Kolumna Zwycięstwa w Berlinie

Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule) położona jest pośrodku parku Tiergarten, na rondzie Großer Stern. Widać ją spod Bramy Brandenburskiej i z innych punktów widokowych. Na przystanku obok zatrzymuje się m.in. autobus numer 100. Kolumna Zwycięstwa jest zabytkiem upamiętniającym zwycięskie wojny Prus nad innymi państwami w drugiej połowie XIX wieku. Jest to również punkt widokowy, który polecam jako ciekawostkę, zwłaszcza letnią porą.

Kolumna Zwycięstwa może wpisać Ci się w następujące trasy zwiedzania:

BERLIN

• punkty widokowe Berlina
• zielony Berlin
• autobus 100

NIEMCY

• Straße der Monumente (Trasa Pomników)
• Wieże Bismarcka

Mam całkiem sporo ciekawych historii, związanych z tym zabytkiem i swego czasu wbiegałam na górę nawet kilka razy w tygodniu. Było to podczas mojej pracy jako pilota wycieczek, gdy w sezonie wyjeżdżało się ze szkół województwa lubuskiego na jeden dzień do Berlina. Niedrogi wstęp, brak konieczności rezerwacji i całkiem przyzwoita atrakcja z elementem rywalizacji „kto pierwszy dotrze na górę”* cieszyła się dużą popularnością, w czasach, kiedy pod Reichstagiem ustawiały się kilkusetmetrowe kolejki.

*bieganie po schodach jest oczywiście zabronione, ale spróbuj na tak wąskiej przestrzeni powstrzymać dzieciaki, które właśnie siedziały kilka godzin w autobusie

Kolumna Zwycięstwa. Powód do dumy

Jakkolwiek odbierzemy to, by prowadzone wojny były powodem do dumy, taka jest właśnie geneza powstania Kolumny Zwycięstwa. W 1864 roku Prusy, których premierem i ministrem spraw zagranicznych dopiero co został Otto von Bismarck (1815-1898), razem z Austrią pokonały Danię.

Konflikt dotyczył księstw Holsztynu, Szlezwiku, i Lauenburga. Oba mocarstwa podzieliły zdobyte ziemie między siebie. Austria wzięła Holsztyn, z którym co prawda nie miała żadnych związków historycznych, a Prusy resztę. Dodatkowo Bismarckowi udało się przeforsować kilka decyzji o strategiczno-militarnym znaczeniu. Kolejna wojna wisiała już w powietrzu.

Król Prus, Wilhelm I, jeszcze tego samego roku wydał rozporządzenie o budowie pomników na polach bitewnych (Düppel, Arnkiel), oraz w Berlinie. Wszystkimi miał zająć się nadworny architekt, Heinrich Strack.

Triumf za triumfem

W międzyczasie po krótkiej kampanii wojennej w 1866 roku Prusom udało się odebrać Austrii Holsztyn. Najważniejszym triumfem jednak w dotychczasowej historii państwa była wygrana z Francją w 1871 r. Prusy stały się potęgą na arenie międzynarodowej, wiodły prym wśród państw niemieckojęzycznych i ostatecznie król Prus, Wilhelm I, został cesarzem Rzeszy Niemieckiej. A Berlin awansował na stolicę cesarstwa.

To wszystko wymagało odpowiedniej oprawy i będąca w budowie Kolumna Zwycięstwa miała być jednym z jej elementów.

Kolumna Zwycięstwa przed gmachem Reichstagu

Oryginalnie Kolumna Zwycięstwa stała na Placu Królewskim (Königsplatz), obecnie Placem Republiki (Platz der Republik) przed Pałacem Raczyńskich. Jej budowę ukończono w 1873 r. (150 lat w 2023 r.). Była niższa, gdyż jej trzon składał się jedynie z trzech członów. Każdy dla upamiętnienia zwycięskiej wojny z drugiej połowy XIX wieku. Razem z figurą bogini zwycięstwa, Wiktorią, miała 60,5 metra wysokości.

Jej uroczyste otwarcie nastąpiło 2 września 1873 roku, to jest w trzecią rocznicę bitwy pod Sedanem. Była to rozstrzygające bitwa w wojnie prusko-francuskiej 1870-1871. W przyszłości kolejne pomniki upamiętniające ofiary wojny, zwycięstwo lub samego cesarza Wilhelma I będą odsłaniane właśnie tego dnia (patrz Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma).

Tuż przed śmiercią kanclerza Otto von Bismarcka, Rheinhold Begas, wybitny przedstawiciel Berlińskiej Szkoły Rzeźby, rozpoczął prace nad jego pomnikiem. Monumentalny posąg stanął między Kolumną a Reichstagiem (który w międzyczasie powstał w miejscu wyburzonego Pałacu Raczyńskich). Później doszły jeszcze figury dwóch feldmarszałków Albrechta von Roon oraz Helmutha Karla Bernharda von Moltke.

Wycieczka w przeszłość

Obok i poniżej są trzy zdjęcia z albumu młodej dziewczyny, która w 1927 roku udała się na wycieczkę do Berlina. Musiała pochodzić z zamożnej rodziny, gdyż do stolicy przyleciała samolotem, lądując na lotnisku Tempelhof. Choć oryginalne zdjęcia są dość ciemne, starałam się przez obróbkę wyciągnąć z nich co nieco.

Fotografia obok przedstawia Kolumnę Zwycięstwa od strony Bramy Brandenburskiej. Tak jak i dzisiaj można było przeciąć w prostej linii park Tiergarten. Aleja ta powstała specjalnie w 1873 r. i nazwano ją Friedensallee (Aleja Pokoju). A to z kolei od Bramy Brandenburskiej, którą wówczas nazywano również Friedenstor (Brama Pokoju).

Ową aleję dobrze widać na kolejnym zdjęciu, które przedstawia widok z Kolumny Zwycięstwa. Po lewej mamy ucięty gmach Reichstagu, przed nim pomnik Bismarcka, a po prawej park Tiergarten i Bramę Brandenburską. W głębi dwie wieże z kopułami to Katedra Francuska i Niemiecka przy Gendarmenmarkt.

Kolejne zdjęcie to dość niecodzienna perspektywa. Zrobione zostało z pociągu lub S-Bahnu w pobliżu Lehrter Bahnhof (dzisiaj Hauptbahnhof) z mostu ponad Humboldthafen. Po lewej widać wystającą ponad budynkami kopułę gmachu Reichstagu, a na wprost Kolumnę Zwycięstwa. Zabudowania to dzielnica Alsen z ambasadami.

Przeniesienie Kolumny w 1938/39 roku

Kolumna Zwycięstwa stała przed Reichstagiem do 1938 roku. Została przeniesiona w nowe (obecne) miejsce, gdyż przeszkadzała w planach rozbudowy Berlina przygotowanych przez Alberta Speera.  Na osi północ-południe miała powstać monumentalna Wielka Hala z kopułą o wysokości 320 metrów. Przed nią plac, jednak bez żadnych ozdobników pośrodku.

Nowe miejsce wyznaczono pośrodku ronda Großer Stern, którego średnicę poszerzono z dotychczasowych 80 metrów do 200. Na początku lat 40. XX wieku na jego obrzeżach wzniesiono cztery pawilony wejściowe (przykład architektury III Rzeszy), przez które tunelami można było dotrzeć na wyspę. Tak jest i dzisiaj.

Przy tej okazji kolumnę podwyższono do obecnych 67 metrów, dodając jej czwarty człon. Ponieważ trzy niższe symbolizowały zwycięskie wojny w XIX wieku, utarła się anegdota, że Albert Speer chciał niejako oznaczyć kolejną (w domyśle wygraną) wojnę, która rozpoczęła się we wrześniu 1939 roku. W rzeczywistości kolumnę dopasowano optycznie do otoczenia, wynosząc ją ponad drzewa w parku Tiergarten. Powiększono również cokół. Razem z pomnikami Bismarcka i obu generałów miała stanowić część Forum II Rzeszy przy osi wschód-zachód.

Polska flaga na szczycie

Kolumna Zwycięstwa nie została bardzo zniszczona podczas bombardowań w czasie wojny. Była przykryta siatką maskującą i z całą pewnością stanowiła w ostatnich dniach działań wojennych punkt orientacyjny dla radzieckich wojsk. Być może dlatego nie padła ofiarą celowego ataku, choć ślady po kulach na cokole i kolumnach można zobaczyć do dzisiaj. Również lufy armatnie czy brązowe reliefy uchowały się przed przetopieniem na cele wojenne.

2 maja 1945 roku na szczycie Kolumny pojawiła się biało-czerwona flaga. Zawiesili ją tam żołnierze z 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Wcześniej polska flaga pojawiła się również na budynku Królewskiej Technicznej Szkoły Wyższej (dzisiejszy Uniwersytet Techniczny). Polscy żołnierze uczestniczyli w natarciu na centrum miasta od północno-zachodniej strony, to jest dzielnicy Spandau. Jeśli kojarzysz serial „Czterej pancerni i pies”, to przedostatni odcinek tej serii nosi tytuł „S Tiergarten”, czyli tak jak pobliska stacja kolejki miejskiej od zachodniej strony.

Z archiwalnych zdjęć pod Kolumną, umieszczonych w książce „Berlińska Viktoria” Edwarda Kmiecika widać, że relief z cokołu od południowej strony jest zdemontowany. Przedstawiał on sceny z wojny prusko-austriackiej z 1866 r. Widać również fragment reliefu od strony Bramy Brandenburskiej, przedstawiający triumfalny wjazd do Berlina po zwycięskiej wojnie prusko-francuskiej (o tym więcej dalej). Jeszcze w 1945 roku Francuzi zdemontowali pozostałe trzy reliefy i przez długi czas uchodziły one jako zaginione. Odnaleziono je w jednym z paryskich magazynów muzealnych i w 1987 r., na 750-lecie Berlina, odzyskano je na drodze dyplomatycznej. Jednak brakuje części fragmentów i co bardziej wystających elementów.

Powojenne zawirowania wokół Kolumny

Kolumna Zwycięstwa ocalała, ale co dalej? Jako pomnik gloryfikujący zwycięstwa wojenne, zwłaszcza to nad jednym z aliantów, czyli Francją, kwalifikowałaby się do wyburzenia. I tego też Francuzi zażądali. Jednak Kolumna znalazła się w sektorze brytyjskim, a wydane rozporządzenie dotyczyło usuwania tematycznych pomników czy tablic odsłoniętych po 1914 roku. Francuzi zatem przekornie zawiesili swoją flagę na jej szczycie.

Kolumna Zwycięstwa i jak ją podejść…

Tyle historii, a teraz praktyczne informacje dla tych, którzy chcą wejść na górę. To zadziwiające, ale Kolumna Zwycięstwa nie ma własnej strony internetowej. Pod domeną www.siegesaeule.de znajdziesz internetowe wydanie magazynu Siegesäule. Jest to pismo skierowane  do środowisk LGBT, a wydawane w papierowej wersji od 1984 roku.

Dojazd

Kolumna Zwycięstwa znajduje się pośrodku parku Tiergarten na rondzie Großer Stern. Najbliższa stacja metra to Hansaplatz (U9), a kolejki miejskiej to wspomniany Tiergarten (S3, S5, S7, S9). Od obu trzeba jeszcze przejść kawałek pieszo, odpowiednio 550 metrów i prawie kilometr. Jeśli komuś zależy na czasie, nie polecam. Nie polecam również spaceru od Bramy Brandenburskiej, bo to z kolei dobre 2 kilometry marszu wzdłuż ruchliwej ulicy.

Jeśli jednak park Tiergarten jest Twoim celem na kilkugodzinną, żeby nie napisać jednodniową wycieczkę, to jak najbardziej. Można sobie wtedy przejść zieleniec wszerz i wzdłuż i obejrzeć wiele ukrytych w nim ciekawostek. Jeśli ktoś zażyczy sobie opisu takiej trasy w komentarzu, zaraz zabiorę się do roboty.

Pod Kolumnę Zwycięstwa najlepiej dotrzeć autobusem. Kursują tu linie nr 100, 106 i 187, a przystanek to Großer Stern. Ale uwaga, zarówno na mapie Google, jak i BVG, który korzysta z OpenStreetMap przystanki są źle oznaczone. Ten dla 100 i 187 znajduje się przy Spreeweg u jej wylotu, a dla 106 przy Altonauer Str.

Samej Kolumny oczywiście nie sposób nie zauważyć. Jest pięknie wyeksponowana pośrodku ronda. Nie ma jednak naziemnego przejścia. By dotrzeć na wysepkę absolutnie nie polecam przebiegania przez ulicę. Do Kolumny można przejść tunelem, a wejścia znajdują się przy ulicy Straße des 17 Juni (czerwone kółka).

Tunele

Pawilony wejściowe i tunele powstały po przeniesieniu Kolumny na obecne miejsce. Dla zainteresowanych historią, przedstawiają one typową architekturę narodowosocjalistyczną – neoklasycyzm i szare, granitowe bloki. Nie ma znaczenia, które wejście wybierzesz. W tunelach możesz zobaczyć kamienne tablice. Były one wcześniej wstawione w cokole pomnika w miejscu usuniętych reliefów. Jest także elektroniczna animacja, której ekran reaguje na ruch przechodzących – chwila zabawy dla małych i dużych. No i są schody. Dużo schodów.

Przy północno-zachodnim pawilonie znajduje się Café Viktoria. Niekoniecznie polecałabym ją na chwilę przerwy w tym miejscu, bo trochę drogo, mały wybór i mimo wszystko zarządzanie wciąż średnie. Są lepsze miejsca. Jeśli chciał(a)byś siąść w parku w kawiarni, to poszukaj na mapie Teehaus im Englischen Garten lub Café am Neuen See.

Wokół Kolumny Zwycięstwa

Jeśli jest ciepły i pogodny dzień, to zazwyczaj na schodach i tarasie wokół Kolumny siedzą ludzie. Zazwyczaj czekają na swoich bliskich i krewnych. Możesz obejść cokół dookoła i obejrzeć cztery reliefy. Zaczynając od wejścia z południowej strony, są tu przedstawione sceny z tzw. wojny niemieckiej w 1866 r. między Prusami i Austrią. Idąc w przeciwnym kierunku do wskazówek zegara po wschodniej stronie ukaże Ci się widok na Bramę Brandenburską, a na reliefach triumfalny wjazd do Berlina po wygranej wojnie z Francją w 1871 r. Pierwsza para koni i pierwszy plan to król pruski i od 1871 roku cesarz Niemiec, Wilhelm I, obok jego syn i późniejszy cesarz Fryderyk III. Za nimi na koniu na pierwszym planie Otto von Bismarck, a z tyłu generałowie.

Jeśli jest własnie wrzesień i zbliża się weekend z berlińskim maratonem to prawdopodobnie widać to na trawniku pod Kolumną po wielkich napisach. Start i meta znajdują się w pobliżu Bramy Brandenburskiej, ale z widokiem na Kolumnę, wokół której biegnie trasa.

Idąc dalej na lewo, mamy relief przedstawiający sceny z wojny prusko-francuskiej z 1871 r., a naprzeciwko samego Bismarcka w towarzystwie dwóch generałów. W tzw. okresie grynderskim (lub inaczej Gründerzeit, czyli po powstaniu II Rzeszy w 1871 r. do 1914 r.) w Prusach panowała wręcz mania na narodowościowe pomniki przypominające dawne wielkie bitwy i wodzów, do tego wszędzie pomniki Bismarcka oraz… wieże (Bismarckturm). W niemal każdej miejscowości, która nie mogła sobie pozwolić na wielki pomnik, stawiano małe obeliski z żelaznym krzyżem upamiętniające ofiary wojny – żołnierzy, którzy wyruszyli na nią z pobliskich okolic. Później dostawiano kolejne tablice po 1918 i czasem po 1945 roku. Podróżując po północnych Niemczech natkniesz się na te pomniki w wielu miejscach.

Ostatni relief to sceny z pierwszej wojny, którą prowadziły Prusy i Austria z Danią o Szlezwik i Holsztyn w 1866 r.

Armaty i girlandy

Zanim wejdziesz do środka, zerknij jeszcze na trzon kolumny i ozdoby w wyżłobieniach. Patrząc od dołu znajdują się tu lufy zdobycznych armat z wojen: prusko-duńskiej, prusko-austriackiej i na trzecim poziomie prusko-francuskiej. Wszystkich razem jest 60. Trzon dodany w XX wieku ozdobiony jest girlandami z laurów.

Wejście na górę

Nie ma windy! Teraz musisz zdecydować, czy podejmiesz trud wspięcia się po 285 stopniach, by zobaczyć panoramę Berlina czy pozostaniesz jednak na dole. Bo windy nie ma.

Wejście znajduje się od południowej strony. W kasie poza biletami możesz nabyć pocztówki i pamiątki. Za bramką zaczyna się część wystawowa – głównie zdjęcia, tablice z informacjami i makiety. Jeśli nie goni Cię czas lub nie spieszysz się na zachód słońca, nie pomijaj biegiem tej części. Wystawa co prawda prosi się o modernizację, ale widać nie jest to priorytet.

Wystawa

Ciekawe jest zdjęcie tłumów pod Kolumną z czasów, kiedy odbywały się tu jeszcze Parady Miłości (Love Parade). Historię Kolumny, liczby i symbolikę przedstawiłam w tym poście, możesz zatem rzucić okiem na detale, jeśli Cię interesują.

W witrynach znajdziesz makiety m.in. gmachu Reichstagu przed drugą wojną światową (popatrz na kopułę) oraz Bramy Brandenburskiej.

Ciekawostką, moim zdaniem, jest tzw. Trasa Pomników (Straße der Monumente). To inicjatywa miejskiego muzeum w Lipsku z 2008 roku, kiedy to wytypowano siedem pomników i miejsc znaczących dla narodowej pamięci historycznej ostatnich 200 lat. Wspólne przedsięwzięcia mają pomóc w marketingu i promocji wydarzeń. A ja właśnie się zorientowałam, że do pełnej kolekcji odwiedzonych miejsc brakuje mi już tylko Pomnika Arminiusza Hermanna w Detmold. Tutaj znajdziesz więcej informacji na ten temat (niem.). 

W kolejnym pomieszczeniu są makiety i zdjęcia „landmarków” (charakterystycznych, unikalnych budowli) w innych krajach.

Hala kolumnowa

Teraz możesz ruszyć w stronę schodów. Na początku są one dość szerokie, bo wciąż znajdujesz się w cokole pomnika. Pierwszą przerwę można zrobić już po chwili. Oto otwarta hala kolumnowa, a w niej całkiem spora mozaika ze szklanych elementów. Przedstawia one różne postacie i sceny bitewne, ale ogólny przekaz jest życzeniem cesarza Wilhelma I o ukazaniu drogi ku zjednoczeniu Rzeszy.

Jeśli temat Cię nie za bardzo interesuje, to poszukaj chociaż personifikacji Germanii. Znajdziesz ją zaraz nad drzwiami jako kobietę w zbroi z czarnym orłem, która właśnie chwyta za broń. Na wprost niej ubrany antycznie Napoleon, wspierany przez Mariannę z trójkolorową flagą (alegoryczna figura Francji). W dalszej części mozaiki Germania (lub Borussia, jak twierdzą niektórzy) stoi przed tronem, wsparta na mieczu i przyjmuje od bawarskich posłańców koronę cesarską. Po lewej stronie widać następcę tronu, Fryderyka, Otto von Bismarcka i generałów. Gdzie podział się cesarz Wilhelm I w tym wszystkim? Otóż nie chciał on być przedstawiany na tronie, jako cesarz Niemiec. Zastąpiła go więc zwycięska Germania.

Schodami na górę

Teraz to już tylko schodami na górę. Część z nich już pokonałe(a)ś, wszystkich razem jest 285. Czasem rzucałam hasło dzieciom, by to sprawdziły. Po drodze na górę są miejsca z małymi ławkami na odpoczynek. Przed renowacją w 2010 roku na ścianach było wiele wspominek i wyznań miłości. Potem przez jakis czas było czysto. Jak jest teraz? Nie wiem. To zadziwiające, że w 2006 roku, z dziesiątek wielojęzycznych napisów, sfotografowałam właśnie te po koreańsku.*

Muszę Cię jeszcze przed czymś ostrzec. Jeśli nie uprawiasz regularnie aktywności fizycznej, to schodząc na dół możesz poczuć ten spacer w mięśniach. Dokładnie tymi nad kolanami. Dlatego nie szarżuj za bardzo.

*Koreą zaczęłam się interesować w 2012 roku, a w 2020 przeprowadziłam się do tego kraju

Złota Elsa czy bogini zwycięstwa

Punkt widokowy powierzchniowo jest niewielki. Jeśli jest dużo ludzi, do widoków trzeba się przeciskać. W dodatku, jak to powinno być na takiej wysokości, punkt jest ogrodzony, więc aparat czy komórkę trzeba ustawiać między prętami. Ale o tym za chwilę. Zajmijmy się teraz „highlightem” całego zabytku, czyli panią, pod której stopami właśnie się znalazłe(a)ś.

Po pierwsze, ten posąg nie jest ze złota. Jest pozłacany, podobnie jak ozdoby trzonu kolumny i przy renowacji w 2010-11 roku zużyto na całość około kilogram złota. Wcześniej można było dojrzeć płatki, jakimi pokrywa się figurę.

Rzeźbiarzem jest Friedrich Drake (1805-1882). Figura przedstawia rzymską boginię zwycięstwa, Wiktorię. W mitologii czy to rzymskiej czy greckiej przedstawiano ją jako uskrzydloną postać w powiewnej lekkiej sukni lub zbroi. W berlińskiej wersji Wiktoria ma pruski hełm z orłem, do tego pas (też z orłem). W jednej dłoni trzyma wieniec z liści laurowych, a w drugiej lancę z Żelaznym Krzyżem, militarnym odznaczeniem Prus ustanowionym w 1813 roku. Rysy twarzy ma podobno po księżniczce koronnej Prus, Wiktorii, córce królowej Anglii Wiktorii I, żonie następcy tronu, Fryderyka.

Pani mierzy sobie 8,3 metra i jest dość przyciężkawa, bo waży aż 35 ton.

Berlińczycy nazywają ją też „Złotą Elsą” (Goldelse) lub po prostu „aniołem”. Jeśli chodzi o pierwszą nazwę, to w 1866 roku w familijnym magazynie „Gartenlaube” była publikowana w odcinkach powieść, o tytule „Goldelse” autorstwa E. Marlitt. Zyskała ona niezwykłą popularność, a przydomek pasował do figury na nowo powstałej Kolumnie.

I wreszcie widoki!

Ok., jak przedstawia się Kolumna Zwycięstwa na tle innych punktów, jesli chodzi o widoki? Dobre zestawienie podaję w moich czterech! postach o tym, gdzie najlepiej spojrzeć na Berlin z góry.

Kolumna Zwyciestwa leży pośrodku parku Tiergarten, więc zabudowania, a tym samym charakterystyczne punkty, są nieco oddalone. Ciekawie widać oś wschód-zachód, czyli Ulicę 17 Czerwca. To jedyne miejsce z góry, gdzie z dobrym przybliżeniem chwycimy Bramę Brandenburską dokładnie na wprost. A tak to możemy rozpoznać m.in. gmach Reichstagu ze szklaną kopułą, wieżowce na Placu Poczdamskim oraz przy dworcu Zoologischer Garten i oczywiście Wieżę Telewizyjną.

Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule)

Tematyka: architektura, historia, poloniki, Prusy, Hohenzollern
Adres: Großer Stern 1, 10557 Berlin
Godziny otwarcia: pn.-pt. 9.30-18.30, sb-nd. 9.30-19.00 (IV-X), codz. 9.30-17.30 (XI-III), 24.12 zamknięte
Bilety wstępu: 4€ (3€), do 5 lat bezpłatnie

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Do godziny.
Zakup biletu: Bilety kupuje się w kasie, wejście jest w cokole od południowej strony.
Toalety: W obiekcie nie ma toalet, można sprawdzić z tyłu pawilonu położonego „na rogu” Straße des 17. Juni i Hofjägerallee.
Gastronomia, sklepy: na terenie obiektu nie ma kawiarni czy restauracji, w kasie jest możliwość zakupu pamiątek.
Fotografowanie: można fotografować.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp ulgowy przysługuje uczniom i studentom poniżej 27 roku życia z wazną legitymacją szkolną lub studencką

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Tiergarten) + 15 minut pieszo
U-Bahn: U9 (Hansaplatz) + 10 minut pieszo
Autobus: 100, 106, 187 (Großer Stern)

Zobacz położenie Kolumny Zwycięstwa na mapie Google

Źródła:
Edward Kmiecik, Berlińska Wiktoria, Wydawnictwo „Ruch”, Warszawa 1972

Katedra Francuska na Gendarmenmarkt

Gendarmenmarkt uchodzi za najpiękniejszy plac w Berlinie. I jakkolwiek by to przewodnikowo nie zabrzmiało, jest w tym dużo prawdy. Osobiście nie prowadzę rankingu, bo uważam Lustgarten czy Bebelplatz (przy Operze Państwowej) za równie urzekające i gdy było mało czasu na zwiedzanie, to przez nie, a nie Gendarmenmarkt, prowadziłam Gości. Polecam jednak ująć zabytkowe ensemble na Gendarmenmarkt w swoich planach. Katedra Francuska (Französischer Dom), Katedra Niemiecka (Deutsches Dom), a pomiędzy nimi Dom Koncertowy (Schauspielhaus) stanowią wdzięczne tło do zdjęć. Nierzadko na placu muzykują artyści, a kilka razy w roku odbywają się tu festiwale i koncerty.

Czy to jest prawdziwa katedra?

Katedra Francuska, Katedra Niemiecka, Katedra Berlińska i Katedra Św. Jadwigi  –  nie za dużo tych katedr w jednym mieście? I to na dodatek niezbyt religijnym? Wg statystyk 63% ludności Berlina jest bezwyznaniowa, deklarując ateizm, agnostycyzm lub humanizm.

Cóż, z wymienionych powyższych tylko dwa kościoły rzeczywiście mają rangę siedziby biskupa (lub superintendenta). Katedra Francuska i Niemiecka to nazwy zwyczajowe. Zanim wyjaśnię, jak do tego doszło, trzeba poświęcić kilka słów na temat epoki i okoliczności, w których powstały.

Gendarmenmarkt za czasów Fryderyka II

Plac powstał w 1688 roku jako rynek dla nowego założenia miejskiego Friedrichstadt. Przez kolejne lata osiedlali się tutaj uchodźcy z Francji, prześladowani we własnym kraju z powodów religijnych (hugenoci). W wydanym w 1685 roku Edykcie Poczdamskim elektor brandenburski zagwarantował im wolność wyznania i liczne przywileje. Jego syn zezwolił na budowę kościoła dla gminy, który miał przypominać o zniszczonej protestanckiej świątyni protestanckiej w Charenton pod Paryżem. Na przeciwległym krańcu placu w zbliżonym czasie ukończono podobny kościół dla luteranów.

Za czasów „króla żołnierza”, Fryderyka Wilhelma I, przy placu swój garnizon miała słynna i niezwykle elitarna jednostka kirasjerów, zwana również z francuska Gens d’armes.  To właśnie ich stajnie kazał  w 1773 roku zburzyć Fryderyk II, by przebudować plac po swojemu. W ramach upiększania miasta, przy obu prostych kościołach miały powstać reprezentacyjne wieże z kopułami, a wokół jednolita, acz schludna trzypiętrowa zabudowa. Pośrodku znalazło się jeszcze miejsce dla niewielkiego francuskiego teatru komediowego.

Aussen Hui Inne Pfui

Czy możecie sobie wyobrazić, ile radości wzbudzał powyższy zwrot, wypowiedziany w oryginale przy grupie młodzieży? Nie ma on odpowiednika w języku polskim, w swobodnym tłumaczeniu można podać: na zewnątrz cud, wewnątrz brud (smród i głód). O co chodzi?

W 1740 roku na tron w Prusach wstąpił Fryderyk II. Jego aktywna polityka zagraniczna, głównie na obcych dworach i polach bitewnych, od początku szła na równi z szałem budowania, przebudowywania i upiększania miast we własnym kraju. Pałac Sanssouci i Nowy Pałac w Poczdamie, Opera Państwowa, Stara Biblioteka, dzisiejszy gmach Uniwersytetu Humboldta, przebudowa katedry w Berlinie to najbardziej znane przykłady. Równolegle zmianie ulegały place i ulice tak Berlina, jak i Poczdamu. Ale…

Często z braku środków i potrzeby dbano jedynie o piękne fasady, gdy wnętrza pozostawały zapuszczone i niefunkcjonalne. Zdarzało się, że izba miała jedynie kawałek okna na wysokości kolan, bo tak akurat pasowały otwory w nowej fasadzie. Grunt, by widok z ulicy cieszył królewskie oko. Do środka czy na podwórze nie musiał wchodzić.

Katedra Francuska

Wieżę przy francuskim kościele wzniesiono w latach 1780-1785. By budowa pod kierunkiem Carla von Gontarda, mogła ruszyć, należało najpierw usunąć przykościelny cmentarz. W zamian hugenoci otrzymali nowe grunty poza murami miasta, na których mogli chować swoich bliskich. Ten cmentarz istnieje do dzisiaj i jest objęty ochroną jako zabytek (I. Französische Friedhof, Chausseestraße 127). Dodatkowo uzyskali oni nieodpłatne prawa do wiecznego użytkowania pomieszczeń w wieży.

Zwyczajowo przyjęło się mówić o wieży na Gendarmenmarkt jako Dom (der Dom, niem. katedra), biorąc z francuskiego słowo „dôme”, które jednak nie oznacza siedziby biskupa, a po prostu kopułę.  Tak powstały określenia na Francuską i Niemiecką Katedrę, używane do dzisiaj.

Z powodu rys, jakie pojawiły się przy budowie, Fryderyk II odsunął Gontarda od prac i powołał na jego miejsce Georga Christiana Ungera. Jak wspomniałam była to budowla zupełnie świecka, a w wieży nie zawisł żaden dzwon. Wewnątrz znajdowało się mieszkanie kustosza oraz francuska szkoła z osobnymi klasami dla dziewcząt i chłopców.  Na zewnątrz za to, z pomocą rzeźb i reliefów, pozwolono sobie na bogatą prezentację religijnego programu gminy francuskiej.

Patrząc na katedrę

Warto się im przyjrzeć, bo za szkice do reliefów i większości rzeźb odpowiedzialny był najbardziej znany malarz i rysownik epoki, Daniel Chodowiecki (1726-1801). Urodzony w Gdańsku, od strony ojca pochodził z polskiej kupieckiej rodziny, zaś jego matką była urodzona w Szwajcarii hugenotka.

Dzisiejszy wygląd katedry to efekt renowacji i remontu, jaki przeprowadzono w latach 2004-2006. Wcześniej wnętrze wieży przebudowano w latach 30. ubiegłego wieku. Zniszczenia wojenne górnej części były znaczne, a parter z tzw. Salą Ermana zachował się niemal bez zniszczeń dzięki wbudowanemu wówczas betonowemu sufitowi w rotundzie. Po wojnie, aż do lat 80. XX wieku służył gminie jako miejsce odprawiania nabożeństw.

750. lat Berlina

Do odbudowy wieży przystąpiono z okazji zbliżającego się jubileuszu miasta. W 1987 roku Berlin obchodził swoje 750. lecie i w sierpniu tegoż roku udostępniono zwiedzającym po raz pierwszy w historii galerię wokół kopuły. Mało tego, na czwartym poziomie przez dłuższy czas funkcjonowała niewielka winiarnia (zlikwidowana w 1998 roku).

Carillon, zainstalowany w wieży, był odpowiedzią wschodniego Berlina na podobny instrument w parku Tiergarten. Rywalizacja obu części miast (inicjowana głównie ze wschodniej strony) była stałym elementem przygotowań do jubileuszu. W tym przypadku wygrał „zachód”. Ze swoimi 68 dzwonami, w chwili wzniesienia był największym w Europie. Obecnie, jeśli interesujecie się tymi instrumentami, to po największy trzeba pojechać do Halle w Saksonii-Anhalt (Roter Turm, 76).

Punkt widokowy

Przyznam się, że przez wiele lat skrzętnie udawało mi się omijać ten punkt widokowy. Wiedziałam, że jest i że jest stosunkowo tani (EDIT 2023, po remoncie muzeum już nie jest taki tani) , a perspektywa na pewno ciekawa, bo w pobliżu nie było innej alternatywy. Zamierzyłam się raz, by wejść w czasie, kiedy na Gendarmenmarkt rozłożony jest jarmark świąteczny, ale to mi się nie udało i już nie pamiętam dlaczego. Dopiero w 2017 roku w okolicy Wielkanocy ostatecznie wdrapałam się na górę. Niedługo potem punkt widokowy i Muzeum Hugenotów zostały zamknięte z powodu renowacji na kilka lat.

Po schodach

Wejście do wnętrza wieży znajduje się od strony placu. Na dole zobaczymy dwa reliefy przedstawiające przyjęcie hugenotów w Brandenburgii. Po wykupieniu biletu możemy zacząć wspinać się na górę. Do pokonania jest  265 szerokich i niezbyt stromych schodów.

Po drodze są okna, ale nie warto sobie nimi zawracać głowy. Warto za to, od czasu do czasu, spoglądać w górę lub w dół. Ponad naszymi głowami ujrzymy carillon z 1987 roku.

Gdy już dotrzemy na górę, można z bliska przyjrzeć się kilkudziesięciu dzwonom, wykonanym przez rodzinę ludwisarzy z Apolda, miasta słynącego z produkcji dzwonów.

Co na zewnątrz?

By zobaczyć panoramę miasta, wychodzi się na zewnątrz kopuły. Balustrada jest masywna i stosunkowo wysoka. W kilku miejscach są drewniane ławki-podesty. Widok jest pełny, 360°. Ale by zrobić dobre zdjęcia trzeba wejść na te podesty lub kierować obiektyw między kolumny balustrady i oczka zabezpieczającej siatki.

Jeśli pokonamy te ograniczenia to ukaże się nam piękny widok na Gendarmenmarkt w dole, oraz przeciwległą Katedrę Niemiecką. Widać również zabudowę wschodniego Berlina i charakterystyczne punkty w oddali, takie jak kopuła gmachu Reichstagu, zabudowa Placu Poczdamskiego, czy skyline części zachodniej miasta.

Katedra Francuska (Französischer Dom)

Tematyka: punkt widokowy, religia, architektura
Adres: Gendarmenmarkt 5, 10117 Berlin
Telefon: +49 30 20306354
Www: www.franzoesischer-dom.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 11.30-16.30 (XI-I), 10.00-18.00 (IV-V), inne miesiące wkrótce
Bilety wstępu: 6,5€ (4,5€)

Toalety: przed katedrą na placu znajduje się bezpłatna toaleta
Czas zwiedzania: około 30-40 minut

Dojazd

U-Bahn: U2 (Stadtmitte)
Bus: 147 (U Französische Straße), 200, 265 (U Stadtmitte)

Zobacz położenie Katedry Francuskiej na mapie Google

Wjazd na kopułę Reichstagu jest bezpłatny

Jest kilka możliwości wejścia do gmachu Reichstagu. Ze względów praktycznych wykluczę w opisie te, zakładające zaproszenie od niemieckiego posła czy inne specjalne okazje. Pozostałe opcje to:

• wjazd tylko na taras z kopułą Reichstagu, audio-przewodnik w języku polskim
• zwiedzanie wnętrz parlamentu z przewodnikiem, zakończone wizytą na tarasie z kopułą
• uczestnictwo jako obserwator w sesji plenarnej, zakończone wizytą na tarasie z kopułą
• wykład w sali plenarnej, zakończony wizytą na tarasie z kopułą

Chcę wjechać tylko na taras z kopułą

Jest to najbardziej dostępna i najczęściej stosowana opcja. W gmachu parlamentarnym jesteśmy wówczas tylko w foyer, gdzie znajdują się windy. Przez szyby, już po zjechaniu z tarasu, można zobaczyć salę obrad. Na dachu znajduje się przeszklony pawilon ze stanowiskiem wydawania audio-przewodników. Na szczyt kopuły wiedzie łagodnie pochylona rampa. U jej podstawy można obejrzeć historyczne zdjęcia gmachu, opatrzone krótkimi komentarzami. Jak dokonać rezerwacji, opisuję krok po kroku poniżej.

Chcę zwiedzić gmach Reichstagu z przewodnikiem

Oprowadzanie jest bezpłatne. W języku niemieckim do wyboru jest kilka tematów z nastawieniem np. na historię samego gmachu, historię parlamentaryzmu w Niemczech czy też architekturę i sztukę. W innych językach (niestety aktualnie nie ma oferty w języku polskim) jest to ogólne oprowadzanie, podczas którego można zobaczyć salę plenarną, miejsca pamięci, pomieszczenia poszczególnych frakcji parlamentarnych, a w podziemiach pamiątki z przeszłości. Zwiedzanie trwa 1,5 godziny i jest to przekrój informacji o historii, architekturze i pracy parlamentarzystów. Rezerwacji dokonuje się podobnie jak przy kopule, tylko na początku wybiera inną opcję, a następnie język oprowadzania.

Uczestnictwo w posiedzeniach parlamentu lub wykładzie

W wybranych terminach możliwe jest obserwowanie obrad z trybun dla gości (ok. 1 godzina) lub uczestnictwo w wykładzie (ok. 45 min.) na tematy związane z historią Reichstagu lub pracą parlamentu. Wykłady, poza językiem niemieckim, są również prowadzone po angielsku lub francusku. Przy obu możliwościach można później wjechać na taras z kopułą i kontynuować zwiedzanie indywidualne.

Formalności przy meldunku

Wszystkie wymienione wyżej opcje wymagają wcześniejszego meldunku, który najprościej jest wykonać przez formularz na stronie internetowej (patrz niżej). Przy wyborze tarasu z kopułą można też zgłosić się osobiście w pawilonie dla odwiedzających, zlokalizowanym przy ulicy Scheidemannstraße (po drugiej stronie ulicy). Ma to jednak swoje wady: rezerwacja jest możliwa najwcześniej za dwie godziny, zwykle jest długa kolejka chętnych i może się okazać, że najbliższy wolny termin jest dopiero nazajutrz. Luźniej jest przeważnie w późnych godzinach wieczornych. Informacje o dostępnych terminach można zobaczyć z ulicy na tablicy świetlnej. By dokonać rezerwacji należy mieć przy sobie dokument ze zdjęciem. Na miejscu są zawsze pracownicy parlamentu, którzy udzielają niezbędnych informacji.

Trochę historii

18 stycznia 1871 r., po proklamacji nowego cesarstwa, Berlin awansował na stolicę Niemieckiej Rzeszy. W związku z tym prowizoryczna siedziba parlamentu przy Lepziger Straße przestała wystarczać i pojawiła się potrzeba wzniesienia nowego budynku. Taka też, reprezentacyjna budowla została wybudowana wg planów Paula Wallota w latach 1884-1894, na północ od Bramy Brandenburskiej.

Niezadowolony cesarz

Od samego początku funkcjonowania parlamentu cesarz Wilhelm II dawał do zrozumienia, że nie zaakceptuje tej formy rządów na większą skalę, a samych posłów przezywał „małpiarnią Rzeszy”. W trakcie budowy, dużą uwagę przywiązywał do wysokości kopuły Reichstagu, by nie przekraczała tej na cesarskim zamku. Napis nad zachodnim portalem, „Dem Deutschen Volke” (Narodowi Niemieckiemu), pojawił się dopiero w 1916 r., gdyż wcześniej cesarz uznawał go za zbyt demokratyczny.

Symbol Rzeszy

Pożar, jaki wybuchł w lutym 1933 r. wykorzystał Adolf Hitler, by na mocy specjalnych ustaw i luk prawnych przejąć całą władzę. Dla Sowietów, oblegających Berlin pod koniec II wojny światowej, na wpół zrujnowany Reichstag był symbolem Rzeszy i jego zdobycie, a także zawieszenie radzieckiej flagi w maju 1945 r. miało zademonstrować całkowity upadek hitlerowskiego państwa.

Bez funkcji po wojnie

W latach 1957-72 Reichstag został częściowo odbudowany i zabezpieczony tak, by mogły odbywać się tutaj posiedzenia frakcji i komisji parlamentarnych (nigdy całego parlamentu, którego siedziba była w Bonn). Fasady budynku często służyły za kulisy spektakularnych wydarzeń, jak koncerty międzynarodowych artystów (m.in. Michaela Jacksona i Rolling Stones) oraz politycznych wieców. Tutaj także miały miejsce główne obchody Święta Zjednoczenia Niemiec, 3 października 1990 r.

Opakowany Reichstag

Zanim przystąpiono do przebudowy gmachu na potrzeby parlamentu zjednoczonych Niemiec, szerokim echem odbiła się w mediach akcja „opakowania” budynku, zaaranżowana przez parę francuskich artystów, Christo i Jean-Claude. Latem 1995 roku na dwa tygodnie gmach Reichstagu zniknął pod wielką płachtą ze srebrnego poliestru. Rok później rozpoczęła się przebudowa wg zwycięskiego projektu brytyjskiego architekta, sir Normana Fostera.

Najciekawsza jest kopuła

Obecnie dużą uwagę przyciąga przeszklona kopuła na dachu Reichstagu (24 m), stanowiąca zarazem jedną z największych atrakcji turystycznych Berlina. Architekt przebudowy Reichstagu, Norman Foster (ur. 1935) w swoich pierwszych projektach był przeciwny takiej formie zwieńczenia dachu. Jego propozycja przedstawiała wielki transparentny dach, który przypominał „stację benzynową”. Ostatecznie zaprojektował kopułę, wewnątrz której można chodzić po spiralnych rampach, a spoglądając w dół, przez szyby zobaczyć wnętrze sali plenarnej.

Wielki, odwrócony stożek pośrodku obudowany jest panelami lustrzanymi, które mają kierować światło dzienne do wnętrza sali. W jego wnętrzu znajdują się z kolei urządzenia wentylacyjne. Przy górnej krawędzi stożka, na ruchomej obręczy zamontowano osłonę przeciwsłoneczną.

Rezerwacja przez formularz na stronie

Rezerwacja jest na konkretny dzień i godzinę. Należy przygotować dane osobowe wszystkich uczestników (imię, nazwisko, data urodzenia). Poniżej przedstawiony jest proces meldunku na kopułę Reichstagu przez formularz w języku angielskim dla turystów indywidualnych i małych grup.

9. Pojawi się informacja o wysłaniu zgłoszenia na podany email. To jeszcze nie koniec.

10. Na podany w formularzu adres mailowy (warto sprawdzić folder ze spamem) otrzymamy wiadomość o dokonanym zgłoszeniu (Your request regarding a visit…) i dwa linki. Klikamy w pierwszy, który przekieruje nas na stronę z rubrykami do wypełniania. Drugi link służy do anulacji zgłoszenia. UWAGA: link jest ważny 72 godziny. Może się zdarzyć, że jeśli wypełnimy formularz na ostatnią chwilę, otrzymamy odmowę, mimo wcześniejszych wolnych miejsc. Teraz trzeba podać dane wszystkich uczestników, First name (imię), Last name (nazwisko) oraz Date of birth (data urodzenia). Klikamy „Submit your request”.

11. Na pocztę otrzymaliśmy kolejny mail, tym razem z załącznikiem. To nie jest potwierdzenie rezerwacji!, tylko poświadczenie wysłania zgłoszenia z danymi. Nie ma potrzeby go otwierać czy drukować. Na właściwe potwierdzenie przyjdzie nam chwilę poczekać (zwykle do godziny, dwóch).

12. Wreszcie, kiedy otrzymaliśmy mail z tematem zaczynający się słowami „Your booking confirmation…”, możemy wydrukować przesłany w tym mailu załącznik (pdf, ze słowami Buchungsbestaetigung) i udać się o wskazanej godzinie pod gmach Reichstagu.

Wjazd na Kopułę Reichstagu. O czym warto pamiętać

Na rezerwacji, którą należy zabrać ze sobą, jest wskazane, by stawić się 15 minut wcześniej. Nie jest to warunek konieczny. Choć powinno się być punktualnie, nic się nie stanie, jeśli ktoś pojawi się pół godziny wcześniej czy później (ale nie brać tego za pewnik!). Listy są donoszone w ciągu dnia, także wejście wcześniej o kilka godzin raczej się nie uda. Każdy powinien mieć ze sobą dokument tożsamości ze zdjęciem. Nie zabierać dużych walizek, plecaków, toreb, gdyż na miejscu nie ma możliwości ich przechowywania, a na górę z takimi najpewniej nie wpuszczą. Jeśli tego dnia mamy ze sobą bagaże, to najlepiej zostawić je na dworcu w szafce (najbliżej Hauptbahnhof lub Friedrichstraße). Zwrócić uwagę na przedmioty, które ma się ze sobą. Noże, scyzoryki, pilniki, nożyczki do paznokci i inne niebezpieczne narzędzia trzeba będzie oddać do depozytu. Podczas całej procedury przejścia przez bramki bezpieczeństwa i później należy kierować się wskazaniami strażników. Mając przy sobie gaz pieprzowy lub łzawiący trzeba liczyć się z wizytą na komendzie policji.

Godziny otwarcia

Taras i kopuła są otwarte codziennie od 8 rano. Ostatnie wejście możliwe jest o 21.45. Wyjątkiem jest 24 grudnia (zamknięte cały dzień) oraz 31 grudnia (tylko do 16.00, ostatni wjazd 14.30). W wybrane dni kopuła jest zamknięta dla zwiedzających z powodu prac porządkowych. Terminy na 2024 rok: 15-19.04, 8-19.07, 22-26.07, 21-25.10 oraz 28.10-01.11. Taras na dachu pozostaje w te dni otwarty. Ze względów bezpieczeństwa i zapewnienia sprawnej pracy parlamentu pracownicy mogą odmówić w każdej chwili wejścia, nawet jeśli ma się rezerwację. Również przy niekorzystnych warunkach pogodowych kopuła i taras mogą być czasowo niedostępne.

Fotografowanie

Fotografować nie wolno w barakach, gdzie jest kontrola dokumentów i osobista. Na tarasie i kopule bez ograniczeń. W gmachu Reichstagu przeważnie też, chyba że jest zaznaczone inaczej. Nie ma opłat za fotografowanie.

Audio-guidy

Audio-przewodniki są dostępne na tarasie i są bezpłatne. Wydawane jest urządzenie oraz słuchawka na jedno ucho. Warto zabrać jednak własne słuchawki, ze standardowym wejściem (np. od telefonu czy odtwarzacza mp3), gdyż ta na Reichstagu jest bardzo cicha. Nagranie zaczyna się automatycznie z chwilą wejścia na rampę i dostosowuje teksty do tego, co aktualnie widać. Jeśli nie chcemy słuchać czegoś do końca, kontynuujemy spacer. Nagranie się wyciszy i zacznie nowy wątek. Audio-przewodniki oddaje się w tym samym miejscu. Nie można ich zabierać do toalet!

Toalety

Toalety (dwie dla pań i dwie dla panów) znajdują się na tarasie i są bezpłatne. W sezonie może być przy nich duża kolejka, zwłaszcza jak na górę wjedzie kilka grup naraz. Luźniej jest w płatnych toaletach (0,5 €) na dole, poza gmachem Reichstagu. Usytuowane są one w pawilonie z pamiątkami i restauracją, po drugiej stronie ulicy.

Czas zwiedzania

Na wizytę w gmachu Reichstagu (taras, kopuła) najlepiej przeznaczyć około półtorej godziny czasu.

Wózki dziecięce i wózki inwalidzkie

Odwiedzający na wózkach inwalidzkich, osoby starsze z ograniczoną mobilnością lub osoby z wózkami dziecięcymi po przejściu kontroli, prowadzeni są przez pracownika parlamentu do osobnego wejścia, które nie wymaga podejścia schodami. Rampy w kopule są szerokie i łagodnie nachylone.

Restauracja Käfer

Niemiecki budynek parlamentu jest jednym z niewielu na świecie, w którym funkcjonuje dostępna dla wszystkich restauracja. Za tą ekskluzywność trzeba drogo zapłacić, ale dla gości dostępny jest za to wschodni taras (kopuła również). By skorzystać z restauracji należy przy rezerwacji miejsca podać dane wszystkich gości. Karty menu (śniadaniowa, obiadowa, itd.) są dopasowane do pory dnia. Restauracja otwarta jest codziennie od 9.00 do 16.30 i 18.30 do 24.00. Rezerwacja związana jest z podaniem danych karty kredytowej, a za niepojawienie się bez odwołania pobierane są opłaty. www.feinkost-kaefer.de

Gastronomia

W sezonie na tarasie otwarte jest małe stoisko z napojami, lodami oraz przekąskami.

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9, S75 (Hauptbahnhof), S1, S2, S25, S26 (Brandenburger Tor)
U-Bahn: U5 (Bundestag)
Bus: 100 (Reichstag/Bundestag)

Zobacz położenie gmachu Reichstagu na mapie Google

To może cię również zainteresować

Dobry i krótki materiał, ukazujący gmach Reichstagu (kopuła, wnętrze) z niemieckim komentarzem

Wieża telewizyjna w Berlinie

Wieża telewizyjna jest najwyższą budowlą nie tylko w Berlinie, ale też w całych Niemczech. Z pierwotną wysokością 365 metrów przez wiele lat ustępowała w Europie tylko moskiewskiej wieży Ostankino. Podwyższenie masztu o oszałamiające 3 metry w 1997 roku nie utrzymało jej na podium. Obecnie jest to piąta, wolno stojąca budowla na naszym kontynencie.

Prestiżowy projekt NRD ukończono w październiku 1969 roku. Rocznie odwiedza ją ok. 1,2 mln osób. Do projektów i nadzoru budowy przyznaje się kilku architektów i dyrektorów budowlanych, stąd nie można jednoznacznie określić „ojca wieży”. Zadanie, jak na owe czasy, nie było proste, ponieważ brakowało wzorów i przykładów dla tak zaawansowanej technologicznie budowy w centrum miasta.

Trochę liczb, restauracja i widoki

Srebrna kula o średnicy 32 m waży 4 800 ton. Znajduje się w niej siedem poziomów, ale tylko dwa z nich są dostępne dla turystów. Na wysokości 203 m usytuowany jest taras widokowy, a cztery metry wyżej bardzo szczególna restauracja o nazwie Sphere (wcześniej Telecafé). Stoliki i fotele przy oknach umocowane są na platformie, która obraca się o 360° w ciągu godziny. Przy dobrej pogodzie widoczność sięga nawet 40 km, ale przy wyjątkowo sprzyjających warunkach sprawne oko dostrzeże nawet oddaloną o 70 km halę Wyspy Tropikalnej.

Znajdujące się pod wieżą pawilony zostały ukończone dopiero w 1973 r. Patrząc z góry mają przypominać strzałę lub lecącą rakietę. Obecnie znajdują się w nich kawiarnie, restauracja, muzeum i wypożyczalnia rowerów.

Muszę na wieżę

Nie, nie musisz. Znam wiele osób, które były w Berlinie i na wieżę nigdy nie wjechały. Powody są różne, od braku czasu, braku pieniędzy, klaustrofobii, lęku wysokości po tzw. „olew” na berlińskie klasyki. I przeżyli.

W moich programach, które przedstawiałam indywidualnym gościom lub małym grupom, zawsze podawałam informacje o możliwości wjechania na górę oraz kiedy to uczynić najlepiej. Decydowała się mniej niż połowa, bo nie jest to najtańsza atrakcja w mieście. A co dopiero licząc np. dla kilkuosobowej rodziny. Z drugiej strony zazwyczaj ci, którzy wjeżdżali, podejmowali tą decyzję jeszcze przed przyjazdem. Jest Brama, jest Reichstag, jest mur, musi być i wieża telewizyjna. Niech i tak będzie. Jestem zwolennikiem umiarkowanego planowania.

• Masz pieniądze (około 25 euro) i nie żal Ci ich wydać? Wjeżdżaj!
• Przypuszczasz, że odwiedzisz Berlin raz w życiu? Wjeżdżaj, a co tam!
• Zaliczasz moją listę TOP9 Berlina? Wjeżdżaj tym bardziej
• Kolekcjonujesz najwyższe budynki Europy lub świata? To tym bardziej powinieneś/aś wjechać

Nie musisz wjeżdżać, jeśli już byłeś na wieży. Nawet 30 lat temu. Wierz mi, niewiele się tam w środku zmieniło. Zmienił się trochę Berlin i widoki, to na pewno, ale lepiej pooglądać je z nowych punktów widokowych.

Daj sobie spokój, jeśli masz mało czasu, nie masz biletu online, i jeszcze niewiele widziałe(a)ś w Berlinie. Wieży jutro nie zburzą i nie zamkną za miesiąc (ekhmm, pisałam to przed pandemią, ale obecnie wszystko wróciło do normy). Ciekawe muzeum z powodu remontu potrafią zamknąć na pięć lat albo i dłużej. Szkoda spacerów i innych przeżyć, by czekać 2 godziny na wjazd i w dzikim tłumie przepychać się do okien. Są inne punkty widokowe.

Niektórzy zostawiają sobie coś specjalnie, by powrócić w dane miejsce jeszcze raz. Niegłupia idea. Z tego powodu ja pewnie nigdy nie wjadę na słynną wieżę Namsan w Seulu.

Muszę na wieżę i koniec!

O.k., jeśli musisz, to zapewne chcesz wiedzieć jak zaoszczędzić czas, a może i nawet trochę pieniędzy.

Czas

Bilety na wieżę można nabyć online i jest to już dużo prostsze niż przed kilkoma laty. Do tego, bilet będzie tańszy niż w kasie (są wyjątki, jeśli np. jesteś studentem). Najprostszą i najtańszą wersją jest po prostu wjazd na taras widokowy z określoną datą i godziną. Nie musisz wtedy stać w kolejce, ale jeśli nie wykorzystasz biletu, to wtedy Twoje wejście przepadnie. Nie przysługuje Ci zwrot pieniędzy lub zmiana terminu. Polecam gorąco zakup biletu online, jeśli planujesz wjechać na wieżę w sezonie letnim (kwiecień-październik), zwałszcza w weekendy lub święta.

To nie jest tak, że wieża telewizyjna jest oblegana przez cały rok. Tłoczniej może być w weekendy i popołudniami. Latem, w soboty i niedziele czas oczekiwania może rozciągnąć się nawet do trzech godzin. Jeśli o wjeździe na wieżę telewizyjną chcesz zdecydować na miejscu, to jest pewien sposób, by uniknąć kolejek. Wystarczy stawić się pod wieżą tuż przed otwarciem kas. Podaję je poniżej. Tuż to znaczy, 15-20 minut. Pewnie będzie już kolejka kilkunastu osób, ale sprzedaż pójdzie szybko. Wszystko zależy od tego, jak mądrze poukładasz swój dzień w Berlinie.

Wydatki

Niestety nie ma zbyt wielu sposobów, by obniżyć cenę biletu na tą jedną z najpopularniejszych berlińskich atrakcji. Studenci mają 20% zniżki przy kasie z ważną legitymacją. Posiadacze karty Berlin WelcomeCard otrzymają 25% zniżki. Najtańszy wariant tej karty na 48h kosztuje 26 euro (2024). Zakładając parę innych wstępów i korzystanie z komunikacji miejskiej, będzie się opłacać, gdyż zniżka na bilecie na wieżę telewizyjną wyniesie około 5 euro (przy obecnej cenie).

Wieża Telewizyjna jest również jedną z 30 atrakcji, z których można skorzystać bez dodatkowych opłat z kartą Berlin WelcomeCard All Inclusive. Więcej o tym już wkrótce.

Toalety

Bezpłatne toalety są w pawilonie wejściowym (na pierwszym piętrze) oraz na górze na obu tarasach.

Czas zwiedzania

Bez kolejki do kasy, gdy wejścia są na bieżąco, na wizytę najlepiej zaplanować od 45 min do godziny czasu (bez restauracji). Mogą zdarzyć się kolejki do bramek bezpieczeństwa, bo na przykład właśnie wchodzą trzy grupy autokarowe naraz. Na to nie ma rady, ale z reguły idzie to dość szybko.

Zakup biletów na miejscu i wejście

Wejście do pawilonu z kasami znajduje się od strony dworca kolejowego Alexanderplatz. Przed nim ustawione jest stoisko do wstępnej kontroli plecaków i toreb.

Pracownicy obsługi odmówią wstępu osobie z większym bagażem (można go zostawić za opłatą w szafkach bagażowych na dworcu Alexanderplatz, 4-6 €). Na górę nie można wnosić butelek, napojów, jedzenia, przedmiotów mogących stanowić zagrożenie dla otoczenia (broń, spraye pod ciśnieniem, szklane opakowania). Również wózki dziecięce i domowe zwierzęta, poza psami przewodnikami, nie są dozwolone.

Wewnątrz należy spojrzeć na tablicę informacyjną (wyświetlane po niem., ang., hiszp., franc.), gdzie podany jest numer biletu, który właśnie został sprzedany oraz numery biletów z przypisanymi godzinami wejścia. Na tej podstawie można sobie wyliczyć mniej więcej czas oczekiwania. Na zewnątrz ponad wejściem jest również tablica z teletekstem, na której podawany jest komunikat o aktualnym czasie oczekiwania na wjazd. Wejścia są co 10 minut, ale ilość osób na daną godzinę jest ograniczona.

Od kasy do windy

Po zakupie biletu w kasie, należy pilnować godziny wejścia. Niestety na bilecie podany jest tylko numer, godzinę trzeba sobie policzyć w przybliżeniu lub odczytać samemu. Po tym jak Twój numer zostanie na tablicy zaznaczony na zielono, masz 10 minut na udanie się na pierwszy poziom holu wejściowego. Po przejściu wewnętrznej kontroli toreb czy plecaka, podchodzi się z biletem do automatycznej bramki, przykłada cyfrowy kod (na bilecie) do czytnika i po zapaleniu zielonego światła przechodzi przez bramkę. Do windy prowadzą dwie drogi (po lewej dla VIP-ów, zorganizowanych grup z rezerwacją, gości z rezerwacją do restauracji) oraz dla pozostałych. Bilet należy zachować, gdyż przy wyjściu również trzeba będzie skorzystać z podobnej bramki.

Praktyczna uwaga: jeśli po zakupie biletu czas oczekiwania jest dłuższy niż 30 minut, warto skorzystać z usługi SMS. Po wysłaniu kodu SMS, który znajduje się na bilecie, otrzymamy najpierw potwierdzenie, a na pół godziny przed naszą godziną wjazdu kolejną informację. W ten sposób nie ma potrzeby przebywania stale w pobliżu wieży telewizyjnej i można się udać na zwiedzanie okolic, posiłek czy zakupy. Koszty sms – tyle co normalnie, z uwzględnieniem roamingu, jeśli korzystamy z polskiej komórki. Numer, pod który należy wysłać sms-a znajduje się na odwrocie biletu.

Ważne: zachowaj bilet do czasu wyjścia z obiektu, będzie ci potrzebny ponownie przy bramce na dole

Co na górze?

Na górze ciesz się widokami w każdą stronę. No chyba, że jest uroczystość ślubna, to wtedy 1/4 koła, ta z barem, jest odcięta kotarami od ciekawskich spojrzeń. Ale to nie zdarza się często. Wspominając o barze, to taki jest na poziomie 203 metrów. Na poziomie 207 metrów jest restauracja Sphere. Nie można tam niestety wejść z marszu,  by popatrzeć sobie na wystrój lub obrotową platformę. Przy schodach stoi pani/pan i pilnuje. Dopiero jak zwolni się stolik, wpuszcza kolejnych chętnych. Ostatnio jednak, pewnie po zebranych doświadczeniach z pandemii, management Wieży Telewizyjnej udostępnił kilka ciekawych ofert dla chętnych na bezproblemową wizytę w restauracji. O tym więcej dalej.

Bar 203

Zlokalizowany na poziomie 203 m. Lada i kilkanaście barowych stołków. Podają tu napoje i drobne przekąski.
Przykładowe ceny:
– wino 8,5-11 € (0,2l)
– kawa, herbata 4,2 €
– piwo (0,3l) 4,9 €
– cola, fanta, woda (0,2l) 4,2 €

Restauracja Sphere

Na poziomie 207 metrów znajduje się restauracja Sphere z obrotową platformą.  Jeśli planujemy tam posiłek, wskazana jest rezerwacja. Aby skorzystać z restauracji trzeba wykupić bilet wstępu na wieżę wg aktualnego cennika. Gwarancją miejsca przy oknie jest specjalny bilet, który można zamówić online. W godzinach zwiększonego ruchu, czyli niemal zawsze, obsługa może odmówić serwisu gościom, którzy nie zamawiają posiłku, a jedynie napoje, nie mając rezerwacji. Krótko mówiąc, poprosi nas o zejście na taras widokowy, gdzie dostępny jest bar.
Orientacyjny zakres cen w restauracji Sphere. Karty menu są sezonowe. Posiłki na karcie wieczorowej, obowiązującej od 16.00, są droższe:
– dania główne 20-30€
– zupy 7€
– pucharek lodów 8-10€
– ciasta 5-6€ (sztuka)
– ceny napojów tak jak w barze

Śniadanie W wieży telewizyjnej

Jeśli chcesz bez problemów i oczekiwania skorzystać również z restauracji Sphere w Wieży Telewizyjnej, to można od razu zakupić stosowny bilet online. Do wyboru są miejsca przy oknie (tzw. Fenstertisch) i pozostałe (Innenringtisch). Te pierwsze są oczywiście droższe. W cenie biletu rezerwującego miejsce nie ma żadnych napojów czy posiłków.

Jest jednak ciekawa oferta, po całkiem przyjemnej cenie. Co powiesz na wjazd na wieżę telewizyjną + stolik przy oknie + śniadanie – i to wszystko za jedną cenę 49 euro/osoba (2024). Śniadania w hotelach kosztują teraz 15-25 euro, a jeśli doliczysz bilet za wjazd na wieżę ok. 25 euro, to rachunek jest prosty. A atrakcja nie byle jaka. W końcu jest to berliński klasyk.

Do wyboru są gotowe zestawy śniadaniowe, w tym wegański. W cenę wliczona jest kawa lub inny gorący napój. Oferta jest dostępna od godziny 10 (w sezonie zimowym), od 9 (letnim). Czas pobytu w restauracji jest ograniczony do 1,5 godziny, potem można zejść na poziom tarasu widokowego i korzystać do woli. Na wszystko zarezerwowałabym do 2,5 godziny czasu.

Wieża Telewizyjna (Fernsehturm)

Tematyka: punkt widokowy, architektura NRD
Adres: Panoramastraße 1A, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 24757537
Www: www.tv-turm.de
Godziny otwarcia: codz. 9.00-23.00 (III-X), 10.00-23.00 (XI-II)
Bilety wstępu w kasie: od 25,5€ (od 15,5€), zniżka do 14 lat, do 4 lat bezpłatnie

Dojazd:

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RE8, RB14, FEX, HBX (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9  (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tramwaj: M4, M5, M6 (S+U Alexanderplatz/Gontardstr.) M2 (S+U Alexanderplatz Bhf/Dirksenstr.)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz), 248, 300 (S+U Alexanderplatz/Grunerstr.)

Zobacz położenie Wieży Telewizyjnej na mapie Google

Fantastyczna seria archiwalnych zdjęć z okresu budowy wieży. Warto!

Brama Brandenburska

Budowę Bramy Brandenburskiej, wg projektów Carla Gottharda Langhansa, ukończono w 1791 r. Był to wówczas jeden z najwcześniejszych przykładów architektury klasycystycznej w Berlinie. Za wzór posłużyły ateńskie propyleje. Dzisiaj jest to jedyna zachowana brama miejska z kilkunastu, jakie Berlin posiadał przed kilkoma wiekami.

Słynną kwadrygę, czyli dwukołowy wóz, zaprzężony w cztery konie i powożony przez boginię dodano nieco później. Rzeźba powstała na podstawie modelu przygotowanego przez Johanna Gottfrieda Schadowa. Wykonał ją Emanuel Ernst Jury, kowal z Poczdamu, a do postaci bogini pozowała jego córka. Obecna kwadryga to kopia, gdyż oryginał uległ zniszczeniu w czasie działań wojennych.

Symbol miasta

Przez wieki Brama Brandenburska stanowiła tło dla ważnych wydarzeń, pogrzebów, rewolucji, pochodów. Po 1961 r. odgrodzono ją murem berlińskim i tym samym stała się niedostępna dla mieszkańców i turystów. Można ją było oglądać jedynie z daleka. Spektakularne wydarzenia z listopada 1989 r. nadały jej nowe znaczenie jako symbolu zjednoczonego miasta. Wizerunek Bramy Brandenburskiej widnieje bowiem na rewersach niemieckich monet euro (10, 20 i 50 eurocentów).

Miejsce, gdzie można się wyciszyć

Po obu stronach bramy stoją pawilony, które służyły wcześniej straży miejskiej i celnikom. Dzisiaj w południowym „domku”, czyli po lewej stronie, znajduje się punkt informacji turystycznej. Można tam uzyskać pomoc, zakupić mapy, przewodniki i pamiątki. W pawilonie po północnej stronie znajduje się tzw. Pokój Ciszy (Raum der Stille). Wstęp jest bezpłatny, a miejsce to przeznaczone jest dla każdego, kto ma ochotę oddać się modlitwie, rozważaniom, medytacjom na rzecz pokoju lub zwyczajnie posiedzieć chwilę w ciszy. Otwarte codziennie od 11.00 do 18.00 (do 16.00 XII-I), (do 17.00 II, XI). Więcej informacji po polsku na tej stronie.

Warto wiedzieć: Brama Brandenburska również dzisiaj stanowi oprawę dla wielu imprez. W okresie od kwietnia do października, zwłaszcza w weekendy, zdarza się, że zasłaniają ją rusztowania sceny i trybun.

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26 (Brandenburger Tor)
U-Bahn: U5 (Brandenburger Tor)
Bus: 100 (S+U Brandenburger Tor), 300 (Behrenstr./Wilhelmstr.)

Zobacz położenie Bramy Brandenburskiej na mapie Google

Brama Brandenburska podczas Festiwalu Świateł 2013
https://youtu.be/Hkkyu5P6M_0

Berliński Ratusz

Berliński ratusz został zaprojektowany przez Hermanna Friedricha Waesemanna (1813-1879). Zadanie to powierzył mu król, Fryderyk Wilhelm IV, który nie mógł zdecydować się na żaden z projektów w ogłoszonym wcześniej konkursie (1857/1858). Rozrastające się miasto pilnie potrzebowało nowej siedziby administracyjnej, gdyż stary ratusz dawno przestał wystarczać i wymagał gruntownego remontu. Urzędnicy natomiast gnieździli się w licznych biurach, wynajmowanych naprędce w pobliskich budynkach.

Waesemann miał wziąć pod uwagę plany przebudowy, zaproponowane jeszcze przez Karola Fryderyka Schinkla w 1817 roku. Do tego mógł powybierać sobie to, co uważał za warte zainteresowania z konkursowych projektów. W efekcie powstała masywna budowla o architekturze nawiązującej do średniowiecznego gotyku ceglanego, renesansowych budowli północnych Włoszech oraz normańskiej architektury obronnej. Krytycy dopatrzyli się też podobieństw do toruńskiego ratusza, katedry we francuskim Loan jak i wieży Big Ben w Londynie.

Administracja w Berlinie

Pierwsze posiedzenie zarządu miejskiego w nowym budynku miało miejsce 6 stycznia 1870 roku. Po zniszczeniach wojennych ratusz oddano ponownie do użytku w 1955 roku. Do zjednoczenia Niemiec (03.10.1990) pełnił on rolę centrum administracyjnego tylko dla wschodniej części miasta, będącej stolicą NRD. Administracją dla Berlina Zachodniego zajmowali się urzędnicy w ratuszu dzielnicy Schöneberg. Obecnie berliński ratusz jest siedzibą nadburmistrza dla całego miasta (od 2014 roku, Michael Müller, SPD) oraz kancelarii senatu miejskiego.

Ze względu na kolor fasad, gmach często określa się jako „czerwony ratusz” (Rotes Rathaus). Nazwa ta przyjęła się już wcześniej niż w latach powojennych, kiedy często podkreślano zbieżność z „czerwoną polityką” ojców miasta.

Wieża liczy sobie 74 metry i przy jej budowie król zwrócił specjalną uwagę, by nie przekraczała wysokości kopuły pobliskiego pałacu. W rzeczywistości, po dodaniu konstrukcji masztowej, parametry zostały daleko przekroczone poza królewskie życzenia, osiągając razem 97 metrów.

Historia wykuta w kamieniu

W latach 1876-1879 fasadę ratusza ozdobiono terakotowymi płytami, przedstawiającymi historię miasta. Zilustrowano dzieje od jego powstania po 1871 rok, w którym Berlin stał się stolicą Cesarstwa Niemieckiego. Tworzące tzw. „kamienną kronikę Berlina” tablice umieszczone są pomiędzy parterem, a pierwszym piętrem. Chcąc prześledzić je wszystkie w porządku chronologicznym należy zacząć od tylnej fasady (Grunerstraße) i poruszać się w kierunku przeciwnym do wskazówek zegara.

Pierwsze reliefy to przede wszystkim rodzajowe scenki z życia anonimowych mieszkańców miasta, np. uprawa roli, w sądzie, na targu, w kościele itp. Dalsze nabierają spersonalizowanego charakteru, gdzie postaciom można przypisać konkretne nazwiska. Przykładowo relief po lewej stronie głównego portalu przedstawia elektora brandenburskiego Fryderyka II (1413-1471) podczas inspekcji budowy berlińskiego zamku. Centralną postacią reliefu po prawej stronie jest z kolei dominikański mnich Jan Tetzel (1460-1519), sprzedający odpusty kościelne bogatym mieszkańcom miasta.

Otwarty dla zwiedzających

W ratuszu organizowane są wystawy, udostępnione bezpłatnie do zwiedzania. Stałą ekspozycją Państwowych Muzeów w Berlinie jest wystawa prezentująca popiersia ważnych osobistości z dziedziny polityki, nauki i kultury, z pierwszej połowie XIX wieku (Berlin in Gips 1790-1850). Można ją obejrzeć w najładniejszym pomieszczeniu ratusza – Sali Kolumnowej.

Zanim przekroczy się jej próg, zwiedzający przechodzą przez foyer, ozdobione czterema potężnymi figurami. Są to alegorie średniowiecznych zawodów mieszkańców – handlu, rybołówstwa, uprawy roli i żeglugi. W szklanych witrynach można obejrzeć prezenty od gości z całego świata oraz Złotą Księgę z wpisami znaczących osób, które odwiedziły Berlin.

Podczas Długiej Nocy Muzeów zazwyczaj można zwiedzać również te pomieszczenia, które normalnie nie są dostępne, np. gabinet urzędującego burmistrza. Ponadto odbywa się wówczas szereg imprez towarzyszących: wystawy, odczyty, koncerty, prezentacje, itp.

Jest też coś dla miłośników futbolu. Co roku na dwa tygodnie przed finałowym meczem Pucharu Niemiec w piłce nożnej, w holu ratusza wystawiany jest oryginalne trofeum – puchar. Można sobie przy nim zrobić zdjęcie. A o tym, czy puchar jest właśnie w ratuszu poinformują plakaty na zewnątrz.

Berliński Ratusz (Berliner Rathaus)

Tematyka: architektura, historia miasta, polityka
Adres: Rathausstraße 15, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 90262411
Www: www.berlin.de
Godziny otwarcia: przeważnie pn.-pt. 9.00-18.00, w trakcie uroczystości, spotkań lub ze względów bezpieczeństwa może być dla turystów czasowo zamknięty
Wstęp: bezpłatnie
Audio-guidy: tak, niemiecki i angielski

Dojazd

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RB14 (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U5 (Berliner Rathaus)
Tramwaj: M1, M4, M5, M6, 12 (Spandauer Str./Marienkirche)
Bus: 100, 200, 300 (Spandauer Str./Marienkirche), 248, 300 (Jüdenstr.)

Zobacz położenie Berlińskiego Ratusza na mapie Google

Spacer video wokół ratusza i wewnątrz, bez komentarzy

KaDeWe – legenda Berlina

Dom towarowy Kaufhaus des Westens, położony w zachodniej części Berlina, zajmuje w historii miasta szczególne miejsce. W 2007 roku jako jedyny z niegdyś kilkudziesięciu podobnych mu „świątyń konsumpcji”, mógł celebrować 100. rocznicę swojego istnienia. Dzisiaj, obok wieży telewizyjnej, gmachu Reichstagu czy Bramy Brandenburskiej należy do kanonu atrakcji turystycznych stolicy Niemiec. Nic dziwnego zatem, że dziennie odwiedza go ok. 50 tys. gości, a blisko połowę z nich stanowią turyści.

Ten artykuł poświęcony jest historii budynku.
O zakupach w śródmieściu, między innymi w KaDeWe, przeczytasz tutaj. 

Jak powstały domy towarowe

Wielkie domy towarowe z różnorodnym asortymentem i stałymi cenami to wynalazek XIX wieku. Wcześniej handel był domeną małych rodzinnych interesów o wąskiej specjalizacji i stałej klienteli. Industrializacja oraz rozwój transportu umożliwiły masową produkcję towarów i lepszą dystrybucję. W 1852 roku pewien francuski przedsiębiorca tak zrewolucjonizował zasady działania swojego niewielkiego sklepu z tekstyliami, że już po kilkunastu latach uzyskał czterdziestokrotnie zwiększone obroty. Co dokładnie zrobił?

Aristide Boucicaut

Obniżenie marży o połowę, zwielokrotnienie zysku większą sprzedażą, a także wprowadzenie stałych cen było ryzykownym, ale opłacalnym posunięciem. Aristide Boucicaut poszedł jednak dalej i pozwalał klientom na sprawdzanie towaru bez przymusu zakupu, a także jego zwrot w przypadku niezadowolenia. Kiedy w 1869 roku powstała konieczność rozbudowy domu towarowego, nie kto inny, a sam Gustaw Eiffel brał udział w konstrukcji żelaznych podpór do szkieletu nowego budynku.

Naśladowcy w innych krajach

Boucicaut, uważnie obserwowany przez konkurencję, szybko znalazł naśladowców. W Wielkiej Brytanii, poza sprzedażą, doskonale przyjęły się oferowane na miejscu usługi, od zakładu fryzjerskiego po pensjonat dla koni. W Stanach Zjednoczonych wykorzystano najnowsze osiągnięcia techniczne, jak elektryczne oświetlenie, telefony, windy i pneumatyczną pocztę.

W Niemczech nowe rozwiązania przyjmowano jednak z pewnym ociąganiem, zwłaszcza po spektakularnej plajcie pierwszego domu handlowego w Berlinie, „Kaiser Bazar” (1891). Ciekawostką jest, że niemal zawsze do wielkich metropolii trafiali przedsiębiorcy z mniejszych miejscowości. Można tu wspomnieć chociażby Abrahama Wertheima ze Stralsundu, Rudolpha Karstadt z Wismar czy Oskara Tietza z Gery.

luksusowa świątynia konsumpcji

Dla Adolfa Jandorfa, otwarty w marcu 1907 roku Kaufhaus des Westens miał być życiowym ukoronowaniem jego interesów. Posiadał już kilka dobrze prosperujących domów towarowych, jednak ich klientelę stanowiła głównie klasa robotnicza. KaDeWe miał być inny. Zlokalizowany w eleganckiej dzielnicy Charlottenburga (do 1920 roku odrębnego miasta), przyciągał zamożniejszych gości. Marlene Dietrich nazwała go w swoich pamiętnikach „jednym z wielkich cudów Berlina”. Wnętrze, dzięki żyrandolom i licznym aranżacjom kwiatowym, porównała nawet do Wersalu.

Mimo to, nowy dom towarowy Jandorfa sprawiał wrażenie znacznie skromniejszego, jeśli chodzi o architekturę, ornamentykę fasad czy przesadny przepych wnętrz. Tak wypadał w porównaniu z konkurencją, przede wszystkim Tietzem i Wertheimem. Zyskał sobie przez to miano nowoczesnego i solidnego miejsca, z szeroką i luksusową ofertą towarów, wystawionych na 24 tys. m².

Nie tylko asortyment przyciągał nowych klientów. Absolutnym hitem była wzorowana na amerykańskim modelu centralna kasa i system rur o łącznej długości 18 km do pneumatycznych, ekspresowych przesyłek pieniędzy i dokumentów. Nowością były też systemy przeciwpożarowe i antywłamaniowe.

Egzotyczni klienci i dobry marketing

Zakupy w KaDeWe należały do dobrego tonu, bywali tu członkowie rodziny cesarskiej, dworscy urzędnicy i pruska arystokracja. Za nimi podążali wszyscy ci, którzy uważali się za „lepszą” warstwę społeczeństwa. Prawdziwym uśmiechem od losu była dwudniowa wizyta króla Syjamu (Tajlandii) zaledwie kilka miesięcy po otwarciu. Specjaliści od marketingu z powodzeniem wykorzystali tą okazję do zwiększenia obrotów.

Trudne lata I wojny światowej, inflacja, strajki pracowników nie zachwiały aż tak bardzo podstawami wielkich koncernów. W okresie wojennym były one głównymi dostawcami dla cesarskiej armii, a podczas inflacji znalazły płacącą w dolarach klientelę pośród obcokrajowców i spekulantów. Ale i Berlińczycy po pokonaniu inflacji nie pozostawali w tyle z zakupami i rozrywkami. Nastały „złote lata dwudzieste”, a najbliższa okolica wokół KaDeWe awansowała do ulubionego miejsca spotkań berlińskiej awangardy, światka pisarzy, malarzy, poetów, ogółem artystów i ludzi cieszących się życiem. Również tym konsumpcyjnym.

Niespodziewane posunięcie

Dlatego wielkim zaskoczeniem okazała się wieść, że będący u szczytu handlowej sławy, kupiec Adolf Jansdorf, w wieku 56 lat zdecydował się sprzedać wszystkie swoje domy towarowe konkurencji. W 1926 roku również KaDeWe zmienił właściciela i odtąd miał podlegać koncernowi Hermanna Tietza. Co było powodem tak radykalnej decyzji?

Wokół postanowienia Jandorfa o sprzedaży domów towarowych konkurentowi narosło wiele spekulacji i domysłów. Oficjalny powód nie został podany. Był to czas szalonego wyścigu pośród właścicieli handlowych koncernów o dominację w poszczególnych krajach i przypuszczano, że Jandorf nie miał na to ochoty i zawczasu się wycofał. Dla  Oskara Tietza zakup nowych placówek przyniósł ugruntowanie pozycji na kontynencie europejskim. Jego rodzina posiadała teraz najwięcej domów towarowych w Rzeszy.

Rozbudowa i ulepszenia

W samym Berlinie Tietz kierował ponad 10 domami handlowymi. KaDeWe z uznaną nazwą i marką miał pozostać okrętem flagowym firmy. Nie szczędzono zatem wysiłków ani pieniędzy na jego modernizację i rozbudowę. Do prac zaangażowano architekta gmachu z 1907 roku, Johanna Emila Schaudta, który podwyższył budynek o dwa ekspozycyjne piętra. Na dachu dobudowano kolejne dwa na biura, kantyny i magazyny. Ogólna powierzchnia wzrosła z 26 do imponujących 40 tys. m². Dział spożywczy przeniesiono na szóste piętro. Odtąd, z krótką przerwą po drugiej wojnie światowej, miał już je stale zajmować i znacznie przyczynić się do budowania legendy wokół KaDeWe.

Oskar Tietz był dzieckiem swoich czasów. W pełni wykorzystał możliwości zakończonej już elektryfikacji miasta, rozświetlając sztucznym blaskiem wnętrza i okna wystawowe, które przyciągały uwagę przechodniów. W okresie poświątecznym, kiedy sprzedaż spadała, wprowadził tzw. „Biały Tydzień”, czyli czas zimowych wyprzedaży. Jego sklepy bez problemu ponownie wypełniały się klientami.

Aryzacja handlu i przemysłu

W 1933 roku 80% obrotów wypracowanych przez domy towarowe należało do żydowskich właścicieli. Jeszcze przed objęciem władzy przez Adolfa Hitlera, placówki wielkich koncernów były obiektem nazistowskich ataków i szykan, występujących w obronie małych sklepikarzy. Postulowano ich likwidację i oddanie przestrzeni handlowej drobnym przedsiębiorcom, czego ostatecznie z przyczyn ekonomicznych nie przeprowadzono. Wiązałoby się to ze zniesieniem dziesiątek tysięcy miejsc pracy i pozbawienia, często jedynego źródła dochodu, setek dostawców.

Koncern Hermanna Tietza z KaDeWe, w przeciwieństwie do rozwiązanej spółki Karstadt, pozostał w swojej formie, ale zmienił właściciela. Dawny sprzedawca i menadżer u Jansdorfa, Georg Karg, stanął na czele koncernu Hertie. Nazwa ta powstała od pierwszych liter imienia i nazwiska założyciela Hermana Tietza (1837-1907). Do „aryjskiego” przedsiębiorstwa szerokim strumieniem popłynęły kredyty, których poprzednim właścicielom odmówiono.

Podczas wojny

Początek drugiej wojny światowej urwał wszelkie pretensje do uznania wyższości drobnych sklepikarzy nad domami towarowymi. Stały się one głównymi dostawcami zaopatrzenia na front, a także lepiej radziły sobie z racjonowaniem żywności wśród lokalnej społeczności. Po pierwszych, sporadycznych bombardowaniach w Berlinie w 1940 roku, z upływem miesięcy miasto stało się celem ciągłych ataków z powietrza. Podczas jednego z nich, w listopadzie 1943 roku, na KaDeWe spadł samolot, który spowodował pożar i wypalenie całego budynku.

Trzymając klasę

Przywrócenie ponownej działalności, ograniczonej do dwóch pięter, było możliwe dopiero w 1950 roku. Jednak już wtedy starano się dorównać przedwojennej sławie, spełniając wyszukane życzenia klientów, od kozaczków dla psów po żywe węgorze. Sześć lat później KaDeWe świętował ponowne otwarcie wszystkich sześciu pięter.

Dzisiaj, po kolejnych przebudowach i modernizacji, w 1978 i 1996 roku, Kaufhaus des Westens jest największym tradycyjnym domem towarowym na kontynencie europejskim (60 tys. m²). Powierzchnią wyprzedza go jedynie londyński Harrods (92 tys. m²). Z dumą jednak, w niemal każdym berlińskim przewodniku, przywoływanych jest szereg kolejnych liczb, mających wprawić w zdumienie potencjalnego klienta i skłonić go do krótkiej wizyty.

Liczby, liczby, liczby…

Niewątpliwym magnesem jest tutaj szósta kondygnacja będąca największym oddziałem sprzedaży delikatesów w Europie (7 tys. m²). O wykwintne wypieki i ciasta dba francuska firma Lenôtre, która od 1975 roku ma swoją filię w Berlinie. Mimo tego, nie zrezygnowała ze sprowadzania półproduktów z ojczystego kraju, z których dziennie wypieka się 1000 bułek, 600 bochenków chleba i 300 bagietek. Oddział wina proponuje 3400 rodzajów tego trunku sprowadzonych z winiarni całego świata. Tylko tymi zakupami zajmuje się jeden wyspecjalizowany fachowiec.

Zaraz obok, do wina można dobrać ser, choć wybór tego odpowiedniego spośród 1300 gatunków na pewno nie będzie prosty. Ponadto 1200 rodzajów wędlin czy blisko 100 gatunków ryb zaspokoi nawet najbardziej wymyślną listę zakupów na szykowną kolację. O krótkiej wizycie nie może już być mowy, wg danych zarządzającego domem towarowym, przeciętny czas, jaki klient spędza w KaDeWe to ok. 2 do 3 godzin.

Kaufhaus des Westens

Tematyka: architektura, domy towarowe
Adres: Tauentzienstraße 21-24, 10789 Berlin
Www: www.kadewe.de

Dojazd

U-Bahn: U1, U2, U3 (Wittenbergerplatz)
Bus: M19, M29, M46 (U Wittenbergerplatz)

Zobacz położenie Kaufhaus des Westens na mapie Google

Źródła:
Meiners Antonia, 100 Jahre KaDeWe, Nicolaische Verlagsbuchhandlung, Berlin 2007

Zbrojownia w Berlinie

Ten artykuł poświęcony jest historii budynku. Obecnie znajduje się w nim Niemieckie Muzeum Historii, które do 2025 pozostaje w remoncie. O wystawach stałych i czasowych w muzeum zapraszam tutaj.

Dawna zbrojownia w Berlinie jest najstarszym gmachem przy Alei pod Lipami i uchodzi za najlepiej zachowany przykład barokowej architektury w mieście. Wyróżniające go z otoczenia różowa fasada oraz liczne rzeźby i zdobienia z daleka przyciągają wzrok turystów zmierzających w kierunku Bramy Brandenburskiej. Swoją pierwotną funkcję gmach przestał pełnić z końcem XIX wieku. Dzisiaj znajduje się w nim Niemieckie Muzeum Historyczne.

Dobra armia to konieczność

O potrzebie wzniesienia arsenału wspominał już w swoim testamencie politycznym Wielki Elektor, Fryderyk Wilhelm (1620-1688). Mimo wyznaczonego miejsca i sporządzonych planów na przeszkodzie stanęły problemy finansowe. Pierwszeństwo miały bowiem fortyfikacje miejskie, których budowa już się rozpoczęła.

Kamień węgielny pod nowy gmach położył syn Wielkiego Elektora, Fryderyk III. Miało to miejsce w maju 1695 roku. Militarne sukcesy odniesione z cesarskim wojskiem przeciwko Turkom pod Slankamenem (1691), a później przeciw Francuzom nad Renem miały znaleźć odbicie w pełnej przepychu budowli. Pracowało przy niej kolejno aż czterech architektów. Ostatecznie ukończono ją w 1729 roku już za kolejnego władcy, Fryderyka Wilhelma I.

Ten oszczędny i praktyczny monarcha zniecierpliwiony przedłużającymi się pracami uciął wszelkie projekty zdobienia wnętrz. Zewnętrzne fasady i dziedziniec były gotowe, ale „król-żołnierz” z pełnym uporem dążył do jak najszybszego wykorzystania gmachu zgodnie z jego przeznaczeniem. Dla bezwartościowych, w mniemaniu władcy, posągów narodowych bohaterów, czy mających jedynie ozdobne funkcje wielkich armat nie było tu miejsca. Znalazły się za to zdobyczne trofea, sztandary, broń, zbroje i imponująca kolekcja artyleryjskich dział – aż 732 sztuk (z tego 604 pruskich wg stanu z 1732 roku).

Od zbrojowni do muzeum

Z biegiem lat zgromadzony arsenał zaczął tracić na znaczeniu. Po wojnie prusko-francuskiej w drugiej połowie XIX wieku, cesarz Wilhelm I wydał rozkaz, który ze starej zbrojowni uczynił muzeum oręża.  Miało to być miejsce świadczące o dominującej roli Prus w nowo powstałym Cesarstwie Niemieckim. O dokonaniach armii brandenbursko-pruskiej świadczyła teraz Hala Pamięci, dla której przebudowano wnętrza. Ściany zdobiły historyczne malowidła, przedstawiające momenty chwały z dziejów państwa.

Zamówiono również osiem posągów władców z dynastii Hohenzollernów, od Wielkiego Elektora po Wilhelma I. Od 1961 roku znajdują się one na zamku rodowym w Hechingen (Burg Hohenzollern). Halę Pamięci wykorzystywał przy narodowych wydarzeniach cesarz Wilhelm II, a później w celach propagandowych również Adolf Hitler.

Nieudany zamach

W 1943 roku przy jednej z takich okazji nie powiódł się plan zamachu na przywódcę III Rzeszy. Uczestniczył on wówczas w otwarciu wystawy, prezentującej zdobyczne uzbrojenie z wojny ze Związkiem Radzieckim. Towarzyszący Führerowi pułkownik Rudolph Christoph von Gersdorf miał przy sobie ładunek wybuchowy z zapalnikiem czasowym. Po aktywowaniu go, bomba nie zdążyła wybuchnąć, bowiem Hitler zbyt szybko opuścił budynek. Zamiast planowej pół godziny spędził na uroczystości zaledwie kilka minut. Ładunek, który pułkownik miał przy sobie w płaszczu zdołano rozbroić w ostatniej chwili.

Nowa hala

Zniszczony w czasie wojny gmach odbudowano w drugiej połowie lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Już wcześniej organizowano tu prowizoryczne wystawy przedstawiające historyczne wydarzenia z socjalistycznego punktu widzenia. Po zjednoczeniu Niemiec w gmachu przeprowadzono gruntowny remont (1999-2003), a po północnej stronie powstała nowoczesna hala dla wystaw czasowych. Otwarcie stałej ekspozycji Niemieckiego Muzeum Historycznego miało miejsce 2 czerwca 2006 roku, tuż przed Mistrzostwami Świata w Piłce Nożnej, których Niemcy były gospodarzem.

Zbrojownia w Berlinie. Maski Schlütera

O pierwotnej funkcji gmachu świadczą do dzisiaj liczne rzeźby o tematyce militarnej zdobiące zewnętrzne fasady. Są to zworniki w formie hełmów, mitologiczne bóstwa wojny, Mars i Minera, w otoczeniu niewolników, zbroje, armaty, broń nad którymi króluje pruski orzeł. Przed głównym wejściem z kolei widnieją kobiece alegorie praktycznych nauk: mechaniki, geometrii, pirotechniki oraz arytmetyki.

Magnesem przyciągającym zwiedzających jest jednak wewnętrzny dziedziniec, ozdobiony 22 rzeźbami przedstawiającymi głowy umierających wojowników autorstwa Andreasa Schlütera (1662-1714). Jako jedne z nielicznych przetrwały wojnę bez uszkodzeń i stanowią prawdziwą, acz nieco ukrytą perełkę dla miłośników barokowej sztuki w Berlinie.

Główna ekspozycja muzeum przedstawia dzieje Niemiec od I w p. n.e. do czasów współczesnych.

Zbrojownia w Berlinie (Zeughaus)

Tematyka: historia, militaria, rzeźba
Adres: Unter den Linden 2, 10177 Berlin

Dojazd:
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tram: M1, 12 (Am Kupfergraben)
Bus: 100, 300 (Lustgarten)

Zobacz położenie Zbrojowni na mapie Google.

Źródła:
Leonore Koschnick, Deutsches Historisches Museum Berlin, Prestel, Berlin 2006

Zegar Czasu Na Świecie (Weltzeituhr)

Spotkamy się na Aleksie przy zegarze… i już nic więcej nie trzeba dodawać. No, może poza godziną i ewentualnym opisem, jak dotrzeć na Plac Aleksandra, jeśli nasz rozmówca jest spoza Berlina. Będąc na miejscu, nie sposób bowiem przegapić charakterystycznej, metalowej konstrukcji, która od dziesięcioleci przybliża ludzi. I to w dosłownym tego słowa znaczeniu.

Dlaczego Urania?

Projekt zegara przygotował w 1968 roku, docent Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych i Użytkowych w Berlinie, Erich John. Nazwa, Zegar Czasu na Świecie Urania (Urania-Weltzeituhr), nawiązuje do przedwojennych słupów reklamowych z umieszczonymi tarczami zegarowymi, produkowanymi w berlińskiej fabryce zegarów „Urania”. Były one bardzo popularne i szybko przyjęło się tak mówić na wszystkie uliczne zegary (Uraniasäule, dosł. kolumny Urania). W mitologii greckiej Urania była muzą, która patronowała astronomii.

Trudny projekt w trudnych czasach

Prace nad montażem zegara trwały dziewięć miesięcy i angażowały łącznie ponad 120 ludzi. Sam projektant przyznał w jednym z wywiadów, że uzyskanie pozwoleń, zorganizowanie materiałów i pozyskanie ludzi do pracy, było jednym z największych wyzwań w jego życiu. Ostatecznie udało się zaprezentować oficjalnie nowy obiekt tuż przed obchodami 20. rocznicy powstania Niemieckiej Republiki Demokratycznej, 30 września 1969 roku.

Jak to działa?

Konstrukcja zegara mierzy sobie 10 metrów wysokości i waży 16 ton. Na metalowej kolumnie zawieszone są cztery tradycyjne tarcze zegarowe, wskazujące aktualny czas w Berlinie. Właściwy zegar tworzy bryła o dwudziestu czterech ścianach, odpowiadająca strefom czasowym na świecie.

Powyżej i poniżej ruchomego cyferblatu, znajdują się nazwy 148 miast, przeważnie stolic, położonych odpowiednio na północ lub na południe od równika. Zaznaczona jest również linia zmiany daty. Ponad zegarem zainstalowany jest model układu słonecznego, który również odmierza czas, wykonując pełny obrót w ciągu minuty. Silnik elektryczny i przekładnia kierująca zegarem, ukryte są 2 metry pod ziemią.

Podczas renowacji konstrukcji zegara w 1997 roku poprawiono błędnie rozlokowane miejscowości (nie te strefy czasowe) oraz dodano kilka nowych nazw, które z przyczyn politycznych wcześniej pominięto (np. Tel Awiw czy Jerozolimę). Za czasów enerdowskich zegar z nazwami miast, do których nie mogli wyjechać obywatele wschodnich Niemiec, miał być symbolem otwartości i wolności.

Zegar Czasu Na Świecie (Weltzeituhr)

Tematyka: NRD, optyka
Adres: Alexanderplatz, 10178 Berlin

Dojazd

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RB14 (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tramwaj: M4, M5, M6 (S+U Alexanderplatz) M2 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.), 248, 300 (S+U Alexanderplatz/Grunerstr.)

Zobacz położenie Zegaru Czasu Na Świecie (Weltzeituhr) na mapie Google