Świąteczny jarmark przed Pałacem Charlottenburg po raz pierwszy odbył się w 2007 roku. Słusznie przewidywano, że pięknie podświetlona fasada rezydencji wynagrodzi odwiedzającym niezbyt dogodny dojazd. Postawiono też na ukraińskie (wcześniej również rosyjskie) akcenty, gdyż dzielnicę zamieszkuje sporo obywateli z krajów dawnego Związku Radzieckiego. Dla mnie jarmark w Charlottenburgu przez wiele lat był numerem 1 w Berlinie, dlatego warto pomyśleć, czy w tym roku nie udać się do dawnej królewskiej rezydencji.

Nie taki mały, na jaki wygląda

Można się zdziwić, ile stoisk mieści się na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. W części centralnej króluje gastronomia. Są tam obudowane pawilony, gdzie można wygodnie usiąść w cieple. Po bokach prezentują się wystawcy z rękodziełem, kosmetykami i regionalną spożywką. Ci ostatni zachwalają przyprawy (jak na każdym jarmarku), suszone owoce, alpejskie sery, szynki, norymberskie pierniki (drogie), francuskie ciasta i czekoladę. Czekoladowe kawałki w postaci zardzewiałych narzędzi, śrubek i nakrętek były kiedyś jarmarkowym hitem, ale obecnie można je nabyć nawet w centrach handlowych w Polsce.

Różnorodność i pomysłowość

Lubię zaglądać na ten jarmark, gdyż oferta świątecznych dekoracji i drobiazgów pod choinkę jest staranniej dobrana niż na przykład na Placu Aleksandra. I nie ma opłat za wstęp, tak jak na Gendarmenmarkt. Próbowano je wprawdzie kiedyś wprowadzić, ale szybko się z tego wycofano.

Podoba mi się również, że muzyka na żywo nie jest zbyt głośna i nachalna. Muzycy grają przyjemnie i mimo licznych trąbek nie zagłuszają rozmów przechodzących.

Dzieci poczują się tu również „po królewsku”. Ceny za przejazd kolejką czy na karuzeli są podobne do tych w śródmieściu.

By wspomnienia były wyjątkowe, na tym jarmarku warto uzupełnić je o

• wyjątkową fotografię pałacu Charlottenburg w świątecznym wydaniu (iluminacje na fasadzie pałacu)

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: ***/***
Świąteczny asortyment: ***/***
Program na scenie: codziennie muzyka na żywo, na scenie występy chórzystów, na jarmarku kwartety muzyczne

Spandauer Damm 20-24, 14059 Berlin Charlottenburg-Wilmersdorf
Otwarty: 24 listopada – 28 grudnia 2025
W godzinach: pn.-czw. 13.00-22.00, pt.-nd. 12.00-22.00, 24 grudnia zamknięty
Wstęp: bezpłatny

www.schloss-weihnachtsmarkt.de/

Dojazd:

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)

Muzea w Berlinie. Tylko trzy…

Muzea w Berlinie, ale tylko trzy? Wiem, że indywidualne wycieczki do Berlina, to najczęściej jedno- lub dwudniowe wypady i wierzcie mi, dłuższa lista muzeów nie będzie Wam potrzebna. Jeśli jednak Berlin zajmuje na Waszej liście szczególne miejsce i odwiedziliście go już kilka razy, bądź zamierzacie to uczynić, mogę temu tylko z radością przyklasnąć. Dla Was mam przygotowane małe rozszerzenie trzypunktowej listy, w zależności od zainteresowań.

Do rzeczy. Berlin ma ponad 150 muzeów. Jeden kompleks znajduje się liście światowego dziedzictwa UNESCO. Chodzi tu oczywiście o Wyspę Muzeów (Museumsinsel) z pięcioma placówkami poświęconymi głównie sztuce i architekturze starożytnej. Żeby być dokładnym, również obiekty Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia mają powyższy status (np. Pałac Charlottenburg).

Jak przystało na stolicę kraju, muzeów poświęconych historii jest znacznie więcej, począwszy od lokalnych, przez miejskie i krajowe. Tematy przyrodnicze czy techniczne też są dobrze reprezentowane. Ponadto, jest też szereg prywatnych muzeów, niekiedy o dość oryginalnej tematyce, by wspomnieć na przykład Muzeum Konopi, Muzeum Kotów czy Muzeum Gejów.

które trzy muzea w Berlinie znajdują się na mojej uniwersalnej liście?

Oto odpowiedź.

• Stara Galeria Narodowa (Alte Nationalgalerie) — kocham za cudowne pejzaże niemieckich romantyków, za kilka dzieł francuskich impresjonistów, za „księżniczki” Schadowa, przed którymi mogłabym stać godzinami i za „Walcownię żelaza” Menzela, która zgina w pół. Wreszcie za piękną klatkę schodową, odrestaurowane wnętrza i architektoniczną zewnętrzną całość. Nie interesujecie się sztuką? Nie szkodzi, ja też nie za bardzo. Mój opis już niedługo, a póki co zapraszam na oficjalną stronę muzeum.

• Niemieckie Muzeum Techniki (Deutsches Technikmuseum) — placówka powstała w latach 80. ubiegłego wieku, więc daleko jej do Centrum Kopernika pod względem interakcji, ale jest co oglądać i raz po raz wpadać w zachwyt nad ludzkim umysłem. Mozolna droga w celu usprawnienia ludzkiej komunikacji jest tu przedstawiona jak mało gdzie. Można też wpaść na chwilę do starego browaru. Albo pokręcić się wśród samych słodyczy (obszerna wystawa poświęcona wytwarzaniu cukru). Kopernika też znajdziemy — na starym banknocie, w jednej z szafek, gdzie ukryto kasę z całego świata. A znalazły się tu dlatego, że ujęto na nich motywy ze świata nauki i techniki. Zdziwicie się, jak wiele tego. Niemieckie Muzeum Techniki.

• The Story of Berlin — fajne muzeum było, ale się skończyło. Przynajmniej na razie. Otwarcie przekładane jest z roku na rok, ostatnia aktualizacja to jesień 2023 roku. Szkoda. Zrobić interesujące muzeum o historii miasta jest sztuką. Zrobić je tak, by było ciekawe dla nieznających języka niemieckiego obcokrajowców, jest jeszcze większą sztuką. Muzeum (takie jakie było) podzielone jest na przestrzenie, gdzie zamiast tekstu przemawiają dekoracje i liczne eksponaty. Największym z nich jest oryginalnie zachowany bunkier przeciwatomowy z ubiegłego wieku. Przewodnik (tylko w bunkrze) opowiada masę ciekawych rzeczy, niestety jedynie po niemiecku. Wystawa obecnie jest w trakcie remontu (prawdopodobnie do jesieni 2023 roku, może potrwać dłużej). Nad alternatywą myślę, ale miejcie to miejsce w pamięci.

Ale jak to? Bez Pergamonu i Nefretete?

A tak. Pergamon, póki co, sam jest bez Pergamonu, bo muzeum przechodzi gruntowny remont i tylko część pomieszczeń jest dostępna. Niestety, to akurat ta bez ołtarza. Taka sytuacja potrwa przynajmniej do 2025 roku (też przekładali wielokrotnie). A popiersie królowej Nefretete (Nowe Muzeum), jeśli chcesz zobaczyć, to i tak zobaczysz, na co Ci moje rekomendacje. Do listy chciałabym dorzucić jakiś trzeci klasyk-mus, ale na razie nie potrafię znaleźć. Hmm, mur berliński trzeba zobaczyć, ot co, ale to zupełnie inna kategoria stołecznych klasyków.

Interesuje mnie historia, ale niekoniecznie niemiecka

Chcąc poszerzyć horyzonty, albo wzbogacić się o kilka ciekawych historii polecam (1) Muzeum Muru (Mauermuseum). Jego tematyka daleko wykracza poza historię Niemiec, obrazując obszernie sytuację w powojennej Europie. Podobnie można potraktować wizytę w (2) Muzeum Żydowskim (Jüdisches Museum Berlin, wstęp wolny na stałą wystawę). I jako trzecie dorzuciłabym jeszcze (3) Niemieckie Muzeum Szpiegostwa (Deutsches Spionagemuseum). Ale uprzedzam, wizyta we wszystkich trzech podczas krótkiego pobytu, to nie najlepszy pomysł. W każdym z nich jest sporo przykuwających uwagę informacji i zajmujących czas ekspozycji. Aha, i poza Żydowskim, to nie są najtańsze muzea.

Jakieś ładne rzeczy…

A proszę, tego w Berlinie jest akurat pod dostatkiem. Nie tylko ładne, ale wręcz kunsztownie wykonane przedmioty znajdują się w (1) Muzeum Rzemiosła Artystycznego (Kunstgewerbemuseum). Dla ambitnych (2) Muzeum Wzornictwa Bauhausu (Museum für Gestaltung) z odlotowymi lampami, krzesłami i maszynkami do parzenia kawy. A mało znaną i ukrytą perełką jest (3) Muzeum Przedmiotów (Werkbundarchiv – Museum der Dinge) stanowiące archiwum Niemieckiego Związku Twórców. Setki, jak nie tysiące zgromadzonych przedmiotów codziennego użytku, i ładnych i brzydkich, śmiesznych i budzących wspomnienia. Prezentowana jest tam masowa produkcja XIX i XX wieku i ciekawie jest ją porównać z rzemiosłem artystycznym wspomnianym powyżej. Wszystkie trzy placówki są do ogarnięcia w jeden dzień i nawet położone stosunkowo niedaleko siebie (jak na Berlin).

A jakieś ładne rzeczy w ładnych wnętrzach?

Wnętrza to przede wszystkim pałace, więc zapraszam do (1) Charlottenburga (Stary Pałac, Nowe Skrzydło i Belweder). Warto wybrać się też nieco dalej za śródmieście, do (2) pałacu w Köpenick (Kunstgewerbemuseum Schloss Köpenick), którego pomieszczenia stanowią drugi oddział Muzeum Rzemiosła Artystycznego. I, jeśli jeszcze nie byliśmy, to spośród „unescowych” muzeów należy wybrać to na samym cyplu wyspy — (3) Muzeum im. Bodego (Bodemuseum). Wg mnie są tam najładniejsze wnętrza spośród wszystkich placówek kompleksu, do tego rzeźba, monety i trochę bizantyjskiego kunsztu.

A przepraszam, jak żyli berlińczycy 100 lat temu?

O, to jest dopiero ciekawy temat. Być może, tak jak ja, jesteście wielkimi fanami tzw. okresu grynderskiego (bardzo dosadnie wzięte określenie z niemieckiego Gründerzeit, 1870-1914). Wówczas koniecznie powinniście się wybrać do (1) Muzeum Grynderskiego w dworku Mahlsdorf (Gründerzeitmuseum im Gutshaus Mahlsdorf). To prawdziwa podróż w czasie w pomieszczeniach urządzonych tak, że tylko filmy kręcić. Przewodnicy obszernie wyjaśniają zastosowanie wielu przedmiotów codziennego użytku. Jest oryginalna knajpa i „izba dziwki”. O kilka klas społecznych wyżej można przenieść się w (2) pałacu Britz (Schloss Britz), należącym niegdyś do hrabiów von Hertzberg. Dostojniej, okazalej, ale nie pompatycznie. Wreszcie, czasy nieco wcześniejsze, ale też XIX wiek — położony tuż pod wieżą telewizyjną (3) Knoblauchhaus. I nie chodzi tu o żadne czosnkowe eksponaty (Knoblauch, niem. czosnek), tylko o będącą w posiadaniu domu rodzinę Knoblauch. Ot, życie codzienne zamożnych mieszczan.

To jeszcze jakieś odloty i na razie wystarczy

Muzeum Konopi (Hanfmuseum), muzeum poświęcone zespołowi muzycznemu „Ramones” (Ramones Museum Berlin, jedyne takie na świecie), Muzeum Niezwykłych Przedmiotów (Museum der Unerhörten Dinge), Berlińskie Muzeum Magii (Magicum – Berlin Magic Museum), Muzeum Liternictwa (Buchstabenmuseum) — przepraszam, byłam tylko służbowo wśród konopi, ale nic nie pamiętam ;). A Niemieckie Muzeum Currywursta (czyli słynnej kiełbaski z grilla z sosem pomidorowym z curry) polecałam tylko przy okazji jakiegoś kombi biletu, np. karty muzealnej albo Długiej Nocy Muzeów. Inaczej drogo. EDIT 2019: drogo było i zamknęli tego currywursta. Nawet nie zdążyłam go opisać. Ale po co w Berlinie muzeum, skoro niektóre budki z currywurstem są tysiąc razy lepsze niż wykonana na siłę ekspozycja.

Pałac Charlottenburg – żarliwa, ale krótka miłość Fryderyka II

Fryderyk II (1712-1786), choć nigdy nie poznał swojej babki, królowej Zofii Charlotty (1668-1705) zawsze wyrażał się o niej z szacunkiem i respektem. Poprzez zamiłowanie do muzyki, filozofii i sztuk pięknych była mu bliską duchowo osobą. Zaraz po koronacji w 1740 roku polecił rozbudowę jej pałacu o wschodnie skrzydło, w którym planował swoją letnią rezydencję.

Jeszcze w trakcie prac wykończeniowych Fryderyk porzucił jednak Charlottenburg na rzecz pałaców w Poczdamie (miejskiego na zimę i letniej rezydencji Sanssouci). Za Berlinem nigdy nie przepadał (Charlottenburg do 1920 roku był osobnym miastem). Okazała rezydencja służyła odtąd tylko uroczystościom rodzinnym.

Podczas wojny siedmioletniej (1754-1763) została splądrowana przez wojska austriackie i rosyjskie. Rozkradziono obrazy i potłuczono rzeźby, demolując wnętrza. Część z wyposażenia znaleziono porzucone w ogrodzie, a część ocalała tylko dzięki swoim wielkim rozmiarom. Wiele obrazow i drogocennych draperii zostało jednak pociętych szablami dla rozrywki. Po zawarciu pokoju, komnaty odnowiono, a utracone obrazy zastąpiono przypadkowymi, by zakryć puste przestrzenie. Mimo, że styl rokoko był już przestarzały, Fryderyk pozostał mu wierny do końca życia.

Miłosne gniazdko

Większe zainteresowanie Nowym Skrzydłem jako rezydencją wykazał następca Fryderyka II, jego bratanek Fryderyk Wilhelm II (1744-1797). Już w 1788 roku rozpoczęła się zmiana dekoracji. W kwaterach na parterze dominowały odtąd nowe klasycystyczne akcenty, greckie, rzymskie i etruskie. Przy tych pracach, jak i urządzaniu kwater zimowych na piętrze aktywnie uczestniczyła długoletnia metresa władcy, Wilhelmina von Encke. Wystrój pokojów imitował pawilony w ogrodzie, sufity przypominały płachty namiotów. Do tego mnóstwo wzorów w drobne kwiaty z małymi ptaszkami na gałęziach, które dzisiaj może nieco odstręczać i przytłaczać. Fryderyk Wilhelm II nie miał zbyt dużo czasu, by cieszyć się nowymi komnatami. Po jego śmierci do pałacu wprowadziła się nowy król Fryderyk Wilhelm III i jego małżonka Luiza (1776-1810).

Pałac Charlottenburg i bezwstydny Napoleon

Najbardziej widoczną zmianą w dekoracjach stylu z tego okresu jest komnata sypialna królowej Luizy, którą zaprojektował Karol Fryderyk Schinkel, najwybitniejszy architekt pruski pierwszej połowy XIX w. Prawdopodobnie, nowy wystrój i renowację przeprowadzaono na życzenie królowej. Pałac Charlottenburg w 1806 roku był oblegany przez francuskie wojska, a sam Napoleon rozgościł się w starej sypialni królowej. Ten fakt jak i nieposkromiona ciekawość Francuza grzebiącego w prywatnych rzeczach i korespondencji królowej nie przysporzył mu popularności na pruskiej ziemii. Romantyczny wystrój komnaty można bez trudu dzisiaj rozpoznać i wyróżnić wśród innych pałacowych pomieszczeń.

Muzeum, wojna i Margarethe

W kolejnych latach Nowe Skrzydło było wykorzystywane sporadycznie, nie mając stałych lokatorów. Po pierwszej wojnie światowej urządzono tu pałacowe muzeum, ale pozostało ono w cieniu berlińskiego pałacu miejskiego i poczdamskich rezydencji. Nie przeprowadzano też większych renowacji, czy odtworzenia oryginalnego wyposażenia.

W czasie drugiej wojny światowej, szczególnie podczas bombardowania w listopadzie 1943 roku, Nowe Skrzydło zostało zniszczone. Ostały się tylko ściany bez dachu, wnętrza wypalił ogień. W kilku pomieszczeniach, ulokowanych bliżej centralnej części pałacu, zachowały się fragmenty wewnętrznych dekoracji ścian.

Pierwsze prace zabezpieczające udało się przeprowadzić już w 1946 roku dzięki pomocy rządu brytyjskiego (zasiadający na tronie brytyjskim i Hohenzollernowie mają wspólnych przodków) i niezłomności powojennej dyrektor Margarethe Kühn. Odbudowa potrwała do 1962 roku. Wyposażanie i przywracanie blasku pałacowym komnatom znacznie dłużej. Po ostatniej renowacji w latach 2013/2014 pałac został ponownie udostępniony odwiedzającym.

Pałac Charlottenburg. Nowe Skrzydło (Schloss Charlottenburg – Neuer Flügel)

Tematyka: Hohenzollern, architektura
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 30 320910
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 10.00-16.30 (IV-X), 10.00-17.30 (XI-III)
Wstęp: 12€ (8€)
Audio-guidy: niem., ang., fr., wł., hisz. (brak po polsku)

Na co koniecznie trzeba zwrócić uwagę

• Złota Galeria (Goldene Galerie) – największa i najbardziej reprezentacyjna sala w pałacu. Nigdzie indziej, w Berlinie czy Poczdamie, nie zobaczymy w takich rozmiarach przykładu fryderycjańskiego rokoko (nie szkodzi, że to tylko kopia). 42-metrowa sala ze ścianami wyłożonymi zielonym marmurem stiukowym i filigranowymi pozłacanymi ornamentami przywodzi na myśli fantazyjny ogród marzeń
• Biała Sala (Weißer Saal) – właściwie sala ta, pełniąca funkcję jadalni, była wyłożona różowawym marmurem ale ten wyblakł jeszcze w XIX wieku. Pozłacane motywy – alegorie czterech pór roku – ponad drzwiami zapowiadają bogaty wystrój Złotej Galerii, do której ta sala pozostaje architektonicznie i wizualnie uporządkowana
• Kolekcja obrazów Jean-Antoine Watteau – w pałacu Charlottenburg (i Nowym Pałacu w Poczdamie) znajduje się największa kolekcja tego francuskiego artysty (1684-1721), między innymi tzw. berlińska wersja „Odjazdu na Cyterę”, „Pasterze”, „Szyld sklepu Gersainta”

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? 1-2 godziny

Garderoba i bagaż: przy kasach znajduje się bezpłatna garderoba, gdzie trzeba zostawić większe torby i plecaki. Przed wejściem, niczym na lotnisku znajduje się metalowa ramka, gdzie można sprawdzić czy nasza torebka się tam mieści (nie jest duża). Zimą pracownicy uprzedzają, że w pałacu jest zimno (po renowacji obniżono temperaturę do 15 stopni) i można wejść na sale w wierzchnim odzieniu.

Toalety: obok stanowiska do odbioru audio-przewodników znajduje się bezpłatna toaleta, w praktyce nie trzeba mieć biletu, aby z niej skorzystać.

Gastronomia, sklepy: przy kasie znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą.

Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).

Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji.

Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.

Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum. Koszt: 17€ (9€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskają dodatkowe 25% zniżki, co już w ogóle jest szaleństwem. Są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci) za 25€.

Dojazd

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod Dworca Zoologischer Garten, a na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz.

Zobacz położenie Pałacu Charlottenburg na mapie Google

Reportaż TV.Berlin z Nowego Skrzydła Pałacu Charlottenburg i wywiad z kasztelanem pałacu, Rudolfem Scharmann

Źródła:
Elke Kimmel, Ronald Oesterreich, Charlottenburg im Wandel der Geschichte, berlin edition, Berlin 2005
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg Königliches Preußen in Berlin, Prestel, Berlin 2006
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006