Festyn Kwitnących Wiśni w Ogrodach Świata

Ogrody Świata (Gärten der Welt) w Berlinie to według mnie idealna atrakcja dla tych, którzy już za sobą mają zabytkową klasykę w śródmieściu i szukają „czegoś mniej znanego”.  Możliwe też, że nie wszystkich interesują stare mury czy muzea i ponad nie przedkładają aktywny wypoczynek na łonie natury. Tak się da w Berlinie i to w wielu miejscach.  Ogrody Świata są jednym z nich. Wiem, bo mieszkając w stolicy Niemiec, wielokrotnie do nich zaglądałam i to mimo płatnego biletu.

Jeśli przy ogrodach chcielibyście podkręcić to „coś innego”, polecam zawsze zajrzeć do kalendarza imprez na oficjalnej stronie Ogrodów. Ja również wymieniam najciekawsze wydarzenia na stronie FB „Przewodnik po Berlinie na weekend”.  I raczej mam tu na myśli kalendarz 'popandemiczny’ niż obecny. Oczywiście drzewa, krzewy czy kwiaty rozkwitają jak co roku, a Ogrody są obecnie otwarte dla odwiedzających. Ale nie ma podawanych terminów rozkwitu różnych gatunków kwiatów (pewnie by uniknąć tłumów) i brak jest imprez towarzyszących.

Mając nadzieję, że w przyszłym roku (2022) to się zmieni, chciałabym wrócić wspomnieniami do jednej z najbardziej widowiskowych imprez w Ogrodach, to jest Festynu Kwitnących Wiśni (Kirschblütenfest). Odbywa się ona przez jeden weekend w roku, zazwyczaj w kwietniu i poza fantastyczną scenerią obsypanych na biało i różowo drzew, jest to dobra okazja do poznania kultury Japonii, Korei i Chin.

Hanami i sakura

Hanami to w Japonii tradycja podziwiania i cieszenia się kwitnącymi kwiatami. Sakura oznacza drzewo i kwiat wiśni. Okres kwitnienia tych drzew jest bardzo wyczekiwany przez mieszkańców Japonii. Sporządzane są specjalne prognozy z datami przejścia „frontu kwitnienia”, organizowane liczne festiwale, a mieszkańcy Kraju Kwitnącej Wiśni chętnie wybierają się na pikniki pod białymi i różowymi drzewami.

Sakura stała się w pewnym sensie symbolem w polityce dyplomatycznej Japonii. Kwitnące alejki czy gaje na całym świecie nierzadko są prezentem od Japończyków. Podobnie jest z miejscami upamiętniającymi tragedię wybuchu bomb atomowych w Hiroshimie i Nagasaki.

Ogrody Świata w Berlinie

Zarówno Tokio, Seul jak i Pekin są miastami partnerskimi Berlina. Dlatego też w ramach współpracy, jako jedne z pierwszych, powstały ogrody zaprojektowane przez specjalistów z Krajów Dalekiego Wschodu. W 2000 roku otworzono Ogród Chiński (do dzisiaj jest to największy tego typu w Europie), a w 2003 Ogród Japoński. Pod koniec marca 2021 roku Ogród Koreański obchodził 15. lecie swojego istnienia.

To właśnie w tych dwóch ostatnich podziwiać można niezwykły, kwitnący spektakl natury z tradycyjną architekturą w tle. Polecam, by wybrać się do Ogrodów właśnie w tym czasie. Kalendarz wydarzeń znajdziecie na oficjalnej stronie Ogrodów, www.gaertenderwelt.de

Festyn Kwitnących Wiśni

Choć samo kwitnienie trwa do kilkunastu dni, większość wydarzeń skupia się podczas jednego weekendu. Co roku  dokładną datę ustala się na podstawie prognoz meteorologicznych. Zazwyczaj przypada ona na pierwszą połowę kwietnia.

Ceremonie parzenia herbaty, pokazy narodowych sportów, gra na tradycyjnych instrumentach to tylko niektóre ze stałych punktów programu. Popularnością cieszy się też konkurs na najlepszy cosplay, co zresztą widać, jeśli pospaceruje się w te dni po ogrodach.

Podczas takich imprez Ogrody Świata cieszą się wielką popularnością. Warto pamiętać, że wejść na teren zieleńca jest kilka, a bilety można kupić przez internet lub w automatach. Oczywiście mówimy tu o czasach niepandemicznych. Teraz tłoku też nie ma (kwiecień 2021), ale imprezy są w większości odwołane.

Na tej stronie przedstawiłam Ogrody w całości (jeszcze przez moment w edycji). Jeśli ktoś był w nich przed 2017 rokiem, może zainteresują go nowości, jakie pozostawiła po sobie Międzynarodowa Wystawa Ogrodnicza IGA 2017 w Berlinie. Stolica Niemiec zyskała bowiem prawdziwą kolejkę linową (prawdopodobnie nie na zawsze) oraz nowe gabinety ogrodowe, zaprojektowane przez specjalistów z 9 krajów.

Tak było podczas Festynu Kwitnących Wiśni w 2015 roku, po południu w sobotę.

I na koniec, nie mogłam się powstrzymać…

Festyn Kwitnących Wiśni / Kirschblütenfest 2019

Więcej o Ogrodach Świata napisałam tutaj

Berlin z góry

Berlin z góry oglądany. Od 2015 roku najwyższym szczytem Berlina jest wzgórze Arkenberge z oszałamiającą wysokością 120,7 m n.p.m. Liczba mnoga w nazwie pochodzi jeszcze z czasów, gdy rzeczywiście był to mały „łańcuch górski” naturalnego pochodzenia, który od lat 80. ubiegłego wieku zaczęto zasypywać gruzem budowlanym. W chwili obecnej wzgórze jest dostępne publicznie, a szczyt wyznacza głaz polodowcowy. Moje plany zdobycia szczytu pokrzyżowała pandemia 2020, zatem na relację z pierwszej ręki trzeba jeszcze trochę zaczekać. Mogę za to polecić kilka zdjęć z drona ukazujących wzgórze oraz panoramę miasta na stronie www.nils-snake.de

Na terenie miasta znajdziemy więcej wzgórz. Zdetronizowany Teufelsberg (120 m n.p.m.) to sztucznie usypana góra z gruzu wywożonego po zakończeniu działań wojennych. Na teren dawnej amerykańskiej stacji szpiegowsko-nadawczej można wejść po zakupie biletu (8€). Ja jednak poleciłabym tutaj położony obok naturalny taras widokowy, to jest plateau Drachenberg (99 m n.p.m.), mój ulubiony zresztą.

Wiele wzniesień w mieście jest atrakcyjnych na małe wędrówki, ale niestety widok z nich jest czasem ograniczony. Często jest to jedynie prześwit między drzewami lub widok w stronę osiedli, a nie centrum miasta. Poniżej starałam się wybrać kilka propozycji, z których można co nieco zobaczyć. Na wszystkie wymienione wzgórza wstęp jest bezpłatny i przeważnie nieograniczony.

1. Drachenberg

Drachenberg jest dla mnie absolutnym numerem jeden, jeśli chodzi o wycieczkę na wzgórza Berlina. To nieco niższy sąsiad bardziej znanego szczytu Teufelsberg, położonego w lasach Grunewald. W przeciwieństwie do niego, szczyt nie jest zalesiony i stąd chętnie wykorzystywany na sesje fotograficzne, pikniki i romantyczne wieczory o zachodzie słońca.

Moja pierwsza wizyta na Drachenberg była raczej przypadkowa. Wieki temu udałam się ze znajomymi na dzikiego Sylwestra, „gdzieś po zachodniej stronie miasta”. Ponieważ wcześniej zwiedziłam już (również na dziko) stację szpiegowską na Teufelsberg, wiedziałam jedynie, że jesteśmy gdzieś na pobliskiej łące. Nocny widok na Berlin był zacny i większość obiecywała sobie spektakularnego pokazu fajerwerków. Niestety, tuż przed północą, nasze własne odpalone sztuczne ognie spowiły nas w kłębach dymu i tyle było widać. Jeśli dodać do tego nielegalne ogniska i równie zakazane puszczanie chińskich lampionów, wieczór i tak był pełen wrażeń.

Po jakimś czasie wróciłam na Drachenberg i od tamtej pory chętnie zabierałam tam rodzinę i znajomych. Gości nigdy mi się nie udało, gdyż za daleko i za dużo czasu zabrałby wspólny dojazd. Właściwie to można było śmiało im polecić samodzielna wyprawę. Niestety, Drachenberg okazuje się dla większości celem na trzecią lub czwartą berlińską wyprawę, bo niemal zawsze wygrywa Wieża Telewizyjna lub kopuła Reichstagu. Wielka szkoda.

Jak się dostać na to wzgórze?

Drachenberg to umowna nazwa od puszczanych na wzgórzu latawców (niem. der Drachen). Czasem określana jest jako Kleiner Teufelsberg i często łączona ze swoim wyższym sąsiadem. Ale oba szczyty funkcjonują odrębnie i by wejść na ten drugi, należy najpierw „zejść w doliny”. Po otwarciu zabudowań na Teufelsberg dla zwiedzających, opłaca się zrobić całodniową wycieczkę w te rejony. Będzie to na pewno coś spoza standardowego zwiedzania Berlina.

By dotrzeć na Drachenberg komunikacją miejską, najlepiej skorzystać z kolejki miejskiej S3, S5 lub S9 i wysiąść na stacji S Heerstraße. Od głównej ulicy odchodzi asfaltowa droga w las, Teufelseestraße. Wzdłuż niej idziemy około pół kilometra, aż skończą się zabudowania i po prawej stronie zobaczymy parking. Za nim znajdziemy leśne ścieżki prowadzące w górę i tego należy się trzymać. Cały czas w górę.

Obie góry zasługują na odrębne teksty, więc takie wkrótce się tutaj ukażą. Śledź nowości na FB Przewodnik po Berlinie na weekend.

2. Ahrensfelder Berge

Berlin z góry nie zawsze oznacza przejrzyście i z widokami jak na dłoni. Przy niewysokich wzgórzach to raczej częściowa i dość odległa panorama miasta. Tą propozycję kieruję do tych, którzy już pooglądali miasto z klasycznych punktów widokowych i szukają czegoś nowego. Dodatkowo skłonni są poświęcić część dnia na dojazd do peryferyjnych dzielnic miasta. Lub nocują w okolicy.

Okazją do wdrapania się na Ahrensfelder Berge (114 m n.p.m.) były moje częste noclegi w dzielnicy Marzahn-Hellersdorf. Wśród Berlińczyków uchodzi ona jako typowe zbiorowisko blokowisk, ale kryje w sobie wiele ciekawych zaułków i przykładów modelowej enerdowskiej architektury. A tak nawiasem mówiąc, zaczyna się już i o nich pisać przewodniki i układać trasy zwiedzania.

Swego czasu wzgórze było naturalnym niewielkim wzniesieniem i dopiero w drugiej połowie XX wieku zaczęto jest zasypywać odpadami budowlanymi pochodzącymi właśnie z budowy nowych osiedli. Nazwa góry pochodzi od miejscowości Ahrensfelde. Graniczy ona z Berlinem, a administracyjnie przynależy już do Brandenburgii.

Nawet w sezonie nie spotkamy tu dużo ludzi. Górę i zielone tereny wokół niej wykorzystują głównie mieszkańcy. Zainteresowanie kradną tu bowiem niedaleko położone Ogrody Świata i góra Kienberg. O niej w kolejnym punkcie.

3. Kienberg

Podobnie jak dwie poprzednie góry, Kienberg został dosypany z gruzu budowlanego. W latach 60. ubiegłego wieku osiągnął wysokość 102 metrów n.p.m. Można wejść pieszo (bez opłat) lub wjechać kolejką linową (odpłatnie).

Tak Berlin ma kolejkę linową. Z kabinami, jak w prawdziwych górach. Dorobił się jej tuż przed Międzynarodową Wystawą Ogrodniczą w 2017 roku (IGA 2017). Po wystawie były dyskusje o demontażu, ostatecznie zdecydowano się zostawić kolejkę co najmniej do 2033 roku. Liczy sobie ona 1,5 kilometra, ma trzy stacje i można zrobić przerwę na środkowej. Akurat na podziwianie widoków.

Na wzgórzu znajduje się nowo wybudowany taras widokowy z niewielką kawiarnią. Wstęp jest bezpłatny, w zimie otwarty od 7.30 do 19.30, latem od wschodu do zachodu słońca. Możliwe czasowe zamknięcia przy niekorzystanej pogodzie. Widok ogranicza się głównie do wschodnich dzielnic Berlina. Ja, jak widać na poniższych zdjęciach, nie miałam szczęścia do pogody, kiedy zdecydowałam się odwiedzić Ogrody Świata podczas wspomnianej wystawy.

Wizytę najlepiej połączyć z pobliskimi Ogrodami Świata.

Hellersdorfer Str. 159, 12619 Berlin, Ogrody Świata

4. Kreuzberg

Czas wrócić do śródmieścia, bo i tu jest kilka wzgórz. Dla odmiany przedstawiam naturalne wzniesienie, które było wzmiankowane już pod koniec XIII wieku! Kreuzberg (66 m n.p.m.) nadał nazwę późniejszemu osiedlu, dzisiaj części dzielnicy Friedrichshain-Kreuzberg. Przez wieki południowe zbocza porastały winnice. Jako cel wypraw za miasto góra stała się znana po wzniesieniu narodowego pomnika w 1821 roku. Zaprojektował go Karol Fryderyk Schinkel, i początkowe jego zamysły były znacznie okazalsze. W miarę postępującej zabudowy przedmieść, pomnik podwyższono o kilka metrów, stawiając go na postumencie.

Pod koniec XIX wieku, u stóp góry założono Park Wiktorii i wykonano coś niebywałego, jak na te okolice: sztuczny wodospad o wysokości 24 metrów. Wzorowany jest podobno na Wodospadzie Kamieńczyka w Szklarskiej Porębie.

Wyprawa na Kreuzberg to właściwie spacer po rozległym parku, w którym wiosną i latem chętnie piknikują rodziny i grupy znajomych. Widok z góry jest nieco ograniczony przez drzewa i rozciąga się niewiele powyżej dachów kamienic. Ale jest to ciekawe, historyczne miejsce, jak zresztą cała dzielnica. To pomysł na pół dnia, jeśli chcemy jeszcze zahaczyć o jakąś restauracje w pobliżu. A na pewno chcemy, bo tylu ciekawych lokali czy kultowych imbissów nie znajdziemy nigdzie indziej w Berlinie.

5. Humboldthöhe

Wzgórze Humboldta usypano po drugiej wojnie światowej na częściowo wysadzonym schronie (tzw. flakturm). Jak widać na zdjęciu poniżej część od północy została zachowana, gdyż obawiano się uszkodzenia przechodzących poniżej linii kolejowych. Nazwa wzgórza pochodzi od przyległego parku, który powstał jeszcze w XIX wieku, na 100. urodziny Aleksandra von Humboldt.

Wzgórze nie jest wysokie (flakturm miał 40 metrów wysokości), liczy sobie 84,5 m n.p.m. Na tarasy wiodą dwie ścieżki, jedna ostro po 164 schodach w górę, druga ma okrężny i łagodny przebieg. Po samych tarasach chodzi się trochę jak w labiryncie, są ich dwa poziomy. Na jednym z nich, w szóstą rocznicę budowy muru berlińskiego, ustawiono Pomnik dla Jedności Niemiec. A że były to czasy jeszcze zrozumiałych pomników, to łatwo się domyślić symboliki jego elementów.

Panorama jest ciekawa. Niczym nie zakłócone są widoki na północne dzielnice Berlina. Na południe, czyli w stronę śródmieścia też dojrzymy charakterystyczne budowle. Jedynie południowy-wschód jest zasłonięty nieco przez drzewa. Mimo wszystko ciekawa i bezpłatna perspektywa.

I jeszcze wypada o nich wspomnieć: w podziemiach, na pobliskiej stacji U-Bahn Gesundbrunnen ma swoją siedzibę organizacja Berliner Unterwelten. To dzięki tym fascynatom można dzisiaj zwiedzać wnętrza bunkra (i góry zarazem). W ofercie mają kilka propozycji, niestety przeważnie wszystkie są po niemiecku (kilka po angielsku). Jeśli kogoś interesuje podziemny, tajemniczy świat Berlina, powinien koniecznie zajrzeć na ich stronę.

Oczywiście Berlin ma znacznie więcej wzgórz i większość polecam na luźne spacery bez specjalnych oczekiwań. Na pewno pozwolą one odkryć zupełnie inne oblicze stolicy Niemiec, która kojarzy się raczej z zatłoczonym, zabudowanym śródmieściem.

Wannsee

Do położonej na peryferiach Berlina dzielnicy Wannsee warto wybrać się o każdej porze roku. Latem liczne rzesze amatorów wypoczynku nad wodą przyciąga rozległe kąpielisko o ponad stuletniej tradycji. W szczycie sezonu szeroka piaszczysta plaża może przyjąć nawet do 30 tysięcy gości naraz.

W mniej słoneczne dni dużym zainteresowaniem cieszą się wycieczki statkami z przystani usytuowanej nieopodal stacji kolejki miejskiej Wannsee. Można stąd wyruszyć w rejs po siedmiu jeziorach dokoła wyspy, ale też i do Poczdamu. Chętnie wybieraną trasą jest rejs wzdłuż obiektów wpisanych na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Z Wannsee wyruszają też statki nieco dalej, na przykład do niewielkiej, ale rozsławionej przez kwitnący drzewostan, miejscowości Werder. Tam z kolei warto się wybrać podczas święta kwitnienia drzew, by spróbować owocowego wina.

Okolice Wannsee doskonale nadają się również na jesienne i zimowe spacery. Zwłaszcza tym pierwszym może towarzyszyć nostalgiczny i refleksyjny nastrój. Pierwszym punktem proponowanej trasy jest bowiem grób Heinricha von Kleista. Jak na ironię losu, jego samobójcza śmierć w 1811 roku przyczyniła się w krótkim czasie do wzrostu popularności okolicy, a w przyszłości także do zabudowy willami przez zamożnych berlińczyków .

„leżymy tu bowiem zastrzeleni…”

Pierwsza część wędrówki wiedzie na grób Heinricha Kleista i Henrietty Vogel. Został on opisany w osobnym wpisie.

Romantycy i przedsiębiorcy

W drugiej połowie XIX wieku grób Kleista stał się celem licznych wędrówek dla mieszkańców Berlina, szukających wytchnienia na łonie natury. Romantyczne wyprawy dobrze wpisywały się w literacki nurt epoki, choć nikt tu nie poszedł już dosłownie śladami pisarza.

Był to też okres intensywnego rozwoju Berlina, powstawania nowych dzielnic fabrycznych, osiedli robotniczych i znacznego napływu ludności wiejskiej za pracą. Z drugiej strony kształtowała się i bogaciła nowa warstwa społeczna, to jest fabrykanci, właściciele banków i instytucji finansowych oraz drobniejsi przedsiębiorcy. Czas sprzyjał spekulacji gruntami.

Nie trwało to długo, jak dziewicze piękno okolic jezior Wannsee odkrył berliński bankier, Wilhelm Conrad. W 1863 roku nabył on kawałek gruntu z popularną gospodą „Stimmings Krug”, tą samą, w której Heinrich von Kleist i Henrietta Vogel spędzili swoją ostatnią noc. Po wyburzeniu starego wyszynku i powiększeniu kolejnymi zakupami areału ziem, ów bankier wybudował sobie okazałą willę.

W jego ślady poszli inni, nabywając podłużne działki z dostępem do jeziora, i wznosząc podmiejskie pałace. W ten sposób powstała jedna z pierwszych willowych dzielnic w okolicy Berlina, którą pod koniec XIX wieku połączono z pobliską, średniowieczną wsią Stolpe.  To dało początek samodzielnej gminie Wannsee, przyłączonej w 1920 roku do Berlina.

Na przystani i moście

Dobry widok na willową zabudowę uzyskamy z wybrzeża jeziora Großer Wannsee, kiedy wracając od grobu Kleista, przekroczymy drogę krajową B1 i zejdziemy schodami do przystani. Warto to uczynić, gdyż spacerując alejkami dotrzemy do niewielkiego tarasu widokowego. Ponad nim góruje rzeźba kobiecej personifikacji Prus – Borussi, nabytej jako ozdoba do ogrodu przez fabrykanta Heinricha Wilda. W parku znajdziemy też popiersie premiera Prus, późniejszego kanclerza Rzeszy, Otto von Bismarcka.

Stąd wybrzeżem wracamy na drogę krajową i udajemy się na most rozdzielający jeziora Großer i Kleiner Wannsee.

Wannseebrücke jest dzisiaj jednym z pięciu mostów, przez który można dostać się na wyspę. Ale pierwsze stałe połączenie z lądem wzniesiono od strony Poczdamu, by umożliwić szlachcie łatwe dotarcie na tereny łowieckie. Podczas polowań zatrzymywano się w pałacyku myśliwskim Glienicke, który rozbudowany do rezydencji można oglądać i dziś. W miejscu najstarszej, jeszcze drewnianej przeprawy jest obecnie most Glienicke (Glienicker Brücke), na którym po wojnie przeprowadzono trzy wymiany szpiegów. To wszystko jednak po drugiej stronie wyspy, a my wracamy na część wschodnią.

Dopiero w XVIII wieku, w ramach pionierskiego projektu w Prusach, to jest budowy nowoczesnej szosy łączącej Berlin z Poczdamem (Berlin-Potsdamer Chaussee), wzniesiono most od strony stolicy.

Patrząc z mostu w kierunku północnym, po prawej stronie, w odległości 2 kilometrów wyraźnie odróżnia się jasny, piaszczysty pas kąpieliska Wannsee. Bliżej, brzegi jeziora okupują przystanie, kluby i szkoły żeglarskie. Wannsee (jezioro Wann) jest właściwie zatoką Haweli, chętnie wykorzystywaną przez amatorów kąpieli i sportów wodnych.

Willowa dzielnica Alsen

Kontynuujemy nasz spacer ulicą Am Großen Wannsee. Szczególną uwagę warto zwrócić na tzw. Seglerhaus (Dom Żeglarza), ogromną willę będącą siedzibą drugiego najstarszego w Niemczech związku żeglarskiego, założonego w 1867 roku. Wzniesiony w 1910 roku gmach uznawany jest za „najpiękniejszy dom-klub żeglarski Europy” i należy do Verein Seglerhaus am Wannsee e.V (Am Großen Wannsee 22-26).

Dalej zaczyna się architektoniczny pokaz rezydencji, wznoszonych na przełomie XIX i XX wieku w nowo utworzonej koloni Alsen. Szczęśliwi nabywcy gruntów byli jednakże nieco ograniczeni przepisami, jeśli chodzi o budowlane fantazje. Przede wszystkim dom nie mógł całkowicie zasłaniać innym widoku na jezioro. Ogrodzenie mogło być, ale nie wyższe niż 94 cm. Do tego nie można było prowadzić działalności gospodarczej, ani żadnej powodującej hałas czy nieprzyjemne zapachy. Budynki zaś powinny mieć charakter willowy.

I taki też miały. Pod numerem 39 znajduje się tzw. Dom Springera (Springer Haus), zaprojektowany przez Alfreda Messela dla rodziny berlińskich wydawców. Zleceniodawca był najstarszym synem Juliusa Springera, założyciela wydawnictwa książek o tematyce naukowo-technicznej (zbieżność nazwisk z Axelem Springerem przypadkowa). Wzniesiona w 1902 roku willa stanowiła w okolicy pierwszy przykład nowego trendu w architekturze, nawiązującego do angielskiego stylu epoki Tudorów. Szybko podchwycili go inni, a modzie tej nie oparł się nawet następca tronu, książę Wilhelm. Wystarczy spojrzeć na jego rezydencję w Poczdamie, dworek Cecilienhof (1917).

Literaci i malarze

W eleganckiej willi po drugiej stronie ulicy, pod numerem 40, znajdował się niegdyś Salon Berlińskiej Secesji, miejsce spotkań dla artystów, literatów, ludzi ze świata nauki i sztuki. Willa Thiede, od nazwiska obecnego właściciela, została wzniesiona na początku XX wieku dla przemysłowca, członka zarządu firmy AEG, Johanna Hamspohna. Przez jakiś czas można było zwiedzać wystawy, teraz wygląda na to, że willa udostępniana jest tylko do organizacji przyjęć.

Sąsiednią działkę (nr 42) zakupił w 1909 roku niemiecki malarz doby impresjonizmu, Max Liebermann. Letnią rezydencję w neoklasycystycznym stylu wzniósł, dla 63-letniego już wtedy artysty, Paul Baumgarten. Ten utalentowany architekt wykonał również projekty dla wspomnianego Hamspohna oraz fabrykanta Ernsta Marliera (o nim za chwilę). W willi znajduje się obecnie muzeum, poświęcone twórczości i życiu malarza, który spędził tu ze swoją rodziną wiele letnich miesięcy. W atelier na piętrze powstawały obrazy inspirowane krajobrazem za oknem, przedstawiające przydomowy ogród czy jezioro. (www.liebermann-villa.de)

Zaraz za posiadłością Liebermanna uwagę zwraca wysoka budowla z pruskiego muru z pomalowanymi na zielono belkami (Colomierstraße 1-2). Jest to willa, będąca do dzisiaj w posiadaniu rodziny Langenscheidtów, dla której została wzniesiona w 1899 roku (na zdjęciu głównym). Warto wiedzieć, że ta znana marka, specjalizująca się w wydawnictwach do nauki języków obcych, jako pierwsza wypuściła na rynek elektronicznego tłumacza (1983).

Ostateczne rozwiązanie

Na koniec naszego spaceru docieramy do willi, która trafiła na karty światowej historii jako Dom Konferencji w Wannsee. Utworzone w 1992 roku Miejsce Pamięci i Edukacji Historycznej mieści się w willi wzniesionej dla potentata przemysłowego Ernsta Marliera (1915) . Marlier wzbogacił się przede wszystkim na preparatach leczniczych, których skuteczność jednak nie została potwierdzona i przed którymi ostrzegała berlińska policja. Niezbyt przejrzysty biznes i dawna profesja pani Marlier (artystka cyrkowa) powodowały izolację małżeństwa w towarzystwie.

W 1921 roku willa została sprzedana innemu przedsiębiorcy, ale i ten popadł w konflikt z prawem i kłopoty finansowe. Od 1940 roku dom znalazł się pod zarządem Służb Bezpieczeństwa SS i służył jako ośrodek gościnny oraz rekreacyjny.

20 stycznia 1942 roku odbyła się tu narada pod przewodnictwem szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, Rheinhardta Heydricha, traktująca o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej”. W spotkaniu, trwającym ok. półtorej godziny, wzięło udział kilkunastu wysokich rangą funkcjonariuszy SS, NSDAP i ministerstw Rzeszy. Z zachowanego protokołu spotkania, sporządzonego przez specjalistę od spraw przesiedleń i deportacji, Adolfa Eichmanna, jednoznacznie wynika zarys „planu zamordowania wszystkich Żydów europejskich i aktywne uczestnictwo niemieckiej administracji państwowej w tym ludobójstwie”.

W 2001 roku powstała ekranizacja słynnej narady, pod tytułem „Conspiracy” (polski tytuł „Ostateczne rozwiązanie”). Zdjęcia były kręcone w sali jadalnej willi Marliera, w której narada faktycznie miała miejsce. (www.ghwk.de)

A może jeszcze trochę pospacerować?

Wędrówka spacerowym tempem bez zwiedzania wnętrz zajmie około 2 godzin (3 km). Spod Domu Konferencji w Wannsee do stacji kolejki miejskiej można wrócić autobusem. Można również kontynuować wyprawę wzdłuż wybrzeży, ale będzie to już raczej rekreacyjny spacer przez lasy Wannsee. Po około 4 dodatkowych kilometrach dotrzemy do przystani przy Pawiej Wyspie (Pfaueninsel), skąd również kursują autobusy do stacji kolejki miejskiej Wannsee.

Trasa doskonale nadaje się też na wycieczkę rowerową. Wówczas najlepiej połączyć ją ze zwiedzaniem Pawiej Wyspy lub nawet dojazdem do mostu Glienicke.

Grób Heinricha von Kleista

Do osiedla Wannsee, gdzie znajduje się grób Heinricha von Kleista, najlepiej dojechać kolejką miejską lub pociągiem regionalnym. Wyjście prowadzi przez oryginalnie zachowany budynek dworca o ciekawej, ekspresjonistycznej architekturze. Ośmiokątna hala z okienkami kasowymi, drewniane balustrady, zakończone szpicem drzwi i okna, ciemna klinkierowa cegła bez trudu pozwalają na chwilę przenieść się w czasie do późnych lat dwudziestych ubiegłego wieku, kiedy to gmach został oddany do użytku.

Rozczarowany życiem

Z dworca należy podążyć za znakami ścieżką przez park, która poprowadzi nas do grobu poety i dramaturga niemieckiego, Heinricha von Kleista. Urodzony w 1777 roku we Frankfurcie nad Odrą (od 1999 r. Kleiststadt – Miasto Kleista), syn pruskiego oficera miał przez rodzinę jasno określoną drogę kariery wojskowej. Zrezygnował z niej jednak na rzecz studiów i pisania. Jego utwory, dzisiaj klasyki niemieckiej literatury, i przedsięwzięcia nie przyniosły mu za życia rozgłosu i dochodów.

Bankructwo i zamknięcie oficyny, wydającej redagowaną przez niego gazetę codzienną „Berliner Abendblätter” zakończyły nieustanne spory z cenzurą, z władzami, ze współpracownikami, zostawiając poczucie coraz większego rozczarowania i niezrozumienia. W listopadzie 1811 roku udał się ze swoją „duchową” towarzyszką, chorą na raka Henriettą Vogel, kobietą zamężną i matką, do gospody położonej pomiędzy Berlinem a Poczdamem. Po wieczorze i nocy spędzonej na spacerach, rozmowach i pisaniu listów, para udała się na przeciwległy brzeg, gdzie 21 listopada nad ranem popełniła samobójstwo. Kleist zastrzelił najpierw swoją towarzyszkę, a później siebie.

„…leżymy tu bowiem zastrzeleni”

Oboje zostali pochowani w miejscu śmierci, a całe wydarzenie urosło do rangi wielkiego skandalu, który starano się zatuszować. Rekonstrukcję ostatnich godzin życia udało się dokładnie przeprowadzić dzięki relacjom właściciela i służby gospody, a także listom, które Heinrich i Henrietta pisali do bliskich w czasie dokonanym („Leżymy tu bowiem zastrzeleni.”), m.in. z prośbą o pochówek.

W 2011 roku, kiedy w 200. rocznicę śmierci pisarza obchodzony był Rok Kleista, grób został odnowiony, a stary nagrobek, postawiony jeszcze przez nazistów w 1936 roku przy okazji prac przed rozpoczęciem igrzysk olimpijskich, zastąpiono nowym kamieniem, na którym upamiętniona została również Henrietta Vogel.

Zobacz dalszą część spaceru nad brzegiem jeziora Wannsee. 

Grób Heinricha von Kleista (Kleistgrab am Kleinen Wannsee)

Tematyka: nekropolie, literatura
Adres: Bismarckstraße 2-4, 14109 Berlin
Tablice informacyjne: tak (jęz niem. i ang.)
Audio-guidy: tak (jez. niem.), wypożyczalnia na dworcu S-Bahn, 10.00-14.30 (III-X), 3 €

Dojazd

Pociąg: RE1, RE7, RB21, RB22, RB 33 (Wannsee)
S-Bahn: S7  (Wannsee)
Bus: 114, 118, 218, 316, 318, 620 (Wannseebrücke)
Prom: F10 (S Wannsee)

Zobacz położenie grobu Heinricha von Kleist na mapie Google

Pawia Wyspa

Położona z dala od głównej drogi, łączącej niegdyś dwie królewskie rezydencje, Pawia Wyspa należy dzisiaj do mniej znanych atrakcji turystycznych Berlina. Niesłusznie, gdyż ta niewielka wyspa, którą można bez przystanków obejść nawet w godzinę, kryje w sobie wiele fascynujących historii, by wspomnieć tylko o tajnym, alchemicznym laboratorium, królewskich miłostkach czy wyjątkowej, na skalę europejską, palmiarni.

Książęcy alchemik

Archeologiczne znaleziska na wyspie pochodzą jeszcze z epoki brązu. Być może wyspa służyła za schronienie za czasów słowiańskich. Jej położenie blisko brzegu, bez stałego połączenia z lądem, było główną zaletą i decydowało też o późniejszym wykorzystaniu.

Najpierw króliki

W XVII wieku, z polecenia elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma (1620-1688), na wyspie założono hodowlę królików. Przez krótki czas wnosiła ona nawet dochód do książęcej szkatuły. Wtedy też przyjęła się zwyczajowa nazwa, Kaninchenwerder, która utrzymała się również później, gdy głównym lokatorem wyspy nie były już króliki, a alchemik i książęcy kamerdyner, Johannes Kunckel (1630-1703).

Tajemnicze procesy

Wychowany w rodzinie obeznanej z tradycjami wyrobu szkła, też zajmował się tą dziedziną. Udało mu się nawet znacząco poprawić recepturę wyrobu rubinowego szkła (opublikowaną wcześniej, ale przypisywaną Kunckelowi jako odkrywcy). I niestety było to jego jedyne warte wzmianki osiągnięcie w służbie brandenburskiego elektora.

Wśród okolicznej ludności Kunckel uchodził za czarnoksiężnika, a o procesach zachodzących w jego laboratorium krążyły legendy. Wstęp na wyspę był surowo wzbroniony i przypuszczano, że alchemik zajmuje się zamianą pośledniejszych metali w złoto.

Niedaleko miejsca, gdzie znajdowała się niewielka huta szkła, stoi dzisiaj kamień z wyrytym napisem, upamiętniającym działalność alchemika na wyspie. Po tym jak popadł w niełaskę, a warsztat spłonął w pożarze, uciekł do Szwecji, gdzie został jednak dobrze przyjęty, a nawet podniesiony do rangi szlacheckiej.

Pruskie Arkady

Kolejny okres w historii wyspy znaczy działalność pruskiego króla, Fryderyka Wilhelma II (1744-1797), który odkrył ją dla siebie i swojej kochanki. Stało się to prawdopodobnie podczas jednego z polowań, na które chętnie wybierano się łodziami z pobliskich Nowych Ogrodów.

Tym razem, to nie gospodarcze korzyści, a marzycielskie usposobienie władcy z tendencjami do okultyzmu, zdecydowały o zainteresowaniu okolicą. Na zachodnim brzegu kazał on wznieść pałacyk (1794-97) w postaci romantycznych ruin,na podobieństwo włoskich zameczków. Wystrojem i wyposażeniem wnętrz zajęła się metresa króla, hrabina von Lichtenau.

Z drobnymi zmianami dokonanymi przez kolejną parę królewską, wnętrza zachowały do dzisiaj swój oryginalny wygląd. Godny polecenia jest zwłaszcza pomalowany na wzór bambusowej chaty „tahitański gabinet”, będący odzwierciedleniem tęsknoty arystokracji za rajskimi klimatami. Ta nowa moda rozpowszechniła się w Europie po publikacji licznych relacji z wypraw na nowo odkryte wyspy na południowym Pacyfiku.

Fryderyk Wilhelm II polecił jeszcze wznieść mleczarnię na drugim krańcu wyspy. Również i tutaj nie pasował zwykły, gospodarczy budynek, dlatego został on wystylizowany na gotyckie ruiny klasztoru. Sprowadzone z pobliskich dóbr pawie nadały wyspie nową nazwę, gdyż króliczy temat nie był zbyt dostojny. Ponadto przy bardzo kochliwym usposobieniu władcy stanowił on zrozumiałą pożywkę do żartów dla okolicznej ludności.

Menażeria i wyjątkowa palmiarnia

O dziwo, dla następcy tronu miejsce miłosnych schadzek ojca i znienawidzonej przez niego, hrabiny von Lichtenau, stało się po objęciu tronu w 1797 roku bardzo bliskie. Tym bardziej zaskakujące, gdyż Fryderyk Wilhelm III (1770-1840) znany był ze wstrzemięźliwości i prostego trybu życia.

Pawia Wyspa za jego rządów stała się atrakcją, znaną również poza granicami Prus. Można ją bowiem było zwiedzać przez trzy dni w tygodniu. Jak wspomniano wyżej, w pałacyku zaszły niewielkie zmiany. Na zewnątrz zaś pola, ogrody i inne użytki miały odtąd wzorcowo urzeczywistniać ideę „ferme ornée”, czyli ozdobnego gospodarstwa.

Egzotyczni sąsiedzi władcy

Podpatrzony w 1815 roku francuski ogród botaniczny „Jardin des Plantem” (w owym czasie przypominał bardziej menażerię), stał się przyczynkiem do stworzenia podobnego wybiegu dla egzotycznych zwierząt na Pawiej Wyspie. Z prezentów hojnych ofiarodawców i własnych nabytków powstała w okolicy Berlina pierwsza prawdziwa menażeria. Najciekawszymi okazami był lew, kilka gatunków małp, niedźwiedzie, lamy i cała masa przeróżnego ptactwa, łącznie z orłami.

Gdańsk pod Berlinem?

Do dzisiaj z licznych budynków i wybiegów zachowała się jedynie, zaprojektowana przez Karola Fryderyka Schinkla, woliera. Architekt był również odpowiedzialny za rozbudowę tzw. Domu Kawalerów. W jego ściany wkomponował nabytą przez króla fasadę XV-wiecznej gdańskiej kamienicy.

Duma pruskich władców

Ale największą atrakcją, obok zwierząt, stanowiła wzniesiona w 1831 roku palmiarnia. W jej wnętrzach prezentowano jedną z najznakomitszych wówczas w Europie kolekcji palm, nabytą przez króla i pierwotnie przeznaczoną do Ogrodu Botanicznego.

„Szklany pałac” miał 14 metrów wysokości, a jego fasady składały się z ponad 120 pojedynczych okien. Imponujący wystrój wnętrza nawiązywał do indyjskiej architektury. Niestety, palmiarnia wraz z roślinnością spłonęła z niewyjaśnionych przyczyn w 1880 roku.

Kolejny władca, Fryderyk Wilhelm IV (1795-1861), postanowił ku czci swoich rodziców zachować pałac w niezmienionym stanie. Menażerię, która w międzyczasie przyciągała rzesze turystów, postanowiono przenieść w bardziej dogodne miejsce. Tak też narodziło się berlińskie zoo w Charlottenburgu.

Mimo tych zmian, Pawia Wyspa, niewiele straciła ze swojego idyllicznego uroku. Można ją odwiedzać o każdej porze roku.

Pawia Wyspa (Pfaueninsel)

Tematyka: Prusy, historia, relaks, zielony Berlin
Adres: Nikolskoer Weg, 14109 Berlin
Telefon: +49 331 9694200
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: 10.00-18.00 (IV-X) 10.00-16.00 (XI-III)
Prom: 4€ (3€), bilety rodzinny 2 dorosłych + do 4 dzieci (do 18 lat) 8€, bilet uprawnia do przeprawy promem na wyspę i z powrotem
Pałac Pfaueninsel: zamknięty na czas renowacji do odwołania
Dawna Mleczarnia: 3€ (2€), sb., nd. 10.00-17.30 (IV-X)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? W sezonie letnim wyprawa na Pawią Wyspę ze śródmieścia Berlina zajmie nam większą część dnia. Jeśli połączymy ją ze spacerem wzdłuż brzegów jeziora Wannsee lub rejsem z przystani Wannsee będzie to na pewno cały dzień. Zimą, ze zwiedzaniem mleczarni spacer zajmie nam 3-4 godziny.
Gastronomia, sklepy: od kwietnia do października na wyspie działa leśna kawiarnia z imbisem. Na lądzie, przy przystani promowej znajduje się restauracja z regionalną kuchnią. Sklep muzealny SPSG, gdzie można nabyć mapy, przewodniki i pamiątki jest przy promowej na wyspie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG
Fotografowanie: na wyspie bez ograniczeń, w pałacu i mleczarni można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).
Toalety: są zaznaczone na mapie, którą otrzymuje się wraz z biletem promowym
Uwaga: godziny wstępu na wyspę są uzależnione od godzin kursowania promu, na wyspie nie ma możliwości noclegu, dlatego zawsze trzeba spojrzeć na godzinę ostatniego promu

Dojazd

Bus: 218 (Pfaueninsel)

Autobus w kierunku Pfaueninsel startuje z przystanku koło stacji S-Bahn Messe Nord/ICC. Przejazd trwa około 50 minut. Wygodnie i nieco szybciej można dojechać kolejką miejską S7 do S Wannsee i tam przesiąść się na wspomniany autobus. Autobus latem kursuje co 30 i 60 minut, zimą nawet co 120 minut. Warto zaplanować dokładne godziny przejazdu. W weekendy w wybranych godzinach kursuje historyczny autobus z kontrolerem na pokładzie. Warto.

Zobacz położenie Pawiej Wyspy na mapie Google