All Inclusive Weihnachtsmarkt

W czasach, kiedy każdy obraca swoje euro między palcami kilka razy, zanim wyda je na przyjemności, a choćby i uświęcone tradycją, All Inclusive Weihnachtsmarkt wydawał mi się nie do utrzymania. Sądziłam, że odwiedzający rozjadą organizatorów po pierwszej edycji (2020). Że n a pewno będą skargi, że czegoś zabrakło, że długie kolejki, że czas spędzony na jarmarku to głównie stanie i oczekiwanie. Albo że jakość jedzenia niska, a Glühwein beznadziejny.

A jednak jarmark się odbył i chociaż przeszedł bez większego echa, poważnych zarzutów nie było. Jedyny w Berlinie świąteczny „all inclusive”, czyli raz płacisz i jesz do woli, ma się świetnie. Wystawca rozwija nowe biznesowe koncepcje, a popularność jarmarku wzrasta. Wciąż jednak nie dopadli go influencerzy, więc jest szansa na w miarę spokojną wizytę, zwłaszcza na początku sezonu. W 2024 roku odwiedziłam ten jarmark 26 listopada.

All Inclusive – jak to działa?

Przed zakupem biletu miałam wiele wątpliwości i zapytań. Na większość z nich znalazłam odpowiedź w sekcji Q&A na stronie jarmarku. Polecam, jeśli moje informacje nie będą wystarczające. Na jarmark poszłam sama w celach bardzo testowych. Wykupiłam najtańszą opcję, to jest dwie ostatnie godziny w dzień powszedni (29,9 €). Nocleg miałam po drugiej stronie Sprewy, we Wrangelkiez (Kreuzberg). Kiez ten, ze względu na sąsiedztwo z Görlitzer Park, cieszy się średnią opinią, ale moim zdaniem, to jest jedno z tych jeszcze bardzo berlińskich miejsc, z klimatem, bezpretensjonalnymi kafejkami, barami, z industrialno-kamienicznym charakterem. Gdyby ktoś pytał o nocleg: Die Fabrik Hotel.

Bilety

By wejść na teren jarmarku, należy wcześniej zakupić bilety. Tylko online. Nie ma możliwości spontanicznego wejścia z ulicy, bo nie ma kas przy wejściu. Ceny biletów są zróżnicowane w zależności od dnia tygodnia oraz ilości godzin. Najwcześniej można wejść o 17.00 (5 godzin pobytu na jarmarku), najpóźniej o 20.00 (2 godziny), wejścia są co godzinę. Jarmark zamykany jest o 22.00 (i rzeczywiście działa do 22.00, a nie tak, że pół godziny wcześniej zaczyna się wypraszać gości). Do kwoty całej rezerwacji należy doliczyć 5% opłat pośredników. Poza płatnością kartami, można również użyć PayPal. Ja mój bilet zakupiłam właśnie przez ten system.

Uwaga: zakupionych biletów nie można zwrócić, a jedynie zmienić termin. Bilet możesz pokazać na komórce (kod do zeskanowania), ja miałam wydrukowany (zawsze mam, jeśli jest taka możliwość).

Jak dotrzeć na jarmark

Jarmark położony jest nad Sprewą, w pobliżu Oberbaumbrücke, w okręgu Friedrichshain-Kreuzberg. Wejście znajduje się pomiędzy dwoma wielkimi gmachami. Pierwszy od mostu to Universal Haus a za nim dawny magazyn portowy Spreespeicher. Z ulicy Stralauer Allee widać drogowskazy i samo wejście. Największą stacją w pobliżu jest S+U Warschauer Straße (S1, S3, S7, U1, U3). Możesz też wysiąść na stacji U Schlesischer Tor (U1, U3) i przejść przez most Oberbaumbrücke. Jarmark będzie widoczny po prawej stronie. Sprawdź, czy nie będzie Ci bardziej pasować dojazd tramwajem (M10, Warschauer Straße) lub autobusem (347, Oberbaumbrücke).

Jeśli pojawisz się wcześniej, trzeba zaczekać. Pamiętam, że naszą niewielką grupę zaczęto wpuszczać tak z 10 minut przed 20.00. Kontrolerzy skanują bilety i wydają żeton na kubek. Z tego co pamiętam, bilety są imienne, ale nikt nie sprawdza dokumentów.

Na jarmarku nie ma przechowalni bagażu, szafek, itp. Tak jak na każdą podobną imprezę nie można wnosić przedmiotów zagrażających bezpieczeństwu. Ja się wybrałam bez plecaka, czy nawet małej torebki.

Pieniądze

Czy na All-Inclusive Weihnachtsmarkt potrzebne są pieniądze? Nie! Gotówka nie będzie Ci potrzebna, ale może się przydać karta płatnicza. Więcej o napojach napisałam poniżej. W ofercie jarmarku masz zapewnione grzane wino (Glühwein) bez ograniczeń. Jeśli jednak chciałbyś do niego jakiś mocniejszy dodatek (rum, amaretto), lub w ogóle inny alkohol, za to już trzeba zapłacić. Tylko bezgotówkowo. Na jarmarku jest zawsze kilka stoisk z rękodzielnikami, którzy są zmieniani. Niestety nie pamiętam, jak można było u nich płacić. Ja trafiłam na biżuterię, stoisko peruwiańskie i zimową odzież.

Napoje na żeton

Przy wejściu dostajesz żeton. Jeśli chcesz się napić, idziesz do stoiska z napitkami (jest jedno, okrągłe pośrodku jarmarku i nieco mniejsze w bocznej alei) i oddajesz żeton. Dostajesz kubek i wybrany napój. Jak wypijesz, oddajesz kubek i zabierasz żeton (one były w koszykach na ladzie). I tak za każdym razem. System żetonów jest po to, by nie zabierać na raz pięciu napojów i nie przetrzymywać kubków. Ja tego systemu nie ogarnęłam i po pierwszym Glühweinie, kubek oddałam, ale żetonu nie wzięłam. Napoje dostawałam potem bez problemu. Przy wyjściu poproszono mnie jednak o zwrot żetonu i tu był mały zonk. Powiedziałam, że został na stoisku, machnięto ręką i tyle.

Jeśli używasz plastikowych sztućców, czy naczyń (poza kubkiem) to po zjedzeniu wrzuca się je do specjalnych pojemników, nie do ogólnych koszy na śmieci. Na jarmarku jest recycling.

Jarmark

Stoisk z jedzeniem jest kilkanaście. Przy żadnym nie było tłoku (ale przypominam, że to był koniec listopada w środku tygodnia). Na crêpe czekałam może 5 minut. Jest ładna choinka, dekoracje, kilka foto-spotów i stanowisk z grami (m.in. XXL Jenga, bawarski curling, wbijanie gwoździa w pień, siłomierz) . Są zadaszone długie stoły z ławami (najczęściej pozajmowane przez rodziny lub grona znajomych) i mniejsze okrągłe stoliki. Jarmark położony jest bezpośrednio nad rzeką. Są toalety (oczywiście bezpłatne). Cały teren jest ogrodzony. Muzyka nienachalna, ale dzwonek od siłomierza trochę denerwował. Generalnie, kupując zwykły bilet (Weihnachtsmarkt-Besuch) nie masz miejsca, by wejść gdzieś do wnętrza. Weź pod uwagę, że pogoda może być różna, a deszcz nie upoważnia organizatorów do zwrotu biletów. Na placu są ogrzewacze. Część jarmarku zajmuje ogrzewany namiot z ławami, ale o tym dalej.

Co można zjeść i wypić na jarmarku?

Na pierwszy rzut oka wybór może wydać się skromny. To tylko złudzenie, bo człowiek zawsze chciałby więcej. Oto tegoroczny (2025) zestaw potraw, słodkich przekąsek i napojów.

Dania:

→ Fińska bagietka z łososiem pieczonym nad płomieniem i sosem chrzanowo-koperkowym
→ Burger z szarpaną wieprzowiną, czerwoną kapustą i musztardą z cebulą
→ Chili con carne
→ Hot-dog z kiełbaską z dzika
→ Zupa dyniowa 
→ Placki ziemniaczane 
→ Spätzle z serem i prażoną cebulką 
→ Spätzle z gulaszem
→ Grzyby z patelni 
→ Leberkäse w bułce / także wersja wegańska 
→ Precle bawarskie

Słodkie przekąski:

→ Crêpes 
→ Gofry z bitą śmietaną, wiśniami i sosem waniliowym 
→ Pączki ze słodkim twarogiem 
→ Prażone migdały 
→ Germknödel z musem śliwkowym

Napoje:

→ Gorące napoje (grzane wino, poncz dla dzieci, herbata, gorąca czekolada)
→ Napoje zimne (napoje bezalkoholowe, piwo, prosecco)
→ Za dopłatą: alkohole mocniejsze, np. Obstler, dodatki do grzańca

Nie ma limitu potraw. Jeśli chcesz, to możesz zjeść i pięć burgerów, ale zawsze zostanie wydany Ci tylko jeden na raz.

Spätzle to tradycyjny makaron jajeczny, popularny w regionach Szwabii, Badenii-Wirtembergii i Bawarii. Ciasto na Spätzle robi się z mąki, jaj, wody i soli. Tradycyjnie skrobie się je z deski wprost do wrzątku, choć dziś często używa się specjalnej tarki lub praski. Käsespätzle są zapiekane z serem i prażoną cebulką.

Leberkäse to klasyczna bawarska wędlina pieczona w formie, przypominająca wyglądem pasztet lub blok mielonego mięsa. Nazwa może mylić („leber” = wątroba, „käse” = ser), ale współczesny bawarski Leberkäse zwykle nie zawiera wątroby ani sera. To drobno zmielone mięso (najczęściej wieprzowe i wołowe) z przyprawami, zapiekane do chrupiącej, rumianej skórki.

Crêpes to cienkie, delikatne naleśniki francuskie. Są cieńsze i bardziej elastyczne niż typowe polskie naleśniki, smażone na bardzo cienkiej warstwie ciasta, dzięki czemu prawie prześwitują.

Germknödel to klasyczny deser z kuchni austriackiej i bawarskiej. Jest to duża, miękka drożdżowa kluska na parze, wypełniona zazwyczaj powidłami śliwkowymi (Pflaumenmus). Podaje się ją na gorąco, najczęściej z waniliowym sosem albo roztopionym masłem oraz mieszanką maku i cukru posypaną na wierzchu.

Co roku zestawy potraw różnią się o kilka pozycji, ale zauważyłam też, że ich liczba zwiększa się o jedną czy dwie nowe propozycje.

Czy to się opłaca?

Tak, nawet jak wejdziesz na dwie godziny, spokojnie wykorzystasz kwotę, którą wydał(a)byś na podobne potrawy na innym jarmarku. Ja tego dnia nie jadłam obiadu i kolacji.

Jeśli jednak myślisz, że w ciągu dwóch godzin spróbujesz wszystkiego, będąc samemu, obawiam się, że bez porzucania/wyrzucania porcji to się nie uda. Niezależnie od Twoich zamiarów, nie wyrzucaj jedzenia, bo to straszny obciach. I nie pakuj jedzenia po kieszeniach, bo to też obciach. Oczywiście, rozumiem, żeby sobie zwinąć niedojedzonego burgera, czy pączka na później, bo zamykają jarmark, ale jakieś nadmierne i celowe pakowanie na wynos nie jest dozwolone. Potraktuj to jak bufet śniadaniowy w hotelu.

A jeśli chcesz spróbować wszystkiego, to jest na to sposób, na który ja wpadłam niestety po fakcie. Poproś o minimalną porcję, wszędzie tam, gdzie to możliwe. Wszystko co z patelni czy garnka – poproś o połowę porcji, jak placek ziemniaczany to jeden, jak zupa to odrobina. Ja zaczęłam od spätzle z wołowym gulaszem i koniec. Byłam najedzona. Albo, będąc w towarzystwie dzielcie się porcjami i próbujcie, co zasmakuje. Ja byłam sama, talentu do kulinarnego influencerstwa nie mam za grosz, stąd, nie zobaczysz tu zdjęć wszystkich potraw. Prawdę mówiąc niewiele zobaczysz i nie sugeruj się zdjęciami (kiepskie są). Jedzenie było bardzo dobre. Masz swobodny dostęp do wszystkiego, również wybranych alkoholowych napojów. A zdjęcia są na oficjalnej stronie jarmarku i mogę zapewnić, że nie są przerysowane.

Moje doświadczenie?

Dobra, jak wspomniałam zaczęłam od Spätzle z wołowym(!) gulaszem. Na zwykłym jarmarku zapłaciłabym za taką porcję około 10-12€. Zjadłam wszystko i byłam najedzona. Poszłam zatem po grzane wino, chociaż nie piję prawie alkoholu. Glühwein był bardzo porządny. Na innych jarmarkach 5€. Po kilku rundach zdjęć, rozmowach telefonicznych ze znajomymi i rodziną, poszłam po coś słodkiego. Wybór padł na klasykę – crêpe z nutellą (5€). Później, w kącie jarmarku zauważyłam budkę, w której można było zgarnąć mix żelków i cukierków w papierowej tubce (5€). Powędrowała do kieszeni. Jeszcze herbata na stoisku z napojami (2-3€) i …gazowana woda. Pierwszy raz piłam wodę na jarmarku. Wycena mija się z celem, bo jej najczęściej na jarmarkach nie ma. Normalnie noszę wodę ze sobą.

I tyle. A to i tak było dla mnie spore wyzwanie. Wpis nie jest sponsorowany, nikt mi wstępu nie opłacił, celem było doświadczenie i zbliżenie się do kwoty biletu. Było to dla mnie czwarty i ostatni jarmark tego dnia i wyszłam jakieś 15 minut przed końcem.

Czy powtórzyłabym to? Tak, ale ponownie w najtańszej wersji, czyli od godziny 20.00 w niedzielę, poniedziałek lub wtorek. I tylko w towarzystwie, bo samemu to trochę bieda. Na jarmarku się głównie je i rozmawia! Nie ma tam za wielu rozrywek. Są miejsca do gier, ale też zespołowych. Gdybym miała możliwość skorzystać z mężem i pięcioletnią córką (dzieci poniżej 6 lat bezpłatnie), to bym się długo nie zastanawiała.

Inne Opcje ALL Inclusive Weihnachtsmarkt

All Inclusive Weihnachtsmarkt oferuje również bilety VIP. Są droższe. Poza normalnym dostępem do całej oferty jarmarkowej, możesz też korzystać z ogrzewanego namiotu VIP, gdzie rozstawione są długie stoły z ławami. Namiot ten ma własne stoisko z grzanym winem i napojami. Do tego na jarmark wchodzisz osobnym wejściem już od 17.00. Ceny między 67 a 72 euro.

Od 2025 roku jest jeszcze jedna propozycja. Świąteczna kolacja (Weihnachtsdinner) w ogrzewanej, ładnie przystrojonej hali (nie namiot, tylko sala w Seespeicher) + opcjonalnie normalny pobyt na jarmarku ze wszystkimi korzyściami. No nie wiem…, gdzie ja bym jeszcze po takiej kolacji biegała po jarmarku. To już lepiej chyba pójść do zwykłej restauracji, będzie taniej. Ale możliwość jest (20.11-23.12.25). Jak to wygląda cenowo: od 79 do 99 € (z jarmarkiem +10€). Masz własne miejsce przy stoliku na cały wieczór (18.00-23.00) i bufet dań do wyboru. Napoje przynoszą kelnerzy. Nie będę już wstawiać tu całego menu, bo jest ono na stronie jarmarku. To kilka przystawek, dań głównych i dodatków.

Rezerwacje biletów

Rezerwacje na All Inclusive Weihnachtsmarkt otwierane są już we wrześniu. Dosyć szybko wyprzedają się terminy na piątki i weekendy. W 2023 roku pod koniec listopada nie było już w ogóle wolnych miejsc. Ja, rok temu, kupiłam bilet na trzy dni przed wyjazdem, ale było to na wtorek 26 listopada. Oficjalną stronę jarmarku podaję poniżej.

ALL Inclusive Weihnachtsmarkt

Gdzie: Spreespeicher, Stralauer Allee 2, 10245 Berlin
Kiedy: 17 listopada – 30 grudnia 2025
Zamknięty: 24-26 grudnia 2025
Godziny: 17-22
Wstęp: płatny (konieczna rezerwacja)

WWW: www.weihnachten-an-der-spree.de

Feuerzangenbowle. Co to jest?

Feuerzangenbowle to nazwa alkoholowego trunku, który na jarmarkach ma zazwyczaj osobne stoisko. Jeśli jest przygotowywany na miejscu, to centralne miejsce zajmuje wielki kocioł (Bowle). Ponad nim rozstawiona jest metalowa sztanga (FeuerZange), a na niej rozstawione są głowy cukru.

W kotle przyrządzane jest grzane czerwone wino według tradycyjnej receptury. Dodawane są skórki pomarańczy oraz cytryny, laski cynamonu i anyż. Głowy cukru polewa się obficie rumem, a następnie podpala (Feuer), by te skarmelizowane spływały do kotła, nadając alkoholowi unikatowy smak.

Feuerzangenbowle w Nikolaiviertel

Pośrodku centralnego placu w Nikolaiviertel, czyli Dzielnicy Św. Mikołaja będącego kolebką Berlina w okresie adwentu rozstawiany jest mini-Weihnachtsmarkt, w którym Feuerzangenbowle gra szczególną, podwójną rolę.

Po pierwsze można się napić owego trunku po bardzo przyjaznej cenie 5 € (2024). Dlaczego przyjazna? Otóż na innych jarmarkach tyle zazwyczaj kosztuje zwykłe grzane wino, a Feuerzangenbowle jest o 1 lub 2 euro droższe. Ale nie w Nikolaiviertel. Do tego, jeśli trafi się w odpowiedni moment, można podpatrzeć całą ceremonię popalania cukru i jego spływania do kotła. Ten z kolei może pomieścić ok. 130 litrów napoju i są dni, kiedy napełniany jest kilkukrotnie.

Po drugie, obok jest duży ekran, na którym wyświetlany jest klasyk niemieckiego kina, komedia „Feuerzangenbowle” z 1944 roku. Rozstawione są sofy oraz fotele z klimatycznymi czerwonymi kocami do okrycia się.

Dzielnica Św. Mikołaja

Spacerując od Placu Aleksandra do Bramy Brandenburskiej (lub tym bardziej w odwrotną stronę), Nikolaiviertel jest często pomijany. Dlaczego? Otóż dzielnica ta leży nieco na uboczu, a jej zewnętrzne fasady wcale nie zachęcają do dalszej eksploracji. Tymczasem trzeba wejść między tą dziwną, wielką płytę z podcieniami, by poczuć zupełnie inny klimat. Plac przed Kościołem Św. Mikołaja (dzisiaj już muzeum) z okoliczną zabudową tworzy berlińską starówkę. Niewiele tu jednak zachowało się oryginalnych budowli. Znakomita większość to rekonstrukcja i samemu należy ocenić, czy udana.

Jak dla mnie, przy tak niewielu zachowanych zabytkach ze średniowiecza, Nikolaiviertel ma swój urok. Nawet, jeśli czasem pogardliwie nazywany jest „socrealistycznym Disneylandem”. Zniszczoną i rozebraną po wojnie starówkę odbudowano na 750-lecie miasta w 1987 roku. Swoja drogą, czy wiesz, że Berlin już kilka lat temu zaczął myśleć o przygotowaniach do swoich 800. urodzin w 2037 roku?

Zachęcam zatem, żeby nie pomijać owej dzielnicy. Jeśli sie dobrze rozejrzysz w jej pobliżu (między Czerwonym Ratuszem a Forum Humboldtów), to dostrzeżesz na fasadzie napis Nikolaiviertel 1237. Może nie trafisz na bajkową atmosferę, bo śniegu nikt na zawołanie nie zagwarantuje, ale jest kilka powodów (świątecznych), dla których warto skręcić w bok.

Feuerzangenbowle. Co to za film?

Dobrze, ja też jeszcze nie obejrzałam tego filmu w całości, ale na pewno kiedyś to zrobię. Niestety film wyświetlany jest jedynie po niemiecku, bez podpisów, więc absolutnie zrozumiem brak dłuższego zainteresowania. W dodatku aktorzy w nim występujący mówią niekiedy dialektem. Tytułowy Feuerzangenbowle występuje na początku, a większość akcji dzieje się w szkole. Po dokładny opis fabuły oraz inne ciekawostki odsyłam do Wikipedii. Aaa, i jeśli nazywasz się Pfeiffer (z trzema f!), to dostaniesz trunek na stoisku gratis!

Film wyświetlany jest dwa razy dziennie od poniedziałku do piątku (17.00 i 19.30), a w weekendy trzykrotnie (14.00, 17.00 i 19.30).

Chociaż nie ma informacji na stronie, to w niedziele adwentowe (pierwszą, drugą i trzecią) przed ostatnim pokazem (chyba) występuje live trzech sympatycznych panów w strojach i z repertuarem z lat 30. i 40. ubiegłego wieku. Nazywają się Die Herren von der Tankstelle.

Co, jak i gdzie

Obok stoiska z Feuerzangenbowle są jeszcze dwa mniejsze z przekąskami. Serwowany jest również tradycyjny Glühwein, a także napoje bezalkoholowe, kawa, czekolada i soki.

Ten mini-Weihnachtmarkt otwarty jest codziennie, od poniedziałku do czwartku 12.00-21.00, a w piątki, soboty i niedziele od 12.00 do 22.00. Potrwa do 28 grudnia 2025 roku, można zatem zahaczyć o niego w kilka dni po świętach. 24 grudnia pozostanie zamknięty. W komórce na mapie wbij po prostu: Nikolaikirchplatz 10178 Berlin (żeby nie pomylić z kościołem w Spandau).

Obok znajdziesz wiele drobnych butików z pamiątkami (dominują niedźwiedzie breloczki i pluszaki). Ponadto warto odwiedzić pobliski Knoblauchhaus, gdzie pokazane jest, jak żyła zamożna rodzina w okresie Biedermeier (wstęp 3 €). W grudniu jest wiele dekoracji świątecznych nawiązujących do epoki.

A przy Propststraße 8 znajdziesz sklep z oryginalnymi ozdobami z Rudaw (Erzgebirge), słynący z drewnianych dekoracji, takich jak łuki, piramidy, dziadki do orzechów czy „figurki palaczy” (ostatnio w reportażu telewizyjnym widziałam nawet połączenie obu ostatnich). Są tu tak ciekawe historie do opowiadania, że zazwyczaj nawet latem zatrzymuję się z Gośćmi przy witrynie i staram się w ciągu kilku minut przedstawić, co najważniejsze.

Spandauer Weihnachtsmarkt

Patrząc na moją relację z jarmarków z 2015 roku i kilka późniejszych aktualizacji, zawierzyłam, że Weihnachtsmarkt w Spandau trzyma się dobrze i można go tak zostawić. Niestety, wizyta w 2024 roku odarła mnie z tych złudzeń. I prawdę mówiąc, było mi trochę przykro na myśl, co się stało z tą imponującą imprezą. Może czasy świetności jeszcze powrócą, ale wydaje mi się, że „image” największego jarmarku pod względem ilości stoisk w Niemczech, to już obraz stracony.

Krótki powrót do przeszłości

Były czasy, kiedy od ratusza Spandau aż do granicy z cytadelą rozciągał się olbrzymi jarmark świąteczny. A nawet dwa, zsynchronizowane w czasie. Ten bliżej dworca był bardziej rozrywkowy, miał więcej karuzel i egzotycznych stoisk. Na fasadzie ratusza wyświetlał się największy w Niemczech cyfrowy kalendarz adwentowy. Jarmark na rynku był z kolei bardziej tradycyjny, ze sceną (poznałam tam niemiecką grupę, grającą irlandzki folk i do dzisiaj mam ich płytę), choinką, wieńcem adwentowym i ogromem stoisk. Podobno w weekendy ich liczba dochodziła do 400. Przeliczmy! Średnio pół minuty na każde stoisko dawało nam 3 godziny i 20 minut. To było do zrobienia w jeden wieczór, prawda?

Poza tym wokół kościoła Św. Mikołaja (Nikolaikirche), kolebki brandenburskiej i berlińskiej reformacji, znajdowała się żywa szopka oraz bezpretensjonalny średniowieczny jarmark. To właściwie było obozowisko rękodzielników, historycznych rekonstruktorów oraz szynkarzy, serwujących dziwne trunki.

Aaa, i jeszcze jedno, bo zaczęłam uaktualniać tagi postu i wyskoczył mi „gadający łoś”. To jarmark w Spandau jako pierwszy chwalił się trójwymiarowym łbem łosia, który gadał i śpiewał. Wiem, że to już żadna nowość, bo fajnego łosia widziałam ostatnio na jarmarku we Wrocławiu, ale spandawski łoś wciąż jest i nadal gada.

Spandau, Spandau

Przez lata namawiałam do wyjazdu na spandawski jarmark jako fajną alternatywę dla berlińskiego śródmieścia. Bo taniej (czasem nawet sporo), bo coś innego, bo te średniowiecze, no i wyprawę można było połączyć ze słynną cytadelą. Pod ratuszem jadłam najlepsze pieczarki z cebulą i papryką, a nieco dalej zawsze chwytałam czosnkową bagietę. Czosnkowe bagiety są nadal. Ale atmosfera nieco siadła.

Mimo wszystko mogę podać kilka powodów, dla których warto rozważyć wyjazd na drugi koniec Berlina.

Przede wszystkim, jeśli poznaliście już główne jarmarki w śródmieściu i wydaje Wam się, że na każdym jest to samo, to Spandau ze swoją ofertą może się spodobać. Są tu regionalni, drobni wystawcy, oferujący zarówno ciekawą gastronomię jak i rzemiosło. Przy wielu stoiskach widać starania, by gość nie czuł się kolejnym klientem do szybkiego obsłużenia, tylko kimś oczekiwanym. Jest na przykład budka z Glühweinem. Ale nie tak zwykła, bo to „Glühwein od babci” i sama babcia w białym czepku urzęduje w środku. Wino od winiarza też zdarza się tu częściej niż w śródmieściu -> zobacz artykuł o tym, jak kupować Glühwein. Ciekawostką jest stoisko z opiekaną na miejscu rybą.

Kolejnym powodem są ceny. Jest taniej, Glühwein od winiarza za 4€, crêpe z cukrem 3,5€, pieczarki z patelni 5€ (2024).

Wreszcie, rynek z choinką, tradycyjną piramidą i podświetlonymi stoiskami wciąż wygląda naprawdę dobrze i nie jest zatłoczony. A to oznacza, że spokojnie znajdziesz wolny stół, czy nawet ławę na swoją rundę grzanego wina. I obejrzysz sobie wszystko bez innych gości na plecach.

Skoro już wybierasz się tak daleko, to kilka praktycznych info

Do Spandau najlepiej dojedziesz kolejką miejską, S-Bahn S3, S5 lub S9. Dla wszystkich tych linii to stacja końcowa. Będąc w Berlinie, zawsze polecam korzystanie z aplikacji BVG, bo zaproponuje ona również połączenia regionalnym pociągiem i skróci czas dojazdu o 10-15 minut. Startując z dworca głównego Berlina (Hauptbahnhof Berlin) dojazd S-Bahnem zajmie około pół godziny. Jeśli zdecydujesz się na autobus, to może być to niezła wycieczka krajoznawcza i czasem  ma to sens, np. spod jarmarku przed pałacem Charlottenburg.

Wysiadając na dworcu w Spandau, kieruj się na wysoki gmach ratusza z wieżą. Jarmark zaczyna się tuż za nim. W zeszłorocznej edycji zaraz na początku rozstawionych było kilka karuzel, dalej są stoiska aż do rynku (Markt). I tam jarmark się kończy.

Będąc w Spandau możesz zwiedzić stare miasto z fragmentem murów miejskich, kościół św. Mikołaja z kulą armatnią z czasów napoleońskich wbitą w mur i oczywiście Cytadelę Spandau (pierwsza niedziela miesiąca wstęp bezpłatny). I zarąb… stacje metra z wystrojem z lat 80. ubiegłego wieku (Berlin Zachodni), U Spandau i U Altstadt Spandau. Zobacz koniecznie.

Moim zdaniem

Gastronomia: ***/***
Atrakcje dla dzieci: **/***
Świąteczny asortyment: **/***
Program na scenie: brak danych

Markt, 13597 Berlin Spandau (Rynek)
Otwarty: 24 listopada – 23 grudnia 2025
W godzinach: nd.-czw. 11.00-20.00, pt.-sb. 11.00-22.00
Wstęp: bezpłatny

Dojazd

S-Bahn: S3, S5, S9 (Spandau)
U-Bahn: U7 (Rathaus Spandau lub Altstadt Spandau)
Bus: M36, M37, M45, X33, X36, X37, 130, 134, 136, 237, 337, 638 (S+U Rathaus Spandau)

Na dworcu kolejowym Spandau zatrzymują się również pociągi regionalne i dalekobieżne.

Lichtenberger WinterZeit

Lichtenberger Winterzeit (dosł. Czas Zimowy w Lichtenberg) to połączenie lunaparku i świątecznego jarmarku. Znajduje się on poza śródmieściem, w dzielnicy Lichtenberg, blisko marketu IKEA, jeśli ktoś kojarzy. Niestety nie ma połączenia z metrem lub kolejką miejską, można do niego dojechać tramwajem. I chociaż przystanek znajduje się blisko, to do głównego wejścia jest około 5-10 minut drogi. Zgubić się nie można. Jarmark i jego wielkie diabelskie koło widać z daleka.

Co na jarmarku?

Przede wszystkim to karuzele wszelkiego rodzaju, od diabelskiego koła przez kolejkę górską, wahadła, gondole po break dancer i autodromy. W 2025 roku do kilkunastu wielkich maszyn dołączyła wznosząca się karuzela łańcuchowa na wieży o wysokości 85 metrów. Również tutaj znajduje się największa, mobilna „kolejka strachów” (GeisterBahn) na świecie, ponad pół kilometra długości przez trzy poziomy. Diabelskie koło jest najwyższym w Berlinie (55 metrów) i ma zamknięte kabiny. Jeśli pogoda pozwala, jarmark idealnie nadaje się na zachód słońca ponad miastem.

Dla rodzin z małymi dziećmi dostępnych jest ponad dziesięć atrakcji, kolejki, samochodziki, mini-kolejka górska czy szklany labirynt. Do tego wiele stoisk z loteriami, maszyn z maskotkami, strzelnicami i automatami. Wszystko świeci, błyszczy, mieni się kolorami niczym w Las Vegas.

Pomiędzy karuzelami rozstawione są stoiska gastronomiczne, często obudowane w zamki, drewniane strzechy, zajazdy, itp. Znajdzie się tu zatem klasyka w postaci gofrów, prażonych migdałów, langosów, czy pieczarek z jarmużem, ale są też hot dogi, gotowana kukurydza czy indyjskie curry. Oczywiście jest Glühwein (chyba tylko tutaj widziałam gruszkowy), Feuerzangenbowle, zimne Bowle z owocami i całkiem spory wybór napojów bezalkoholowych. Tutaj nikt nie będzie się dziwił, że bierzecie kawę.

Jest taniej niż w śródmieściu, zazwyczaj o 50 centów lub 1 euro na daniu czy napoju.

Wstęp na jarmark jest bezpłatny. Karuzele i atrakcje mają własne cenniki (między 3 a 10 €), a bilety sprzedawane są w budkach obok.

Familijna Środa i inne akcje

Środa jest dniem rodzinnym. Ceny karuzel są wówczas obniżone o połowę, a po jarmarku przechadzają się animatorzy z wielką, złotą gwiazdą na czele (można ich spotkać również 6 grudnia, w niedziele adwentowe oraz w oba świąteczne dni). Otwarcie jarmarku (zazwyczaj 1 listopada) uświetnia pokaz fajerwerków. Jakie dokładnie są karuzele i atrakcje można podejrzeć na oficjalnej stronie jarmarku.

6 grudnia na jarmarku pojawia się Mikołaj z prezentami.

Na koncie Instagram jarmarku (lichtenberger_winterzeit) co jakiś czas ogłaszane są konkursy i akcje typu „oznacz, opowiedz”. Można wygrać bezpłatne przejazdy, kupony, wizytę VIP itp.

Jarmark wędrowny

Od zjednoczenia Niemiec jarmark z największym zestawem karuzel, wędrował z jednego miejsca na inne, by w końcu zakotwiczyć w dzielnicy Lichtenberg. Największą popularnością cieszył się, gdy stacjonował na tyłach centrum handlowego Alexa, niedaleko wieży telewizyjnej. Był wówczas dobrze widoczny z okien przejeżdżających S-Bahnów i siłą rzeczy przyciągał turystów oraz klientów centrum.

Swoim charakterem Lichtenberger Winterzeit nawiązuje do jarmarków z lat międzywojennych. Taki odbywał się na Lustgarten i miał nawet drewnianą kolejkę górską. Nie oznacza to, że na jarmarku jest klimat przedwojennego Berlina, tylko mnogość różnych rozrywek dla całej rodziny.

Dobrze wiedzieć

By dotrzeć na jarmark w dzielnicy Lichtenberg, trzeba podjąć trochę wysiłku i może się zdarzyć, że już nie będzie się chciało wracać do centrum. Przejazd tramwajem z Placu Aleksandra to około 25-30 minut w jedną stronę (według rozkładu 23 minuty). Można również wsiąść na stacji kolejki miejskiej S Landsberger Straße.

Na tym jarmarku byłam w listopadzie 2024 roku i było bardzo luźno. Z różnych relacji i rolek również wnioskuję, że jarmark ten, nawet w weekendy nie jest jakoś przesadnie zatłoczony i nawet większą grupą można znaleźć kąt na grzane wino. Jest jednak trochę hałaśliwie, bo na wielu stoiskach gra muzyka, dzieci dokazują, a z głośników lecą różne zachęty, odgłosy, informacje.

Lichtenberger Winterzeit

Frankfurter Allee 300 (Lichtenberg), 13055 Berlin
Otwarty: 1 listopada – 28 grudnia 2025
codz. pn.-czw. 14-21.30, pt.-sb. 14-23, nd. 12.00-21.00
23 listopada i 24 grudnia zamknięte

Uwaga: niektóre większe karuzele i atrakcje w niedzielę czynne od 14.00

Dojazd

Tram: 16, M6 (Arendsweg)
Bus: 256 (Liebenwalder Str./Landsberger Allee)

Jarmark-lunapark położony jest przy Landsberger Allee, w pobliżu marketu IKEA. Najlepiej dojechać do niego tramwajem M6 z Placu Aleksandra (ok. 25 min).