Feuerzangenbowle. Co to jest?

Feuerzangenbowle to nazwa alkoholowego trunku, który na jarmarkach ma zazwyczaj osobne stoisko. Jeśli jest przygotowywany na miejscu, to centralne miejsce zajmuje wielki kocioł (Bowle). Ponad nim rozstawiona jest metalowa sztanga (FeuerZange), a na niej rozstawione są głowy cukru.

W kotle przyrządzane jest grzane czerwone wino według tradycyjnej receptury. Dodawane są skórki pomarańczy oraz cytryny, laski cynamonu i anyż. Głowy cukru polewa się obficie rumem, a następnie podpala (Feuer), by te skarmelizowane spływały do kotła, nadając alkoholowi unikatowy smak.

Feuerzangenbowle w Nikolaiviertel

Pośrodku centralnego placu w Nikolaiviertel, czyli Dzielnicy Św. Mikołaja będącego kolebką Berlina w okresie adwentu rozstawiany jest mini-Weihnachtsmarkt, w którym Feuerzangenbowle gra szczególną, podwójną rolę.

Po pierwsze można się napić owego trunku po bardzo przyjaznej cenie 5 € (2024). Dlaczego przyjazna? Otóż na innych jarmarkach tyle zazwyczaj kosztuje zwykłe grzane wino, a Feuerzangenbowle jest o 1 lub 2 euro droższe. Ale nie w Nikolaiviertel. Do tego, jeśli trafi się w odpowiedni moment, można podpatrzeć całą ceremonię popalania cukru i jego spływania do kotła. Ten z kolei może pomieścić ok. 130 litrów napoju i są dni, kiedy napełniany jest kilkukrotnie.

Po drugie, obok jest duży ekran, na którym wyświetlany jest klasyk niemieckiego kina, komedia „Feuerzangenbowle” z 1944 roku. Rozstawione są sofy oraz fotele z klimatycznymi czerwonymi kocami do okrycia się.

Dzielnica Św. Mikołaja

Spacerując od Placu Aleksandra do Bramy Brandenburskiej (lub tym bardziej w odwrotną stronę), Nikolaiviertel jest często pomijany. Dlaczego? Otóż dzielnica ta leży nieco na uboczu, a jej zewnętrzne fasady wcale nie zachęcają do dalszej eksploracji. Tymczasem trzeba wejść między tą dziwną, wielką płytę z podcieniami, by poczuć zupełnie inny klimat. Plac przed Kościołem Św. Mikołaja (dzisiaj już muzeum) z okoliczną zabudową tworzy berlińską starówkę. Niewiele tu jednak zachowało się oryginalnych budowli. Znakomita większość to rekonstrukcja i samemu należy ocenić, czy udana.

Jak dla mnie, przy tak niewielu zachowanych zabytkach ze średniowiecza, Nikolaiviertel ma swój urok. Nawet, jeśli czasem pogardliwie nazywany jest „socrealistycznym Disneylandem”. Zniszczoną i rozebraną po wojnie starówkę odbudowano na 750-lecie miasta w 1987 roku. Swoja drogą, czy wiesz, że Berlin już kilka lat temu zaczął myśleć o przygotowaniach do swoich 800. urodzin w 2037 roku?

Zachęcam zatem, żeby nie pomijać owej dzielnicy. Jeśli sie dobrze rozejrzysz w jej pobliżu (między Czerwonym Ratuszem a Forum Humboldtów), to dostrzeżesz na fasadzie napis Nikolaiviertel 1237. Może nie trafisz na bajkową atmosferę, bo śniegu nikt na zawołanie nie zagwarantuje, ale jest kilka powodów (świątecznych), dla których warto skręcić w bok.

Feuerzangenbowle. Co to za film?

Dobrze, ja też jeszcze nie obejrzałam tego filmu w całości, ale na pewno kiedyś to zrobię. Niestety film wyświetlany jest jedynie po niemiecku, bez podpisów, więc absolutnie zrozumiem brak dłuższego zainteresowania. W dodatku aktorzy w nim występujący mówią niekiedy dialektem. Tytułowy Feuerzangenbowle występuje na początku, a większość akcji dzieje się w szkole. Po dokładny opis fabuły oraz inne ciekawostki odsyłam do Wikipedii. Aaa, i jeśli nazywasz się Pfeiffer (z trzema f!), to dostaniesz trunek na stoisku gratis!

Film wyświetlany jest dwa razy dziennie od poniedziałku do piątku (17.00 i 19.30), a w weekendy trzykrotnie (14.00, 17.00 i 19.30).

Chociaż nie ma informacji na stronie, to w niedziele adwentowe (pierwszą, drugą i trzecią) przed ostatnim pokazem (chyba) występuje live trzech sympatycznych panów w strojach i z repertuarem z lat 30. i 40. ubiegłego wieku. Nazywają się Die Herren von der Tankstelle.

Co, jak i gdzie

Obok stoiska z Feuerzangenbowle są jeszcze dwa mniejsze z przekąskami. Serwowany jest również tradycyjny Glühwein, a także napoje bezalkoholowe, kawa, czekolada i soki.

Ten mini-Weihnachtmarkt otwarty jest codziennie, od poniedziałku do czwartku 12.00-21.00, a w piątki, soboty i niedziele od 12.00 do 22.00. Potrwa do 28 grudnia 2025 roku, można zatem zahaczyć o niego w kilka dni po świętach. 24 grudnia pozostanie zamknięty. W komórce na mapie wbij po prostu: Nikolaikirchplatz 10178 Berlin (żeby nie pomylić z kościołem w Spandau).

Obok znajdziesz wiele drobnych butików z pamiątkami (dominują niedźwiedzie breloczki i pluszaki). Ponadto warto odwiedzić pobliski Knoblauchhaus, gdzie pokazane jest, jak żyła zamożna rodzina w okresie Biedermeier (wstęp 3 €). W grudniu jest wiele dekoracji świątecznych nawiązujących do epoki.

A przy Propststraße 8 znajdziesz sklep z oryginalnymi ozdobami z Rudaw (Erzgebirge), słynący z drewnianych dekoracji, takich jak łuki, piramidy, dziadki do orzechów czy „figurki palaczy” (ostatnio w reportażu telewizyjnym widziałam nawet połączenie obu ostatnich). Są tu tak ciekawe historie do opowiadania, że zazwyczaj nawet latem zatrzymuję się z Gośćmi przy witrynie i staram się w ciągu kilku minut przedstawić, co najważniejsze.

Artykuł Feuerzangenbowle. Trunek i film w Nikolaiviertel pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.

Ten artykuł poświęcony jest historii budynku, w którym obecnie znajduje się oddział Fundacji Muzeów Miejskich. O wystawach organizowanych w Pałacu Ephraima można dowiedzieć się tutaj.

Należący do Fundacji Muzea Miejskie narożny budynek z przyciągającymi wzrok zdobionymi balustradami, ma za sobą ciekawą i "wędrowną" przeszłość. Najwcześniejsze wzmianki donoszą, że w tym miejscu pod koniec XV wieku znajdował się skromny, jednopiętrowy budynek mieszkalny z apteką, prawdopodobnie najstarszą w mieście. Na przełomie XVII i XVIII wieku z polecenia elektora przeprowadzono gruntowną przebudowę, która jednak przebiegała z dużymi kłopotami i wpędziła ówczesnych właścicieli w spore długi. W 1720 roku ogłosili oni bankructwo, ale apteka działała do 1743 roku. W międzyczasie w budynku mieszkał krótko późniejszy królewski dyrektor budowlany Filip Gerlach (1679-1748), któremu Berlin zawdzięcza regularne rozplanowanie okolic Unter den Linden i Friedrichstraße (czyli dawnych historycznych dzielnic Dorotheenstadt i Friedrichstadt). W 1727 roku swoją historię rozpoczęła tu pierwsza, komercyjna gazetka z ogłoszeniami, ukazująca się dwa razy w tygodniu i wydawana do 1736 roku.

Prawdziwą sławę temu miejscu przyniosła kolejna zmiana właściciela, kiedy to w 1762 roku grunt i zabudowania nabył żydowski bankier Nathan Veitel Heine Ephraim (1703-1775). Urodzony w rodzinie handlarzy, po przejęciu ojcowskiej firmy, szybko okazał się człowiekiem interesu, nie stroniącym od ryzyka i zgrabnie meandrującym pośród przepisów prawa, wówczas bardzo restrykcyjnego dla Żydów. Sam książę Fryderyk, prowadząc swój dwór w Rheinsbergu, był jednym z jego dłużników. Znajomość z następcą tronu opłaciła się, gdyż już cztery lata po koronacji obrotny handlarz biżuterią został "nadwornym jubilerem" i z czasem mógł nawet dyktować ceny srebra w Berlinie.

Jesienią 1756 roku zwycięskie marsze wojsk Fryderyka II w Saksonii i przejęcie mennic w Lipsku oraz Dreźnie doprowadziły do fałszerstwa monet na wielką skalę. Zdobyte na tej operacji środki posłużyły do finansowania kampanii wojennych Fryderyka. Ephraim, jako dzierżawca mennic w podbitych miastach, w niedługim czasie wypuścił w obieg pierwszy milion talarów o zaniżonej wartości, tzw. efraimki. Aby je uwiarygodnić używano zrabowanych pieczęci i wybijano wcześniejszą datę. Działania te, w znacznym stopniu, przyczyniły się do kryzysu gospodarczego Rzeczypospolitej, która została zalana fałszywą monetą.

Jeszcze w czasie wojny, Fryderyk przyznał Ephraimowi prawa udzielane do tej pory tylko chrześcijańskim kupcom. Dzięki temu bankier mógł sobie pozwolić na nowe inwestycje, tym razem w nieruchomości. W 1761 roku nabył m.in. grunt i budynek dawnej apteki przy Poststraße i polecił jego całkowitą przebudowę.

Efekt starań jednego z najbardziej znanych berlińskich architektów doby rokoko, Fryderyka Wilhelma Diterichsa, zdumiał większość mieszkańców królewskiej stolicy. Niebywałe, by "jakiś tam Żyd od monet" postawił sobie kamienicę niczym pałac. Zachowany został okrągły narożnik domu, który w harmonijny sposób spinał dwa rozległe boczne skrzydła, położone na różnych poziomach. Fasady zdobiły korynckie pilastry, zdobione balustrady, amorki i wazy. Przed wejściem cztery pary kolumn podtrzymujące balkon, były prezentem od Fryderyka, który podobno kazał je zabrać ze splądrowanego pałacu w Brodach, należącego do znienawidzonego saksońskiego ministra, Henryka von Brühl.

Po śmierci Ephraima pałac pozostał w rękach rodziny, ale nie odegrał żadnej ważniejszej roli. W 1843 roku wykupiło go państwo pruskie. Po przebudowach zorganizowano tam posterunek policji, urząd meldunkowy, biura i służbowe mieszkania. W latach 30. ubiegłego wieku, konieczne okazało się rozwiązanie problemu narastającego ruchu przez most Mühlendamm, który w ciągu godziny mijało nawet do 400 pojazdów. Poszerzenie ulicy pociągnęło za sobą rozbiórki okolicznych domów. W wyniku gwałtownych protestów mieszkańców, władze obiecały, że po rozebraniu Pałacu Ephraima, wiernie go odbudują na przyległym gruncie. Elementy fasady ponumerowano, łącznie 2 493 sztuki, i złożono na placu niedaleko portu rzecznego Westhafen. Wojna uniemożliwiła ponowną rekonstrukcję, a po jej zakończeniu fragmenty budynku znalazły się w Berlinie Zachodnim. Pozostawione na wolnym powietrzu i przemieszczane z miejsca na miejsce powoli niszczały. Odbudowa pałacu po tej stronie miasta pozostawała tylko w sferze planów. Myślano m.in. o wkomponowaniu ich w budynek nowego Muzeum Żydowskiego.

Przełom nadszedł wraz z przygotowaniami do obchodów jubileuszu miasta. Władze wschodniego Berlina zdecydowały o rekonstrukcji starówki wokół Kościoła św. Mikołaja. Elementy fasady zostały przekazane w 1983 roku. Nowy budynek oddano punktualnie w maju 1987 roku, na 750-lecie Berlina. O burzliwej przeszłości tego miejsca świadczy już tylko tablica informacyjna przed głównym wejściem.

Pałac Ephraima (Ephraim-Palais)

Tematyka: architektura, judaica
Adres: Poststraße 16, 10178 Berlin

Dojazd:
U-Bahn: U2 (Klosterstraße)
Bus: M48, 248 (Nikolaiviertel)

Zobacz położenie Pałacu Ephraima na mapie Google

Źródła:
Kieling Uwe, Althoff Johannes, Das Nikolaiviertel, Spuren der Geschichte im ältesten Berlin , Berlin Edition, Berlin 2001

Artykuł Pałac Ephraima – "najpiękniejszy róg" Berlina pochodzi z serwisu Berlin - przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy.