Plac Aleksandra. Skąd jego popularność?

Plac Aleksandra (Alexanderplatz) jest w każdym przewodniku, choć nie jest to najpiękniejsze i najciekawsze miejsce w Berlinie. Skąd zatem jego popularność? Otóż przez lata, plac ten i pobliska wieża telewizyjna były dumą władz NRD i wizytówką wschodniego Berlina. Tutaj trzeba było być. Zobaczyć efekty odbudowy miasta, szereg budynków z ozdobami o ludowej tematyce, oryginalny zegar pokazujący czas na całym świecie czy kolorową fontannę. To było miejsce spotkań.

Trochę historii, czyli co tu było dawniej

W XVII w.  tuż za bramą miejską w tym miejscu było rozwidlenie dróg, a dalej rozpościerały się pola uprawne. Później handlowano tu wełną i bydłem (stąd zwyczajowa nazwa Ochsenplatz – Plac Wołowy), a plac często wykorzystywano do ćwiczeń wojskowych. Zabudowa wokół była niska i raczej niepozorna.

Dopiero wraz z budową linii kolei miejskiej w 1882 r. i przyłączeniu przedmieść do Berlina plac zyskał na znaczeniu. Powstały tu hotele, gospody, domy towarowe. Na początku XX wieku do dalekobieżnej kolei, tramwajów i omnibusów dołączyło metro. W latach 20. ubiegłego wieku literacki pomnik wystawił temu miejscu Alfred Döblin ze swoją najsłynniejszą powieścią „Berlin Alexanderplatz”.

Wojna i socrealizm

Bombardowania w czasie II wojny światowej zamieniły Alexa w pole gruzu. W latach 60-tych ubiegłego wieku magistrat wschodniego Berlina próbował nadać temu miejscu nowy, stołeczny blask poprzez budowę kilku wieżowców (Dom Nauczyciela, Dom Podróży czy Dom Elektrotechniki).

Ruch samochodowy puszczono naokoło, a plac został zamieniony na deptak. Z czasów przedwojennych zachowały się jedynie, częściowo odbudowane, dwa ośmiopiętrowe biurowce Berolinahaus i Alexanderhaus (1928-31). Zostały one wzniesione przez architekta Petera Behrensa w stylu „Nowej Rzeczywistości”. W ich pobliżu, do 1944 r., stał posąg Beroliny, potężnej figury kobiecej uosabiającej miasto. Jednak został on ostatecznie przetopiony na potrzeby wojenne. Dzisiaj można tu zobaczyć 10-metrowy Zegar Urania, pokazujący aktualny czas w ponad 140 miastach na świecie (1969). Po północnej stronie wznosi się Hotel Park Inn (1967-70), póki co najwyższy budynek w Berlinie (125 m).

Nowe tysiąclecie i nowe plany

W 1993 r. architekt Hans Kollhoff przedłożył nieaktualne już plany przebudowy placu i wzniesienia 12 wieżowców o wysokości powyżej 150 m. Wyburzone miałyby zostać socjalistyczne gmachy (również te uznane za zabytki) oraz Fontanna Przyjaźni (1969) pośrodku placu. W ramach tego planu została przebudowana fasada galerii handlowej Kaufhof (2004-2006), która stylem nawiązuje do lat międzywojennych. Kolejne, niedawno wzniesione, dwa centra handlowe, Alexa i die mitte, oraz Primark tworzą mekkę dla fanów zakupowych szaleństw.

Nazwa i symbol zmian

Plac Aleksandra zawdzięcza swoją nazwę carowi Rosji, Aleksandrowi I, który gościł z wizytą w Berlinie w 1805 r. Plac był również jednym z punktów zapalnych podczas rewolucji w marcu 1848 r., kiedy doszło tutaj do krwawych walk na barykadach. W 1918/1919 r. miały miejsce z kolei starcia policji z robotnikami, a 4 listopada 1989 r. demonstrowało tu 500 tys. ludzi, domagając się nowych, demokratycznych wyborów w NRD.

Plac Aleksandra (Alexanderplatz)

Adres: Alexanderplatz, 10178 Berlin-Mitte
Gastronomia i sklepy: bardzo dobre miejsce na zakupy ogólne, zakupy pamiątek, restauracje, imbisy, piekarnio-kawiarnie
Toalety: na placu przy posterunku policji oraz na dworcu kolejowym Alexanderplatz

Dojazd

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RB14 (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tramwaj: M4, M5, M6 (S+U Alexanderplatz) M2 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.), 248, 300 (S+U Alexanderplatz/Grunerstr.)

Zobacz położenie Placu Aleksandra na mapie Google

Zegar Czasu Na Świecie (Weltzeituhr)

Spotkamy się na Aleksie przy zegarze… i już nic więcej nie trzeba dodawać. No, może poza godziną i ewentualnym opisem, jak dotrzeć na Plac Aleksandra, jeśli nasz rozmówca jest spoza Berlina. Będąc na miejscu, nie sposób bowiem przegapić charakterystycznej, metalowej konstrukcji, która od dziesięcioleci przybliża ludzi. I to w dosłownym tego słowa znaczeniu.

Dlaczego Urania?

Projekt zegara przygotował w 1968 roku, docent Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych i Użytkowych w Berlinie, Erich John. Nazwa, Zegar Czasu na Świecie Urania (Urania-Weltzeituhr), nawiązuje do przedwojennych słupów reklamowych z umieszczonymi tarczami zegarowymi, produkowanymi w berlińskiej fabryce zegarów „Urania”. Były one bardzo popularne i szybko przyjęło się tak mówić na wszystkie uliczne zegary (Uraniasäule, dosł. kolumny Urania). W mitologii greckiej Urania była muzą, która patronowała astronomii.

Trudny projekt w trudnych czasach

Prace nad montażem zegara trwały dziewięć miesięcy i angażowały łącznie ponad 120 ludzi. Sam projektant przyznał w jednym z wywiadów, że uzyskanie pozwoleń, zorganizowanie materiałów i pozyskanie ludzi do pracy, było jednym z największych wyzwań w jego życiu. Ostatecznie udało się zaprezentować oficjalnie nowy obiekt tuż przed obchodami 20. rocznicy powstania Niemieckiej Republiki Demokratycznej, 30 września 1969 roku.

Jak to działa?

Konstrukcja zegara mierzy sobie 10 metrów wysokości i waży 16 ton. Na metalowej kolumnie zawieszone są cztery tradycyjne tarcze zegarowe, wskazujące aktualny czas w Berlinie. Właściwy zegar tworzy bryła o dwudziestu czterech ścianach, odpowiadająca strefom czasowym na świecie.

Powyżej i poniżej ruchomego cyferblatu, znajdują się nazwy 148 miast, przeważnie stolic, położonych odpowiednio na północ lub na południe od równika. Zaznaczona jest również linia zmiany daty. Ponad zegarem zainstalowany jest model układu słonecznego, który również odmierza czas, wykonując pełny obrót w ciągu minuty. Silnik elektryczny i przekładnia kierująca zegarem, ukryte są 2 metry pod ziemią.

Podczas renowacji konstrukcji zegara w 1997 roku poprawiono błędnie rozlokowane miejscowości (nie te strefy czasowe) oraz dodano kilka nowych nazw, które z przyczyn politycznych wcześniej pominięto (np. Tel Awiw czy Jerozolimę). Za czasów enerdowskich zegar z nazwami miast, do których nie mogli wyjechać obywatele wschodnich Niemiec, miał być symbolem otwartości i wolności.

Zegar Czasu Na Świecie (Weltzeituhr)

Tematyka: NRD, optyka
Adres: Alexanderplatz, 10178 Berlin

Dojazd

Pociąg: RE1, RE2, RE7, RB14 (Alexanderplatz)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Alexanderplatz)
U-Bahn: U2, U5, U8 (Alexanderplatz)
Tramwaj: M4, M5, M6 (S+U Alexanderplatz) M2 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.)
Bus: 100, 200 (S+U Alexanderplatz/Memhardtstr.), 248, 300 (S+U Alexanderplatz/Grunerstr.)

Zobacz położenie Zegaru Czasu Na Świecie (Weltzeituhr) na mapie Google