wyglądało życie, odsuniętej przez króla, małżonki. Zobaczyć jakimi otaczała się przedmiotami i czym zajmowała się na co dzień. Położony w Pankow pałac Schönhausen był letnią rezydencją Elżbiety w latach 1740-1797 i jest obecnie udostępniony do zwiedzania.

Pałac Schönhausen

Kiedy Fryderyk II, tuż po koronacji podarował swojej małżonce letni pałacyk, położony na północ od Berlina, nie przypuszczała ona, że nigdy nie będzie jej dane spędzić w nim chwil we dwoje. Podobnie, po wzniesieniu Sanssouci w Poczdamie, ulubionej rezydencji Fryderyka, nie została nigdy do niego zaproszona, a pałac obejrzała dwukrotnie w życiu i to potajemnie. Mimo dystansu, jakie cechowało jej małżeństwo, do końca życia wyrażała się z wdzięcznością i niegasnącą miłością o królu, w każdym geście upatrując poprawy stosunków między nimi. Ofiarowanie pałacu Schönhausen, od ponad pół wieku znajdującego się w posiadaniu Hohenzollernów, było jednym z nich. Fryderyk nie szczędził środków na przebudowę i dostosowanie go do upodobań królowej. Po wojnie siedmioletniej, kiedy pałac został splądrowany, przekazał znaczne sumy pieniędzy na rozbudowę posiadłości i gruntowny remont. Z tego okresu pochodzi obecny kształt rezydencji oraz imponująca klatka schodowa. Bogato zdobiona sala balowa na pierwszym piętrze to jedyny przykład oryginalnego wystroju rokoko w Berlinie o tych rozmiarach.

Od królowej do prezydenta

Po śmierci królowej pałac był sporadycznie wykorzystywany przez członków lub gości rodziny Hohenzollernów, stając się ostatecznie magazynem mebli i obrazów. Po I wojnie światowej przeszedł w posiadanie państwa pruskiego. W 1935 roku został dostosowany do wystaw dzieł sztuki, służył również jako miejsce składu obrazów i rzeźb, zaliczanych do tzw. „sztuki wynaturzonej”, czyli niezgodnej z duchem narodowego socjalizmu. Po wojnie, stosunkowo mało zniszczony pałac został przejęty przez radziecką administrację, która urządziła tu kasyno, a później szkołę z internatem. W 1949 roku, po powstaniu państwa enerdowskiego była tu siedziba prezydenta państwa, Wilhelma Piecka. Po jego śmierci urząd zlikwidowano zastępując go radą państwa, a Schönhausen stał się oficjalną rezydencją dla gości państwowych. Nocowali tu między innymi Fidel Castro, Indira Ghandi i Michaił Gorbaczow.

Po upadku muru berlińskiego pałac miał być tymczasową siedzibą prezydenta Niemiec na czas remontu Bellevue, ale odstąpiono od tego zamierzenia z powodu wysokich kosztów. Niedługo potem został przekazany Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia i po gruntownym remoncie udostępniony do zwiedzania w 2009 roku. Pałacowe komnaty przypominają nie tylko o czasach Elżbiety Krystyny, zachowano również oryginalny wystrój i wyposażenie gabinetu Wilhelma Piecka. Ciekawostką jest też wystawa obrazów i dzieł sztuki pochodzących z posiadłości Słobity (Schlobitten), uratowanych od zniszczeń wojennych przez księcia Aleksandra zu Dohna. Nieprzypadkowo są one zgromadzone w Schönhausen, gdyż w XVII wieku to właśnie hrabina Zofia Teodora zu Dohna-Schlobitten nabyła okoliczne grunty, polecając wznieść niewielki dom, który później nabyli Hohenzollernowie, przeznaczając go do rozbudowy.

Pałac Schönhausen (Schloss Schönhausen)

Tematyka: Hohenzollern, architektura, NRD
Adres: Tschaikowskistraße 1, 13156 Berlin
Telefon: +49 331 9694200
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 10.00-18.00 (IV-X), sb., nd. 10.00-17.00 (XI-III)
Wstęp: 6 € (5 €)
Audio-guidy: niem., ang. (brak po polsku)
Uwaga: zwiedzanie pałacu odbywa się tylko z przewodnikiem, od 10.30 co godzinę, ostatnie 17.15 (zimą 16.15), co jakiś czas organizowane są dni otwarte, kiedy pałac można zwiedzać bez przewodnika i ograniczeń czasowych.

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? 1-2 godziny.
Garderoba i bagaż: przy kasie znajduje się bezpłatna garderoba (wieszaki) oraz szafki na większe torby i plecaki.
Toalety: tak, nie trzeba mieć biletu, by z nich skorzystać.
Gastronomia, sklepy: przy kasie znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą. Kawiarnia Café Sommerlus usytuowana jest w parku naprzeciwko pałacu.
Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3 € (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).
Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG (Öffnugszeiten).
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? Posiadacze karty rabatowej WelcomeCard przy zakupie biletu mają 25% zniżki. Są również bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci) za 12 €.
Dojazd
Bus: 107, 250 (Tschaikowskistr.), 150, 250 (Ossietzkystr.)
Tramwaj: M1 (Tschaikowskistr. lub Herman-Hesse-Str./Waldstr.)

Zobacz położenie Pałacu Schönhausen na mapie Google.

Film fundacji SPSG, historia pałacu i jego obecne funkcje, bez komentarzy

Źródła:
Alfred Hagemann, Detlef Fuchs, Alexandra Schmöger, Schönhausen Rokoko und Kalter Krieg, Jaron Verlag, Berlin 2009
Helmut Trunz, Königin Elisabeth, die Welfin an der Seite Friedrichs II., Sutton Verlag, Erfurt 2011

Artykuł Pałac Schönhausen pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Humboldt-Box Berlin

Joanna Maria Czupryna — Tue, 21 Mar 2017 12:22:09 +0000

Humboldt-Box. Przede wszystkim informacja

Gdziekolwiek w Niemczech realizowane są wielkie inwestycje budowlane, które finansowane są z pieniędzy podatników, zawsze towarzyszą im ogólnodostępne punkty informacyjne. Czasem może to być zwykły podest, a czasem wymyślny pawilon z dodatkowymi atrakcjami. Tak też było i w Berlinie w latach 2011-2019 przy odbudowie pałacu miejskiego. Na Placu Zamkowym stał wówczas Humboldt-Box.

Widok z wiezy telewizyjnej na prawie gotowy pałac z pawilonem informacyjnym po prawej stronie © Joanna Maria Czupryna, 2019

Pawilon informacyjny budowy pawilonu informacyjnego?

Nazwa Humboldt-Box to złożenie dwóch słów, a mianowicie nazwiska braci Humboldtów oraz angielskiego słowa box, oznaczającego pudełko. Nowo wznoszony gmach nie miał być wierną rekonstrukcją pałacu, a budynkiem na zbliżonym planie z zachowaniem proporcji wysokości i wielkości wewnątrznych dziedzińców oraz z częściowo odtworzonymi historycznymi fasadami. Niemniej, by za każdym razem nie tłumaczyć tych zawiłości, w mediach przyjęło się informować o odbudowie pałacu miejskiego (Stadtschloss) lub berlińskiego (Berliner Schloss). W rzeczywistości poprawną nazwą był berliński pałac miejski (Berliner Stadtschloss). Natomiast nowy gmach miał nosić nazwę Forum Humboldtów, na cześć słynnych braci, Wilhelma i Aleksandra.

Tylko w Niemczech można było wejść do pawilonu informującego o budowie pawilonu informacyjnego o odbudowie pałacu miejskiego. Brzmi to śmiesznie, ale tak rzeczywiście było.

Pawilon informacyjny o budowie pawilonu informacyjnego Humboldt-Box po lewej. Po prawej właściwa budowa © Joanna Maria Czupryna, 2010

Pawilon musi się sprzedać…

Myślę, że przy tak dużej inwestycji, pawilon trzeba było odpowiednio rozreklamować i stąd owa konstrukcja-przedtakt na zdjęciu powyżej. Przez pierwsze lata trzeba było bowiem zapłacić 3€ za wstęp, by koszty prywatnej firmy się zwróciły. Mimo to w 2013 roku można było powitać już 500 000. odwiedzającego. W późniejszych latach fasady pawilonu i budowy były sporadycznie wykorzystywane jako powierzchnie reklamowe. Dodatkowo na jednym z pięter można było wynająć sale na konferencje, imprezy firmowe czy uroczyste gale.

Humboldt-Box. Co było w środku?

Lubiłam zachodzić do Humboldt-Box z Gośćmi indywidualnymi lub w niewielkich grupach. Na pierwszym poziomie znajdowała się wystawa dotycząca historii, odbudowy i przyszłości gmachu. Stare ryciny i zdjęcia pozwalały na szybkie ogarnięcie wyglądu pałacu i okoliczności wysadzenia jego ruin po drugiej wojnie światowej.

Eksponatem, który najbardziej przyciągał wzrok, była makieta przedstawiająca pałac w przedwojennym otoczeniu, to jest około 1900 roku. Dzisiaj znajduje się ona w punkcie informacji turystycznej w nowo odbudowanym gmachu, tuż obok portalu nr. 5 i bardzo polecam ją zobaczyć. Wtedy można było zapoznać się jeszcze z modelem samego pałacu, a na wysuwanych, sklejkowych tablicach zobaczyć rozmieszczenie nowych muzeów, wystaw czy kawiarni.

Na tym piętrze przez niewielkie okno można było obserwować budowę na bieżąco i śledzić licznik zebranych datków na rekonstrukcję ozdób pałacowych. Oryginalne fragmenty z wysadzonego gmachu prezentowały się tuż obok. Do tego, dla chętnych, kilkanaście miejsc przed ekranem z krótkim filmem o działaniach stowarzyszenia. Można było tam nabyć pamiątki, literaturę lub wrzucić parę euro do automatu z datkami.

Pamiętam też, że obsługa (członkowie stowarzyszenia wspierającego odbudowę pałacu) nie szczędzili fachowych informacji i objaśnień.

Przyszli lokatorzy pałacu

Kolejne piętra zajmowały wystawy powstałe we współpracy z głównymi, przyszłymi lokatorami pałacu. Z ramienia Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego miały tu być przeniesione zbiory Muzeum Etnologicznego i Muzeum Sztuki Azjatyckiej z Dahlem. Już teraz jednak można było obejrzeć pojedyncze eksponaty. Pracownicy Uniwersytetu Humboldtów również zaplanowali wystawy i pomieszczenia na warsztaty. Te mini-ekspozycje były interaktywne, mniej nastawione na konkretną wiedzę, a więcej na sposób ich prezentacji w rozumieniu nowoczesnej pedagogiki muzealnej.

Tak zwany Humboldt-Lounge na drugim poziomie był swego czasu najlepszym miejscem w okolicy na deszczowe dni. Można tu było sobie wygodnie usiąść, poczytać książki (raczej nie po polsku), posłuchać muzyki czy obejrzeć filmy. Wszystko z szerokim, panoramicznym oknem wprost na Lustgarten.

Unikalne widoki z tarasu

Ukrytą perełką pawilonu został niepozorny taras widokowy. Ponieważ wychodziło się na niego przez restaurację (Humboldt-Terassen) nie wszyscy fatygowali się na ostatni poziom, sądząc, że trzeba być aktywnym gościem i po prostu opłacić widoki jakąś kawą czy spaghetti.

Sama restauracja była przedziwna. Barokowy, kiczowaty wystrój w tonacjach bieli, róża i złota kontrastował z przezroczystymi, plastikowymi krzesłami. Do barierek na zewnętrznych tarasach trzeba było czasem przeciskać się między stolikami i parasolkami. Nic to.

Z południowego tarasu rozciągał się widok na plac budowlany. Póki budowa nie osiągnęła wysokości pawilonu (28 metrów) można było ją obserwować z góry. Potem dominowała już tylko szara, betonowa ściana i widok polecany był miłośnikom dźwigów, koparek, tudzież kolorowych kasków.

Północny taras warto było zaliczyć ze względu na najlepszą panoramę Alei pod Lipami (Unter den Linden). To prawda, podczas mojego 15-letniego pobytu w Berlinie tylko wtedy można było z publicznie dostępnego miejsca i bez specjalnego sprzętu machnąć zdjęcia na ulicę z Bramą Brandenburską na wprost, a nie pod kątem. Jedynym mankamentem było to, że w owym czasie aleja była mocno rozkopana, a budynki przy niej na przemian za rusztowaniami. Niestety obecny taras widokowy na dachu nowego gmachu też nie ma najlepszej perspektywy w tą stronę.

Widok z konstrukcji stelażowej w 2010 roku na jeszcze spokojną Aleję pod Lipami. Budowy miały się dopiero zacząć © Joanna Maria Czupryna, 2010

Humboldt-Box i co się z nim stało

Pawilon został otwarty w 2011 roku, miał 28 metrów wysokości, pięć poziomów o całkowitej powierzchni użytkowej 3000 m². Asymetryczny kształt i niebiesko-srebrne fasady z daleka przyciągały wzrok i budziły ciekawość wśród turystów. Nie wszystkim się jednak podobał, gdyż jego futurystyczny wygląd zupełnie nie pasował do historycznej zabudowy.

Przez jakiś czas jego budowa stała też pod znakiem zapytania. Eksperci uważali, że przy równolegle prowadzonej budowie metra, nie znajdzie się tyle miejsca. Rozważano nawet umieszczenie centrum informacyjnego w pobliskim, historycznym Pałacu Następców Tronu (Kronprinzenpalais).

Ostatecznie, w porozumieniu z BVG (Miejskim Zakładem Komunikacji), który musiał dość często przestawiać swój przystanek, rozpoczęto budowę na wprost Lustgarten i Starego Muzeum. Pawilon funkcjonował do grudnia 2018 roku, po czym został rozebrany. Dzisiaj nie ma już po nim śladu.

Kilka prezentacji video

Panorama widoczna z tarasów restauracji (2′)

Spektakularny pokaz multimedialny Airbusa na fasadzie pawilonu. Warto (3,56′)

Artykuł Humboldt-Box Berlin pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.