Świąteczny jarmark przed Pałacem Charlottenburg po raz pierwszy odbył się w 2007 roku. Słusznie przewidywano, że pięknie podświetlona fasada rezydencji wynagrodzi odwiedzającym niezbyt dogodny dojazd. Postawiono też na ukraińskie (wcześniej również rosyjskie) akcenty, gdyż dzielnicę zamieszkuje sporo obywateli z krajów dawnego Związku Radzieckiego. Dla mnie jarmark w Charlottenburgu przez wiele lat był numerem 1 w Berlinie, dlatego warto pomyśleć, czy w tym roku nie udać się do dawnej królewskiej rezydencji.

Nie taki mały, na jaki wygląda

Można się zdziwić, ile stoisk mieści się na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. W części centralnej króluje gastronomia. Są tam obudowane pawilony, gdzie można wygodnie usiąść w cieple. Po bokach prezentują się wystawcy z rękodziełem, kosmetykami i regionalną spożywką. Ci ostatni zachwalają przyprawy (jak na każdym jarmarku), suszone owoce, alpejskie sery, szynki, norymberskie pierniki (drogie), francuskie ciasta i czekoladę. Czekoladowe kawałki w postaci zardzewiałych narzędzi, śrubek i nakrętek były kiedyś jarmarkowym hitem, ale obecnie można je nabyć nawet w centrach handlowych w Polsce.

Różnorodność i pomysłowość

Lubię zaglądać na ten jarmark, gdyż oferta świątecznych dekoracji i drobiazgów pod choinkę jest staranniej dobrana niż na przykład na Placu Aleksandra. I nie ma opłat za wstęp, tak jak na Gendarmenmarkt. Próbowano je wprawdzie kiedyś wprowadzić, ale szybko się z tego wycofano.

Podoba mi się również, że muzyka na żywo nie jest zbyt głośna i nachalna. Muzycy grają przyjemnie i mimo licznych trąbek nie zagłuszają rozmów przechodzących.

Dzieci poczują się tu również „po królewsku”. Ceny za przejazd kolejką czy na karuzeli są podobne do tych w śródmieściu.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• wyjątkową fotografię pałacu Charlottenburg w świątecznym wydaniu (iluminacje na fasadzie pałacu)

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: ***/***
Świąteczny asortyment: ***/***
Program na scenie: codziennie muzyka na żywo, na scenie występy chórzystów, na jarmarku kwartety muzyczne

Spandauer Damm 20-24, 14059 Berlin Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 24 listopada – 28 grudnia 2025
W godzinach: pn.-czw. 13.00-22.00, pt.-nd. 12.00-22.00, 24 grudnia zamknięty
Wstęp: bezpłatny

www.schloss-weihnachtsmarkt.de/

Dojazd:

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)

W Berlinie, w adwentowe weekendy jarmarków jest od groma. Czasem dostaję komentarze i zapytania w mailach, dlaczego nie wspominam o tym czy innym jarmarku. Mogę wspomnieć, czemu nie. Mogę zrobić nawet całą serię o nich. Ale 99,9% turystów i tak odwiedzi te duże i czynne codziennie.

Lokalnie i kameralnie

Świąteczny jarmark przed Muzeum Bröhana to jeden z tych jarmarków, które są organizowane przez lokalną społeczność. Wystawcami są tu wyłącznie rękodzielnicy, rzemieślnicy i artyści z dzielnicy Charlottenburg, a ich towary są sprawdzane przed przyjęciem wniosku.

Na takich jarmarkach można znaleźć oryginalne upominki pod choinkę, napić się grzanego wina czy zjeść ciasto z domowego wypieku (ceny bardzo, bardzo konkurencyjne). Organizatorem jest „KiezKulturWerkstadt e. V.“

Ten jarmark odwiedziłam przy okazji. Naprzeciwko jest bowiem znacznie większy i czynny codziennie jarmark pod pałacem Charlottenburg. Na tym mniejszym kupiłam drobnego, ceramicznego mikołajka z zamiarem zamocowania go na opakowaniu prezentu, ale tak mi się spodobał, że zostawiłam go sobie do zdjęć.

Małe, nie zawsze znaczy cudne (tak na marginesie)

Mieszkając w Berlinie, można sobie bez wyrzutów podjechać w weekend na ten czy inny mały jarmark. Jeśli Twój/a znajomy/a mieszka na przykład w Steglitz, to na szybkie grzane wino poszukacie sobie czegoś w okolicy, prawda?

Jakiś czas temu, jadąc na Steglitz, by sfotografować parę obiektów do artykułu, trafiłam na taki lokalny jarmark. Wyglądał on tak: osiem stoisk, dwa anioły z ulotkami, bo rzecz działa się przed wejściem do centrum handlowego i parę ganiających się dzieci. Reszta to przechodnie, usiłujący szybko ominąć budki w drodze przystanek.

Problem pojawia się jednak, gdy piękny i zachęcający opis jarmarku z oficjalnej strony miasta nijak ma się do rzeczywistości. A naprawdę szkoda jechać ze śródmieścia godzinę albo dłużej, by na miejscu przeżyć rozczarowanie. Dlatego zapraszam do moich dalszych wpisów.

Schloßstraße 1a, 14059 Berlin, Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 2025 niepotwierdzony
www.kiezkulturwerkstadt.de

Dojazd

M45 (Luisenplatz/Schloss Charlotteburg), 309 (Schloss Charlottenburg

Pałac Charlottenburg – żarliwa, ale krótka miłość Fryderyka II

Fryderyk II (1712-1786), choć nigdy nie poznał swojej babki, królowej Zofii Charlotty (1668-1705) zawsze wyrażał się o niej z szacunkiem i respektem. Poprzez zamiłowanie do muzyki, filozofii i sztuk pięknych była mu bliską duchowo osobą. Zaraz po koronacji w 1740 roku polecił rozbudowę jej pałacu o wschodnie skrzydło, w którym planował swoją letnią rezydencję.

Jeszcze w trakcie prac wykończeniowych Fryderyk porzucił jednak Charlottenburg na rzecz pałaców w Poczdamie (miejskiego na zimę i letniej rezydencji Sanssouci). Za Berlinem nigdy nie przepadał (Charlottenburg do 1920 roku był osobnym miastem). Okazała rezydencja służyła odtąd tylko uroczystościom rodzinnym.

Podczas wojny siedmioletniej (1754-1763) została splądrowana przez wojska austriackie i rosyjskie. Rozkradziono obrazy i potłuczono rzeźby, demolując wnętrza. Część z wyposażenia znaleziono porzucone w ogrodzie, a część ocalała tylko dzięki swoim wielkim rozmiarom. Wiele obrazow i drogocennych draperii zostało jednak pociętych szablami dla rozrywki. Po zawarciu pokoju, komnaty odnowiono, a utracone obrazy zastąpiono przypadkowymi, by zakryć puste przestrzenie. Mimo, że styl rokoko był już przestarzały, Fryderyk pozostał mu wierny do końca życia.

Miłosne gniazdko

Większe zainteresowanie Nowym Skrzydłem jako rezydencją wykazał następca Fryderyka II, jego bratanek Fryderyk Wilhelm II (1744-1797). Już w 1788 roku rozpoczęła się zmiana dekoracji. W kwaterach na parterze dominowały odtąd nowe klasycystyczne akcenty, greckie, rzymskie i etruskie. Przy tych pracach, jak i urządzaniu kwater zimowych na piętrze aktywnie uczestniczyła długoletnia metresa władcy, Wilhelmina von Encke. Wystrój pokojów imitował pawilony w ogrodzie, sufity przypominały płachty namiotów. Do tego mnóstwo wzorów w drobne kwiaty z małymi ptaszkami na gałęziach, które dzisiaj może nieco odstręczać i przytłaczać. Fryderyk Wilhelm II nie miał zbyt dużo czasu, by cieszyć się nowymi komnatami. Po jego śmierci do pałacu wprowadziła się nowy król Fryderyk Wilhelm III i jego małżonka Luiza (1776-1810).

Pałac Charlottenburg i bezwstydny Napoleon

Najbardziej widoczną zmianą w dekoracjach stylu z tego okresu jest komnata sypialna królowej Luizy, którą zaprojektował Karol Fryderyk Schinkel, najwybitniejszy architekt pruski pierwszej połowy XIX w. Prawdopodobnie, nowy wystrój i renowację przeprowadzaono na życzenie królowej. Pałac Charlottenburg w 1806 roku był oblegany przez francuskie wojska, a sam Napoleon rozgościł się w starej sypialni królowej. Ten fakt jak i nieposkromiona ciekawość Francuza grzebiącego w prywatnych rzeczach i korespondencji królowej nie przysporzył mu popularności na pruskiej ziemii. Romantyczny wystrój komnaty można bez trudu dzisiaj rozpoznać i wyróżnić wśród innych pałacowych pomieszczeń.

Muzeum, wojna i Margarethe

W kolejnych latach Nowe Skrzydło było wykorzystywane sporadycznie, nie mając stałych lokatorów. Po pierwszej wojnie światowej urządzono tu pałacowe muzeum, ale pozostało ono w cieniu berlińskiego pałacu miejskiego i poczdamskich rezydencji. Nie przeprowadzano też większych renowacji, czy odtworzenia oryginalnego wyposażenia.

W czasie drugiej wojny światowej, szczególnie podczas bombardowania w listopadzie 1943 roku, Nowe Skrzydło zostało zniszczone. Ostały się tylko ściany bez dachu, wnętrza wypalił ogień. W kilku pomieszczeniach, ulokowanych bliżej centralnej części pałacu, zachowały się fragmenty wewnętrznych dekoracji ścian.

Pierwsze prace zabezpieczające udało się przeprowadzić już w 1946 roku dzięki pomocy rządu brytyjskiego (zasiadający na tronie brytyjskim i Hohenzollernowie mają wspólnych przodków) i niezłomności powojennej dyrektor Margarethe Kühn. Odbudowa potrwała do 1962 roku. Wyposażanie i przywracanie blasku pałacowym komnatom znacznie dłużej. Po ostatniej renowacji w latach 2013/2014 pałac został ponownie udostępniony odwiedzającym.

Pałac Charlottenburg. Nowe Skrzydło (Schloss Charlottenburg – Neuer Flügel)

Tematyka: Hohenzollern, architektura
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 30 320910
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 10.00-16.30 (IV-X), 10.00-17.30 (XI-III)
Wstęp: 12€ (8€)
Audio-guidy: niem., ang., fr., wł., hisz. (brak po polsku)

Na co koniecznie trzeba zwrócić uwagę

• Złota Galeria (Goldene Galerie) – największa i najbardziej reprezentacyjna sala w pałacu. Nigdzie indziej, w Berlinie czy Poczdamie, nie zobaczymy w takich rozmiarach przykładu fryderycjańskiego rokoko (nie szkodzi, że to tylko kopia). 42-metrowa sala ze ścianami wyłożonymi zielonym marmurem stiukowym i filigranowymi pozłacanymi ornamentami przywodzi na myśli fantazyjny ogród marzeń
• Biała Sala (Weißer Saal) – właściwie sala ta, pełniąca funkcję jadalni, była wyłożona różowawym marmurem ale ten wyblakł jeszcze w XIX wieku. Pozłacane motywy – alegorie czterech pór roku – ponad drzwiami zapowiadają bogaty wystrój Złotej Galerii, do której ta sala pozostaje architektonicznie i wizualnie uporządkowana
• Kolekcja obrazów Jean-Antoine Watteau – w pałacu Charlottenburg (i Nowym Pałacu w Poczdamie) znajduje się największa kolekcja tego francuskiego artysty (1684-1721), między innymi tzw. berlińska wersja „Odjazdu na Cyterę”, „Pasterze”, „Szyld sklepu Gersainta”

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? 1-2 godziny

Garderoba i bagaż: przy kasach znajduje się bezpłatna garderoba, gdzie trzeba zostawić większe torby i plecaki. Przed wejściem, niczym na lotnisku znajduje się metalowa ramka, gdzie można sprawdzić czy nasza torebka się tam mieści (nie jest duża). Zimą pracownicy uprzedzają, że w pałacu jest zimno (po renowacji obniżono temperaturę do 15 stopni) i można wejść na sale w wierzchnim odzieniu.

Toalety: obok stanowiska do odbioru audio-przewodników znajduje się bezpłatna toaleta, w praktyce nie trzeba mieć biletu, aby z niej skorzystać.

Gastronomia, sklepy: przy kasie znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą.

Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).

Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji.

Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.

Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum. Koszt: 17€ (9€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskają dodatkowe 25% zniżki, co już w ogóle jest szaleństwem. Są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci) za 25€.

Dojazd

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod Dworca Zoologischer Garten, a na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz.

Zobacz położenie Pałacu Charlottenburg na mapie Google

Reportaż TV.Berlin z Nowego Skrzydła Pałacu Charlottenburg i wywiad z kasztelanem pałacu, Rudolfem Scharmann

Źródła:
Elke Kimmel, Ronald Oesterreich, Charlottenburg im Wandel der Geschichte, berlin edition, Berlin 2005
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg Königliches Preußen in Berlin, Prestel, Berlin 2006
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006

Pałac Charlottenburg. W królewskim stylu

Pałac Charlottenburg to wiernie odbudowana dawna rezydencja Hohenzollernów, wzniesiona pod koniec XVII wieku, ale zniszczona w czasie wojny. Wybierasz się do Berlina pierwszy raz? Koniecznie zobacz pałac z zewnątrz i zaplanuj spacer po ogrodach. Nie zajmie Ci to więcej niż godzinę. Jeśli chcesz zwiedzić wnętrza, ułatwi Ci to multimedialny przewodnik w języku polskim w cenie biletu. Dowiesz się z niego sporo o stylu życia i upodobaniach członków rodziny królewskiej.

Spośród dawnych rezydencji Hohenzollernów Charlottenburg jest największym muzealnym pałacem w Berlinie. Być może w śródmieściu rzucił Ci się już w oczy nowo odbudowany zamek miejski (Berliner Schloss). Wiedz jednak, że to tylko rekonstrukcja jego zewnętrznych fasad. Pomieszczenia w środku mają współczesny układ, dopasowany pod muzea, liczne wystawy i sale użytkowe. Nie ma tam komnat o historycznym wyglądzie, dlatego po „pruski blask i splendor” turyści nadal udają się do Charlottenburga lub Poczdamu.

Pałac Charlottenburg podlega Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia. Będę używać tu skrótu SPSG od niemieckiej nazwy Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg. Do  zwiedzania jest kilka obiektów, które tworzą kompleks pałacowo-parkowy. Są to Stary Pałac, Nowe Skrzydło, Nowy Pawilon (nazywany dawniej Pawilonem Schinkla), Belweder (obecnie zamknięty do odwołania) i Mauzoleum.

Od książecej rezydencji do królewskiego pałacu

Historia pałacu zaczyna się od skromnej, dwukondygnacyjnej budowli, wzniesionej dla żony księcia elektora Fryderyka III, Zofii Charlotty (1668-1705). Latem chętnie korzystała ona ze swojej prywatnej rezydencji, gromadząc wokół siebie literatów, muzyków, filozofów i ludzi nauki. Zaprojektowany przez Johanna Arnolda Nehringa pałacyk nosił nazwę Lietzenburg od pobliskiej wsi Lietzen. Jeszcze przed  ukończeniem rezydencji, księciu Fryderykowi udało się podnieść swój status. W styczniu 1701 roku koronował siebie i żonę na króla i królową w Prusach. To wydarzenie przyczyniło się do dalszej rozbudowy pałacu.

Po niespodziewanej śmierci królowej w 1705 roku, rezydencję przemianowano na Charlottenburg, a okolicznym zabudowaniom nadano prawa miejskie. Z tego prywatnego i położonego raczej na uboczu pałacu król uczynił oficjalną rezydencję, nadając wnętrzom i fasadom odpowiedni splendor. Wówczas to powstały między innymi Gabinet Porcelany, kaplica oraz rozpoczęto montaż słynnej Komnaty Bursztynowej (tak, o tej zaginionej mowa). Dziedziniec obejmowały dwa skrzydła i reprezentacyjne ogrodzenie, a dotychczasowy płaski dach ozdobiła wieża z kopułą.

Wykorzystywany tylko okazjonalnie

Dla kolejnego władcy, Fryderyka Wilhelma I, pałace i kosztowności znaczyły niewiele. Król nie miał ochoty wydawać pieniędzy na puste rezydencje lub ich rozbudowę. Panele i wyposażenie Komnaty Bursztynowej zostały spakowane w skrzynie i wysłane jako prezent do cara Rosji, Piotra Wielkiego. Z reprezentacyjnych pomieszczeń korzystano tylko okazjonalnie podczas rodzinnych uroczystości.

Pałacem Charlottenburg na nowo zainteresował się syn „króla-żołnierza”, Fryderyk II, który w 1740 roku wstąpił na tron. Choć nigdy nie poznał swojej babki, była mu bliska duchowo poprzez te same zainteresowania i upodobania do spotkań z ludźmi sztuki, nauki i literatury. Zarządził zatem rozbudowę pałacu o tak zwane Nowe Skrzydło, które stanowiło pendant do wzniesionej wcześniej oranżerii. Jednak po ukończeniu Sanssouci w Poczdamie, władca wolał spędzać więcej czasu tam, a Charlottenburg znów stał się miejscem okazjonalnych, rodzinnych spotkań.

Nowe budowle w okolicy

Przez kolejne dziesięciolecia wnętrza pałacu Charlottenburg ulegały przebudowie i zmieniały wystrój w zależności od gustu i potrzeb aktualnych lokatorów. Fryderyk Wilhelm II polecił wznieść teatr oraz wolno stojący belweder.

Dla zmarłej w 1810 roku królowej Luizy (1776-1810) zbudowano mauzoleum, w którym pochowany został również jej mąż, Fryderyk Wilhelm III (1770-1840) oraz pierwszy cesarz Niemiec Wilhelm I (1797-1888) i jego żona Augusta.

Zwracający uwagę klasycystyczny pawilon w stylu śródziemnomorskich willi to dzieło Karola Fryderyka Schinkla. W zamierzeniu miało to być mieszkanie dla Fryderyka Wilhelma III i jego drugiej żony, księżnej legnickiej, Augusty von Harrach. Para jednak nigdy nie zamieszkała tam razem.

Pałac obecnie

Po zakończeniu panowania Hohenzollernów pałac ostatecznie przeszedł w 1926 roku na własność państwa. 10 lat później został otwarty jako pałacowe muzeum. W czasie drugiej wojny światowej większą część wyposażenia zdołano zabezpieczyć. Niestety pomiędzy 1943 a 1945 rokiem liczne pożary spowodowane przez bomby zniszczyły budynek niemal do fundamentów. Do odbudowy przystąpiono w 1949 roku, starając się wiernie odtworzyć wnętrza na podstawie archiwalnych zdjęć.

Obecnie, kompleks pałacowo-parkowy Charlottenburg, należy do najchętniej odwiedzanych zabytków w Berlinie. Dawna oranżeria jest miejscem regularnych koncertów, a w dworskim teatrze znajduje się muzeum poświęcone twórczości berlińskiej artystki Käthe Kollwitz.

Ciekawostka

„Pretensje” Hohenzollernów do brytyjskiego tronu. W 1701 roku został ustanowiony „Act of Settlement” (Ustawa o Następstwie Tronu), który przeniósł prawa sukcesji tronu angielskiego na dynastię hanowerską. Stanowią ją potomkowie księżniczki Palatynu  – Zofii Doroty Wittelsbach (1630-1714), matki Zofii Charlotty (Sophie Charlotte), której pałac Charlottenburg i cała dzielnica zawdzięcza swoją nazwę. Dzięki poślubieniu przez Fryderyka I hanowerskiej księżniczki w 1684 roku, Hohenzollernowie zyskali prawa do brytyjskiego tronu, które obowiązują do dzisiaj. Jakkolwiek obecna „głowa rodziny”, Jerzy Fryderyk (ur. 1976) w kolejce potencjalnych kandydatów mieści się gdzieś pod koniec drugiej setki.

Pałac Charlottenburg (Schloss Charlottenburg)

Tematyka: pałace, barok, ogrody, Hohenzollernowie
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 331 9694200
Www: www.spsg.de

GODZINY OTWARCIA 2024

Stary Pałac: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X), 10.00-16.30 (XI-III)
Nowe Skrzydło: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X), 10.00-16.30 (XI-III)
Nowy Pawilon: wt.-nd., 13.00-17.00 (IV-X), 13.00-15.30 (XI-III)
Belweder: aktualnie zamknięty do odwołania (luty 2024)
Mauzoleum: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X)

BILETU WSTĘPU 2024

Stary Pałac: 12€ (8€)
Nowe Skrzydło: 12€ (8€)
Nowy Pawilon: 4€ (3€)
Belweder: nd.
Mauzoleum: 3€ (2€)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? By zobaczyć wszystkie obiekty wewnątrz należy przeznaczyć przynajmniej kilka godzin. Stary Pałac: 1,5h, Nowe Skrzydło: 1h, Nowy Pawilon: 30 min, Belweder: 45 min, Mauzoleum: 20 min, spacer po ogrodach: do 1h.
Garderoba i bagaż: przy kasach w pałacu znajduje się bezpłatna garderoba i szafki, gdzie należy zostawić torby i plecaki.
Toalety: bezpłatne toalety są w głównym budynku pałacu oraz w Nowym Skrzydle. Na zewnątrz, w tak zwanej „Małej Oranżerii” toalety są odpłatne.
Gastronomia, sklepy: przy kasach znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą. Restauracja znajduje się w budynku „Małej Oranżerii”.
Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).
Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji oraz seniorom powyżej 65 lat (za okazaniem dokumentu), dzieci poniżej ukończonego siódmego roku życia mają wstęp bezpłatny
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest (1) bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum (jeśli jakiś obiekt jest planowo zamknięty, to nie można go odwiedzić, a cena biletu nie ulega zmianie). Koszt: 19€ (14€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. (2) Jeśli jesteś posiadaczem normalnego biletu do Muzeum Barberini w Poczdamie, to możesz zakupić bilet „charlottenburg+” po zniżkowej cenie. Obowiązuje to w dzień przed, w dzień właściwy lub dzień po wizycie w Muzeum Barberini. (3) Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskują dodatkowe 25% zniżki, na bilet „charlottenburg+”. (4) Dostępne są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci do 18 roku życia) za 25€.

Uwaga: Muzeum Käthe Kollwitz w budynku dawnego teatru dworskiego jest osobnym podmiotem. Informacje o godzinach otwarcia oraz biletach wstępu podane są na oficjalnej stronie.

Dojazd

Bus: M45, 109 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod dworca Zoologischer Garten, na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz
U-Bahn: U7 (Jungfernheide)
S-Bahn: S41, S42 (Jungfernheide)
Wskazówka: dla tych, którzy cenią sobie naturę i zwiedzanie bez pośpiechu poleca się zacząć spacer po parku Charlottenburg od strony stacji S+U Jungfernheide, ze stacji do pałacu jest około 15 minut spacerem

Zobacz położenie pałacu Charlottenburg na mapie.

Źródła:
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006

KaDeWe – legenda Berlina

Dom towarowy Kaufhaus des Westens, położony w zachodniej części Berlina, zajmuje w historii miasta szczególne miejsce. W 2007 roku jako jedyny z niegdyś kilkudziesięciu podobnych mu „świątyń konsumpcji”, mógł celebrować 100. rocznicę swojego istnienia. Dzisiaj, obok wieży telewizyjnej, gmachu Reichstagu czy Bramy Brandenburskiej należy do kanonu atrakcji turystycznych stolicy Niemiec. Nic dziwnego zatem, że dziennie odwiedza go ok. 50 tys. gości, a blisko połowę z nich stanowią turyści.

Ten artykuł poświęcony jest historii budynku.
O zakupach w śródmieściu, między innymi w KaDeWe, przeczytasz tutaj. 

Jak powstały domy towarowe

Wielkie domy towarowe z różnorodnym asortymentem i stałymi cenami to wynalazek XIX wieku. Wcześniej handel był domeną małych rodzinnych interesów o wąskiej specjalizacji i stałej klienteli. Industrializacja oraz rozwój transportu umożliwiły masową produkcję towarów i lepszą dystrybucję. W 1852 roku pewien francuski przedsiębiorca tak zrewolucjonizował zasady działania swojego niewielkiego sklepu z tekstyliami, że już po kilkunastu latach uzyskał czterdziestokrotnie zwiększone obroty. Co dokładnie zrobił?

Aristide Boucicaut

Obniżenie marży o połowę, zwielokrotnienie zysku większą sprzedażą, a także wprowadzenie stałych cen było ryzykownym, ale opłacalnym posunięciem. Aristide Boucicaut poszedł jednak dalej i pozwalał klientom na sprawdzanie towaru bez przymusu zakupu, a także jego zwrot w przypadku niezadowolenia. Kiedy w 1869 roku powstała konieczność rozbudowy domu towarowego, nie kto inny, a sam Gustaw Eiffel brał udział w konstrukcji żelaznych podpór do szkieletu nowego budynku.

Naśladowcy w innych krajach

Boucicaut, uważnie obserwowany przez konkurencję, szybko znalazł naśladowców. W Wielkiej Brytanii, poza sprzedażą, doskonale przyjęły się oferowane na miejscu usługi, od zakładu fryzjerskiego po pensjonat dla koni. W Stanach Zjednoczonych wykorzystano najnowsze osiągnięcia techniczne, jak elektryczne oświetlenie, telefony, windy i pneumatyczną pocztę.

W Niemczech nowe rozwiązania przyjmowano jednak z pewnym ociąganiem, zwłaszcza po spektakularnej plajcie pierwszego domu handlowego w Berlinie, „Kaiser Bazar” (1891). Ciekawostką jest, że niemal zawsze do wielkich metropolii trafiali przedsiębiorcy z mniejszych miejscowości. Można tu wspomnieć chociażby Abrahama Wertheima ze Stralsundu, Rudolpha Karstadt z Wismar czy Oskara Tietza z Gery.

luksusowa świątynia konsumpcji

Dla Adolfa Jandorfa, otwarty w marcu 1907 roku Kaufhaus des Westens miał być życiowym ukoronowaniem jego interesów. Posiadał już kilka dobrze prosperujących domów towarowych, jednak ich klientelę stanowiła głównie klasa robotnicza. KaDeWe miał być inny. Zlokalizowany w eleganckiej dzielnicy Charlottenburga (do 1920 roku odrębnego miasta), przyciągał zamożniejszych gości. Marlene Dietrich nazwała go w swoich pamiętnikach „jednym z wielkich cudów Berlina”. Wnętrze, dzięki żyrandolom i licznym aranżacjom kwiatowym, porównała nawet do Wersalu.

Mimo to, nowy dom towarowy Jandorfa sprawiał wrażenie znacznie skromniejszego, jeśli chodzi o architekturę, ornamentykę fasad czy przesadny przepych wnętrz. Tak wypadał w porównaniu z konkurencją, przede wszystkim Tietzem i Wertheimem. Zyskał sobie przez to miano nowoczesnego i solidnego miejsca, z szeroką i luksusową ofertą towarów, wystawionych na 24 tys. m².

Nie tylko asortyment przyciągał nowych klientów. Absolutnym hitem była wzorowana na amerykańskim modelu centralna kasa i system rur o łącznej długości 18 km do pneumatycznych, ekspresowych przesyłek pieniędzy i dokumentów. Nowością były też systemy przeciwpożarowe i antywłamaniowe.

Egzotyczni klienci i dobry marketing

Zakupy w KaDeWe należały do dobrego tonu, bywali tu członkowie rodziny cesarskiej, dworscy urzędnicy i pruska arystokracja. Za nimi podążali wszyscy ci, którzy uważali się za „lepszą” warstwę społeczeństwa. Prawdziwym uśmiechem od losu była dwudniowa wizyta króla Syjamu (Tajlandii) zaledwie kilka miesięcy po otwarciu. Specjaliści od marketingu z powodzeniem wykorzystali tą okazję do zwiększenia obrotów.

Trudne lata I wojny światowej, inflacja, strajki pracowników nie zachwiały aż tak bardzo podstawami wielkich koncernów. W okresie wojennym były one głównymi dostawcami dla cesarskiej armii, a podczas inflacji znalazły płacącą w dolarach klientelę pośród obcokrajowców i spekulantów. Ale i Berlińczycy po pokonaniu inflacji nie pozostawali w tyle z zakupami i rozrywkami. Nastały „złote lata dwudzieste”, a najbliższa okolica wokół KaDeWe awansowała do ulubionego miejsca spotkań berlińskiej awangardy, światka pisarzy, malarzy, poetów, ogółem artystów i ludzi cieszących się życiem. Również tym konsumpcyjnym.

Niespodziewane posunięcie

Dlatego wielkim zaskoczeniem okazała się wieść, że będący u szczytu handlowej sławy, kupiec Adolf Jansdorf, w wieku 56 lat zdecydował się sprzedać wszystkie swoje domy towarowe konkurencji. W 1926 roku również KaDeWe zmienił właściciela i odtąd miał podlegać koncernowi Hermanna Tietza. Co było powodem tak radykalnej decyzji?

Wokół postanowienia Jandorfa o sprzedaży domów towarowych konkurentowi narosło wiele spekulacji i domysłów. Oficjalny powód nie został podany. Był to czas szalonego wyścigu pośród właścicieli handlowych koncernów o dominację w poszczególnych krajach i przypuszczano, że Jandorf nie miał na to ochoty i zawczasu się wycofał. Dla  Oskara Tietza zakup nowych placówek przyniósł ugruntowanie pozycji na kontynencie europejskim. Jego rodzina posiadała teraz najwięcej domów towarowych w Rzeszy.

Rozbudowa i ulepszenia

W samym Berlinie Tietz kierował ponad 10 domami handlowymi. KaDeWe z uznaną nazwą i marką miał pozostać okrętem flagowym firmy. Nie szczędzono zatem wysiłków ani pieniędzy na jego modernizację i rozbudowę. Do prac zaangażowano architekta gmachu z 1907 roku, Johanna Emila Schaudta, który podwyższył budynek o dwa ekspozycyjne piętra. Na dachu dobudowano kolejne dwa na biura, kantyny i magazyny. Ogólna powierzchnia wzrosła z 26 do imponujących 40 tys. m². Dział spożywczy przeniesiono na szóste piętro. Odtąd, z krótką przerwą po drugiej wojnie światowej, miał już je stale zajmować i znacznie przyczynić się do budowania legendy wokół KaDeWe.

Oskar Tietz był dzieckiem swoich czasów. W pełni wykorzystał możliwości zakończonej już elektryfikacji miasta, rozświetlając sztucznym blaskiem wnętrza i okna wystawowe, które przyciągały uwagę przechodniów. W okresie poświątecznym, kiedy sprzedaż spadała, wprowadził tzw. „Biały Tydzień”, czyli czas zimowych wyprzedaży. Jego sklepy bez problemu ponownie wypełniały się klientami.

Aryzacja handlu i przemysłu

W 1933 roku 80% obrotów wypracowanych przez domy towarowe należało do żydowskich właścicieli. Jeszcze przed objęciem władzy przez Adolfa Hitlera, placówki wielkich koncernów były obiektem nazistowskich ataków i szykan, występujących w obronie małych sklepikarzy. Postulowano ich likwidację i oddanie przestrzeni handlowej drobnym przedsiębiorcom, czego ostatecznie z przyczyn ekonomicznych nie przeprowadzono. Wiązałoby się to ze zniesieniem dziesiątek tysięcy miejsc pracy i pozbawienia, często jedynego źródła dochodu, setek dostawców.

Koncern Hermanna Tietza z KaDeWe, w przeciwieństwie do rozwiązanej spółki Karstadt, pozostał w swojej formie, ale zmienił właściciela. Dawny sprzedawca i menadżer u Jansdorfa, Georg Karg, stanął na czele koncernu Hertie. Nazwa ta powstała od pierwszych liter imienia i nazwiska założyciela Hermana Tietza (1837-1907). Do „aryjskiego” przedsiębiorstwa szerokim strumieniem popłynęły kredyty, których poprzednim właścicielom odmówiono.

Podczas wojny

Początek drugiej wojny światowej urwał wszelkie pretensje do uznania wyższości drobnych sklepikarzy nad domami towarowymi. Stały się one głównymi dostawcami zaopatrzenia na front, a także lepiej radziły sobie z racjonowaniem żywności wśród lokalnej społeczności. Po pierwszych, sporadycznych bombardowaniach w Berlinie w 1940 roku, z upływem miesięcy miasto stało się celem ciągłych ataków z powietrza. Podczas jednego z nich, w listopadzie 1943 roku, na KaDeWe spadł samolot, który spowodował pożar i wypalenie całego budynku.

Trzymając klasę

Przywrócenie ponownej działalności, ograniczonej do dwóch pięter, było możliwe dopiero w 1950 roku. Jednak już wtedy starano się dorównać przedwojennej sławie, spełniając wyszukane życzenia klientów, od kozaczków dla psów po żywe węgorze. Sześć lat później KaDeWe świętował ponowne otwarcie wszystkich sześciu pięter.

Dzisiaj, po kolejnych przebudowach i modernizacji, w 1978 i 1996 roku, Kaufhaus des Westens jest największym tradycyjnym domem towarowym na kontynencie europejskim (60 tys. m²). Powierzchnią wyprzedza go jedynie londyński Harrods (92 tys. m²). Z dumą jednak, w niemal każdym berlińskim przewodniku, przywoływanych jest szereg kolejnych liczb, mających wprawić w zdumienie potencjalnego klienta i skłonić go do krótkiej wizyty.

Liczby, liczby, liczby…

Niewątpliwym magnesem jest tutaj szósta kondygnacja będąca największym oddziałem sprzedaży delikatesów w Europie (7 tys. m²). O wykwintne wypieki i ciasta dba francuska firma Lenôtre, która od 1975 roku ma swoją filię w Berlinie. Mimo tego, nie zrezygnowała ze sprowadzania półproduktów z ojczystego kraju, z których dziennie wypieka się 1000 bułek, 600 bochenków chleba i 300 bagietek. Oddział wina proponuje 3400 rodzajów tego trunku sprowadzonych z winiarni całego świata. Tylko tymi zakupami zajmuje się jeden wyspecjalizowany fachowiec.

Zaraz obok, do wina można dobrać ser, choć wybór tego odpowiedniego spośród 1300 gatunków na pewno nie będzie prosty. Ponadto 1200 rodzajów wędlin czy blisko 100 gatunków ryb zaspokoi nawet najbardziej wymyślną listę zakupów na szykowną kolację. O krótkiej wizycie nie może już być mowy, wg danych zarządzającego domem towarowym, przeciętny czas, jaki klient spędza w KaDeWe to ok. 2 do 3 godzin.

Kaufhaus des Westens

Tematyka: architektura, domy towarowe
Adres: Tauentzienstraße 21-24, 10789 Berlin
Www: www.kadewe.de

Dojazd

U-Bahn: U1, U2, U3 (Wittenbergerplatz)
Bus: M19, M29, M46 (U Wittenbergerplatz)

Zobacz położenie Kaufhaus des Westens na mapie Google

Źródła:
Meiners Antonia, 100 Jahre KaDeWe, Nicolaische Verlagsbuchhandlung, Berlin 2007

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma w Berlinie

Czy można wyobrazić sobie centrum dawnego Berlina Zachodniego bez charakterystycznej ruiny wieży Kościoła Pamięci? Raczej nie. I takiego samego zdania są wszyscy, którzy przez ostatnie lata wspierali gruntowną renowację tego zabytku modlitwą, pracą i datkami.

Kościół jako symbol. Historia

Zachowane resztki, niegdyś najwyższej budowli Berlina, są dziś wymownym symbolem okrucieństw i zniszczeń, jakie niesie ze sobą wojna.

Wzniesiony w 1895 roku monumentalny kościół był odpowiedzią na rosnące potrzeby ludności w gwałtownie rozwijającym się mieście. Lokalizację wyznaczył sam cesarz Wilhelm II, a neoromański styl budowli miał harmonizować z otoczeniem. Nową świątynię konsekrowano w rocznicę zwycięskiej bitwy pod Sedanem (1 września), a nazwą uhonorowano bohatera tamtych czasów, cesarza Wilhelma I, nazywając ją Kościołem Pamięci Cesarza Wilhelma.

Mozaiki i Marlene

Wnętrze świątyni mogło pomieścić ponad 2000 wiernych, a na emporze było miejsce dla 80 muzyków i 300 chórzystów. Na Światowej Wystawie w Paryżu w 1900 roku berlińska firma, która wykonała mozaiki zdobiące wnętrza świątyni, zdobyła nagrodę Grand Prix. Ich pozostałości, które niegdyś pokrywały ponad 2700 m², można dziś podziwiać w udostępnionej do zwiedzania Hali Pamięci. Nic dziwnego, że nowoczesny kościół o pięknej, przestrzennej formie i bogato zdobionych wnętrzach wybrała na swój ślub w 1923 roku Marlena Dietrich, późniejsza gwiazda filmu „Błękitny Anioł”.

Ofiara wojny

Nowa świątynia nie służyła wiernym długo. W nocy z 22 na 23 listopada 1943 roku zachodnie dzielnice Berlina padły ofiarą najcięższego dotychczas bombardowania, które trwało zaledwie 30 minut. W wyniku nalotu spłonęły Kościół Pamięci, inne świątynie, pałac i ratusz w Charlottenburgu, pawilony ogrodu zoologicznego, dworzec kolejowy, KaDeWe oraz wiele budynków mieszkalnych. Życie straciło ok. 240 tysięcy mieszkańców.

Nowa, kontrowersyjna świątynia

Po wojnie rozgorzały dyskusje na temat nowego zagospodarowania placu, na którym wciąż tkwiły ruiny zniszczonego kościoła. Mimo że decydenci skłaniali się ku zachowaniu ruin lub włączeniu ich w bryłę nowej świątyni, zwyciężył projekt prof. dr Egona Eiermanna, który zakładał całkowite usunięcie pozostałości. Po ogłoszeniu wyników do jednej z berlińskich gazet napłynęły tysiące listów z protestami. Żądano zachowania ruiny jako symbolu zniszczeń wojennych i jednocześnie znaku pojednania. Architekt zmienił więc projekt. Zabezpieczoną i uporządkowaną ruinę miały otaczać nowoczesne budynki nowego kościoła, kaplica, foyer oraz dzwonnica.

Egon Eiermann dokonał, zdawałoby się, rzeczy niemożliwej. Pośrodku odbudowującej się dzielnicy, w zgiełku ruchu samochodowego i przechodzącego tłumu, stworzył oazę spokoju. Nowa świątynia, założona na planie ośmiokąta, ma podwójne ściany, pomiędzy którymi znajduje się ponad 2,5 metra przestrzeni. Dzięki temu zapewniono niezbędną do nabożeństw i koncertów ciszę. W przeciwieństwie do starej kamiennej budowli, architekt użył głównie stali i szkła, rezygnując z nadmiaru ozdób na rzecz ascetycznego wystroju. Najważniejszym elementem są ściany złożone z tysięcy ręcznie wyrabianych we Francji kafelków.

Wyposażenie świątyni

Ponad ołtarzem umieszczono jasną, 4,5-metrową figurę Chrystusa wykonaną z mosiądzu, symbolizującą zwycięstwo światła nad ciemnością. Poniżej znajduje się dwanaście świec, które symbolizują apostołów Jezusa, dwanaście plemion Izraela oraz dwanaście bram świętego miasta Jerozolimy. Pośród nich ustawiono prosty krzyż wykonany z pozłacanego srebra oraz ozdobiony 37 oszlifowanymi kryształami górskimi. Nowa świątynia została poświęcona w trzecią niedzielę Adwentu w 1961 roku, kilka miesięcy po zamknięciu wewnętrznej granicy w Berlinie.

Wojenna madonna

W okresie świątecznym, choć nie tylko wtedy, warto zwrócić uwagę na pewien obraz umieszczony po prawej stronie od wejścia do kościoła. Przedstawia on Madonnę z małym Jezusem na ręku, otuloną płaszczem. Obok widnieją napisy: „1942 WEIHNACHTEN IM KESSEL FESTUNG STALINGRAD LICHT LEBEN LIEBEN” (1942 Boże Narodzenie w Kotle, Twierdza Stalingrad, Światło Życie Miłość). Obraz został wykonany węglem na odwrocie rosyjskiej mapy przez niemieckiego żołnierza Kurta Reubera podczas oblężenia Stalingradu. Reuber, z wykształcenia lekarz i teolog, stworzył ten obraz w tajemnicy przed towarzyszami, aby w wigilijną noc, podczas skromnego świętowania i śpiewów, go odsłonić.

Jego liczne listy i obrazy zostały wysłane do rodziny w jednym z ostatnich transportów z oblężonego miasta. Walki trwały do początku lutego 1943 roku. Z 350 tysięcy niemieckich żołnierzy ocalało jedynie 90 tysięcy. Wśród zesłanych do obozów jenieckich był także Kurt Reuber, który nie przeżył wojny i zmarł na skutek choroby w obozie w 1944 roku.

W latach osiemdziesiątych XX wieku rodzina zmarłego postanowiła przekazać obraz gminie ewangelickiej w Berlinie, uznając Kościół Pamięci za właściwe miejsce dla tej cennej pamiątki. Kopie „Stalingradzkiej Madonny” wiszą między innymi w zniszczonej przez Niemców katedrze w angielskim Coventry oraz w Wołgogradzie, dawnym Stalingradzie.

Kościół Pamięci Cesarza Wilhelma (Kaiser Wilhelm Gedächtniskirche)

Tematyka: religia, architektura, Hohenzollernowie, ruiny, II wojna światowa
Adres: Breitscheidplatz, 10789 Berlin
Www: www.gedaechtniskirche-berlin.de
Godziny otwarcia: kościół: codz. 10.00-18.00 (w czasie nabożeństw, modlitw i koncertów zwiedzanie niemożliwe), Hala Pamięci: pn.-sb. 10.00-18.00, nd. 12.00-18.00
Wstęp: bezpłatny (datek)
Audio-guidy: nie

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten)
U-Bahn: U2, U9 (Zoologischer Garten)
Bus: M45, M46, M49, X10, X34, 100, 109, 110, 200, 204, 245, 249 (S+U Zoologischer Garten)

Zobacz położenie Kościoła Pamięci na mapie Google

To może cię również zainteresować

Ruiny Kościoła Pamięci zaraz po wojnie, 1945. Kolorowy obraz. Bardzo ciekawe ujęcia

Film reklamowy Kärchera o czyszczeniu fasad nowego kościoła. Wgląd w różne zakamarki