Kościoły - Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy

Katedra Berlińska

Joanna Maria Czupryna — Sat, 27 May 2017 11:53:35 +0000

Uwaga: ponowne otwarcie krypty Hohenzollernów z nową wystawą zaplanowano na jesień 2024. Sama katedra i punkt widokowy na kopule są dostępne na bieżąco.

Katedra Berlińska. Świątynia godna cesarza

Uważam, że Katedrę powinno zobaczyć się wewnątrz. Jeśli nie przy pierwszej wizycie, to przy drugiej lub trzeciej na pewno. Mimo opłaty za wstęp, warto ująć ją na liście zwiedzania i odpowiednio zaplanować czas, by bez pośpiechu obejrzeć główny kościół, lożę dyplomatów czy kryptę Hohenzollernów. Oczywiście nie należy pomijać wspinaczki niezliczonymi schodami do Muzeum Katedralnego i na zewnątrz monumentalnej kopuły, by podziwiać widoki na Forum Humboldtów, Wyspę Muzeów i Aleję Pod Lipami.

Katedra Berlińska została wzniesiona w latach 1894-1905 wg projektu Carla Raschdorffa (1823-1914). Widoczna z daleka, potężna kopuła o średnicy 33 metrów stanowi jasne odniesienie do Bazyliki Św. Piotra w Rzymie czy Katedry Św. Pawła w Londynie. Raschdorff był katolikiem i chociaż nowa świątynia miała służyć protestanckiemu władcy, ten (Wilhelm II) miał życzenie, by gmach był reprezentacyjny i świadczący o potędze jego rodu.

Zmagania z nowym projektem

Już na początku XIX wieku król pruski Fryderyk Wilhelm III zauważył, że wzniesiona za czasów jego przodka, Fryderyka II, katedra przy Lustgarten przestaje wystarczać i potrzebna jest gruntowna przebudowa lub zupełnie nowy, większy gmach.

Dla jego następcy, Fryderyka Wilhelma IV oczywiste było, że stara katedra będzie stała tylko tyle, ile okaże się potrzebne, by ukończyć zaplanowaną przez niego, monumentalną bazylikę. Niestety i tych planów nie udało się zrealizować.

Nowy impuls wyszedł od kolejnego władcy, Wilhelma I (1797-1888), który po zwycięstwie Prus nad Cesarstwem Austriackim w 1866 roku miał okazję przyjrzeć się okazałej katedrze w Ratyzbonie. Polecił on rozpisać wolny i otwarty konkurs na projekt nowej świątyni (1867), co w Prusach było nowością. Mimo 51 zgłoszonych prac architektów z całej Europy, komisja nie zdecydowała się na żaden. Główne dyskusje toczyły się wokół planu budowli – centralnej czy podłużnej. W 1884 roku w ramach utrwalonego tradycją konkursu architektonicznego im. Karola Fryderyka Schinkla (tzw. Schinkel-Wettbewerb) architekci przygotowali nowe projekty. Wygrała wizja Carla Wilhelma Schleichera – świątyni na planie centralnym, z kopułą i czterema wieżyczkami.

Więcej z historii

Historia katedry w Berlinie

Historia nadwornego kościoła jest oczywiście znacznie starsza od obecnej katedry przy placu Lustgarten i ściśle powiązana z istniejącą przed drugą wojną światową pobliską rezydencją Hohenzollernów. W 1465 roku, poświęcona zaledwie 15 lat wcześniej kaplica zamkowa pod wezwaniem Św. Erazmusa została podniesiona do rangi kolegiaty. Wydaje się, że w porównaniu z monumentalnymi…

Model wcześniejszej katedry w muzeum © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Projekt Raschdorffa

Schleicher miał dobry pomysł, ale ostatecznie nie doszło do jego realizacji. Przełomowym momentem okazał się 1888 rok, tzw. „rok trzech cesarzy”, gdy po śmierci Wilhelma I rządy objął jego syn, Fryderyk III. Wskutek zaawansowanej choroby gardła zmarł jednak po 99 dniach.

Jego następca, Wilhelm II (1859-1941), zainteresował się planami Juliusa Carla Raschdorffa, profesora Wyższej Szkoły Technicznej w Charlottenburgu. Zakładały one wzniesienie trzech połączonych ze sobą kościołów z bezpośrednim przejściem do pałacu, a każdy z nich miał mieć kopułę na planie centralnym. Propozycja nie znalazła do końca uznania cesarza i Raschdorff pracował dalej. Trzy lata później Wilhelm II zatwierdził znacznie skromniejszy i zredukowany projekt, kończąc tym samym trwające dziesiątki lat dyskusje o budowie katedry.

Nowa Katedra

Kamień węgielny położono 17 czerwca 1894 roku. Cesarz był niecierpliwy i domagał się ukończenia budowy najpóźniej do 1900 roku. Udało się to dopiero pięć lat później. Nowa budowla w pełni odpowiadała gustom architektonicznym władcy, stanowiąc połączenie historycznych stylów, neobaroku i neorenesansu (niem. Historismus).

Kopuła, zwieńczona krzyżem i wiatrowskazem miała 114 metrów wysokości. Pod nią znajdował się główny kościół (Predigtkirche). Po południowej stronie została wzniesiona mniejsza świątynia, tzw. Kościół Chrztów i Ślubów (Tauf- und Traukirche) oraz pięknie zdobiona cesarska klatka schodowa (das Kaiserliche Treppenhaus). Od północy z kolei powstał kościół poświęcony pamięci Hohenzollernów (Denkmalskirche), z kryptą rozciągniętą również pod główną świątynią.

Wojna i odbudowa

Podczas drugiej wojny światowej katedra uległa znacznemu uszkodzeniu. W maju 1944 roku bomba zapalająca spowodowała zapadnięcie się kopuły do środka świątyni, tak, że zawalił się również sufit krypty. Pożar niemal całkowicie zniszczył wnętrza. W latach 50. ubiegłego wieku przeprowadzano niezbędne prace zabezpieczające, m.in. zakryto otwór w kopule. Jednak odbudowa i rekonstrukcja zewnętrznych fasad rozpoczęła się dopiero w 1975 roku.

Ze względu na ograniczone środki finansowe, jak i z powodów politycznych, dokonano przy tym znacznych uproszczeń. Kościół Pamięci, jako symbol monarchii, został całkowicie rozebrany, kopuły wieżyczek zredukowane w wysokości i formie, a główną kopułę z latarnią i krzyżem odtworzono w prostszej postaci. Nabożeństwa, które po wojnie odbywały się w krypcie, można było przenieść na początku lat 80-tych do Kościoła Chrztów i Ślubów, a w 1993 roku do głównej świątyni, kiedy zakończyły się niezbędne prace restauracyjne.

Katedra Berlińska widziana z tarasu Forum Humboldtów © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Katedra obecnie

Od tego czasu kościół służy członkom gminy ewangelickiej, odbywają się tutaj koncerty, przedstawienia o tematyce religijnej i sporadycznie uroczystości państwowe. Tak było np. w lutym 2006 roku, kiedy uhonorowano zmarłego byłego prezydenta Niemiec, Johannesa Rau (1931-2006), czy w marcu 2007 roku, kiedy odbyła się msza ekumeniczna z okazji 50-rocznicy podpisania Traktatów Rzymskich.

Co koniecznie trzeba zobaczyć w Katedrze Berlińskiej

Ołtarz w głównym kościele (Altar/Altarraum) – oczywiście zwiedzając świątynię, nie da się pominąć ołtarza. Zwłaszcza, że spora jego część nie została zniszczona i pochodzi jeszcze z poprzedniego kościoła. Wykonany z białego marmuru i onyksu ołtarz to dzieło Friedricha Augusta Stülera. Za nim znajdują się pozłacane figury dwunastu apostołów, które pierwotnie bez złoceń i wraz z trzema odlanymi w brązie furtami tworzyły wyszukane ogrodzenie oddzielające chór od wiernych. Figury wzorowane są na postaciach zdobiących grób św. Sebalda w Norymbergi. Aby tzw. Ściana Apostołów i ozdobne kandelabry wpasować do nowego otoczenia, umieszczono je na wysokich podstawach. Za nimi znajduje się mniejszy ołtarz z marmurową chrzcielnicą. Ponad ołtarzem uwagę zwracają trzy wielkie okna z malowidłami, przedstawiające narodziny, ukrzyżowanie i zmartwychwstanie Chrystusa. Jeszcze wyżej w trzech owalnych oknach są postacie aniołów, każdy z atrybutem dopasowanym do tematyki obrazu poniżej. Szklane malowidła powstały na podstawie obrazów malarza Antona von Werner (1843-1915), zatrudnionego swego czasu przez cesarza przy ozdabianiu świątyni.
Organy (Orgel) – znajdują się naprzeciwko ołtarza i składają z 7269 piszczałek, a pochodzą ze słynnego warsztatu Wilhelma Sauera we Frankfurcie nad Odrą (1905). Przez pewien czas były to największe organy katedralne w Niemczech, dopóki Sauer nie wykonał jeszcze większych dla Hali Stulecia we Wrocławiu (zainstalowane w 1913 roku, ponad 16 tysięcy piszczałek). Część z nich znajduje się obecnie we wrocławskiej katedrze. Frankfurcka firma W. Sauer Orgelbau, założona w 1857 roku, funkcjonuje do dzisiaj.
Reprezentacyjne sarkofagi pruskich władców – w głównym kościele znajdują się niezwykle ozdobne sarkofagi brandenburskich i pruskich władców. Na lewo od głównego ołtarza można zobaczyć najstarszy grobowiec, wykonany dla elektora Jana Cicero (1455-1499) w 1530 roku przez Hana Vischera z Norymbergi (tworzącego również dla Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu i Kościoła Mariackiego w Krakowie). Cicero był pierwszym z panujących Hohenzollernów, który został pochowany w Brandenburgii ( wówczas w klasztorze Lehnin). Do berlińskiej katedry został przeniesiony z polecenia jego syna. Po prawej stronie ołtarza znajdują się dwa podobne sarkofagi, które już z daleka przyciągają wzrok barokową zbytkownością. Zostały one wykonane dla pierwszej pary królewskiej, Fryderyka I (1657-1713) i Zofii Charlotty Hanowerskiej (1668-1705) na podstawie projektów Andreasa Schlütera.
Makiety i modele – przy wejściu na kopułę znajduje się model katedry berlińskiej z 1905 roku, przy którym warto zatrzymać się na chwilę, aby porównać wygląd ze stanem obecnym (widoczny jest np. wyburzony po wojnie Kościół Pamięci). Wspinając się wyżej, miniemy brązowe popiersie architekta katedry, Juliusa Carla Raschdorffa, który co niektórym może przypominać wyglądem naszego Marszałka. Po drodze natkniemy się również na niewielkie Muzeum Katedralne i kolejne modele. To tutaj można zobaczyć jak wyglądała wcześniejsza, skromniejsza katedra z XVIII w. oraz ta, po przebudowie przez Karola Fryderyka Schinkla. W muzeum znajdują się także modele nowej katedry, które nie zostały zrealizowane, a przygotowane przez Stülera w XIX wieku. Przed kolejnymi schodami miniemy jeszcze model obecnej katedry.
Panorama z kopuły (Kuppel) – widok z kopuły katedry berlińskiej jest jednym z najciekawszych w stolicy. Taras położony jest niezbyt wysoko w porównaniu z pobliską wieżą telewizyjną (ok. 60 m), ale co ważniejsze, jest na wolnym powietrzu. Widoku nie ograniczają żadne kratki, jak np. w Panorama Point przy Placu Poczdamskim. Dobrze prezentują się historyczne dzielnice Berlina, Wyspa Muzeów, Aleja Pod Lipami, Sprewa, Czerwony Ratusz oraz odbudowany pałac miejski (Forum Humboldtów). Niestety, aby wejść na górę, trzeba się wspiąć po schodach (270), gdyż nie ma windy. Przejścia chwilami są dość wąskie. Po drodze trzeba okrążyć pół kopuły (wewnątrz), ale za to dostępny jest przeszklony balkon, z którego rozpościera się wspaniały widok na ołtarz. Nie zapomnij spojrzeć tam w górę na oszałamiające mozaiki, zdobiące wnętrze kopuły i odrestaurowane w pełni dopiero w 2002 roku. Później nie będzie już okazji. UWAGA: drzwi do zejścia są z innej strony (Ausgang), nawet jeśli chcemy zrezygnować z podziwiania widoku, bo jest np. deszcz, należy obejść całą kopułę do drzwi „zejściowych”. Inaczej możemy bardzo przeszkadzać innym wchodzącym (może się zdarzyć, będąc już wewnątrz kopuły, że w ogóle nie wyjdziemy „wejściem”, bo niektóre drzwi mają klamkę tylko z jednej strony).
Krypta Hohenzollernów (Hohenzollerngruft) – z powodu remontu zamknięta do 2024 roku, a poniższy opis pochodzi sprzed remontu. Przez kryptę wiedzie wyjście z katedry, ale jeśli ktoś nie jest szczególnie zainteresowany dziejami rodu Hohenzollernów lub sztuką nagrobkową (mimo wszystko, jest co oglądać), to wizyta w podziemiach zajmie mu kilka minut. Plan krypty jest bardzo prosty. Są to dwa główne pomieszczenia, w których znajdują się 94 sarkofagi, co czyni berliński grobowiec największym w Europie, jeśli chodzi o miejsce pochówku jednej rodziny. Ostatnim królem, który został tu pochowany był Fryderyk Wilhelm II (1744-1797). Jego następcy spoczywają między innymi w ogrodach Charlottenburga i Sanssouci. Nie ma tutaj żadnego z trzech ostatnich cesarzy niemieckich. Ostatni pochówek odbył się w 1915 roku i został zorganizowany dla zmarłej w dniu narodzin Viktorii Mariny, wnuczki cesarza Wilhelma II.

Wnętrze Katedry Berlińskiej, widok na ołtarz © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Katedra Berlińska (Berliner Dom)

Tematyka: religia, architektura, Hohenzollernowie, punkt widokowy
Adres: Am Lustgarten, 10178 Berlin
Telefon: +49 30 20269136
Www: www.berlinerdom.de
Godziny otwarcia: pn.-pt. 9.00-18.00, sb. 9.00-17.00, nd. 12.00-17.00, ostatnie wejście na godzinę przed zamknięciem; zamknięty dla zwiedzających podczas koncertów oraz nabożeństw
Wstęp: 10€ (7,5€)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Około jednej do półtora godziny.
Toalety: płatna przy zejściu do krypt.
Gastronomia, sklepy: Przy wyjściu znajduje się bardzo przyjemna kawiarnia Domcafé, która w letnim sezonie ma wystawiony ogródek (kawa, ciasto). Za wyjściem z krypt, a przed kawiarnią znajduje się sklep z pamiątkami, religijnymi akcesoriami i księgarnią.
Fotografowanie: w katedrze można fotografować bez lampy błyskowej. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Święta kościelne i państwowe: katedra jest otwarta w każdy dzień tygodnia, zwiedzanie może być jednak ograniczone przez odbywające się nabożeństwa, modlitwy, koncerty lub przedstawienia. Główne nabożeństwa odbywają w niedziele o 10.00, krótkie modlitwy są od poniedziałku do soboty o 12.00 (około 15 minut). Aktualne godziny otwarcia oraz wydarzenia w katedrze dostępne są tutaj.
Koncerty: w katedrze odbywają się liczne koncerty, niektóre są bezpłatne. Na tej stronie można zapoznać się z kalendarzem. W katedralnym sklepie są do nabycia płyty CD z koncertami wykonanymi na organach Sauera.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? Cena biletu do protestanckiej świątyni to, jak na warunki berlińskie, dość spory wydatek, ale trzeba pamiętać o wysokich kosztach utrzymania gmachu oraz prowadzonych kosztownych pracach renowacyjnych. Do zniżek uprawnia m.in. (1) Berlin WelcomeCard. (2) Bilet rodzinny (Familienticket): dorosły, który uiści za siebie opłatę za wstęp może wejść z trójką dzieci/młodzieży do lat 18
Inne: żeby nas nic nie ominęło, przy zwiedzaniu najlepiej wybrać następującą kolejność: główny kościół, Kościół Chrztów i Ślubów, loża dyplomatów, Muzeum Katedralne, kopuła, krypta, sklep, kawiarnia (do 2024 roku bez krypty). Wejście do kas jest przy drzwiach z tablicą „Eingang” (zazwyczaj to drzwi najbardziej na prawo, czasami jest przestawiana do innych drzwi). W kościele należy mieć wyciszone telefony komórkowe i trzeba pamiętać, że dla innych jest to miejsce modlitwy. Do kościoła nie można wchodzić z dużym bagażem, dopuszczalne są tylko te o rozmiarach DIN A4. Przy katedrze znajdują się szafki na bagaże, ale ich ilość jest ograniczona. Zaleca się skorzystanie z szafek na dworcu kolejowym (najbliższy Alexanderplatz) lub pozostawienie bagażu w hotelu.

Dojazd:

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Hackescher Markt)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tramwaj: M4, M5, M6 (Spandauer Str./Marienkirche)
Autobus: 100, 300 (Lustgarten)

Zobacz położenie Katedry Berlińskiej na mapie Google

To może Cię również zainteresować

12-minutowy, amatorski film HD bez komentarzy, pokazujący bardzo skrzętnie wiele zakamarków w katedrze

Fragment koncertu w katedrze, wykonany na organach Sauera

Krótki pokaz zdjęć katedry w niecodziennym oświetleniu podczas Festiwal of Lights 2012. Przyjemne

Źródła:
Lars Eisenlöffel, Der Berliner Dom, Deutscher Kunstverlag, Berlin 2015

Artykuł Katedra Berlińska pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma w Berlinie

Joanna Maria Czupryna — Tue, 21 Mar 2017 13:05:46 +0000

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma w Berlinie

Czy można wyobrazić sobie centrum dawnego Berlina Zachodniego bez charakterystycznej ruiny wieży Kościoła Pamięci? Raczej nie. I takiego samego zdania są wszyscy, którzy przez ostatnie lata wspierali gruntowną renowację tego zabytku modlitwą, pracą i datkami.

Bryła nowego kościoła i ruiny Kościoła Pamięci podczas wielkanocnego jarmarku © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Kościół jako symbol. Historia

Zachowane resztki, niegdyś najwyższej budowli Berlina, są dziś wymownym symbolem okrucieństw i zniszczeń, jakie niesie ze sobą wojna.

Wzniesiony w 1895 roku monumentalny kościół był odpowiedzią na rosnące potrzeby ludności w gwałtownie rozwijającym się mieście. Lokalizację wyznaczył sam cesarz Wilhelm II, a neoromański styl budowli miał harmonizować z otoczeniem. Nową świątynię konsekrowano w rocznicę zwycięskiej bitwy pod Sedanem (1 września), a nazwą uhonorowano bohatera tamtych czasów, cesarza Wilhelma I, nazywając ją Kościołem Pamięci Cesarza Wilhelma.

Ruiny Kościoła Pamięci Cesarza Wilhelma © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Mozaiki i Marlene

Wnętrze świątyni mogło pomieścić ponad 2000 wiernych, a na emporze było miejsce dla 80 muzyków i 300 chórzystów. Na Światowej Wystawie w Paryżu w 1900 roku berlińska firma, która wykonała mozaiki zdobiące wnętrza świątyni, zdobyła nagrodę Grand Prix. Ich pozostałości, które niegdyś pokrywały ponad 2700 m², można dziś podziwiać w udostępnionej do zwiedzania Hali Pamięci. Nic dziwnego, że nowoczesny kościół o pięknej, przestrzennej formie i bogato zdobionych wnętrzach wybrała na swój ślub w 1923 roku Marlena Dietrich, późniejsza gwiazda filmu „Błękitny Anioł”.

Mozaika przedstawiająca dynastię Hohenzollernów © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Ofiara wojny

Nowa świątynia nie służyła wiernym długo. W nocy z 22 na 23 listopada 1943 roku zachodnie dzielnice Berlina padły ofiarą najcięższego dotychczas bombardowania, które trwało zaledwie 30 minut. W wyniku nalotu spłonęły Kościół Pamięci, inne świątynie, pałac i ratusz w Charlottenburgu, pawilony ogrodu zoologicznego, dworzec kolejowy, KaDeWe oraz wiele budynków mieszkalnych. Życie straciło ok. 240 tysięcy mieszkańców.

Nowa, kontrowersyjna świątynia

Po wojnie rozgorzały dyskusje na temat nowego zagospodarowania placu, na którym wciąż tkwiły ruiny zniszczonego kościoła. Mimo że decydenci skłaniali się ku zachowaniu ruin lub włączeniu ich w bryłę nowej świątyni, zwyciężył projekt prof. dr Egona Eiermanna, który zakładał całkowite usunięcie pozostałości. Po ogłoszeniu wyników do jednej z berlińskich gazet napłynęły tysiące listów z protestami. Żądano zachowania ruiny jako symbolu zniszczeń wojennych i jednocześnie znaku pojednania. Architekt zmienił więc projekt. Zabezpieczoną i uporządkowaną ruinę miały otaczać nowoczesne budynki nowego kościoła, kaplica, foyer oraz dzwonnica.

Egon Eiermann dokonał, zdawałoby się, rzeczy niemożliwej. Pośrodku odbudowującej się dzielnicy, w zgiełku ruchu samochodowego i przechodzącego tłumu, stworzył oazę spokoju. Nowa świątynia, założona na planie ośmiokąta, ma podwójne ściany, pomiędzy którymi znajduje się ponad 2,5 metra przestrzeni. Dzięki temu zapewniono niezbędną do nabożeństw i koncertów ciszę. W przeciwieństwie do starej kamiennej budowli, architekt użył głównie stali i szkła, rezygnując z nadmiaru ozdób na rzecz ascetycznego wystroju. Najważniejszym elementem są ściany złożone z tysięcy ręcznie wyrabianych we Francji kafelków.

Wnętrze nowego kościoła © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Wyposażenie świątyni

Ponad ołtarzem umieszczono jasną, 4,5-metrową figurę Chrystusa wykonaną z mosiądzu, symbolizującą zwycięstwo światła nad ciemnością. Poniżej znajduje się dwanaście świec, które symbolizują apostołów Jezusa, dwanaście plemion Izraela oraz dwanaście bram świętego miasta Jerozolimy. Pośród nich ustawiono prosty krzyż wykonany z pozłacanego srebra oraz ozdobiony 37 oszlifowanymi kryształami górskimi. Nowa świątynia została poświęcona w trzecią niedzielę Adwentu w 1961 roku, kilka miesięcy po zamknięciu wewnętrznej granicy w Berlinie.

Wojenna madonna

W okresie świątecznym, choć nie tylko wtedy, warto zwrócić uwagę na pewien obraz umieszczony po prawej stronie od wejścia do kościoła. Przedstawia on Madonnę z małym Jezusem na ręku, otuloną płaszczem. Obok widnieją napisy: „1942 WEIHNACHTEN IM KESSEL FESTUNG STALINGRAD LICHT LEBEN LIEBEN” (1942 Boże Narodzenie w Kotle, Twierdza Stalingrad, Światło Życie Miłość). Obraz został wykonany węglem na odwrocie rosyjskiej mapy przez niemieckiego żołnierza Kurta Reubera podczas oblężenia Stalingradu. Reuber, z wykształcenia lekarz i teolog, stworzył ten obraz w tajemnicy przed towarzyszami, aby w wigilijną noc, podczas skromnego świętowania i śpiewów, go odsłonić.

Jego liczne listy i obrazy zostały wysłane do rodziny w jednym z ostatnich transportów z oblężonego miasta. Walki trwały do początku lutego 1943 roku. Z 350 tysięcy niemieckich żołnierzy ocalało jedynie 90 tysięcy. Wśród zesłanych do obozów jenieckich był także Kurt Reuber, który nie przeżył wojny i zmarł na skutek choroby w obozie w 1944 roku.

W latach osiemdziesiątych XX wieku rodzina zmarłego postanowiła przekazać obraz gminie ewangelickiej w Berlinie, uznając Kościół Pamięci za właściwe miejsce dla tej cennej pamiątki. Kopie „Stalingradzkiej Madonny” wiszą między innymi w zniszczonej przez Niemców katedrze w angielskim Coventry oraz w Wołgogradzie, dawnym Stalingradzie.

Wnętrze Hali Pamięci, widok na stoisko z pamiątkami oraz wystawę o historii kościoła © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Wewnątrz Hali Pamięci Kościoła Pamięci Cesarza Wilhelma © Joanna Maria Czupryna, Viator Polonicus

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma (Kaiser Wilhelm Gedächtniskirche)

Tematyka: religia, architektura, Hohenzollernowie, ruiny, II wojna światowa
Adres: Breitscheidplatz, 10789 Berlin
Www: www.gedaechtniskirche-berlin.de
Godziny otwarcia: kościół: codz. 10.00-18.00 (w czasie nabożeństw, modlitw i koncertów zwiedzanie niemożliwe), Hala Pamięci: pn.-sb. 10.00-18.00, nd. 12.00-18.00
Wstęp: bezpłatny (datek)
Audio-guidy: nie

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten)
U-Bahn: U2, U9 (Zoologischer Garten)
Bus: M45, M46, M49, X10, X34, 100, 109, 110, 200, 204, 245, 249 (S+U Zoologischer Garten)

Zobacz położenie Kościoła Pamięci na mapie Google

To może cię również zainteresować

Ruiny Kościoła Pamięci zaraz po wojnie, 1945. Kolorowy obraz. Bardzo ciekawe ujęcia

Film reklamowy Kärchera o czyszczeniu fasad nowego kościoła. Wgląd w różne zakamarki

Artykuł Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma w Berlinie pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Katedra Świętej Jadwigi w Berlinie. Pierwsza katolicka świątynia po reformacji

Joanna Maria Czupryna — Wed, 04 Jan 2017 22:32:51 +0000

Katedra świętej Jadwigi w Berlinie

W 2023 roku, w Dzień Wszystkich Świętych, Katedra Świętej Jadwigi w Berlinie będzie obchodziła 250-lecie swojego istnienia. Z tego powodu już kilka lat temu została zamknięta na czas remontu i przebudowy. Aktualnie nie można zwiedzać jej wnętrz. I o ile gruntowny remont na taką okazję znajduje zrozumienie u wszystkich zainteresowanych, to już przebudowa niekoniecznie. O co chodzi?

Od lat 60. ubiegłego wieku wnętrze katedry miało unikalny układ z dwoma poziomami dla wiernych, połączonymi jednym ołtarzem. Krótko mówiąc, pośrodku okrągłej świątyni był otwór ze schodami, którymi schodziło się na niższy poziom z kaplicami. Z myślą o zbliżającej się rocznicy, ogłoszono konkurs na przebudowę i zwyciężył projekt, który przywraca układ sprzed wojny (bez otworu). Ołtarz będzie dokładnie pośrodku świątyni. Niektórzy nie mogą tego odżałować. Katedra ma jednak zyskać na przestronności i lepszym naturalnym oświetleniu.

1 listopada 2023 odbędzie się uroczyste poświęcenie nowego ołtarza w świątyni, natomiast oficjalne otwarcie zapowiedziano na 2024 rok.

Koncerty organowe i msze w kościele św. Józefa

Jeśli Katedra Św. Jadwigi jest obecnie w remoncie, to gdzie odbywają się msze święte i inne przedsięwzięcia? Otóż w katolickim kościele pw. Św. Józefa w dzielnicy Wedding (Müllerstraße 161, Berlin 13353). W każdą niedzielę o 16.00 jest msza św. w języku polskim. A w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o 19.30 odbywają się godzinne koncerty organowe. Wstęp jest bezpłatny, ale proszony jest dobrowolny datek.

Najbliższą stacją jest Wedding, na której zatrzymuje się metro nr 6 (U6) oraz S-Bahn S41, S42. Ze śródmieścia dotrzesz również bezpośrednio autobusem nr 147 (np. z przystanku Werderscher Markt za Katedrą św. Jadwigi dotrzesz w pół godziny pod sam kościół św. Józefa, przystanek Gerichtsstraße)

Zapraszam do zapoznania się z historią tego niezwykłego budynku.

Trudne początki po reformacji

Po reformacji w XVI wieku i przejęciu wszystkich świątyń przez wyznawców nowej wiary, berlińscy katolicy nie mieli miejsca, gdzie mogliby swobodnie uczestniczyć w praktykach religijnych. Sytuacji tej nie zmieniło nawet ustanowienie poselstw katolickich krajów, Francji i Austrii w połowie XVII wieku, gdyż organizowane przez nich msze dostępne były jedynie dla członków służby dyplomatycznej.

W 1722 roku, król pruski Fryderyk Wilhelm I wydał co prawda zezwolenie na utworzenie katolickiej kaplicy, ale miejsce do tego przeznaczone nie odpowiadało narastającym potrzebom. Do katolickich żołnierzy, zwerbowanych przez „króla żołnierza”, dołączyli wkrótce sprowadzeni przez jego syna osadnicy ze Śląska. Ich liczba, po wygranych wojnach śląskich, znacznie wzrosła, co skłoniło Fryderyka II (1712-1786) do wydania pozwolenia na budowę świątyni.

Pierwsza katolicka świątynia

Fryderyk II już wcześniej nosił się z zamiarem wzniesienie kościoła, który służyłby wszystkim wyznaniom. Za wzór miał posłużyć rzymski Panteon. I tak, w niszach nowej budowli miały powstać kaplice dla różnych wyznań. Ten śmiały pomysł zdołano królowi wyperswadować, ale wizja rzymskiej świątyni pozostała.

Uroczystość położenia kamienia węgielnego w 1747 roku miała zwrócić uwagę innych władców na postępowość i tolerancyjność pruskiego króla. Zaplanowana na trzy lata budowa znacznie się przeciągnęła. Po hojnych datkach płynących z Rzymu i innych katolickich krajów, zainteresowanie ofiarodawców osłabło. Dodatkowe kłopoty sprawiał podmokły grunt dlatego przy budowie wykorzystano pozostałości po umocnieniach dawnego bastionu XVII-wiecznych fortyfikacji. To mogłoby wytłumaczyć położenie świątyni po skosie w stosunku do placu. Kiedy zarzuconą na kilkanaście lat budową zainteresowała się Gmina Żydowska, deklarując chęć zakupu i wzniesienia synagogi, wówczas katolicy, za przykładem papieża, zmobilizowali się na nowo, oferując środki na ukończenie świątyni.

Patronka, przebudowa i bazylika

Nowy kościół nieprzypadkowo poświęcono Świętej Jadwidze, patronce Śląska. Stamtąd pochodzili nowi osadnicy w Berlinie i okolicy. Uroczystej konsekracji 1 listopada 1773 roku dokonał bliski przyjaciel Fryderyka II, biskup warmiński, Ignacy Krasicki (1735-1801). „Książę polskich poetów” został po śmierci pochowany w podziemiach kościoła, ale już w 1829 roku sarkofag przeniesiono do Katedry Gnieźnieńskiej (od 1795 roku Ignacy Krasicki pełnił funkcję arcybiskupa tej diecezji).

Przebudowa

W chwili uroczystego poświęcenia, kościół nie był tak naprawdę ukończony. Dach był jedynie prowizorką, brakowało reliefów na frontonie, a wewnątrz znajdowało się jedynie podstawowe wyposażenia. Dopiero w drugiej połowie XIX wieku berliński budowniczy Max Hasak dokonał niezbędnych zabezpieczeń kopuły, uzupełnił płaskorzeźby, a także, inspirując się pracami jednego z pierwotnych architektów, umieścił latarnię na kopule.

Nowa katedra

Kiedy w 1923 roku kościół św. Jadwigi został wyniesiony do rangi bazyliki mniejszej, konieczne okazało się odnowienie wnętrz, by dostosować świątynię do nowych funkcji. Zlikwidowano zatem zakrystię, umiejscowioną dotąd między małą a dużą rotundą, a przed łączącym je przejściem ustawiono ołtarz. Kolorowe, niedopasowane okna zastąpiono prostszymi, usunięto nadmiernie ozdobne żyrandole oraz podkreślono odrębność stref sacrum i profanum. Pojawiły się również nowe organy. Po przeprowadzeniu tych prac nowy kościół, już jako katedrę, oddano berlińczykom w 1932 roku.

Kontrowersyjna odbudowa po wojnie

Podczas drugiej wojny światowej budowla została znacznie uszkodzona. Na początku lat 50. ubiegłego wieku przystąpiono do odbudowy kopuły, a po jej zabezpieczeniu cała uwaga restauratorów skupiła się na wnętrzach. Przygotowanie projektu zlecono prof. dr. inż. Hansowi Schwippertowi, który zaproponował dość kontrowersyjne jak na owe czasy rozwiązanie.

Oba dotychczasowe poziomy kościoła, główny oraz położoną poniżej kryptę, postanowił połączyć wspólnym ołtarzem. W tym celu, w podłodze głównego kościoła wykonano otwór o średnicy 8 metrów oraz poprowadzono na dół szerokie schody do pogłębionej o kilkadziesiąt centymetrów krypty, od teraz kościoła dolnego. Wokół otworu ustawiono ozdobną balustradę z brązu i szklanych płytek autorstwa kowala artystycznego, Fritza Kühna.

Ten dość oryginalny przykład postmodernistycznej architektury już nie istnieje, gdyż przy zaplanowanej modernizacji zatwierdzono powrót do pierwotnego planu i dwóch oddzielnych poziomów. Przebudowa zyskała poparcie obecnego biskupa, który zwrócił uwagę na potrzebę rytualnego obejścia ołtarza, co do tej pory nie było możliwe. Niższy poziom zachowa charakter krypty, będzie to również miejsce pamięci oraz informacji o historii diecezji.

Jan Paweł II w Katedrze Świętej Jadwigi

Do czasu zamknięcia katedry zwiedzający mogli oglądać zamysł Schwipperta, który w dolnym kościele poza głównym ołtarzem umieścił osiem małych kaplic. W jednej z nich znajduje się grób proboszcza katedry, Bernarda Lichtenberga (1875-1943). Za swoją antynazistowską działalność został on skazany na dwa lata więzienia a później zesłany do obozu koncentracyjnego w Dachau (w drodze do niego zmarł).

W 1996 roku, podczas swojej wizyty w Berlinie, beatyfikował go papież Jan Paweł II (1920-2005). W podwójnym ołtarzu, wykonanym z ciemnego marmuru, umieszczono wówczas XIV-wieczną rzeźbę św. Piotra – dar od papieża dla diecezji berlińskiej z okazji 50-lecia powstania. Rzeźba ta oczywiście zostanie ponownie wyeksponowana w kościele po przebudowie.

Katedra Świętej Jadwigi (St.-Hedwigs-Kathedrale)

Tematyka: religia, katolicyzm, architektura, poloniki
Adres: Hinter der Katholischen Kirche 3 (Bebeplatz), 10117 Berlin
Telefon: +49 30 326840
Www: www.hedwigs-kathedrale.de
Godziny otwarcia: zamknięty na czas remontu i przebudowy do 2024 roku

Dojazd

U-Bahn: U5 (Museumsinsel), U2 (Hausvogteiplatz)
Bus: 100, 300 (Staatsoper), 147 (Werderscher Markt)

Zobacz położenie Katedry Świętej Jadwigi na mapie Google.

Amatorski film bez komentarzy, pokazujący dawne wnętrze katedry (trochę nerwowy operator)

Źródła:
Christine Goetz, Victor H. Elbern, Die St. Hedwigs-Kathedrale zu Berlin, Schnell&Steiner, Regensburg 2000

Artykuł Katedra Świętej Jadwigi w Berlinie. Pierwsza katolicka świątynia po reformacji pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.