Kolumna Zwycięstwa w Berlinie

Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule) położona jest pośrodku parku Tiergarten, na rondzie Großer Stern. Widać ją spod Bramy Brandenburskiej i z innych punktów widokowych. Na przystanku obok zatrzymuje się m.in. autobus numer 100. Kolumna Zwycięstwa jest zabytkiem upamiętniającym zwycięskie wojny Prus nad innymi państwami w drugiej połowie XIX wieku. Jest to również punkt widokowy, który polecam jako ciekawostkę, zwłaszcza letnią porą.

Kolumna Zwycięstwa może wpisać Ci się w następujące trasy zwiedzania:

BERLIN

• punkty widokowe Berlina
• zielony Berlin
• autobus 100

NIEMCY

• Straße der Monumente (Trasa Pomników)
• Wieże Bismarcka

Mam całkiem sporo ciekawych historii, związanych z tym zabytkiem i swego czasu wbiegałam na górę nawet kilka razy w tygodniu. Było to podczas mojej pracy jako pilota wycieczek, gdy w sezonie wyjeżdżało się ze szkół województwa lubuskiego na jeden dzień do Berlina. Niedrogi wstęp, brak konieczności rezerwacji i całkiem przyzwoita atrakcja z elementem rywalizacji „kto pierwszy dotrze na górę”* cieszyła się dużą popularnością, w czasach, kiedy pod Reichstagiem ustawiały się kilkusetmetrowe kolejki.

*bieganie po schodach jest oczywiście zabronione, ale spróbuj na tak wąskiej przestrzeni powstrzymać dzieciaki, które właśnie siedziały kilka godzin w autobusie

Kolumna Zwycięstwa. Powód do dumy

Jakkolwiek odbierzemy to, by prowadzone wojny były powodem do dumy, taka jest właśnie geneza powstania Kolumny Zwycięstwa. W 1864 roku Prusy, których premierem i ministrem spraw zagranicznych dopiero co został Otto von Bismarck (1815-1898), razem z Austrią pokonały Danię.

Konflikt dotyczył księstw Holsztynu, Szlezwiku, i Lauenburga. Oba mocarstwa podzieliły zdobyte ziemie między siebie. Austria wzięła Holsztyn, z którym co prawda nie miała żadnych związków historycznych, a Prusy resztę. Dodatkowo Bismarckowi udało się przeforsować kilka decyzji o strategiczno-militarnym znaczeniu. Kolejna wojna wisiała już w powietrzu.

Król Prus, Wilhelm I, jeszcze tego samego roku wydał rozporządzenie o budowie pomników na polach bitewnych (Düppel, Arnkiel), oraz w Berlinie. Wszystkimi miał zająć się nadworny architekt, Heinrich Strack.

Triumf za triumfem

W międzyczasie po krótkiej kampanii wojennej w 1866 roku Prusom udało się odebrać Austrii Holsztyn. Najważniejszym triumfem jednak w dotychczasowej historii państwa była wygrana z Francją w 1871 r. Prusy stały się potęgą na arenie międzynarodowej, wiodły prym wśród państw niemieckojęzycznych i ostatecznie król Prus, Wilhelm I, został cesarzem Rzeszy Niemieckiej. A Berlin awansował na stolicę cesarstwa.

To wszystko wymagało odpowiedniej oprawy i będąca w budowie Kolumna Zwycięstwa miała być jednym z jej elementów.

Kolumna Zwycięstwa przed gmachem Reichstagu

Oryginalnie Kolumna Zwycięstwa stała na Placu Królewskim (Königsplatz), obecnie Placem Republiki (Platz der Republik) przed Pałacem Raczyńskich. Jej budowę ukończono w 1873 r. (150 lat w 2023 r.). Była niższa, gdyż jej trzon składał się jedynie z trzech członów. Każdy dla upamiętnienia zwycięskiej wojny z drugiej połowy XIX wieku. Razem z figurą bogini zwycięstwa, Wiktorią, miała 60,5 metra wysokości.

Jej uroczyste otwarcie nastąpiło 2 września 1873 roku, to jest w trzecią rocznicę bitwy pod Sedanem. Była to rozstrzygające bitwa w wojnie prusko-francuskiej 1870-1871. W przyszłości kolejne pomniki upamiętniające ofiary wojny, zwycięstwo lub samego cesarza Wilhelma I będą odsłaniane właśnie tego dnia (patrz Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma).

Tuż przed śmiercią kanclerza Otto von Bismarcka, Rheinhold Begas, wybitny przedstawiciel Berlińskiej Szkoły Rzeźby, rozpoczął prace nad jego pomnikiem. Monumentalny posąg stanął między Kolumną a Reichstagiem (który w międzyczasie powstał w miejscu wyburzonego Pałacu Raczyńskich). Później doszły jeszcze figury dwóch feldmarszałków Albrechta von Roon oraz Helmutha Karla Bernharda von Moltke.

Wycieczka w przeszłość

Obok i poniżej są trzy zdjęcia z albumu młodej dziewczyny, która w 1927 roku udała się na wycieczkę do Berlina. Musiała pochodzić z zamożnej rodziny, gdyż do stolicy przyleciała samolotem, lądując na lotnisku Tempelhof. Choć oryginalne zdjęcia są dość ciemne, starałam się przez obróbkę wyciągnąć z nich co nieco.

Fotografia obok przedstawia Kolumnę Zwycięstwa od strony Bramy Brandenburskiej. Tak jak i dzisiaj można było przeciąć w prostej linii park Tiergarten. Aleja ta powstała specjalnie w 1873 r. i nazwano ją Friedensallee (Aleja Pokoju). A to z kolei od Bramy Brandenburskiej, którą wówczas nazywano również Friedenstor (Brama Pokoju).

Ową aleję dobrze widać na kolejnym zdjęciu, które przedstawia widok z Kolumny Zwycięstwa. Po lewej mamy ucięty gmach Reichstagu, przed nim pomnik Bismarcka, a po prawej park Tiergarten i Bramę Brandenburską. W głębi dwie wieże z kopułami to Katedra Francuska i Niemiecka przy Gendarmenmarkt.

Kolejne zdjęcie to dość niecodzienna perspektywa. Zrobione zostało z pociągu lub S-Bahnu w pobliżu Lehrter Bahnhof (dzisiaj Hauptbahnhof) z mostu ponad Humboldthafen. Po lewej widać wystającą ponad budynkami kopułę gmachu Reichstagu, a na wprost Kolumnę Zwycięstwa. Zabudowania to dzielnica Alsen z ambasadami.

Przeniesienie Kolumny w 1938/39 roku

Kolumna Zwycięstwa stała przed Reichstagiem do 1938 roku. Została przeniesiona w nowe (obecne) miejsce, gdyż przeszkadzała w planach rozbudowy Berlina przygotowanych przez Alberta Speera.  Na osi północ-południe miała powstać monumentalna Wielka Hala z kopułą o wysokości 320 metrów. Przed nią plac, jednak bez żadnych ozdobników pośrodku.

Nowe miejsce wyznaczono pośrodku ronda Großer Stern, którego średnicę poszerzono z dotychczasowych 80 metrów do 200. Na początku lat 40. XX wieku na jego obrzeżach wzniesiono cztery pawilony wejściowe (przykład architektury III Rzeszy), przez które tunelami można było dotrzeć na wyspę. Tak jest i dzisiaj.

Przy tej okazji kolumnę podwyższono do obecnych 67 metrów, dodając jej czwarty człon. Ponieważ trzy niższe symbolizowały zwycięskie wojny w XIX wieku, utarła się anegdota, że Albert Speer chciał niejako oznaczyć kolejną (w domyśle wygraną) wojnę, która rozpoczęła się we wrześniu 1939 roku. W rzeczywistości kolumnę dopasowano optycznie do otoczenia, wynosząc ją ponad drzewa w parku Tiergarten. Powiększono również cokół. Razem z pomnikami Bismarcka i obu generałów miała stanowić część Forum II Rzeszy przy osi wschód-zachód.

Polska flaga na szczycie

Kolumna Zwycięstwa nie została bardzo zniszczona podczas bombardowań w czasie wojny. Była przykryta siatką maskującą i z całą pewnością stanowiła w ostatnich dniach działań wojennych punkt orientacyjny dla radzieckich wojsk. Być może dlatego nie padła ofiarą celowego ataku, choć ślady po kulach na cokole i kolumnach można zobaczyć do dzisiaj. Również lufy armatnie czy brązowe reliefy uchowały się przed przetopieniem na cele wojenne.

2 maja 1945 roku na szczycie Kolumny pojawiła się biało-czerwona flaga. Zawiesili ją tam żołnierze z 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Wcześniej polska flaga pojawiła się również na budynku Królewskiej Technicznej Szkoły Wyższej (dzisiejszy Uniwersytet Techniczny). Polscy żołnierze uczestniczyli w natarciu na centrum miasta od północno-zachodniej strony, to jest dzielnicy Spandau. Jeśli kojarzysz serial „Czterej pancerni i pies”, to przedostatni odcinek tej serii nosi tytuł „S Tiergarten”, czyli tak jak pobliska stacja kolejki miejskiej od zachodniej strony.

Z archiwalnych zdjęć pod Kolumną, umieszczonych w książce „Berlińska Viktoria” Edwarda Kmiecika widać, że relief z cokołu od południowej strony jest zdemontowany. Przedstawiał on sceny z wojny prusko-austriackiej z 1866 r. Widać również fragment reliefu od strony Bramy Brandenburskiej, przedstawiający triumfalny wjazd do Berlina po zwycięskiej wojnie prusko-francuskiej (o tym więcej dalej). Jeszcze w 1945 roku Francuzi zdemontowali pozostałe trzy reliefy i przez długi czas uchodziły one jako zaginione. Odnaleziono je w jednym z paryskich magazynów muzealnych i w 1987 r., na 750-lecie Berlina, odzyskano je na drodze dyplomatycznej. Jednak brakuje części fragmentów i co bardziej wystających elementów.

Powojenne zawirowania wokół Kolumny

Kolumna Zwycięstwa ocalała, ale co dalej? Jako pomnik gloryfikujący zwycięstwa wojenne, zwłaszcza to nad jednym z aliantów, czyli Francją, kwalifikowałaby się do wyburzenia. I tego też Francuzi zażądali. Jednak Kolumna znalazła się w sektorze brytyjskim, a wydane rozporządzenie dotyczyło usuwania tematycznych pomników czy tablic odsłoniętych po 1914 roku. Francuzi zatem przekornie zawiesili swoją flagę na jej szczycie.

Kolumna Zwycięstwa i jak ją podejść…

Tyle historii, a teraz praktyczne informacje dla tych, którzy chcą wejść na górę. To zadziwiające, ale Kolumna Zwycięstwa nie ma własnej strony internetowej. Pod domeną www.siegesaeule.de znajdziesz internetowe wydanie magazynu Siegesäule. Jest to pismo skierowane  do środowisk LGBT, a wydawane w papierowej wersji od 1984 roku.

Dojazd

Kolumna Zwycięstwa znajduje się pośrodku parku Tiergarten na rondzie Großer Stern. Najbliższa stacja metra to Hansaplatz (U9), a kolejki miejskiej to wspomniany Tiergarten (S3, S5, S7, S9). Od obu trzeba jeszcze przejść kawałek pieszo, odpowiednio 550 metrów i prawie kilometr. Jeśli komuś zależy na czasie, nie polecam. Nie polecam również spaceru od Bramy Brandenburskiej, bo to z kolei dobre 2 kilometry marszu wzdłuż ruchliwej ulicy.

Jeśli jednak park Tiergarten jest Twoim celem na kilkugodzinną, żeby nie napisać jednodniową wycieczkę, to jak najbardziej. Można sobie wtedy przejść zieleniec wszerz i wzdłuż i obejrzeć wiele ukrytych w nim ciekawostek. Jeśli ktoś zażyczy sobie opisu takiej trasy w komentarzu, zaraz zabiorę się do roboty.

Pod Kolumnę Zwycięstwa najlepiej dotrzeć autobusem. Kursują tu linie nr 100, 106 i 187, a przystanek to Großer Stern. Ale uwaga, zarówno na mapie Google, jak i BVG, który korzysta z OpenStreetMap przystanki są źle oznaczone. Ten dla 100 i 187 znajduje się przy Spreeweg u jej wylotu, a dla 106 przy Altonauer Str.

Samej Kolumny oczywiście nie sposób nie zauważyć. Jest pięknie wyeksponowana pośrodku ronda. Nie ma jednak naziemnego przejścia. By dotrzeć na wysepkę absolutnie nie polecam przebiegania przez ulicę. Do Kolumny można przejść tunelem, a wejścia znajdują się przy ulicy Straße des 17 Juni (czerwone kółka).

Tunele

Pawilony wejściowe i tunele powstały po przeniesieniu Kolumny na obecne miejsce. Dla zainteresowanych historią, przedstawiają one typową architekturę narodowosocjalistyczną – neoklasycyzm i szare, granitowe bloki. Nie ma znaczenia, które wejście wybierzesz. W tunelach możesz zobaczyć kamienne tablice. Były one wcześniej wstawione w cokole pomnika w miejscu usuniętych reliefów. Jest także elektroniczna animacja, której ekran reaguje na ruch przechodzących – chwila zabawy dla małych i dużych. No i są schody. Dużo schodów.

Przy północno-zachodnim pawilonie znajduje się Café Viktoria. Niekoniecznie polecałabym ją na chwilę przerwy w tym miejscu, bo trochę drogo, mały wybór i mimo wszystko zarządzanie wciąż średnie. Są lepsze miejsca. Jeśli chciał(a)byś siąść w parku w kawiarni, to poszukaj na mapie Teehaus im Englischen Garten lub Café am Neuen See.

Wokół Kolumny Zwycięstwa

Jeśli jest ciepły i pogodny dzień, to zazwyczaj na schodach i tarasie wokół Kolumny siedzą ludzie. Zazwyczaj czekają na swoich bliskich i krewnych. Możesz obejść cokół dookoła i obejrzeć cztery reliefy. Zaczynając od wejścia z południowej strony, są tu przedstawione sceny z tzw. wojny niemieckiej w 1866 r. między Prusami i Austrią. Idąc w przeciwnym kierunku do wskazówek zegara po wschodniej stronie ukaże Ci się widok na Bramę Brandenburską, a na reliefach triumfalny wjazd do Berlina po wygranej wojnie z Francją w 1871 r. Pierwsza para koni i pierwszy plan to król pruski i od 1871 roku cesarz Niemiec, Wilhelm I, obok jego syn i późniejszy cesarz Fryderyk III. Za nimi na koniu na pierwszym planie Otto von Bismarck, a z tyłu generałowie.

Jeśli jest własnie wrzesień i zbliża się weekend z berlińskim maratonem to prawdopodobnie widać to na trawniku pod Kolumną po wielkich napisach. Start i meta znajdują się w pobliżu Bramy Brandenburskiej, ale z widokiem na Kolumnę, wokół której biegnie trasa.

Idąc dalej na lewo, mamy relief przedstawiający sceny z wojny prusko-francuskiej z 1871 r., a naprzeciwko samego Bismarcka w towarzystwie dwóch generałów. W tzw. okresie grynderskim (lub inaczej Gründerzeit, czyli po powstaniu II Rzeszy w 1871 r. do 1914 r.) w Prusach panowała wręcz mania na narodowościowe pomniki przypominające dawne wielkie bitwy i wodzów, do tego wszędzie pomniki Bismarcka oraz… wieże (Bismarckturm). W niemal każdej miejscowości, która nie mogła sobie pozwolić na wielki pomnik, stawiano małe obeliski z żelaznym krzyżem upamiętniające ofiary wojny – żołnierzy, którzy wyruszyli na nią z pobliskich okolic. Później dostawiano kolejne tablice po 1918 i czasem po 1945 roku. Podróżując po północnych Niemczech natkniesz się na te pomniki w wielu miejscach.

Ostatni relief to sceny z pierwszej wojny, którą prowadziły Prusy i Austria z Danią o Szlezwik i Holsztyn w 1866 r.

Armaty i girlandy

Zanim wejdziesz do środka, zerknij jeszcze na trzon kolumny i ozdoby w wyżłobieniach. Patrząc od dołu znajdują się tu lufy zdobycznych armat z wojen: prusko-duńskiej, prusko-austriackiej i na trzecim poziomie prusko-francuskiej. Wszystkich razem jest 60. Trzon dodany w XX wieku ozdobiony jest girlandami z laurów.

Wejście na górę

Nie ma windy! Teraz musisz zdecydować, czy podejmiesz trud wspięcia się po 285 stopniach, by zobaczyć panoramę Berlina czy pozostaniesz jednak na dole. Bo windy nie ma.

Wejście znajduje się od południowej strony. W kasie poza biletami możesz nabyć pocztówki i pamiątki. Za bramką zaczyna się część wystawowa – głównie zdjęcia, tablice z informacjami i makiety. Jeśli nie goni Cię czas lub nie spieszysz się na zachód słońca, nie pomijaj biegiem tej części. Wystawa co prawda prosi się o modernizację, ale widać nie jest to priorytet.

Wystawa

Ciekawe jest zdjęcie tłumów pod Kolumną z czasów, kiedy odbywały się tu jeszcze Parady Miłości (Love Parade). Historię Kolumny, liczby i symbolikę przedstawiłam w tym poście, możesz zatem rzucić okiem na detale, jeśli Cię interesują.

W witrynach znajdziesz makiety m.in. gmachu Reichstagu przed drugą wojną światową (popatrz na kopułę) oraz Bramy Brandenburskiej.

Ciekawostką, moim zdaniem, jest tzw. Trasa Pomników (Straße der Monumente). To inicjatywa miejskiego muzeum w Lipsku z 2008 roku, kiedy to wytypowano siedem pomników i miejsc znaczących dla narodowej pamięci historycznej ostatnich 200 lat. Wspólne przedsięwzięcia mają pomóc w marketingu i promocji wydarzeń. A ja właśnie się zorientowałam, że do pełnej kolekcji odwiedzonych miejsc brakuje mi już tylko Pomnika Arminiusza Hermanna w Detmold. Tutaj znajdziesz więcej informacji na ten temat (niem.). 

W kolejnym pomieszczeniu są makiety i zdjęcia „landmarków” (charakterystycznych, unikalnych budowli) w innych krajach.

Hala kolumnowa

Teraz możesz ruszyć w stronę schodów. Na początku są one dość szerokie, bo wciąż znajdujesz się w cokole pomnika. Pierwszą przerwę można zrobić już po chwili. Oto otwarta hala kolumnowa, a w niej całkiem spora mozaika ze szklanych elementów. Przedstawia one różne postacie i sceny bitewne, ale ogólny przekaz jest życzeniem cesarza Wilhelma I o ukazaniu drogi ku zjednoczeniu Rzeszy.

Jeśli temat Cię nie za bardzo interesuje, to poszukaj chociaż personifikacji Germanii. Znajdziesz ją zaraz nad drzwiami jako kobietę w zbroi z czarnym orłem, która właśnie chwyta za broń. Na wprost niej ubrany antycznie Napoleon, wspierany przez Mariannę z trójkolorową flagą (alegoryczna figura Francji). W dalszej części mozaiki Germania (lub Borussia, jak twierdzą niektórzy) stoi przed tronem, wsparta na mieczu i przyjmuje od bawarskich posłańców koronę cesarską. Po lewej stronie widać następcę tronu, Fryderyka, Otto von Bismarcka i generałów. Gdzie podział się cesarz Wilhelm I w tym wszystkim? Otóż nie chciał on być przedstawiany na tronie, jako cesarz Niemiec. Zastąpiła go więc zwycięska Germania.

Schodami na górę

Teraz to już tylko schodami na górę. Część z nich już pokonałe(a)ś, wszystkich razem jest 285. Czasem rzucałam hasło dzieciom, by to sprawdziły. Po drodze na górę są miejsca z małymi ławkami na odpoczynek. Przed renowacją w 2010 roku na ścianach było wiele wspominek i wyznań miłości. Potem przez jakis czas było czysto. Jak jest teraz? Nie wiem. To zadziwiające, że w 2006 roku, z dziesiątek wielojęzycznych napisów, sfotografowałam właśnie te po koreańsku.*

Muszę Cię jeszcze przed czymś ostrzec. Jeśli nie uprawiasz regularnie aktywności fizycznej, to schodząc na dół możesz poczuć ten spacer w mięśniach. Dokładnie tymi nad kolanami. Dlatego nie szarżuj za bardzo.

*Koreą zaczęłam się interesować w 2012 roku, a w 2020 przeprowadziłam się do tego kraju

Złota Elsa czy bogini zwycięstwa

Punkt widokowy powierzchniowo jest niewielki. Jeśli jest dużo ludzi, do widoków trzeba się przeciskać. W dodatku, jak to powinno być na takiej wysokości, punkt jest ogrodzony, więc aparat czy komórkę trzeba ustawiać między prętami. Ale o tym za chwilę. Zajmijmy się teraz „highlightem” całego zabytku, czyli panią, pod której stopami właśnie się znalazłe(a)ś.

Po pierwsze, ten posąg nie jest ze złota. Jest pozłacany, podobnie jak ozdoby trzonu kolumny i przy renowacji w 2010-11 roku zużyto na całość około kilogram złota. Wcześniej można było dojrzeć płatki, jakimi pokrywa się figurę.

Rzeźbiarzem jest Friedrich Drake (1805-1882). Figura przedstawia rzymską boginię zwycięstwa, Wiktorię. W mitologii czy to rzymskiej czy greckiej przedstawiano ją jako uskrzydloną postać w powiewnej lekkiej sukni lub zbroi. W berlińskiej wersji Wiktoria ma pruski hełm z orłem, do tego pas (też z orłem). W jednej dłoni trzyma wieniec z liści laurowych, a w drugiej lancę z Żelaznym Krzyżem, militarnym odznaczeniem Prus ustanowionym w 1813 roku. Rysy twarzy ma podobno po księżniczce koronnej Prus, Wiktorii, córce królowej Anglii Wiktorii I, żonie następcy tronu, Fryderyka.

Pani mierzy sobie 8,3 metra i jest dość przyciężkawa, bo waży aż 35 ton.

Berlińczycy nazywają ją też „Złotą Elsą” (Goldelse) lub po prostu „aniołem”. Jeśli chodzi o pierwszą nazwę, to w 1866 roku w familijnym magazynie „Gartenlaube” była publikowana w odcinkach powieść, o tytule „Goldelse” autorstwa E. Marlitt. Zyskała ona niezwykłą popularność, a przydomek pasował do figury na nowo powstałej Kolumnie.

I wreszcie widoki!

Ok., jak przedstawia się Kolumna Zwycięstwa na tle innych punktów, jesli chodzi o widoki? Dobre zestawienie podaję w moich czterech! postach o tym, gdzie najlepiej spojrzeć na Berlin z góry.

Kolumna Zwyciestwa leży pośrodku parku Tiergarten, więc zabudowania, a tym samym charakterystyczne punkty, są nieco oddalone. Ciekawie widać oś wschód-zachód, czyli Ulicę 17 Czerwca. To jedyne miejsce z góry, gdzie z dobrym przybliżeniem chwycimy Bramę Brandenburską dokładnie na wprost. A tak to możemy rozpoznać m.in. gmach Reichstagu ze szklaną kopułą, wieżowce na Placu Poczdamskim oraz przy dworcu Zoologischer Garten i oczywiście Wieżę Telewizyjną.

Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule)

Tematyka: architektura, historia, poloniki, Prusy, Hohenzollern
Adres: Großer Stern 1, 10557 Berlin
Godziny otwarcia: pn.-pt. 9.30-18.30, sb-nd. 9.30-19.00 (IV-X), codz. 9.30-17.30 (XI-III), 24.12 zamknięte
Bilety wstępu: 4€ (3€), do 5 lat bezpłatnie

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Do godziny.
Zakup biletu: Bilety kupuje się w kasie, wejście jest w cokole od południowej strony.
Toalety: W obiekcie nie ma toalet, można sprawdzić z tyłu pawilonu położonego „na rogu” Straße des 17. Juni i Hofjägerallee.
Gastronomia, sklepy: na terenie obiektu nie ma kawiarni czy restauracji, w kasie jest możliwość zakupu pamiątek.
Fotografowanie: można fotografować.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp ulgowy przysługuje uczniom i studentom poniżej 27 roku życia z wazną legitymacją szkolną lub studencką

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Tiergarten) + 15 minut pieszo
U-Bahn: U9 (Hansaplatz) + 10 minut pieszo
Autobus: 100, 106, 187 (Großer Stern)

Zobacz położenie Kolumny Zwycięstwa na mapie Google

Źródła:
Edward Kmiecik, Berlińska Wiktoria, Wydawnictwo „Ruch”, Warszawa 1972

Linia 100 w Berlinie

W 2025 roku minie 200 lat, odkąd ruszyła pierwsza regularna linia „autobusowa” w Berlinie. Było to co prawda poza murami ówczesnego miasta, a pasażerów zapraszano do wozów przykrytych plandeką, ale od czegoś przecież należało zacząć. Dzisiaj berlińska sieć połączeń autobusowych jest największa w krajach niemieckojęzycznych i liczy sobie około 200 linii, a liczba rocznie obsługiwanych pasażerów idzie w setki milionów. Linia 100 w Berlinie należy do tych najpopularniejszych.

Są trzy linie autobusowe w śródmieściu, stworzone z myślą o turystach. Łatwe do zapamiętania numery: 100, 200 i 300, oraz trasy łączące największe atrakcje miasta nie zostały wybrane przypadkowo. W Berlinie nie ma jednego centrum lub placu, który skupiałby większość zabytków i atrakcji. Nie ma też miejsca, w którym koncentrowałby się ruch turystyczny. Można za to mówić o rozległym śródmieściu, rozciągniętym pomiędzy Placem Aleksandra a okolicą dworca Zoologischer Garten (ok. 6 km).

Dlaczego linia 100 w Berlinie jest tak popularna?

Historia, zwłaszcza ta najnowsza, odcisnęła niezatarte piętno na charakterze miasta. Ślady po murze, dzielącym Berlin przez prawie 30 lat do dzisiaj kształtują główne szlaki turystyczne stolicy Niemiec. Dodając do tego socjalistyczną zabudowę Alexanderplatz, średniowieczne kościoły tuż obok, wspaniałe, historyczne budowle przy Unter den Linden (Aleja pod Lipami), majestatyczną Bramę Brandenburską, park miejski Tiergarten czy w końcu nowoczesną zabudowę w centrum byłego sektora zachodniego, turysta mający niewiele czasu na zwiedzanie staje przed dylematem: co wybrać? Co zobaczyć najpierw? Jak to poukładać, żeby zobaczyć to, co najważniejsze bez zbędnego krążenia i marnowania czasu? Odpowiedź na te pytania jest prosta: skorzystać z linii autobusowej nr 100.

Zanim wsiądziesz do autobusu

Przebieg trasy wyznaczono zaraz po zjednoczeniu Niemiec, kiedy w Berlinie przywracano wspólny ruch komunikacyjny. Nazywano ją nawet „czerwoną linią”, gdyż łączyła ona centrum Berlina Zachodniego z dzielnicami Berlina Wschodniego. Jej popularność sprawiła, że w krótkim czasie stała się magnesem turystycznym.

Tak oto Berlin zyskał coś w rodzaju linii turystycznej (typu City Sightseeing Tour), tyle, że dostępnej w ofercie komunikacji miejskiej. W księgarniach można czasem nabyć mapy z opisem tej trasy. W 2008 roku został również nagrany audio-przewodnik „Mitten durch Berlin. Mit dem Bus 100 vom Zoo zum Alex”, w którym o poszczególnych atrakcjach wypowiadają się związani z nimi ludzie polityki, kultury i gospodarki. Jest on już jednak nieco zdezaktualizowany.

Trasę obsługiwały niegdyś głównie autobusy piętrowe, ale odkąd na Unter den Linden (Alei pod Lipami) wprowadzano limit tonażu (2021/2022), zostały one niestety z tej linii wycofane. Wielka szkoda. Powodem jest pewien wyłączony z użytku tunel pod ulicą (na wysokości Nowego Odwachu) i niebezpieczeństwo związane z jego nadmiernym obciążeniem.

Gdzie zacząć?

Korzystając z oferty, zwiedzanie można rozpocząć przy Placu Aleksandra (Alexanderplatz) po wschodniej stronie miasta lub też w okolicy Ogrodu Zoologiczngo (Zoologischer Garten) położonym w zachodniej dzielnicy, Charlottenburg. Przejazd trwa około 30 minut (bez wysiadania). Oczywiście, nie ma problemu, by wsiadać i wysiadać na którymkolwiek przystanku pośrednim, jeśli tak akurat Ci pasuje.

Autobusy kursują pomiędzy 6 rano (w weekendy 7) a północą. Średnia częstotliwość w ciągu dnia to 15 minut (poniedziałek-piątek) lub 10 minut (weekendy i święta). Wczesnym rankiem i wieczorem jest to 20 minut.

Bilety

Zanim wsiądziesz do autobusu należy oczywiście zaopatrzyć się w bilet. Jeśli nie masz rabatowych kart miejskich (uprawniających do przejazdów środkami komunikacji miejskiej oraz dających zniżki do wybranych obiektów), polecam nabyć bilet 24-godzinny (10,6 €). Bilety można kupić u kierowcy (tylko bezgotówkowo), w automatach na stacjach metra (U-Bahn) i kolejki miejskiej (S-Bahn) (obsługa w języku polskim) oraz w punktach oznaczonych żółtą naklejką z symbolem BVG. Można również nabyć bilet jednorazowy (3,8 €) – ważny 2 godziny. Jazda z tym biletem może odbywać się wówczas w jednym kierunku (bez powrotów i okrężnej drogi). Więcej o tym, który bilet komunikacji miejskiej wybrać, będąc w Berlinie.

Linia 100 w Berlinie. Przebieg trasy

Dobrze, pora pokrótce opisać trasę. Wybrałam kierunek ze wschodu na zachód, to jest od Placu Aleksandra do dworca Zoologischer Garten. Pamiętaj, że im więcej kaw na moim biurku w Korei, tym bardziej rozbudowane będą wpisy z dodatkowymi materiałami, planami, audio-przewodnikami, itp. Aha, w autobusie, jeśli nie możesz się zdecydować, usiądź po prawej stronie.

– Biurko w Korei? – No… (więcej tutaj)

1. S+U Alexanderplatz/Memhardstr.

Warto udać się na pierwszy przystanek, jeśli zależy nam na dobrym miejscu, n.p przy oknie. Większość ludzi dosiada się bowiem na dwóch kolejnych przystankach. W pobliżu znajduje się ⮕ Plac Aleksandra (Alexanderplatz). Przedwojenne biurowce, enerdowskie wieżowce i fontanny sąsiadują z wielkimi domami towarowymi, z fasadami stylizowanymi na late międzywojenne (Galeria, Alexa). Nieopodal znajduje się ulubione miejsce spotkań ⮕ Zegar Czasu na Świecie (Weltzeituhr) oraz Fontanna Przyjaźni Narodów (Brunnen der Völkerfreundschaft) z kolorowymi mozaikami. Obecnie obrzeża placu są nieco rozkopane, buduje się sporo wzwyż.

W pobliżu największą uwagę przyciąga jednak ⮕ wieża telewizyjna (Fernsehturm) o wysokości 368 metrów. To najwyższa budowla w Niemczech, a w Unii Europejskiej wyprzedza ją tylko o pół metra wieża telewizyjna w Rydze. By na nią wjechać bez kolejek i długiego czasu oczekiwania najlepiej zarezerwować bilety przez internet lub zjawić się tuż przed otwarciem kas. Taras widokowy znajduje się na poziomie 203 metrów. Do restauracji z obrotową platformą wejdziemy po schodach cztery metry wyżej (polecana rezerwacja miejsc) (restauracja zamknięta od listopada 2024 do przypuszczalnie Wielkanocy 2025 roku z powodu remontu).

2. Spandauer Str./Marienkirche

⮕ Czerwony Ratusz (Rotes Rathaus) od zjednoczenia Niemiec jest siedzibą władz dla całego miasta. Kościół Mariacki (Marienkirche) stanowi przykład XV-wiecznego niemieckiego gotyku. Wnętrza kryją między innymi imponujące średniowieczne malowidło ścienne o długości ponad 22 metrów „Taniec Śmierci” (Totentanz). Z przystanku przy Spandauer Straße można również dotrzeć do Dzielnicy Św. Mikołaja (Nikolaiviertel, odbudowana średniowieczna starówka z najstarszym kościołem Berlina) oraz do Hackesche Höfe (zespół budowli i dziedzińców w secesyjnym stylu – z galeriami i butikami).

3. U Museumsinsel

Odcinek od ⮕ Lustgarten do kolejnego przystanku przy Staatsoper zdecydowanie polecam pokonać na piechotę. Po drodze i w okolicy do obejrzenia lub zwiedzenia: Muzeum NRD (DDR Museum), ⮕ Katedra Berlińska (Berliner Dom), Wyspa Muzeów (⮕ Pergamon (aktualnie zamknięte), ⮕ Muzeum Egipskie z popiersiem Nefretete, Muzeum Bodego (kolekcja monet i rzeźba europejska), Stara Galeria Narodowa, ⮕ Stare Muzeum), ⮕ Forum Humboldtów, czyli zrekonstruowany pałac miejski, ⮕ Zbrojownia (Zeughaus), w którym mieści się ⮕ Niemieckie Muzeum Historyczne, a także położone obok Nowy Odwach, Pałac Następców Tronu i Pałac Księżniczek.

4. Staatsoper

Początek słynnej Alei Pod Lipami (Unter den Linden) zwraca uwagę swoją historyczną zabudową. Chodzi tutaj głównie o Bebelplatz, pośrodku którego stoi Opera Państwowa (Staatsoper), za nią katolicka świątynia ⮕ Katedra Św. Jadwigi, a naprzeciwko Stara Biblioteka i ⮕ Stary Pałac. Po drugiej stronie ulicy widoczny jest Uniwersytet Humboldtów. Większość budowli powstała za czasów Fryderyka Wielkiego, którego pomnik stoi pomiędzy lipami. Pośrodku placu znajduje się szklana tafla z podziemną „pustą biblioteką” upamiętniająca propagandową akcję palenia książek przez nazistów w 1933 roku.

5. U Unter den Linden

Rzut oka na najsłynniejsze skrzyżowanie Berlina z lat międzywojennych, ⮕ Unter den Linden i ⮕ Friedrichstraße. Na każdym rogu znajdowała się niegdyś modna restauracja, kawiarnia lub ekskluzywny hotel. Współczesna zabudowa nie robi już takiego wrażenia. Podobnie jak i cała zachodnia część Alei pod Lipami przy której wciąż stoją brzydkie biurowce z lat 60. i 70. ubiegłego wieku. Z tego przystanku można też w stosunkowo krótkim czasie dotrzeć na Gendarmenmarkt, nie bez powodu określany jako najpiękniejszy plac Berlina (świeżo po remoncie nawierzchni). W barokowych budowlach, ⮕ Katedrze Francuskiej i Niemieckiej są dzisiaj muzea i wystawy. A pomiędzy nimi można zobaczyć klasycystyczny Dom Koncertowy.

6. S+U Brandenburger Tor

Odcinek pomiędzy tym przystankiem a Reichstagiem to zdecydowanie kolejny etap polecany na spacer, nawet jeśli byłaby to jedyna przechadzka podczas pobytu w Berlinie. Nie można przecież przegapić okazji sfotografowania się na tle ⮕ Bramy Brandenburskiej (Brandenburger Tor). Stąd w kilkanaście minut można osiągnąć Plac Poczdamski (Potsdamer Platz), którego nowoczesną zabudowę widać w oddali. Po drodze mija się udostępniony do zwiedzania w 2005 roku Pomnik Pomordowanych Żydów w Europie (Denkmal für die ermordeten Juden Europas).

7. Reichstag/Bundestag

Pomiędzy Bramą Brandenburską a gmachem Reichstagu przebiegała kiedyś granica dzieląca Berlin na sektory. Od 1961 roku stał tutaj mur, którego próby przekroczenia groziły śmiercią. Białe krzyże na ogrodzeniu upamiętniają zastrzelone osoby, próbujące przedostać się w tym rejonie na zachodnią stronę. Przebieg muru wyznacza dzisiaj podwójna brukowana linia na ulicy. ⮕ Reichstag jest siedzibą Bundestagu (niemieckiego parlamentu). Zaprojektowana na dachu budynku szklana kopuła ze spiralnymi podestami jest jedną z największych atrakcji miasta. Można stamtąd podziwiać panoramę Berlina.

8. Platz der Republik

W oddali zobaczyć można siedzibę kanclerza Niemiec (Kanzleramt) oraz udostępniony w 2006 roku główny dworzec kolejowy Berlina (Berlin Hauptbahnhof). Po drodze do następnego przystanku warto zwrócić uwagę na wysoką wieżę z ciemnego granitu. Wzniesiona w 1987 roku była prezentem od Amerykanów na 750-lecie miasta. Na szczycie znajduje się największy w Europie carillon, instrument muzyczny złożony z 68 dzwonów. Codziennie o 12 i 18 rozbrzmiewa nastawiona automatycznie muzyka, natomiast w każdą letnią niedzielę o 15 odgrywany jest krótki koncert.

9. Haus der Kulturen der Welt

Przy takim natłoku atrakcji na trasie tę halę można pominąć i obejrzeć jedynie z okien autobusu. Zbudowana w 1957 roku podczas Międzynarodowej Wystawy Budowlanej, przez laty służyła jako hala kongresowa. Słuszną uwagę zwraca oryginalna konstrukcja dachu, dzięki której obiekt dostał przydomek „ciężarnej ostrygi”. Po koniecznych pracach, gdy w 1980 roku zawalił się dach hali i modernizacji, obiekt ponownie otwarto w 1987 roku jako centrum wystawowe dla artystów, głównie spoza Europy. Z tej okazji przed budynkiem pojawiła się ośmiotonowa rzeźba autorstwa Henrego Moora, „Large Divided Oval: Butterfly”.

10. Schloss Bellevue

Pałac Bellevue ze swoją jasną, odremontowaną fasadą, pięknie prezentuje się w słoneczne dni. Został wzniesiony w drugiej połowie XVIII wieku dla młodszego brata króla pruskiego, Ferdynanda Pruskiego. Przez pewien czas znajdowała się tutaj galeria sztuki niemieckiej, założona przez króla Fryderyka Wilhelma IV, który kolekcjonował między innymi dzieła niemieckich romantyków. Obecnie znajduje się tutaj siedziba prezydenta Niemiec. W latach 2004-2010 stanowisko to piastował Horst Köhler. Po jego rezygnacji urząd objął Christian Wulff, zastąpiony w 2012 roku przez Joachima Gaucka. Obecnie prezydentem Niemiec jest Frank-Walter Steinmeier (od 2017).

11. Großer Stern

Jeśli nie udało Ci się podziwianie widoków z dachu Reichstagu, to ⮕ Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule) może być dobrą alternatywą. Pomnik postawiony został na cześć zwycięskich wojen, prowadzonych przez Prusy w latach 1863-71. Podobne, choć skromniejsze wieże wznoszono wówczas w całym kraju. W 1945 roku przy zdobywaniu miasta zawisła na niej biało-czerwona flaga. Na szczyt kolumny prowadzi 285 stopni. Platforma widokowa jest tuż pod stopami bogini zwycięstwa, pozłacanej figury, nazywanej przez berlińczyków „aniołkiem” lub „złotą Elzą”.

12. Nord. Botschaften/Adenauer StiFtG

Punkt wyjściowy do spacerów w południowym parku Tiergarten (ogród różany, stawy, posągi pary królewskiej Fryderyka Wilhelma III i Luizy). Obok, jedna z kilku dzielnic dyplomatycznych, gdzie obejrzeć można wiele ambasad. Kilka z nich wzniesiono jeszcze przed drugą wojną światową, głównie dla państw tworzących koalicję z hitlerowskimi Niemcami (m.in. Włochy, Japonia, Hiszpania). Pozostałe powstały już po zjednoczeniu państw niemieckich, w latach 90. ubiegłego wieku. Na skrzyżowaniu ulic, za wysokim, zielonym ogrodzeniem ze sterowanymi panelami, znajduje się kompleks państw skandynawskich.

13. Lützowplatz

Ten przystanek można przejechać, chyba że interesuje nas współczesna architektura lub wzornictwo szkoły Bauhaus. Na rogu widoczny jest szklany budynek, przypominający swoim kształtem wielki statek. To siedziba partii Uni Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU). Gmach nazwany jest imieniem Konrada Adenauera, pierwszego kanclerza RFN. Stąd niedaleko jest również do muzeum wzornictwa i archiwum szkoły Bauhaus (obecnie zamknięte z powodu remontu), w którym prezentowana jest twórczość takich sław jak Waltera Gropiusa, Wassily’a Kandinsky’ego czy László Moholy-Nagy.

14. Schillstr.

Wokół niemal same hotele, zatem i ten przystanek możesz przejechać. Chyba, że zainteresuje Cię aktualna wystawa lub wydarzenie w budynku stowarzyszenia Urania. Zostało ono założone w 1888 roku i miało na celu wyjaśnianie laikom procesów i zagadnień ze świata nauki w przystępny sposób. Członkowie stowarzyszenia i zaproszeni goście czynią to do dzisiaj. Największą imprezą w ciągu roku jest tak zwana Długa Noc Nauki (Lange Nacht der Wissenschaft) z bogatym programem adresowanym do dzieci. W ciągu roku przez gmach przewija się około 200 tysięcy osób.

15. Bayreuther Str.

Trasa linii dobiega już prawie końca. W tym miejscu należy wysiąść, jeśli chce się odwiedzić dom towarowy z największym działem spożywczym na kontynencie: ⮕ KaDeWe (Kaufhaus des Westens). Na 7 000 m² można wybierać spośród 1200 rodzajów wędlin i mięsa, 1300 rodzajów serów czy 100 gatunków ryb. Dom towarowy został otwarty w 1907 roku, a jego hasłem reklamowym przez lata było, że nie ma takiej rzeczy, której nie można by sprowadzić na życzenie klienta. Jeszcze w tym samym roku dzięki wizycie tajlandzkiego króla, Ramy V, nowa świątynia konsumpcji uzyskała pożądany rozgłos.

16. Breitscheidplatz

Najlepiej wysiąść już na tym przystanku i dokończyć trasę pieszo, przechodząc jeden przystanek. Na pierwszym miejscu polecam ⮕ Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma (Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche). Malowniczą ruinę pośrodku placu pozostawiono po drugiej wojnie światowej ku przestrodze przyszłym pokoleniom. Dzisiaj można zwiedzać halę pamięci oraz nową świątynię. Obok wznosi się biurowiec ze znakiem Mercedesa na dachu – Europa Center. W roku, w którym otworzono to centrum handlowe – 1965 – uchodziło za szczyt nowoczesności.

17. S+U Zoologischer Garten/Jebensstr.

Oczywiście nie należy zapominać o ogrodzie zoologicznym, położonym na skraju parku Tiergarten. Założony w 1844 roku jest najstarszym zwierzyńcem w Niemczech i jednym z najbogatszych na świecie, jeśli chodzi o różnorodność gatunków. Wizytę w ogrodzie zoologicznym można połączyć z odwiedzeniem przyległego ⮕ akwarium, w którym prezentowane są ryby, płazy, gady i insekty. Dworzec kolejowy Zoologischer Garten, czy stacja U-Bahn (linie U9 oraz U2) są dobrym punktem wypadowym, jeżeli chodzi o dalszą eksplorację miasta.

Linia 100 w Berlinie i co dalej?

Ok., dotarła/eś do końca trasy (no, można ewentualnie zjechać do zajezdni na Hertzallee, ale po co), i co dalej? W przygotowaniu są trasy linii 200 i 300, więc jeśli chcesz pozostać na bieżąco, to zapraszam do polubienia mojej strony Przewodnik po Berlinie na Weekend na Facebook’u.

Przebieg linii nr 100 na stronie BVG