Pałac Charlottenburg – żarliwa, ale krótka miłość Fryderyka II

Fryderyk II (1712-1786), choć nigdy nie poznał swojej babki, królowej Zofii Charlotty (1668-1705) zawsze wyrażał się o niej z szacunkiem i respektem. Poprzez zamiłowanie do muzyki, filozofii i sztuk pięknych była mu bliską duchowo osobą. Zaraz po koronacji w 1740 roku polecił rozbudowę jej pałacu o wschodnie skrzydło, w którym planował swoją letnią rezydencję.

Jeszcze w trakcie prac wykończeniowych Fryderyk porzucił jednak Charlottenburg na rzecz pałaców w Poczdamie (miejskiego na zimę i letniej rezydencji Sanssouci). Za Berlinem nigdy nie przepadał (Charlottenburg do 1920 roku był osobnym miastem). Okazała rezydencja służyła odtąd tylko uroczystościom rodzinnym.

Podczas wojny siedmioletniej (1754-1763) została splądrowana przez wojska austriackie i rosyjskie. Rozkradziono obrazy i potłuczono rzeźby, demolując wnętrza. Część z wyposażenia znaleziono porzucone w ogrodzie, a część ocalała tylko dzięki swoim wielkim rozmiarom. Wiele obrazow i drogocennych draperii zostało jednak pociętych szablami dla rozrywki. Po zawarciu pokoju, komnaty odnowiono, a utracone obrazy zastąpiono przypadkowymi, by zakryć puste przestrzenie. Mimo, że styl rokoko był już przestarzały, Fryderyk pozostał mu wierny do końca życia.

Miłosne gniazdko

Większe zainteresowanie Nowym Skrzydłem jako rezydencją wykazał następca Fryderyka II, jego bratanek Fryderyk Wilhelm II (1744-1797). Już w 1788 roku rozpoczęła się zmiana dekoracji. W kwaterach na parterze dominowały odtąd nowe klasycystyczne akcenty, greckie, rzymskie i etruskie. Przy tych pracach, jak i urządzaniu kwater zimowych na piętrze aktywnie uczestniczyła długoletnia metresa władcy, Wilhelmina von Encke. Wystrój pokojów imitował pawilony w ogrodzie, sufity przypominały płachty namiotów. Do tego mnóstwo wzorów w drobne kwiaty z małymi ptaszkami na gałęziach, które dzisiaj może nieco odstręczać i przytłaczać. Fryderyk Wilhelm II nie miał zbyt dużo czasu, by cieszyć się nowymi komnatami. Po jego śmierci do pałacu wprowadziła się nowy król Fryderyk Wilhelm III i jego małżonka Luiza (1776-1810).

Pałac Charlottenburg i bezwstydny Napoleon

Najbardziej widoczną zmianą w dekoracjach stylu z tego okresu jest komnata sypialna królowej Luizy, którą zaprojektował Karol Fryderyk Schinkel, najwybitniejszy architekt pruski pierwszej połowy XIX w. Prawdopodobnie, nowy wystrój i renowację przeprowadzaono na życzenie królowej. Pałac Charlottenburg w 1806 roku był oblegany przez francuskie wojska, a sam Napoleon rozgościł się w starej sypialni królowej. Ten fakt jak i nieposkromiona ciekawość Francuza grzebiącego w prywatnych rzeczach i korespondencji królowej nie przysporzył mu popularności na pruskiej ziemii. Romantyczny wystrój komnaty można bez trudu dzisiaj rozpoznać i wyróżnić wśród innych pałacowych pomieszczeń.

Muzeum, wojna i Margarethe

W kolejnych latach Nowe Skrzydło było wykorzystywane sporadycznie, nie mając stałych lokatorów. Po pierwszej wojnie światowej urządzono tu pałacowe muzeum, ale pozostało ono w cieniu berlińskiego pałacu miejskiego i poczdamskich rezydencji. Nie przeprowadzano też większych renowacji, czy odtworzenia oryginalnego wyposażenia.

W czasie drugiej wojny światowej, szczególnie podczas bombardowania w listopadzie 1943 roku, Nowe Skrzydło zostało zniszczone. Ostały się tylko ściany bez dachu, wnętrza wypalił ogień. W kilku pomieszczeniach, ulokowanych bliżej centralnej części pałacu, zachowały się fragmenty wewnętrznych dekoracji ścian.

Pierwsze prace zabezpieczające udało się przeprowadzić już w 1946 roku dzięki pomocy rządu brytyjskiego (zasiadający na tronie brytyjskim i Hohenzollernowie mają wspólnych przodków) i niezłomności powojennej dyrektor Margarethe Kühn. Odbudowa potrwała do 1962 roku. Wyposażanie i przywracanie blasku pałacowym komnatom znacznie dłużej. Po ostatniej renowacji w latach 2013/2014 pałac został ponownie udostępniony odwiedzającym.

Pałac Charlottenburg. Nowe Skrzydło (Schloss Charlottenburg – Neuer Flügel)

Tematyka: Hohenzollern, architektura
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 30 320910
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 10.00-16.30 (IV-X), 10.00-17.30 (XI-III)
Wstęp: 12€ (8€)
Audio-guidy: niem., ang., fr., wł., hisz. (brak po polsku)

Na co koniecznie trzeba zwrócić uwagę

• Złota Galeria (Goldene Galerie) – największa i najbardziej reprezentacyjna sala w pałacu. Nigdzie indziej, w Berlinie czy Poczdamie, nie zobaczymy w takich rozmiarach przykładu fryderycjańskiego rokoko (nie szkodzi, że to tylko kopia). 42-metrowa sala ze ścianami wyłożonymi zielonym marmurem stiukowym i filigranowymi pozłacanymi ornamentami przywodzi na myśli fantazyjny ogród marzeń
• Biała Sala (Weißer Saal) – właściwie sala ta, pełniąca funkcję jadalni, była wyłożona różowawym marmurem ale ten wyblakł jeszcze w XIX wieku. Pozłacane motywy – alegorie czterech pór roku – ponad drzwiami zapowiadają bogaty wystrój Złotej Galerii, do której ta sala pozostaje architektonicznie i wizualnie uporządkowana
• Kolekcja obrazów Jean-Antoine Watteau – w pałacu Charlottenburg (i Nowym Pałacu w Poczdamie) znajduje się największa kolekcja tego francuskiego artysty (1684-1721), między innymi tzw. berlińska wersja „Odjazdu na Cyterę”, „Pasterze”, „Szyld sklepu Gersainta”

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? 1-2 godziny

Garderoba i bagaż: przy kasach znajduje się bezpłatna garderoba, gdzie trzeba zostawić większe torby i plecaki. Przed wejściem, niczym na lotnisku znajduje się metalowa ramka, gdzie można sprawdzić czy nasza torebka się tam mieści (nie jest duża). Zimą pracownicy uprzedzają, że w pałacu jest zimno (po renowacji obniżono temperaturę do 15 stopni) i można wejść na sale w wierzchnim odzieniu.

Toalety: obok stanowiska do odbioru audio-przewodników znajduje się bezpłatna toaleta, w praktyce nie trzeba mieć biletu, aby z niej skorzystać.

Gastronomia, sklepy: przy kasie znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą.

Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).

Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji.

Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.

Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum. Koszt: 17€ (9€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskają dodatkowe 25% zniżki, co już w ogóle jest szaleństwem. Są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci) za 25€.

Dojazd

Bus: M45 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod Dworca Zoologischer Garten, a na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz.

Zobacz położenie Pałacu Charlottenburg na mapie Google

Reportaż TV.Berlin z Nowego Skrzydła Pałacu Charlottenburg i wywiad z kasztelanem pałacu, Rudolfem Scharmann

Źródła:
Elke Kimmel, Ronald Oesterreich, Charlottenburg im Wandel der Geschichte, berlin edition, Berlin 2005
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg Königliches Preußen in Berlin, Prestel, Berlin 2006
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006

Pałac Charlottenburg. W królewskim stylu

Pałac Charlottenburg to wiernie odbudowana dawna rezydencja Hohenzollernów, wzniesiona pod koniec XVII wieku, ale zniszczona w czasie wojny. Wybierasz się do Berlina pierwszy raz? Koniecznie zobacz pałac z zewnątrz i zaplanuj spacer po ogrodach. Nie zajmie Ci to więcej niż godzinę. Jeśli chcesz zwiedzić wnętrza, ułatwi Ci to multimedialny przewodnik w języku polskim w cenie biletu. Dowiesz się z niego sporo o stylu życia i upodobaniach członków rodziny królewskiej.

Spośród dawnych rezydencji Hohenzollernów Charlottenburg jest największym muzealnym pałacem w Berlinie. Być może w śródmieściu rzucił Ci się już w oczy nowo odbudowany zamek miejski (Berliner Schloss). Wiedz jednak, że to tylko rekonstrukcja jego zewnętrznych fasad. Pomieszczenia w środku mają współczesny układ, dopasowany pod muzea, liczne wystawy i sale użytkowe. Nie ma tam komnat o historycznym wyglądzie, dlatego po „pruski blask i splendor” turyści nadal udają się do Charlottenburga lub Poczdamu.

Pałac Charlottenburg podlega Fundacji Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburgia. Będę używać tu skrótu SPSG od niemieckiej nazwy Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg. Do  zwiedzania jest kilka obiektów, które tworzą kompleks pałacowo-parkowy. Są to Stary Pałac, Nowe Skrzydło, Nowy Pawilon (nazywany dawniej Pawilonem Schinkla), Belweder (obecnie zamknięty do odwołania) i Mauzoleum.

Od książecej rezydencji do królewskiego pałacu

Historia pałacu zaczyna się od skromnej, dwukondygnacyjnej budowli, wzniesionej dla żony księcia elektora Fryderyka III, Zofii Charlotty (1668-1705). Latem chętnie korzystała ona ze swojej prywatnej rezydencji, gromadząc wokół siebie literatów, muzyków, filozofów i ludzi nauki. Zaprojektowany przez Johanna Arnolda Nehringa pałacyk nosił nazwę Lietzenburg od pobliskiej wsi Lietzen. Jeszcze przed  ukończeniem rezydencji, księciu Fryderykowi udało się podnieść swój status. W styczniu 1701 roku koronował siebie i żonę na króla i królową w Prusach. To wydarzenie przyczyniło się do dalszej rozbudowy pałacu.

Po niespodziewanej śmierci królowej w 1705 roku, rezydencję przemianowano na Charlottenburg, a okolicznym zabudowaniom nadano prawa miejskie. Z tego prywatnego i położonego raczej na uboczu pałacu król uczynił oficjalną rezydencję, nadając wnętrzom i fasadom odpowiedni splendor. Wówczas to powstały między innymi Gabinet Porcelany, kaplica oraz rozpoczęto montaż słynnej Komnaty Bursztynowej (tak, o tej zaginionej mowa). Dziedziniec obejmowały dwa skrzydła i reprezentacyjne ogrodzenie, a dotychczasowy płaski dach ozdobiła wieża z kopułą.

Wykorzystywany tylko okazjonalnie

Dla kolejnego władcy, Fryderyka Wilhelma I, pałace i kosztowności znaczyły niewiele. Król nie miał ochoty wydawać pieniędzy na puste rezydencje lub ich rozbudowę. Panele i wyposażenie Komnaty Bursztynowej zostały spakowane w skrzynie i wysłane jako prezent do cara Rosji, Piotra Wielkiego. Z reprezentacyjnych pomieszczeń korzystano tylko okazjonalnie podczas rodzinnych uroczystości.

Pałacem Charlottenburg na nowo zainteresował się syn „króla-żołnierza”, Fryderyk II, który w 1740 roku wstąpił na tron. Choć nigdy nie poznał swojej babki, była mu bliska duchowo poprzez te same zainteresowania i upodobania do spotkań z ludźmi sztuki, nauki i literatury. Zarządził zatem rozbudowę pałacu o tak zwane Nowe Skrzydło, które stanowiło pendant do wzniesionej wcześniej oranżerii. Jednak po ukończeniu Sanssouci w Poczdamie, władca wolał spędzać więcej czasu tam, a Charlottenburg znów stał się miejscem okazjonalnych, rodzinnych spotkań.

Nowe budowle w okolicy

Przez kolejne dziesięciolecia wnętrza pałacu Charlottenburg ulegały przebudowie i zmieniały wystrój w zależności od gustu i potrzeb aktualnych lokatorów. Fryderyk Wilhelm II polecił wznieść teatr oraz wolno stojący belweder.

Dla zmarłej w 1810 roku królowej Luizy (1776-1810) zbudowano mauzoleum, w którym pochowany został również jej mąż, Fryderyk Wilhelm III (1770-1840) oraz pierwszy cesarz Niemiec Wilhelm I (1797-1888) i jego żona Augusta.

Zwracający uwagę klasycystyczny pawilon w stylu śródziemnomorskich willi to dzieło Karola Fryderyka Schinkla. W zamierzeniu miało to być mieszkanie dla Fryderyka Wilhelma III i jego drugiej żony, księżnej legnickiej, Augusty von Harrach. Para jednak nigdy nie zamieszkała tam razem.

Pałac obecnie

Po zakończeniu panowania Hohenzollernów pałac ostatecznie przeszedł w 1926 roku na własność państwa. 10 lat później został otwarty jako pałacowe muzeum. W czasie drugiej wojny światowej większą część wyposażenia zdołano zabezpieczyć. Niestety pomiędzy 1943 a 1945 rokiem liczne pożary spowodowane przez bomby zniszczyły budynek niemal do fundamentów. Do odbudowy przystąpiono w 1949 roku, starając się wiernie odtworzyć wnętrza na podstawie archiwalnych zdjęć.

Obecnie, kompleks pałacowo-parkowy Charlottenburg, należy do najchętniej odwiedzanych zabytków w Berlinie. Dawna oranżeria jest miejscem regularnych koncertów, a w dworskim teatrze znajduje się muzeum poświęcone twórczości berlińskiej artystki Käthe Kollwitz.

Ciekawostka

„Pretensje” Hohenzollernów do brytyjskiego tronu. W 1701 roku został ustanowiony „Act of Settlement” (Ustawa o Następstwie Tronu), który przeniósł prawa sukcesji tronu angielskiego na dynastię hanowerską. Stanowią ją potomkowie księżniczki Palatynu  – Zofii Doroty Wittelsbach (1630-1714), matki Zofii Charlotty (Sophie Charlotte), której pałac Charlottenburg i cała dzielnica zawdzięcza swoją nazwę. Dzięki poślubieniu przez Fryderyka I hanowerskiej księżniczki w 1684 roku, Hohenzollernowie zyskali prawa do brytyjskiego tronu, które obowiązują do dzisiaj. Jakkolwiek obecna „głowa rodziny”, Jerzy Fryderyk (ur. 1976) w kolejce potencjalnych kandydatów mieści się gdzieś pod koniec drugiej setki.

Pałac Charlottenburg (Schloss Charlottenburg)

Tematyka: pałace, barok, ogrody, Hohenzollernowie
Adres: Spandauer Damm 10-22, 14059 Berlin
Telefon: +49 331 9694200
Www: www.spsg.de

GODZINY OTWARCIA 2024

Stary Pałac: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X), 10.00-16.30 (XI-III)
Nowe Skrzydło: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X), 10.00-16.30 (XI-III)
Nowy Pawilon: wt.-nd., 13.00-17.00 (IV-X), 13.00-15.30 (XI-III)
Belweder: aktualnie zamknięty do odwołania (luty 2024)
Mauzoleum: wt.-nd., 10.00-17.30 (IV-X)

BILETU WSTĘPU 2024

Stary Pałac: 12€ (8€)
Nowe Skrzydło: 12€ (8€)
Nowy Pawilon: 4€ (3€)
Belweder: nd.
Mauzoleum: 3€ (2€)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? By zobaczyć wszystkie obiekty wewnątrz należy przeznaczyć przynajmniej kilka godzin. Stary Pałac: 1,5h, Nowe Skrzydło: 1h, Nowy Pawilon: 30 min, Belweder: 45 min, Mauzoleum: 20 min, spacer po ogrodach: do 1h.
Garderoba i bagaż: przy kasach w pałacu znajduje się bezpłatna garderoba i szafki, gdzie należy zostawić torby i plecaki.
Toalety: bezpłatne toalety są w głównym budynku pałacu oraz w Nowym Skrzydle. Na zewnątrz, w tak zwanej „Małej Oranżerii” toalety są odpłatne.
Gastronomia, sklepy: przy kasach znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą. Restauracja znajduje się w budynku „Małej Oranżerii”.
Fotografowanie: w pałacu można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).
Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji oraz seniorom powyżej 65 lat (za okazaniem dokumentu), dzieci poniżej ukończonego siódmego roku życia mają wstęp bezpłatny
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? W ofercie jest (1) bilet jednodniowy „charlottenburg+”, który uprawnia do wejścia do pięciu obiektów na terenie parku Charlottenburg: Starego Pałacu, Nowego Skrzydła, Belwederu, Nowego Pawilonu i Mauzoleum (jeśli jakiś obiekt jest planowo zamknięty, to nie można go odwiedzić, a cena biletu nie ulega zmianie). Koszt: 19€ (14€). Jest to duża oszczędność w przypadku pojedynczo zakupywanych biletów. (2) Jeśli jesteś posiadaczem normalnego biletu do Muzeum Barberini w Poczdamie, to możesz zakupić bilet „charlottenburg+” po zniżkowej cenie. Obowiązuje to w dzień przed, w dzień właściwy lub dzień po wizycie w Muzeum Barberini. (3) Posiadacze karty Berlin WelcomeCard uzyskują dodatkowe 25% zniżki, na bilet „charlottenburg+”. (4) Dostępne są również bardzo opłacalne bilety rodzinne (2 dorosłych + do 4 dzieci do 18 roku życia) za 25€.

Uwaga: Muzeum Käthe Kollwitz w budynku dawnego teatru dworskiego jest osobnym podmiotem. Informacje o godzinach otwarcia oraz biletach wstępu podane są na oficjalnej stronie.

Dojazd

Bus: M45, 109 (Luisenplatz/Schloss Charlottenburg), 309 (Schloss Charlottenburg)
Wskazówka: autobus M45 rusza spod dworca Zoologischer Garten, na 309 można przesiąść się na stacji metra U2 Sophie-Charlotte-Platz
U-Bahn: U7 (Jungfernheide)
S-Bahn: S41, S42 (Jungfernheide)
Wskazówka: dla tych, którzy cenią sobie naturę i zwiedzanie bez pośpiechu poleca się zacząć spacer po parku Charlottenburg od strony stacji S+U Jungfernheide, ze stacji do pałacu jest około 15 minut spacerem

Zobacz położenie pałacu Charlottenburg na mapie.

Źródła:
Rudolf G. Scharmann, Schloss Charlottenburg, Stiftung Preussische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Potsdam 2006