Aleja Pod Lipami

Aleja pod Lipami. Osobiście, przez pewien czas nie należałam do zagorzałych sympatyków biegu przez całą długość Lip, bo budowy pośrodku ulicy i renowacje fasad przyległych budynków skutecznie psuły przyjemność spaceru. Wszędobylskie kolorowe rury, dźwigi, maszyny budowlane i ogrodzenia to już na szczęście przeszłość. W grudniu 2020 roku oddano do użytku nowy odcinek metra U5, który biegnie dokładnie pod ulicą. Tym samym z powierzchni znikają już płoty, dźwigi, silosy i inne takie. Jest nawet szansa, że ponownie będzie można poczuć miodowy zapach kwitnących lip.

Nie tylko turyści okazywali poirytowanie. Berlińczycy, choć rzadko zapuszczają się w te rejony bez wyraźnej potrzeby, wydają się równie mocno stęsknieni do widoku z czasów, kiedy za pomnikiem Fryderyka II można było bez przeszkód zobaczyć zarys Bramy Brandenburskiej.

Spacerować czy nie spacerować? Oczywiście, że spacerować! Ostatecznie ulica nie jest bardzo długa, ale z oszczędności czasu można wziąć pod uwagę warianty mieszane z korzystaniem ze środków komunikacji miejskiej. Odcinek od przystanku Staatsoper do S+U Brandenburger Tor można spokojnie pokonać autobusem linii nr 100. Alternatywnie na skrzyżowaniu z Friedrichstraße zejść do metra U Unter den Linden i linią U5 przejechać jeden odcinek do U Brandenburger Tor.

Kiedy Aleja była poza murami miasta

Początków Alei Pod Lipami należy szukać w drugiej połowie XVI wieku. Wtedy to z polecenia elektora brandenburskiego Jana Jerzego (1525-1598) został wyznaczony trakt, prowadzący od książęcego pałacu do rewiru łowieckiego, położonego na zachód od rezydencji. Tiergarten (niem. zwierzyniec) znajdował się wówczas znacznie bliżej niż dzisiejszy park. Z czasem, kiedy zabudowa nowych założeń miejskich Friedrichswerder (1662) i Dorotheenstadt (1674) się rozrosła, granice rewiru łowieckiego przesuwano coraz bardziej na zachód, do wysokości dzisiejszej Schadowstraße. Krótki odcinek prowadzący od tej ulicy do Bramy Brandenburskiej powstał w XVIII wieku.

Legendarne lipy i co z nich zostało

Pierwsze lipy przy alei posadzono w 1647 roku, ale w nazwie pojawiły się nieco później, bo w 1690 roku (Lindenallee/Aleja Lipowa, od 1734 Unter den Linden/Aleja Pod Lipami). Krótko potem część z nich musiano usunąć na rzecz budowy wielkich fortyfikacji miejskich (1658-1683). Po ich rozbiórce w XVIII wieku, nie przywrócono pierwotnego stanu. Rzędy lip zaczynają się dzisiaj dopiero 300 metrów za Mostem Zamkowym (Schlossbrücke), przy którym Aleja Pod Lipami bierze swój początek.

W 1936 roku wszystkie lipy, zaatakowane przez grzyby, zostały wycięte. W ich miejsce zasadzono jedynie 370 lip srebrzystych, z których jedynie cztery przetrwały drugą wojnę światową. Z okazji zbliżających się igrzysk olimpijskich, których Niemcy były gospodarzem, Aleja Pod Lipami została wówczas ozdobiona wysokimi pylonami ze swastykami, usuniętymi po 1945 roku.

W tym tysiącleciu, z powodu budowy stacji metra na skrzyżowaniu Unter den Linden/Friedrichstraße, ciąg zasadzonych w 1947 roku lip również został przerwany. W ich miejscu pojawiły się młode drzewka. Reprezentacyjny bulwar Berlina, a w szczególności jego środkowa i zachodnia część, wciąż ma trudności z powrotem do czasów swojej świetności.

Zabudowa Alei

Zabudowa alei jest dzisiaj tak zróżnicowana, jak zmienna była historia miasta. Reprezentacyjne gmachy, świadczące o potędze Hohenzollernów, znajdują się po wschodniej stronie ulicy. Młodsza, zachodnia część częściej ulegała budowlanym przeobrażeniom.

Najstarszym zachowanym budynkiem jest zlokalizowana pod numerem 2 dawna Zbrojownia (Zeughaus), gdzie dzisiaj znajduje się Niemieckie Muzeum Historyczne. XVIII- i XIX-wieczne budowle dominują we wschodniej części. Dalej wielkomiejskie kamienice z przełomu XIX i XX wieku przeplatają się z enerdowskimi budynkami i nowoczesnymi gmachami, wzniesionymi już po zjednoczeniu Niemiec.

W tej architektonicznej mozaice zdecydowanie wyróżnia się rozmiarem i stylem Ambasada Federacji Rosyjskiej (1949-1952). Zajmuje ona dziesięć dawnych numerów przy ulicy, a fasada stanowi połączenie różnych historycznych stylów, baroku, klasycyzmu, elementów zaczerpniętych z budownictwa egipskiego i bizantyjskiego.

Co zobaczycie przy Alei pod Lipami

• Stara Komendantura, rekonstrukcja w 2003, obecnie siedziba firmy Bertelsmann (nr 1)
• Zbrojownia, Niemieckie Muzeum Historyczne (nr 2)
• Pałac Następców Tronu, Kronprinzenpalais (nr 3)
• Nowy Odwach, Neue Wache (nr 4)
• Pałac Księżniczek, Prinzessinnenpalais, dzisiaj Pałac przy Operze (nr 5)
• Uniwersytet Humboldtów, dawniej Pałac dla Księcia Henryka (nr 6)
• Opera Państwowa Unter den Linden, Staatsoper (nr 7)
• Katedra Św. Jadwigi, Sankt-Hedwigs-Kathedrale (Hinter der Katholischen Kirche 3)
• Królewska Biblioteka, Königliche Bibliothek, obecnie Wydział Prawa Uniwersytetu Humboldtów (Bebelplatz 1)
• Biblioteka Państwowa w Berlinie, Staatsbibliothek zu Berlin (nr 8)
• Pomnik konny Fryderyka Wielkiego
• Stary Pałac, Altes Palais (nr 9)
• Upper Eastside Berlin (nr 14-16)
• Dom Szwajcarii, Haus der Schweiz (nr 24)
• Kaiserhöfe (nr 26-30)
• Zollernhof, Główne Studio ZDF (nr 36-38)
• Ambasada Federacji Rosyjskiej, Russische Botschaft (nr 63-65)
• Budynek Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej, obecnie w budowie (nr 72)
• Gabinet Figur Woskowych Madame Tussauds (nr 74)
• Ambasada Węgier, Ungarische Botschaft (nr 76)
• Hotel Adlon (nr 77)

Aleja Pod Lipami (Unter den Linden)

Adres: Unter den Linden, 10117 Berlin-Mitte
Tablice informacyjne: tak (niem. i ang.)

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Na pieszo przejście 1,5-kilometrowego odcinka bez dłuższych przystanków zajmie około 25 minut. Po drodze są liczne światła.
Zakupy, gastronomia: bezpośrednio przy ulicy nie ma większego centrum handlowego. Część handlowo-gastronomiczna zaczyna się w okolicy skrzyżowania Friedrichstraße i Unter den Linden. Partery gmachów zajmują głównie salony wystawowe, sklepy z pamiątkami, galerie z ekskluzywnymi produktami, kawiarnie i restauracje. Dobre miejsce na zakup pamiątek to obszerny sklep Berlin Store (Unter den Linden 41a). Więcej o pamiątkach z Berlina.

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26 (Brandenburger Tor)
U-Bahn: U5 (Museumsinsel, Unter den Linden, Brandenburger Tor)
Bus: 100 (Staatsoper, Unter den Linden/Friedrichstraße lub S+U Brandenburger Tor)

Źródła:
De Bruyn Günter, Unter den Linden, Siedler, Berlin 2002
Bohne Carl-Georg/Schmidt Werner, Unter den Linden. Ein Spaziergang von Haus zu Haus, Haude & Spener, Berlin 2000
Löschburg Winfried, Unter den Linden. Gesichter und Geschichten einer berühmter Strasse, Der Morgen, Berlin 1973

Zbrojownia w Berlinie

Ten artykuł poświęcony jest historii budynku. Obecnie znajduje się w nim Niemieckie Muzeum Historii, które do 2025 pozostaje w remoncie. O wystawach stałych i czasowych w muzeum zapraszam tutaj.

Dawna zbrojownia w Berlinie jest najstarszym gmachem przy Alei pod Lipami i uchodzi za najlepiej zachowany przykład barokowej architektury w mieście. Wyróżniające go z otoczenia różowa fasada oraz liczne rzeźby i zdobienia z daleka przyciągają wzrok turystów zmierzających w kierunku Bramy Brandenburskiej. Swoją pierwotną funkcję gmach przestał pełnić z końcem XIX wieku. Dzisiaj znajduje się w nim Niemieckie Muzeum Historyczne.

Dobra armia to konieczność

O potrzebie wzniesienia arsenału wspominał już w swoim testamencie politycznym Wielki Elektor, Fryderyk Wilhelm (1620-1688). Mimo wyznaczonego miejsca i sporządzonych planów na przeszkodzie stanęły problemy finansowe. Pierwszeństwo miały bowiem fortyfikacje miejskie, których budowa już się rozpoczęła.

Kamień węgielny pod nowy gmach położył syn Wielkiego Elektora, Fryderyk III. Miało to miejsce w maju 1695 roku. Militarne sukcesy odniesione z cesarskim wojskiem przeciwko Turkom pod Slankamenem (1691), a później przeciw Francuzom nad Renem miały znaleźć odbicie w pełnej przepychu budowli. Pracowało przy niej kolejno aż czterech architektów. Ostatecznie ukończono ją w 1729 roku już za kolejnego władcy, Fryderyka Wilhelma I.

Ten oszczędny i praktyczny monarcha zniecierpliwiony przedłużającymi się pracami uciął wszelkie projekty zdobienia wnętrz. Zewnętrzne fasady i dziedziniec były gotowe, ale „król-żołnierz” z pełnym uporem dążył do jak najszybszego wykorzystania gmachu zgodnie z jego przeznaczeniem. Dla bezwartościowych, w mniemaniu władcy, posągów narodowych bohaterów, czy mających jedynie ozdobne funkcje wielkich armat nie było tu miejsca. Znalazły się za to zdobyczne trofea, sztandary, broń, zbroje i imponująca kolekcja artyleryjskich dział – aż 732 sztuk (z tego 604 pruskich wg stanu z 1732 roku).

Od zbrojowni do muzeum

Z biegiem lat zgromadzony arsenał zaczął tracić na znaczeniu. Po wojnie prusko-francuskiej w drugiej połowie XIX wieku, cesarz Wilhelm I wydał rozkaz, który ze starej zbrojowni uczynił muzeum oręża.  Miało to być miejsce świadczące o dominującej roli Prus w nowo powstałym Cesarstwie Niemieckim. O dokonaniach armii brandenbursko-pruskiej świadczyła teraz Hala Pamięci, dla której przebudowano wnętrza. Ściany zdobiły historyczne malowidła, przedstawiające momenty chwały z dziejów państwa.

Zamówiono również osiem posągów władców z dynastii Hohenzollernów, od Wielkiego Elektora po Wilhelma I. Od 1961 roku znajdują się one na zamku rodowym w Hechingen (Burg Hohenzollern). Halę Pamięci wykorzystywał przy narodowych wydarzeniach cesarz Wilhelm II, a później w celach propagandowych również Adolf Hitler.

Nieudany zamach

W 1943 roku przy jednej z takich okazji nie powiódł się plan zamachu na przywódcę III Rzeszy. Uczestniczył on wówczas w otwarciu wystawy, prezentującej zdobyczne uzbrojenie z wojny ze Związkiem Radzieckim. Towarzyszący Führerowi pułkownik Rudolph Christoph von Gersdorf miał przy sobie ładunek wybuchowy z zapalnikiem czasowym. Po aktywowaniu go, bomba nie zdążyła wybuchnąć, bowiem Hitler zbyt szybko opuścił budynek. Zamiast planowej pół godziny spędził na uroczystości zaledwie kilka minut. Ładunek, który pułkownik miał przy sobie w płaszczu zdołano rozbroić w ostatniej chwili.

Nowa hala

Zniszczony w czasie wojny gmach odbudowano w drugiej połowie lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Już wcześniej organizowano tu prowizoryczne wystawy przedstawiające historyczne wydarzenia z socjalistycznego punktu widzenia. Po zjednoczeniu Niemiec w gmachu przeprowadzono gruntowny remont (1999-2003), a po północnej stronie powstała nowoczesna hala dla wystaw czasowych. Otwarcie stałej ekspozycji Niemieckiego Muzeum Historycznego miało miejsce 2 czerwca 2006 roku, tuż przed Mistrzostwami Świata w Piłce Nożnej, których Niemcy były gospodarzem.

Zbrojownia w Berlinie. Maski Schlütera

O pierwotnej funkcji gmachu świadczą do dzisiaj liczne rzeźby o tematyce militarnej zdobiące zewnętrzne fasady. Są to zworniki w formie hełmów, mitologiczne bóstwa wojny, Mars i Minera, w otoczeniu niewolników, zbroje, armaty, broń nad którymi króluje pruski orzeł. Przed głównym wejściem z kolei widnieją kobiece alegorie praktycznych nauk: mechaniki, geometrii, pirotechniki oraz arytmetyki.

Magnesem przyciągającym zwiedzających jest jednak wewnętrzny dziedziniec, ozdobiony 22 rzeźbami przedstawiającymi głowy umierających wojowników autorstwa Andreasa Schlütera (1662-1714). Jako jedne z nielicznych przetrwały wojnę bez uszkodzeń i stanowią prawdziwą, acz nieco ukrytą perełkę dla miłośników barokowej sztuki w Berlinie.

Główna ekspozycja muzeum przedstawia dzieje Niemiec od I w p. n.e. do czasów współczesnych.

Zbrojownia w Berlinie (Zeughaus)

Tematyka: historia, militaria, rzeźba
Adres: Unter den Linden 2, 10177 Berlin

Dojazd:
U-Bahn: U5 (Museumsinsel)
Tram: M1, 12 (Am Kupfergraben)
Bus: 100, 300 (Lustgarten)

Zobacz położenie Zbrojowni na mapie Google.

Źródła:
Leonore Koschnick, Deutsches Historisches Museum Berlin, Prestel, Berlin 2006