Rozwój Berlina. Wymóg czasów

W chwili objęcia rządów przez Fryderyka Wielkiego (1620-♛1640-1688), zwanego później Wielkim Elektorem, bliźniacze miasto Berlin-Cölln nie wzbudzało szczególnego zachwytu, jeśli porównać je do innych rezydencji Europy.

Wyniszczonym przez liczne przemarsze wojsk podczas Wojny Trzydziestoletniej i zdziesiątkowanym przez zarazy miastem zarządzał jedynie książęcy namiestnik, margrabia Ernest. Fryderyk Wilhelm przebywał wówczas głównie u krewnych w Niederlandach. Gdy w 1643 roku zawarto zawieszenie broni ze Szwedami, młody władca mógł powrócić do swojej berlińskiej rezydencji.

W tym czasie liczba mieszkańców bliźniaczych miast spadła z 12 do 8 tysięcy, a z 1 200 domów ocalało 350. Całość znajdowała się w opłakanym stanie. Handel i rzemiosło praktycznie zanikły. Jedynie dzięki uprawie roli poza murami miasta można było wyżywić mieszkańców. Zamek był bardzo zaniedbany i wymagał wielu napraw. Margrabia Ernest, podczas nieobecności elektora, pisał wiele rozpaczliwych listów, donosząc o złym stanie dworu, z którego nawet służba uciekała w poszukiwaniu jedzenia.

Pierwsze działania w mieście

Po przybyciu władcy na dwór, pierwsze rozkazy dotyczyły niezbędnych napraw na zamku i wprowadzenia wacht, by przywrócić miastu nieco porządku. Konieczność posiadania własnej, choćby niewielkiej armii stała się nagląca. Miała ona stanowić niezbędne zabezpieczenie interesów Brandenburgii-Prus na zbliżających się rokowaniach pokojowych. Wkrótce, po zebraniu pieniędzy z bogatszych regionów, Fryderyk Wilhelm dysponował już kilkoma tysiącami ludźmi.

Niebagatelne znaczenie dla dalszych poczynań elektora miały jego związki z Niderlandami. Podczas swojego pierwszego pobytu, jeszcze w latach młodości, młody książę mógł zapoznać się z osiągnięciami Holendrów w zakresie budownictwa, rozwiązań melioracyjnych, ogrodnictwa czy architektury miast. W 1646 roku jego małżonką została Luiza Henrietta (1627-1667), córka namiestnika Holandii.

Zanim młoda księżna przybyła w 1650 roku do Berlina, Fryderyk Wilhelm wydał szereg poleceń dotyczących upiększenia zamku i jego otoczenia. Zamkowy ogród, Lustgarten, został przekształcony wg wzorów holenderskich. Również późniejsza Aleja Pod Lipami na rozkaz elektora została obsadzona drzewami i odtąd miała stanowić reprezentacyjny trakt w kierunku terenów łowieckich zwanych Zwierzyńcem (Tiergarten).

Ziemniaki, fortyfikacje i kanał

Księżnej Luizie Orańskiej przypisuje się wprowadzenie ziemniaków i szparagów w Brandenburgii. Podobno po raz pierwszy posadzono je w ogrodzie warzywnym przy berlińskim zamku (wspomniany Lustgarten). W swojej rezydencji w Oranienburgu niestrudzona księżna zleciła prowadzenie wzorcowego gospodarstwa i mleczarni. To one w dużej mierze zaopatrywały berliński dwór.

Obok planów, by brandenburską rezydencję przekształcić w miasto-ogród i tym samym zachęcić szlachetnie urodzonych do wznoszenia swoich rezydencji, Fryderyk Wilhelm zlecił również budowę potężnych fortyfikacji. Miały one chronić trzy miasta (Berlin, Cölln i nowo założony Friedrichswerder) przed bezkarnymi przemarszami obcych wojsk. Pamięć o doświadczeniach Wojny Trzydziestoletniej była wśród poddanych elektora wciąż żywa.

Zadania tego podjął się pochodzący z Austrii, a wychowany w Holandii, inżynier Johann Gregor Memhardt (1607-1678). Budowa rozpoczęła się w 1658 roku i zakończyła w 1683, prowadzona już przez następcę Memhardta, Johanna Arnolda Nehringa. W połowie XVIII wieku część fortyfikacji została rozebrana z polecenia króla pruskiego Fryderyka II. Reszta stopniowo znikała pod nowo tworzonymi placami, ulicami i torami kolejowymi w XIX wieku.

Memhardt wzniósł również pierwszy budynek przy dzisiejszej Alei po Lipami (Unter den Linden), który stał się jego domem. W 1669 roku został burmistrzem nowo powstałego miasta Friedrichswerder, zamieszkałego głównie przez przybyszów z Holandii.

Ogromne znaczenie dla rozwoju miasta nad Szprewą miało też zlecenie budowy kanału łączącego Odrę z Łabą. Powstał on w latach 1662-1668. Utworzone drogi wodne z Wrocławia do Hamburga i ze Szczecina do Magdeburga przyczyniły się do rozwoju handlu i uczyniły Berlin jednym z ważniejszych portów śródlądowych.

Refugees Welcome. Rozwój Berlina

Jednakże do niebywałego w swoim tempie rozwoju Berlina, jak i całej Brandenburgii, przyczynili się emigranci i uchodźcy. Wykorzystując prześladowania na tle religijnym w innych krajach, Fryderyk Wilhelm zachęcał do osiedlania się nad Szprewą i Hawelą. Jego działania kierowały się rachunkiem ekonomicznym. Z ubogiej i niewykształconej ludności słabo zaludnionej Brandenburgii nie sposób było ściągnąć większych podatków, a koszty rozbudowy armii i garnizonów stale rosły. Poszukiwana była fachowa wiedza i kapitał, by chociaż w małym stopniu dorównać innym miastom Rzeszy.

Holendrzy

Wspomniani już Holendrzy przywieźli ze sobą wiedzę o uprawie ziemi, osuszaniu bagien, ogrodnictwie, budowie mostów i kanałów. Poza Friedrischswerder osiedlali się oni również w Oranienburgu, Moabicie i Zehlendorf. Uprawiane przez nich warzywa i owoce wzbudzały początkowo nieufność rodzimych mieszkańców. Mając silne wsparcie pary książęcej zamieniali oni nieużytki i bagna w kwitnące ogrody i parki. Berlin stał się miastem, gdzie najtaniej można było nabyć płody rolne, a te ceniono w całej Rzeszy. Holendrom Brandenburgia zawdzięcza też pierwszą fabrykę fajansu, założoną w 1678 roku w Poczdamie. Niedługo potem przeniesiono ją do Berlina.

Francuzi

W 1685 roku Fryderyk Wilhelm wydał tzw. Edykt Poczdamski. Był to dokument zapraszający uchodźców z Francji (hugenotów), pragnących schronić się przed prześladowaniami na tle religijnym we własnym kraju. Dominowali wśród nich wysoko wykwalifikowani rzemieślnicy, kupcy i przedsiębiorcy. Szacuje się, że ich liczba do 1688 roku wyniosła 8-10 tys. Ich wiedza, kapitał i doświadczenie już wkrótce zaowocowały powstaniem licznych manufaktur, sklepów i warsztatów.

Dochodziło nawet do takich sytuacji, że proponując dogodne warunki pobytu, ściągano z innych krajów „inwestorów”. Budowali oni i wyposażali manufaktury, przeznaczone specjalnie dla wielu setek wąsko wykwalifikowanych robotników z Francji. Tak też powstały fabryka jedwabiu, manufaktura gobelinów, plantacja morwy, hodowla jedwabników, fabryka złotych i srebrnych taśm, olejarnia, fabryka papieru oraz liczne wytwórnie świec i garbarnie. Francuzi ożywili handel i produkcję towarów luksusowych. Po śmierci Wielkiego Elektora powstawały dalsze zakłady, manufaktury mydeł, koronek, kapeluszy, rękawiczek, tapet itp.

Poza manufakturami nie można tu zapominać o nowościach na rynku gastronomicznym Berlina. Odtąd mieszkańcy mogli spożywać francuskie pieczywo, w tym nieznane bagietki i croisannty oraz wyroby cukiernicze. Panie dzięki licznym straganom i kantorom, a także pracowniom mody, mogły nabywać koronki, gorsety, bieliznę, przeróżne dodatki do garderoby czy perfumy. Wiele z tego asortymentu nie było tu wcześniej niedostępne.

Dla wzrastającej liczby ludności założono w 1674 roku kolejne miasto – Dorotheenstadt – od imienia drugiej żony elektora. Usytuowano je na zachód od obwarowań miejskich, natomiast główną oś tego założenia stanowiła wyznaczona wcześniej Aleja Pod Lipami.

Żydzi

Gdy w latach 1670-1671 cesarz Leopold I wydał rozkazy o wypędzeniu Żydów z Wiednia i Dolnej Austrii, Fryderyk Wilhelm nie zastanawiając się długo rozpoczął pertraktacje z gminą żydowską. Chciał bowiem sprowadzić kilkadziesiąt najzamożniejszych rodzin nad Szprewę. Zaoferował im między innymi swobodny handel i uprawianie rzemiosła, odprawianie prywatnych nabożeństw, byle tylko skłonić do osiedlenia się w Berlinie. Wiedeńscy Żydzi z rezerwą podeszli do oferty elektora, jak i propozycji przeprowadzki w nieznane i mało cywilizowane rejony. Ostatecznie, negocjując dla siebie odpowiednie gwarancje, kilkanaście rodzin zdecydowało się zamieszkać w Berlinie.

Mieszkańcy przyszłej gminy żydowskiej, zwani „Wiedeńczykami” już samym przybyciem wzbudzili wielką ciekawość, ale też i obawy. Ich sprzęty domowe, żyrandole, meble, dywany były podobno okazalsze, niż te na książęcym zamku. Początkowa nieufność stopniowo zanikła, gdy ci zaczęli nabywać grunty, płacić podatki i ogólnie przyczyniać się do rozwoju handlu, a co za tym idzie wzrostu zamożności lokalnej społeczności.

Podsumowując

Wiele przedsięwzięć Fryderyka Wilhelma hamowane było przez brak fachowców lub kapitału. Tak było z produkcją sukna, kopalniami ołowiu i srebra, rafinerią cukru czy manufakturami tytoniowymi. Dopiero przybycie hugenotów poprawiło nieco sytuację. Wspomnieć jednak trzeba, że Berlin pozostał wyjątkiem, jeśli chodzi o poprawę warunków życia ludności, czy wzrost zamożności. Pozostałe miasta Brandenburgii-Prus nękane były wysokimi podatkami, a księciu nie zależało na ich rozwoju, gdyż bogaty stan mieszczański stwarzał zagrożenie dla jego władzy.

Pod koniec życia elektora miasta Berlin, Cölln, Friedrichswerder i Dorotheenstadt przedstawiały już zgoła odmienny widok, niż ten z końca Wojny Trzydziestoletniej. Schludne ulice, zadbane zieleńce, porządne mieszczańskie domy, nawet oświetlenie uliczne świadczyły o zaangażowaniu władcy w rozwój i upiększanie swojej siedziby. Zmienić się jeszcze musiała mentalność prostych ludzi zamieszkałych przy tych schludnych ulicach. Legendarne jest rozporządzenie elektora o zakazie swobodnego wypuszczania świń na główne trakty, a zwłaszcza na wypielęgnowaną Aleję Pod Lipami, gdyż swoim ryciem uszkadzały one świeżo zasadzone drzewa.

W 1688 roku, w chwili śmierci Fryderyka Wilhelma, Berlin i przyległe gminy miejskie liczyły prawie 20 000 mieszkańców.

Kalendarium

1647/48 – wzdłuż szosy pomiędzy zamkiem miejskim, a książęcym terenem łowieckim zostały posadzone lipy i inne drzewa, dając początek późniejszej reprezentacyjnej Alei Pod Lipami
1648 – pod koniec Wojny Trzydziestoletniej liczba mieszkańców Berlina/Cölln wynosi 6 000
1658-1683 – budowa umocnień fortyfikacyjnych z 13 bastionami. Pozostałości są dzisiaj do obejrzenia do terenie Muzeum Marchii Brandenburskiej
1671 – zostaje założona gmina żydowska. W 1700 roku składa się na nią 114 rodzin, czyli ponad 1000 osób
1685 – Fryderyk Wilhelm wydaje w Poczdamie tzw. Edykt Tolerancji (Edykt Poczdamski). Na jego podstawie wielu uchodźców, głównie z Francji, osiedliło się w Brandenburgii. Powstała nieco wcześniej gmina hugenocka liczy sobie 100 mieszkańców w 1672 roku. Do 1677 roku liczba uchodźców wzrosła do 700

Źródła:
Gedeon Romandon, Friedrich Wilhelm von Brandenburg, der Große Kurfürst im Harnisch und Kurmantel, zdjęcie w domenie publicznej
Barbara Szymczak, Fryderyk Wilhelm, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Warszawa 2006

Artykuł Rozwój Berlina pod panowaniem Fryderyka Wilhelma (1640-1688) pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Berlin ma swoją własną Aleję Gwiazd. Dokładnie ujmując to bulwar (Boulevard der Stars), któremu jednak jeszcze długo przyjdzie poczekać na taką popularność, jaką ma jego hollywoodzki odpowiednik. Mimo, że istnieje od prawie ośmiu lat i jest położony w samym centrum miasta, w pobliżu filmowych instytucji, wielu turystów mija go, nie zwracając większej uwagi na uwiecznione gwiazdy. W czym rzecz?

W 2010 roku obchodzono 60. rocznicę festiwalu filmowego →Berlinale. Z tej okazji rozpoczęto realizację projektu, którego zwieńczeniem było położenie kamienia węgielnego pod przyszły Bulwar Gwiazd. 12 lutego 2010 odsłonięto pierwszą tablicę, upamiętniającą niemiecką aktorkę i piosenkarkę, Marlenę Dietrich (1901-1992). Oficjalne otwarcie bulwaru nastąpiło nieco później, bo we wrześniu tego samego roku, prezentując kolejne 38 postaci.

Berliński Bulwar Gwiazd upamiętnia jedynie rodzime gwiazdy, to jest te, wywodzące się z niemieckojęzycznego obszaru. Znakomita większość nazwisk niestety niewiele powie zagranicznym turystom, nawet, jeśli doda się im kilka informacji. Na Bulwarze uwiecznieni są aktorzy, reżyserzy, kompozytorzy, producenci filmowi, scenarzyści itd. Na chwilę obecną (marzec 2018) zamontowano 101 tablic.

Bulwar znajduje się na środkowym pasie jezdni Potsdamer Straße. Wyłożony jest pofarbowanym na czerwono asfaltem, co ma nawiązywać do „czerwonego dywanu”, po którym stąpają gwiazdy. Niestety mimo renowacji w 2013 roku, nawierzchnia nie ma nic z intensywności koloru „hollywoodzkich chodników”, jest wytarta i raczej bura. Tablice w kształcie gwiazd, wykonane z polerowanego brązu, zawierają imię i nazwisko, datę urodzenia (i ewentualnie śmierci) oraz rodzaj profesji. Dodatkowym elementem jest wyryty autograf gwiazdy. Niestety i one są już dość mocno wytarte i wcale nie błyszczą, jak pewnie było w założeniu.
Najciekawszym założeniem projektu zdają się być zamontowane wizjery, wykorzystujące technikę iluzji tzw. Pepper’s ghost, która pozwala zobaczyć hologramowe postacie gwiazd, a jeśli ktoś ustawi się w odpowiednim miejscu, to nawet można próbować się z nią sfotografować.

Podsumowując, nie trzeba się specjalnie wybierać na Bulwar Gwiazd, bo i tak zwiedzając Plac Poczdamski w Berlinie, na niego traficie. Ale czy zauważycie, to już inna sprawa. Co do gwiazd, to ostatnio pojawiło się kilka nazwisk współczesnych aktorów, które mogą być rozpoznawalne, między innymi Daniela Brühla (1978, Goodbye Lenin, Bękarty Wojny), Diane Kruger (1976, Skarb Narodów, Bękarty Wojny), czy Tila Schweigera (1963, Król Artur, Bękarty Wojny).

Lokalizację Bulwaru nie wybrano przypadkowo. Tuż obok znajduje się biuro i instytucje Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Berlinale oraz Muzeum Filmu i Telewizji. Po wizycie w tym drugim, gwarantuję, że większość nazwisk przestanie być anonimowa, a Wasza wiedza wzbogaci się o kilka interesujących ciekawostek.

Bulwar Gwiazd w Berlinie (Boulevard der Stars)

Tematyka: film, telewizja, historia
Adres: Potsdamer Straße, 10785 Berlin
Strona www: www.boulevard-der-stars-berlin.de
Bilety wstępu: brak, przestrzeń publiczna
Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? 10-20 minut .

Artykuł Bulwar Gwiazd w Berlinie – prawie jak w Hollywood pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Artykuł Muzeum Filmu i Telewizji w Berlinie pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Fragment „Przewodnika po Berlinie” wydanego w 1913 roku, nakładem wydawnictwa „Warta”. Autor anonimowy, (przewodnik w języku polskim, pisownia i interpunkcja oryginalna). Tylko na Przewodnik-po-Berlinie.pl! Zapraszam do niecodziennej lektury.

Berlińska noc sylwestrowa ma tak odrębny charakter i tak specjalną fizjognomię, że trudno oprzeć się pokusie obejrzenia jej, choćby kosztem przespania całego pierwszego dnia Nowego Roku.

Już na progu domu uderzyć musi każdego dziwny nastrój na ulicy. Ludzie, wystrojeni odświętnie, przeciągają gromadkami ku dworcom kolejowym i stacjom tramwajowym. Od czasu do czasu głośny huk ręcznej bombki daje przedsmak tego, co się dzieje w środku miasta. Na środku ulicy pali się stos gazet zeszłorocznych, a około niego tańczy kilku chłopców, wyjąc niemiłosiernie i zanosząc się od śmiechu.

Na stacji podziemnej ścisk, o jakim nie śniło się filozofom. W wagonie zaczyna się Sylwester na dobre. Żarty i błazeństwa nie ustają ani na chwilę, a potęguje je okoliczność, że kierownikiem pociągu jest murzyn, młody, przystojny Otello, na którego niemki nie mogą patrzeć bez zawrotu. Poczciwe murzynisko, którego dziadek, a może i tata jeszcze na czworakach chodzili — jak przypuszcza jakiś podoficer od renadjerów — dumny jest ze swojego munduru i stanowiska, z góry patrzy na rozmiłowane niemki i z lekka gładzi kokieteryjną bródkę a la Prinz Heinrich.

Wreszcie krzyczy: „Friedrichstrasse!” — a za chwilę pociąg opróżnia się prawie doszczętnie.

„Frydrychówka”, to dzisiejszy cel wędrówki przynajmniej pół miljona mieszkańców Berlina. Przewalają się po niej fale niezliczonego tłumu już od godziny 10 wieczorem. Mało kto jest tylko biernym świadkiem widowiska; każdy prawie stara się przypomnieć o swem istnieniu przy pomocy trąbki lub świstawki, jeśli zaś nie zaopatrzył się w te akcesorja, to wyje lub ryczy, ile mu tylko sił starczy. W ten sposób zaczyna się zabawa sylwestrowa na ulicy.

Krzyk i wrzask nie ustaje ani na chwilę, jednakże można się jeszcze przynajmniej poruszać jako tako. Za chwilę już i to jest niemożliwe, gdyż na wąską ulicę Fryderykowską wpakowało się kilka tysięcy co najgrubszych policjantów, którzy wytworzyli taki ścisk, że w jednej minucie cały tłum musiał stanąć. Stanęli tedy ludzie i konie dorożkarskie, stanęły omnibusy i samochody, a policjanci zaczęli wrzeszczeć jak opętani. Widocznie była to jakaś komenda, której wszakże nikt nie rozumiał, a i nie chciał zrozumieć.

Na jedną sekundę zrobiło się nieco luźniej, gdy kilka osób zemdlało, skoczyłem tedy ku drzwiom najbliższej kawiarni. Niestety, bez biletu nie wpuszczają dziś nikogo. Po krótkich pertraktacjach i sięgnięciu do portmonetki przedostaję się wreszcie do środka i znajduję miejsce na kiwającym się zydlu przy nakrytym bilardzie. Tłok tu nie mniejszy, jak na ulicy. Wszyscy piją na umór. Pącz, piwo, szampan leją się na przemiany, w kącie rzępoli orkiestra cygańska, gwar rośnie i potęguje się z każdą chwilą. Jak przy budowie wieży Babel, słychać wszystkie języki świata, prym zaś wiodą polski i rosyjski. Zwłaszcza ten drugi.

Wreszcie wybija oczekiwana godzina. Światła gasną – ukazuje się jakaś tłusta transparentna alegorja Nowego Roku, ktoś wykrzykuje jakąś mowę, strzelają korki szampana, wrzask: „Prosit Neujahr!”, a potem już nic, tylko wycie straszliwe, niepojęte. Wyje publiczność, wyją kelnerzy, wyją chłopcy, roznoszący cygara, i wyje portier, stojący przy drzwiach z miną grobową. Najsilniejsze nerwy nie wytrzymają takiego ataku. Wysuwam się czemprędzej na ulicę, a za mną kilka jeszcze osób.

Z deszczu pod rynnę.

Opisu tego, co się działo na ulicy, nie podjąłby się ani Dante Alighieri, ani nawet Kornel Makuszyński! Piekło, szpital warjatów, ryk wzburzonych fal morskich, to wszystko za małe, za nikłe porównanie! Bębenki w uszach puchną, czuję to najwidoczniej, natomiast nie czuję już rąk, ani nóg, ani żeber. Porwał mnie tłum i niesie ku Lipom. To jest właśnie ta słynna zabawa sylwestrowa. Ludzie gniotą się jak śledzie, wrzeszczą, jak potępieńcy, kobiety zaś piszczą i opędzają się od natrętów, darząc ich siarczystemi policzkami. Poskromiony zaczepnik nie gniewa się wcale, krzyczy: „Prosit Neujahr!” i zwraca się ku drugiej kobiecie po to samo. Inna rzecz, że nie wszystkie damy berlińskie są takie srogie. Niektóre same rzucają się na szyję wyjącym gentlemanom i obdarzają ich wcale niewątpliwemi dowodami sympatji.

Natężam wszystkie siły, aby się wreszcie wydobyć z tego kotła, w który wtrącił mnie los nieszczęsny, wtem czuję jakąś rękę, wcale nie kobiecą, dotykającą kieszonki z zegarkiem. Powstrzymuję natrętną rękę i tłumaczę jej właścicielowi, jakiemuś potężnemu drabowi z błazeńską czapką na głowie, aby się nie trudził:
— Bardzo przepraszam, ale zegarek zostawiłem w domu. Żałuję bardzo…
— No, nic nie szkodzi! — odmruknął drab dobrodusznie i przecisnął się w bok, wołając: „Prosit Neujahr!” Jakimś cudem zdołałem wreszcie się dostać w aleję pod Lipami, gdzie było nieco więcej miejsca. Kto wyszedł z tłumu cały jeszcze i z niepołamanemi żebrami, otrząsał się, jak pies po kąpieli i siadał na sztachetkach.

Większa część odpoczywających przyprowadza do jakiego takiego porządku garderobę, mocno nadwyrężoną. Panowie pogubili w ścisku przeważnie kapelusze, panie lamentują nad zgubionymi zarękawkami i zębami, jedna zaś nie ma na sobie sukienki i zwraca się do konnego policjanta pod opiekę. Dygnitarz policyjny zsiada z konia i na wzór świętego Marcina otula wynegliżowaną doszczętnie damę w swój płaszcz służbowy. Naturalnie, hołotka cieszy się okrutnie i wyje dalej.

Zabawa trwa w dalszym ciągu. Tu i ówdzie daje się słyszeć huk strzelającej rakiety, tam znów czterech łobuzów zajętych jest zdzieraniem sukienki z jakiejś wymalowanej damy. Gdzieindziej tańczy kilkanaście dokoła doróżki. W zaułku ulicy tłum dość duży otoczył policjanta, wziął go na ramiona i odśpiewał ochrypłemi głosami: „Heil dir im Siegerkranz”, z balkonów sypią się płatki papieru, leje się na głowę pącz niedopity, na dole trwa walka na konfeti, serpentyny albo kije, nie mówiąc już o romantycznem trąbieniu do ucha, które zdolne byłoby umarłego wskrzesić.

Największą nienawiścią pała tłum berliński od kilkudziesięciu już lat do cylindra, to też biada temu, kto miał go na głowie w noc sylwestrową, spadło nań przynajmniej sto uderzeń w jednej chwili i nie pomogły żadne reklamacje. Najbiedniejsi są przez to dorożkarze, którzy mają na głowach obowiązkowe, liberyjne cylindry. Ogarniają się batami jak mogą, najchętniej jednak nie spotykają się z tłumem.

Do rana wyje tłum i tłoczy się w ciasnej ulicy Fryderykowskiej, a potem śpieszy na ostatnie pociągi, podpalając po drodze stosy gazet i strzelając na wiwat. W pociągach patrioci, ubrani w błazeńskie czapeczki, nie próżnują i ostatkiem sił, jakie im pozwalają, intonują:

„Deutschland, Deutschland, über alles, über alles in der Welt!“

Najciekawsze są notatki, jakie zjawiły się we wszystkich prawie pismach berlińskich, donoszących, że „tegoroczna noc sylwestrowa przeszła niezwykle spokojnie.” Oczom moim nie wierzyłem, gdy czytałem te słowa. Więc można zachowywać się jeszcze niespokojniej? O błogosławiona kraino niemiecka!

Artykuł Piekło, szpital warjatów, ryk wzburzonych fal morskich – Sylwester w Berlinie 1913 pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Wg statystyk na koniec 2015 roku w Berlinie mieszkało ok. 3,52 mln ludzi, co oczywiście czyni go najliczniejszym miastem Niemiec, przed Hamburgiem (1,7 mln) i Monachium (0,8 mln). Gęstość zaludnienia wynosi 3891 osób/km². Dla porównania w Warszawie jest to 3,3 tys./km², a w Monachium 4,4 tys./km². Jako stolica europejska, pod względem ludności, Berlin zajmuje trzecie miejsce po Moskwie (12 mln) i Londynie (8,3 mln), natomiast liczniejsze są jeszcze europejska część Istambułu oraz Sankt Petersburg.

W 2013 roku ujawniono wyniki pierwszego, przeprowadzonego po zjednoczeniu Niemiec spisu powszechnego (Zensus 2011). Liczba ludności całego kraju okazała się mniejsza niż powszechnie szacowano o 1,5 mln osób. Największa różnica w szacunkach, ponad 5%, dotyczyła właśnie Berlina, gdzie "ubyło" 179 tys. mieszkańców. Eksperci tłumaczą różnicę przede wszystkim brakiem wymeldowania się w urzędzie w przypadku wyprowadzki z miasta czy kraju. Znaczną część brakujących osób stanowią bowiem obcokrajowcy.

W Berlinie żyje ok. 545 tys. obcokrajowców (dane z Urzędu Statystycznego Berlina i Brandenburgii, stan na grudzień 2015). To około 14,5% ogólnej liczby mieszkańców stolicy Niemiec (dla porównania w pobliskim Poczdamie tylko 5%). Największą grupę spośród nich stanowią Turcy (100 tys.), dalej Polacy (51 tys.) i Włosi (22 tys.). Spośród Azjatów najliczniej reprezentowani są Wietnamczycy (14 tys.). Sporo jest również Rosjan (19 tys.), Serbów (19 tys.) i Amerykanów (15 tys.). Turcy stanowią w Berlinie najliczniejsze skupisko obywateli poza granicami swojego kraju. Osoba z "Migrationshintergrund" jest określeniem porządkowym powstałym na potrzeby niemieckich urzędów statystycznych, oznaczające emigrantów, którzy przybyli do Niemiec po 1949 roku, jak również mieszkające tu już ich dzieci, wnuki, itd. Nie jest to jednoznaczne z definicją obcokrajowca, gdyż wielu z nich przyjęło obywatelstwo niemieckie. Biorąc takie kryterium pod uwagę, osób pochodzenia tureckiego jest w Berlinie ok. 175 tys.

Najgęściej zaludnioną dzielnicą jest Friedrichshain-Kreuzberg (13,8 tys./km²) oraz Mitte (8,8 tys./km²), najmniej Treptow-Köpenick (1,5 tys./km²). Najliczniej przez obcokrajowców zamieszkane są dzielnice (nie okręgi) Kreuzberg, Wedding, Neukölln, Prenzlauer Berg.

Rozwój ludności Berlina

Karnawał Kultur (Karneval der Kulturen) ma prezentować różnorodność kultur nacji mieszkających w Berlinie i przypominać o tolerancji wobec innych narodów. Warto chociaż raz wybrać się na tą fantastyczną imprezę! Zobacz, kiedy w tym lub przyszłym roku przejdzie kolorowy korowód ulicami Berlina.

Źródła:
Bevölkerungsstand in Berlin, Amt für Statistik Berlin-Brandenburg, stan 06.09.2016
Schwenk Herbert, Lexikon der Berliner Stadtentwicklung, Haude&Spener, Berlin 2002

Artykuł Ludność Berlina pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Meinhard von Gerkan

Meinhard von Gerkan (1935-2022) był niemieckim architektem i współzałożycielem znanego w branży biura architektów Gerkan, Marg und Partner (gmp) z siedzibą w Hamburgu. W Berlinie zaprojektował  m.in. lotnisko Tegel (zamknięte), główny dworzec kolejowy (Berlin Hauptbahnhof, 2006) oraz  nowe lotnisko (Flughafen Berlin Brandenburg 2020). Był również odpowiedzialny za przebudowę stadionu olimpijskiego Olimpia (2006)

Droga do architektury

Meinhard von Gerkan urodził się 3 stycznia 1935 roku w Rydze (Łotwa). Już od średniowiecza region ten znajdował się pod silnymi wpływami niemieckimi, które ujawniały się w kulturze i polityce. Po zawarciu paktu Ribbentrop-Mołotow między Stalinem a Hitlerem w 1939 roku, Łotwa została oddana pod wpływy sowieckie, co zapoczątkowało przesiedlanie ludności niemieckiej na tereny Polski zajętej przez III Rzeszę. Rodzina von Gerkan zamieszkała w Poznaniu, gdzie sześcioletni Meinhard rozpoczął naukę w szkole.

Wojna go nie oszczędziła. W 1942 roku jego ojciec poległ na froncie wschodnim, a matka zmarła zaraz po ucieczce z Poznania do Dolnej Saksonii pod koniec wojny. Meinhard trafił do rodzin zastępczych i od 1949 roku mieszkał w Hamburgu. Tam ukończył szkołę średnią i w 1955 roku zdał maturę. Następnie przez dwa semestry studiował fizykę, później prawo, aż w 1957 roku rozpoczął studia architektoniczne na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie. Tam spotkał swojego przyszłego partnera, Volkwina Marga (ur. 1936).

Podobne losy (Marg urodził się w Gdańsku, skąd uciekł z rodziną pod koniec wojny do Turyngii, a następnie przedostał się z NRD do Berlina Zachodniego), wspólne zainteresowania oraz nieprzeciętny talent zbliżyły obu studentów. W 1965 roku, zaraz po zdobyciu dyplomów na Uniwersytecie Technicznym w Brunszwiku, założyli wspólne biuro. Jeszcze w tym samym roku wystartowali w konkursach, wygrywając aż siedem z nich, w tym projekt budowy hali przylotów i odlotów lotniska Tegel w Berlinie.

Lotnisko – legenda

Krótko po ukończeniu trzydziestki, Meinhard von Gerkan zrealizował swój pierwszy wielki projekt, który funkcjonował bez przebudowy aż do zamknięcia obiektu w 2020 roku. Innowacyjny kształt hali lotniska Tegel w formie charakterystycznego sześciokąta sprawiał, że droga pasażera od okienka odpraw do samolotu była bardzo krótka, podobnie jak droga od samolotu do samochodu czy na przystanek komunikacji miejskiej. Lotnisko, ukończone terminowo w 1974 roku, kosztowało o 5% mniej niż przewidziano w budżecie, co przyniosło nieznanemu dotąd biuru światowy rozgłos. Od tamtej pory w biurze Gerkana zrealizowano ponad 370 projektów, a w 325 konkursach zdobyto pierwszą nagrodę.

Meinhard von Gerkan wykładał architekturę na Uniwersytecie Technicznym w Brunszwiku w latach 1974-2002, a także gościnnie na uniwersytetach w Japonii i RPA. Od 1995 roku był honorowym członkiem Amerykańskiego Instytutu Architektów (AIA), a w 2009 roku został odznaczony Krzyżem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec I Klasy. W ostatnich latach coraz więcej projektów realizował w Chinach, gdzie gmp ma swoje biuro. Zmarł w listopadzie 2022 roku w Hamburgu. Został uznany za najważniejszego niemieckiego architekta i jednego z najbardziej wpływowych na świecie.

Źródła:
www.gmp-architekten.de
www.morgenpost.de, Alexandra Kilian, Ich wurde Architekt aus Leidenschaft – und bin es geblieben (dostęp 08.08.2024)
www.tagesspiegel.de, Bernhard Schulz, Meinhard von Gerkan bewegt Berlin – und die Gemüter (dostęp 08.08.2024)

Artykuł Meinhard von Gerkan – architekt berlińskich lotnisk pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Berlinale dołączyło do grona prestiżowych festiwali filmowych w 1956 roku, uzyskując akredytację Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń Producentów Filmowych (FIAPF), pięć lat po swojej pierwszej edycji. Inicjatorem wydarzenia był amerykański oficer, Oskar Martay (1920-1995), odpowiedzialny za nadzór nad odbudowującym się niemieckim przemysłem filmowym. Jednym z jego z zadań było zaopatrywanie berlińskich kin w kopie zagranicznych produkcji. Dzięki niemu, w 1950 roku powstały tak zwane „kina przygraniczne”, w których wybrane seanse były dostępne po bardzo niskiej cenie dla berlińczyków ze wschodniego sektora jak i obywateli NRD. Już w maju tego samego roku, podczas krajowego zjazdu organizacji młodzieżowej we wschodniej części miasta, kina w zachodnim Berlinie odnotowały rekordową liczbę odwiedzających. Również później, zmęczeni propagandowymi filmami o odbudowie kraju mieszkańcy Berlina wschodniego chętnie korzystali z oferty. Liczba ich wizyt przekroczyła w 1954 roku 10 milionów. Po kilku latach rząd federalny wprowadził program, w którym wszystkie placówki kulturowe były dostępne dla wschodnich berlińczyków po kursie wymiany 1:1, podczas gdy wartość zachodniej marki była czterokrotnie wyższa. Historia programu i przygranicznych kin skończyła się raptownie w 1961 roku, wraz z zamknięciem wewnętrznej granicy. Jako jeden z powodów tej decyzji podawano właśnie demoralizację młodzieży zachodnimi filmami.

Wróćmy jednak do festiwalu. Pierwsza edycja odbyła się w czerwcu 1951 roku w niezniszczonym przez wojnę kinie,Titania-Palast w dzielnicy Steglitz. Ten monumentalny budynek z 1928 roku, wzniesiony w stylu Nowej Rzeczywistości, do dziś stoi na rogu ulic Schlossstraße i Guthsmuthsstraße. W historii kultury Berlina jest to miejsce znaczące również ze względu na pierwszy powojenny koncert Berlińskich Filharmoników (maj 1945) oraz spotkanie założycielskie Wolnego Uniwersytetu w Berlinie (grudzień 1948, Freie Universität Berlin).
Już na pierwszym festiwalu przyznawano statuetki niedźwiedzi jako nagrody, w prawie niezmienionym do dzisiaj kształcie. Wybór takiej a nie innej formy jest nawiązaniem do zwierzęcia herbowego Berlina, ale warto wiedzieć, że rzeźba, która posłużyła za model, powstała już w 1932 roku. Jej autorką jest niemiecka rzeźbiarka, Renée Sintenis (1888-1965). Jünger Bär (Młody Niedźwiedź) zrobił zawrotną karierę po wojnie. Nieco przemodelowany i powiększony stanął w 1957 roku pośrodku pasa autostrady przy wjeździe do Berlina. Podobne stoją dzisiaj w Düsseldorfie i Monachium. Wizerunek niedźwiadka można często zobaczyć przy innych niemieckich drogach wraz z podaną liczbą kilometrów do stolicy. Jako pozłacana lub posrebrzana miniaturka autostradowego modelu jest obecna na festiwalu od 1960 roku. Przez kilka pierwszych lat były przyznawane również Brązowe Niedźwiedzie, z których później jednak zrezygnowano. Od 1994 roku jest również szklana (kryształowa) wersja nagrody dla młodych twórców.

Po inauguracji w Titania-Palast, festiwal filmowy przenosił się z miejsca na miejsce, by w 1957 roku rolę gospodarza-kina przejął Zoo-Palast, usytuowany tuż przy ogrodzie zoologicznym, nieopodal ulicy Kurfürstendamm. Dzisiaj główne uroczystości odbywają się w pobliżu Placu Poczdamskiego. Tam też znajduje się Muzeum Filmu i Telewizji (Museum für Film und Fernsehen) oraz ogólnodostępny Bulwar Gwiazd. Pierwsza, odsłonięta w 2010 roku gwiazda została poświęcona, urodzonej w Berlinie aktorce, Marlenie Dietrich. Ale to już historia na inną opowieść…

¹Peter Cowie „The Berlinale The Festival”, Bertz + Fischer Verlag, Berlin 2010, s. 15

Artykuł Początki Berlinale – "Berliński niedźwiedź nie zasypia na zimę" pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Historia nadwornego kościoła jest oczywiście znacznie starsza od obecnej katedry
przy placu Lustgarten i ściśle powiązana z istniejącą przed drugą wojną światową pobliską rezydencją Hohenzollernów. W 1465 roku, poświęcona zaledwie 15 lat wcześniej kaplica zamkowa pod wezwaniem Św. Erazmusa została podniesiona do rangi kolegiaty. Wydaje się, że w porównaniu z monumentalnymi budowlami zachodnich i południowych Niemiec, Berlin bardzo późno doczekał się świątyni wyższej rangi, ale trzeba pamiętać, że dopiero wraz z budową zamku (1443-1450) miasto stało się rezydencją. Wkrótce niewielka kaplica przestała wystarczać członkom panującej rodziny i trzeba było pomyśleć nad nowym rozwiązaniem.

Okazja nadarzyła się dość szybko. Jeszcze przed wprowadzeniem luterańskiego wyznania, elektor Joachim II (1505-1571) za zgodą papieża przesiedlił zakon dominikanów do klasztoru w Brandenburgu, a ich kościół, który graniczył z posiadłościami zamkowymi został mianowany pierwszą berlińską katedrą (1536). Niewiele lat później ustanowiono w nim oficjalne miejsce pochówku członków panującej rodziny. Do tej pory chowano ich w klasztorze Lehnin. W krótkim czasie sarkofagi przeniesiono w nowe miejsce.

Wzniesiony jeszcze w średniowieczu kościół służył Hohenzollernom do połowy XVIII wieku. Mimo regularnie podejmowanych prac renowacyjnych, grożąc zawaleniem, został w 1747 roku rozebrany. Jednocześnie trwały już prace przy budowie nowej świątyni, usytuowanej na północ od pałacu, przy Lustgarten, gdzie stoi obecna katedra. Szkice gmachu w stylu barokowym wykonał osobiście król pruski Fryderyk II (1713-1786) a prace przeprowadził Johann Boumann (1706-1750), odpowiedzialny między innymi za Katedrę Św. Jadwigi oraz Dzielnicę Holenderską w Poczdamie. Do nowej katedry przeniesiono sarkofagi Hohenzollernów (wówczas 49).

W pierwszej połowie XIX wieku barokowa budowla została przebudowana w stylu klasycystycznym przez Karola Fryderyka Schinkla. Odpowiadała ona gustom nowego władcy, a architekt otrzymał wiele nowych zleceń w Berlinie, m.in. budowę Nowego Odwachu, Starego Muzeum oraz Domu Koncertowego. Wkrótce "schinklowska katedra" wydała się jednak zbyt skromna dla Fryderyka Wilhelma IV (1795-1861), który budowlane aspiracje czerpał z sakralnego budownictwa pierwszych chrześcijan. Artystycznie utalentowany władca już w okresie książęcym sporządzał liczne szkice przyszłego ukształtowania placu Lustgarten i nowej świątyni, najchętniej w postaci monumentalnej bazyliki z kolumnadą. Uczeń Schinkla, Fryderyk August Stüler, który w 1842 roku awansował na królewskiego architekta, sporządził szkice pięcionawowej bazyliki jak i przyległej do niej hali, tzw. Campo Santo, w której złożone miały być sarkofagi przodków pruskiego władcy. O odpowiednią oprawę przyszłego miejsca pochówku Fryderyk Wilhelm IV zadbał angażując do prac nad freskami uznanego malarza, Petera von Corneliusa (1783-1867). Artysta poświęcił przeszło 25 lat pracy na projekt, który nigdy nie został zrealizowany. Prace opóźniły się przez wybuch rewolucji marcowej w 1848 roku, późniejsze kryzysy finansowe, aż w końcu chorobę umysłową króla. Kiedy ten zmarł w 1861 roku, jego następca, Wilhelm I, polecił przerwać wszelkie działania uznając projekt za romantyczną fantazję swego brata. Nie oznacza to, że zrezygnowano z nowej świątyni. W 1867 roku rozpisano nowy konkurs.

O historii obecnej katedry dowiesz się tutaj. Ciekawostki, informacje praktyczne odnośnie zwiedzania, godziny otwarcia, itd.

Artykuł Historia katedry w Berlinie pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Najbardziej wiarygodnym dokumentem potwierdzającym powstanie miasta jest oryginalny (i czytelny) akt nadania praw miejskich. Niestety, Berlin nie należy do tych szczęśliwców, którym udało się zachować ten ważny dokument. Na jakiej zatem podstawie stolica Niemiec tak hucznie świętowała w 2012 roku swoje 775. urodziny, przypadające na 28 października?
Okazuje się, że sprawcą całego zamieszania jest pewien urzędowy papier, w którym, jak na ironię nie ma ani słowa o Berlinie, ponadto został on wystawiony w odległym Merseburgu i to kilka miesięcy później niż przyjęta, oficjalna data powstania miasta (28.10.1237). Jak to możliwe?

Spór o dziesięcinę w Brandenburgii (1210-1237)

W 1210 roku margraf brandenburski Albrecht II (ok. 1150 – 1220) wystąpił z pismem do papieża o ustanowienie kapituły, podległej bezpośrednio papiestwu, na nowo zdobytych ziemiach, a z pominięciem biskupstwa w Brandenburgu. Wnuk założyciela Marchii Brandenburskiej (Albrechta Niedźwiedzia), przekonywał, że on i jego przodkowie wydarli te ziemie pogańskim plemionom i mają prawo samodzielnie pobierać dziesięcinę z posiadłości nowo ufundowanego kościoła i parafii. Dwie trzecie tej kwoty przeznaczone by były na budowę świątyni oraz utrzymanie zastępu rycerzy broniących ziemie przed pogańskimi zakusami, a pozostała część trafiałaby do kościoła.

Z puntu widzenia papieża, taka umowa opłacała mu się bardziej, niż pobieranie pieniędzy pośrednio przez biskupa w Brandenburgu. Dwóch wyznaczonych pełnomocników miało przyjrzeć się nowo zdobytym włościom i zdać raport z opłacalności zaproponowanego rozwiązania. Margrafowie brandenburscy już wcześniej bowiem nie wywiązywali się ze swoich obowiązków przekazywania dziesięciny, za co wielokrotnie byli obłożeni ekskomuniką. Ponadto twierdzenie, że nowe ziemie wywalczyli z rąk pogan również było fałszywe. Na tych terenach mieszkały już w większości plemiona, które przyjęły chrzest, ale nie miały ochoty poddawać się tak zuchwałym panom. Ostatecznie kwota pobieranej dziesięciny była również fałszowana na podstawie nieprawdziwych danych o wielkości podległych ziem.

Spór rozgorzał zatem na nowo w 1234 roku, gdy na skargę brandenburskiego biskupa zareagował kolejny papież, Grzegorz IX. Wyznaczył on trzech, wysokich rangą duchownych z Merseburga na sędziów w sprawie i polecił dojść do ugody z brandenburskimi margrafami, to jest rządzącymi zgodnie dwoma synami Albrechta II, Ottonem III i Janem I.

Taką też ugodę zawarto w Brandenburgu, 28 października 1237 roku. Mimo, iż nowe ziemie miały podlegać biskupowi, to pobieranie dziesięciny należało do margrafów. Duchowny musiał zadowolić się jedynie wypłatą niewielkiego odszkodowania. W dokumencie było również polecenie oddania kaplicy św. Piotra przy brandenburskiej katedrze, pełniącej funkcję kaplicy rodziny panującej, ale ostatecznie to margrafowie wygrali w sporze.

Warunki ugody wymagały jeszcze potwierdzenia i podpisów trzech sędziów wyznaczonych przez papieża. A ci, jak wiadomo, przebywali w Merseburgu. Dlatego oficjalne poświadczenie stało się faktem dopiero cztery miesiące później, 28 lutego 1238 roku. Ten dokument, który powołuje się na ugodę z października 1237 roku, zachował się w oryginalnej postaci i jest dzisiaj przechowywany w archiwum brandenburskiej katedry (również wystawiany w katedralnym muzeum). Dlaczego stał się tak ważny dla Berlina?

Symeon plebanus de Colonia

W dokumencie zostały spisane nie tylko uzgodnienia i zainteresowane strony, ale również liczni świadkowie. Pomiędzy nimi "Symeon plebanus de Colonia", czyli Szymon, proboszcz z Cölln. Właśnie dzięki niemu i tej wzmiance, Berlin zawdzięcza swoją "oficjalną datę powstania". Osada Cölln była bliźniaczą miejscowością Berlina, położoną na zachodnim brzegu Szprewy. Trudno określić dokładnie, kiedy miasta uzyskały swoje prawa. Historycy datują akt nadania na lata 1230-1240. Badania dendrochronologiczne, jakie zostały przeprowadzone w latach 1998-2006 na terenie średniowiecznej osady (Alt-Cölln) potwierdzają istnienie niemieckiego osadnictwa już od ok. 1170 roku.

Cölln i Berlin w późniejszym czasie miały jedną radę miejską i wspólne obwarowania. Na mocy dekretu z 1709 roku (który wszedł w życie w 1710) obydwie miejscowości, jak i powstałe w wyniku dalszego rozwoju trzy kolejne, samodzielne założenia miejskie (Friedrichswerder, Dorotheenstadt, Friedrichstadt) zostały połączone pod jedną nazwą: królewska stolica i rezydencja Berlin. Kiedy jednak został wspomniany sam Berlin, historyczna dzielnica, nazywana dla odróżnienia Starym Berlinem (Alt-Berlin)?

Berlin, Berlin…

Nazwa Berlin pojawia się na kartach historii za sprawą prawdopodobnie tego samego księdza Szymona, przedstawionego tym razem jako "dominus Symeon de Berlin prepositus" (proboszcz Szymon z Berlina). Jest on ponownie wymieniony jako świadek w dokumencie potwierdzającym zrzeczenie się praw do żądania spadku po pewnym duchownym przez braci margrafów z datą 26 styczeń 1244 r.

Galeria zdjęć z pokazu instalacji ogniowych na 775-lecie miasta
Artykuł na W24 "Berlin świętuje swoje 775-lecie"

Artykuł Pierwsza wzmianka o Berlinie pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Berlin w porównaniu z innymi europejskimi stolicami jest dosyć młody (Paryż 53 r. p.n.e., Wiedeń 881 r., Bruksela 966 r., Praga 973 r., Kopenhaga 1167 r.). O jego początkach niewiele wiadomo, ważne dokumenty padły ofiarą licznych pożarów w średniowieczu i później. Miasto rozwinęło się pod koniec XII wieku z dwóch osad kupieckich, położonych przy szlaku handlowym, na przeciwległych brzegach Szprewy. Cölln po raz pierwszy został wspomniany w 1237 roku, Berlin 1244. Jak dokładnie było z pierwszą wzmianką, możesz przeczytać tutaj.

Berlin był przede wszystkim istotnym punktem na mapie ponadregionalnych szlaków, mógł ustanawiać cła i posiadał prawo składowania towarów. Bliźniacze osady współpracowały ze sobą, od 1307 roku istniała unia i wspólny zarząd miejski. W 1342 roku po raz pierwszy został wspomniany wspólny ratusz. Podwójne miasto Berlin/Cölln poprzez mosty na Szprewie i wspólne obwarowania tworzyło jedność. Powierzchnia wynosiła w tym czasie ok. 70 ha (0,7 km²).

Na początku XV wieku władanie nad Marchią Brandenburską przejęli Hohenzollernowie. Kiedy około 1440 roku elektor Fryderyk II (1413-1471) wybrał miasto na swoją rezydencję, mieszkańcy stawili opór obawiając się o swoje przywileje. Nad brzegiem Szprewy w 1443 roku został położony kamień węgielny pod pałac miejski, który jako "Zwingburg" (Burg – zamek, zwingen – zmuszać) miał podkreślić koniec miejskiej autonomii.

Na fali reformacji, Berlin w 1539 roku stał się ostoją protestantów. Na początku XVII wieku liczył sobie 10 tys. mieszkańców, ale w trakcie Wojny Trzydziestoletniej (1618-1648) niemal połowa z nich zginęła lub uciekła. W 1640 roku panowanie objął Fryderyk Wilhelm (1620-1688), zwany "Wielkim Elektorem". Jego rządy, trwające blisko pięćdziesiąt lat, charakteryzowały się absolutyzmem i centralizacją władzy. Liczba ludności wzrosła do 20 tys. Przyczynili się do tego nowi osadnicy, którzy w swoich krajach byli prześladowani na tle religijnym. W 1671 roku do Berlina przybyli wypędzeni z Wiednia Żydzi, a w 1685 roku hugenoci z Francji. Obie nacje odcisnęły znaczne piętno na kulturze i historii Berlina.

Niedługo potem zaczęły kształtować się początki naukowego "światka" nad Szprewą. 11 lipca 1700 roku zostało powołane brandenbursko-elektorskie "Stowarzyszenie Nauk" przez Gottfrieda Wilhelma Leibniza. Z tej instytucji wykształciła się późniejsza Akademia Nauk.

Artykuł Historia Berlina 1237-1700 pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Powierzchnia Berlina wynosi 892 km².
Długość granic wynosi 245 km.
Rozciągłość w kierunku wschód-zachód to 45 km, a północ-południe 38 km.

Wykorzystanie powierzchni (2011):

Ciekawostki

W XIII w. Berlin liczył sobie niecały kilometr kwadratowy powierzchni (0,7 km²). Oznacza to, że do dzisiejszych czasów powiększył swój obszar 1200-krotnie.

Rozwój terytorialny dzisiejszej stolicy Niemiec następował nie systematycznie, a bardziej w wyniku dołączania za jednym zamachem nowych obszarów o znacznej powierzchni. W 1709 roku pięć miast (Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt, Friedrichstadt) zostało połączonych w jedną rezydencję królewską Berlin o łącznej powierzchni 6,2 km². W XIX wieku nastąpiło kolejne powiększenie terytorialne do 60 km² przez przyłączenie przedmieść berlińskich. Ale największe znaczenie miała reforma administracyjna przeprowadzona w 1920 roku, kiedy do Berlina przyłączono 7 miast, 59 gmin wiejskich i 27 dóbr ziemskich. Powierzchnia wzrosła tym samym do 878 km². Po wojnie we wschodniej części wybudowano nowe osiedla bloków Marzahn (1979) i Hellersdorf (1986) oraz przyłączono część Ahrensfelde i Hönow. Tak Berlin doszedł do swojej obecnej powierzchni 892 km².

Przyłączenie siedmiu miast do Berlina w 1920 roku do dzisiaj ma swoje konsekwencje. Dzięki temu stolica Niemiec może zaprezentować różnorodne oblicza nie tylko turystom, ale także potencjalnym przyszłym mieszkańcom. Każda z dzielnic ma swój własny charakter, punkt ciężkości i społeczne uwarunkowania. Odmienność ta, z kolei staje się często powodem wyboru mieszkania czy hotelu. Czego innego szuka bowiem turysta decydując się na nocleg w gwarnym Friedrichshain, a czego innego ten który wybiera idylliczne Wannsee.

Artykuł Powierzchnia Berlina pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

„Nadal wierzę w potencjał koni. Automobil to przejściowe zjawisko.”

– tak o przyszłości motoryzacji miał wypowiedzieć się na przełomie wieków cesarz Wilhelm II (1859-1941). Na szczęście jego młodszy brat, książę Henryk (1862-1926), wykazywał więcej zainteresowania dla nowoczesnych technologii, wiedząc, że postępu nie da się zatrzymać. Był też dużą pomocą, jeśli chodzi o cesarski autorytet przy planowaniu pierwszych inwestycji w Berlinie. Na początku XX wieku na terenie Rzeszy nie było dróg przeznaczonych tylko dla samochodów. Nieliczne automobile dzieliły szosy z furmankami, jeźdźcami, rowerzystami i pieszymi. Na dłuższych dystansach głównym środkiem komunikacji pozostawała kolej. Organizowane na publicznych drogach wyścigi okazywały się niebezpieczne i utrudniały życie mieszkańcom okolicznych miasteczek. Po braku sukcesów niemieckich kierowców w międzynarodowych zawodach, w Cesarskim Klubie Automobilowym powstała idea, by wybudować osobną drogę o odpowiedniej powierzchni i bez skrzyżowań, przeznaczoną „tylko dla samochodów”. Taką, by można było na niej testować pojazdy, a także organizować wyścigi z prawdziwego zdarzenia. Wybór lokalizacji padł na obrzeża cesarskiej stolicy w lasach Grunewald, z dala od osiedli mieszkaniowych.

Pierwsze wystawy samochodowe

W Berlinie, od kilku lat odbywały się już wystawy samochodowe. Pierwsza z nich miała miejsce w luksusowym hotelu Bristol przy Alei po Lipami w 1897 roku. Wzięło w niej udział czterech producentów, Benz, Daimler, Kühlstein i Lutzman, którzy zaprezentowali razem osiem(!) pojazdów. Na kolejnych, po raz pierwszy pojawiła się ciężarówka, a w 1899 roku swój udział zgłosiło już ponad 100 wystawców. Po kilkuletniej przerwie, spowodowanej działaniami wojennymi, zainteresowanie wystawców było tak duże, że prowizoryczne miejsca wystawowe przestały wystarczać. Zdecydowano się na wzniesienie hali, nieprzypadkowo, obok właśnie oddawanego do użytku toru wyścigowego AVUS. Hale przy Kaiserdamm, gdzie dzisiaj jest centralny dworzec autobusowy (ZOB), służyły celom wystawowym z przerwami do rozpoczęcia II wojny światowej.

Pierwsza autostrada w Europie

AVUS, czyli Automobil-Verkehrs- und Übungs-Straße to dzisiaj część autostrady A115, która łączy zachodnie dzielnice Berlina z ringiem A10. Zaraz przy zjeździe, obok terenów targowych po prawej stronie, widać mocno podniszczone trybuny – pozostałość po wyścigach, które odbywały się tutaj do późnych lat 90. ubiegłego wieku. Jak doszło zatem do powstania „pierwszej autostrady w Europie”?
W 1909 roku, w siedzibie wspomnianego już wcześniej Cesarskiego Klubu Automobilowego, zawiązała się spółka, której celem było wybudowanie odpowiedniej drogi do ćwiczeń i testów dla pojazdów z silnikiem. Po załatwieniu potrzebnych formalności, w 1913 roku przystąpiono do prac, jednak z powodu działań wojennych i późniejszych trudności finansowych, cały tor zdołano ukończyć dopiero w 1921 roku. Miał on 19 kilometrów długości, a tworzyły go dwa, niczym od linijki, wyznaczone pasy, połączone pętlami na północy i południu.

Pierwsze wyścigi

Jeszcze w tym samym roku odbyły się pierwsze zawody. Swoich zawodników wystawiła większość liczących się wówczas producentów samochodów. Profesja zawodowego kierowcy nie była jeszcze rozpowszechniona i często za kierownicą siadali inżynierowie, mechanicy, a nawet sprzedawcy czterech kółek.
Po tym pierwszym sprawdzianie, techniczne parametry drogi zostały mocno skrytykowane i przystąpiono do poprawek. Niemal do początku drugiej wojny światowej AVUS był obiektem licznych eksperymentów i testów materiałów budowlanych. W 1926 roku odbyły się pierwsze zawody Grand-Prix Niemiec. Niestety, fatalne warunki pogodowe i w dużej mierze złe rozwiązania technologiczne doprowadziły do wypadków śmiertelnych, w których zginęło 5 osób. AVUS odstawiono na bok, a dalsze Grand-Prix przejął, funkcjonujący do dzisiaj, tor Nürnbergring. Jeszcze tylko raz w historii zawody tej klasy odbyły się w Berlinie. Miało to miejsce w 1959 roku. Jednak i wtedy powszechnie narzekano na „najgorszy tor wyścigowy na świecie”.

Powojenne kłopoty w podzielonym mieście

Po przebudowie w 1940 roku, AVUS zyskał połączenia z autostradą i miejskimi arteriami. Po wojnie, mimo podjętych prób, zaczął tracić na znaczeniu jako tor wyścigowy. Dodatkowe kłopoty z mieszkańcami pobliskiego osiedla willowego Eichkamp doprowadziły też do ograniczenia liczby wyścigów w roku. Podobnie los spotkał też wystawy samochodowe. Do Berlina Zachodniego można było dotrzeć tylko tranzytowymi autostradami przez teren NRD. Formalności i trudności organizacyjne odstraszały wielu potencjalnych wystawców. Po kilku próbach przeniesiono je ostatecznie do Frankfurtu nad Menem, a także do Hanoweru (pojazdy użytkowe). W Berlinie nie zrezygnowano jednak do końca z pokazów, organizując je w ramach wystaw przemysłowych, a od 1978 jako samodzielną wystawę AAA (Autos, AVUS, Attraktionen). Odbywała się ona do 2000 roku, potem również zabrakło zainteresowanych.

Nowa wystawa dla wielbicieli starych aut

Być może niektórym trudno pogodzić się dzisiaj z brakiem samochodowej wystawy w stolicy. Targi o przedwojennych tradycjach jak IFA (elektronika) czy Grüne Woche (agrarno-spożywcze) przetrwały wszelkie kryzysy i nadal odbywają się pod Wieżą Radiową (Funkturm).
Dla fanów motoryzacji pocieszeniem może jednak okazać się nowa wystawa, która po raz pierwszy odbyła się w październiku 2015 roku. MOTORWORLD Classics Berlin  to podróż w czasie do świata eleganckich pojazdów lat międzywojennych i sportowych aut lat sześćdziesiątych. Jest to prawdziwa gratka dla fanów oldtimerów, poszukujących oryginalnego samochodu, informacji na temat renowacji czy pielęgnacji ukochanego auta. Do tego bogata oferta stylowych gadżetów lub ubioru w sam raz na zjazd starych pojazdów. Targi odbywają się w październiku każdego roku, dokładne daty i informacje można sprawdzić na oficjalnej stronie www.motorworld-classics.de

Artykuł Auta, Avus i atrakcje pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.