Katedra Świętej Jadwigi w Berlinie

Katedra Świętej Jadwigi od 1930 roku jest siedzibą biskupa kościoła katolickiego w Berlinie i tym samym najważniejszym sakralnym obiektem tej religii w mieście. Ma status bazyliki mniejszej (basilica minor). Na górnym poziomie znajduje się kościół główny z ołtarzem pośrodku, natomiast w podziemiach jest kaplica ze chrzcielnicą i miejsca pochówku berlińskich biskupów. Pośród nich spoczywa między innymi proboszcz z okresu nazizmu, bł. Bernard Lichtenberg, którego kościół katolicki uznał za męczennika. Papież Jan Paweł II kanonizował go w 1996 roku.

Ponowne otwarcie katedry w 2024 roku

Jeśli odwiedzałe/aś tą światynię przed jej zamknięciem w 2018 roku, to przy ponownej wizycie w Berlinie przygotuj się na ogromną wizualną zmianę. Z okazji 250-lecia powstania kościoła, obchodzonej dość skromnie w 2023 roku, budynek przeszedł gruntowny remont, a jego wnętrze zostało całkowicie przebudowane.

Przede wszystkim zniknął unikalny otwór w podłodze kościoła i zamysł enerdowskiego architekta, by połączyć poziom górny z dolną kaplicą jednym, wysokim ołtarzem. Urzędujący w latach 2011-2014 arcybiskup Reiner Maria Woelki argumentował zmiany przywróceniem funkcjonalności świątyni, w której obrzędy, np. te w Boże Ciało były utrudnione przez szeroki, obramowany otwór, który zawsze trzeba było obchodzić.

Aktualnie wnętrze Katedry Św. Jadwigi prezentuje się bardzo minimalistycznie. Ołtarz, którym jest prosta kamienna półkula umieszczony został dokładnie pośrodku. Nie ma ławek na stałe, tylko krzesła, których ustawienie można dowolnie aranżować. Do podziemi nie schodzi się już ze środka świątyni, tylko z przedsionka. Jest tam równie minimalistyczna, centralna kaplica ze chrzcielnicą, miejsca pamięci oraz różne skarby, np. neapolitańska szopka z figurkami z drugiej połowy XVIII wieku.

Podczas remontu wymieniono oświetlenie, nagłośnienie, dopasowano do współczesnych standardów instalacje grzewcze i kanalizacyjne. Poprawiono również, sprawiającą od dziesięcioleci problemy wentylację. Znaczne udogodnienia wprowadzono dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, do tego z poziomu górnego na dolny można dostać się windą.

Historia. Trudne początki po reformacji

Po reformacji w XVI wieku i przejęciu wszystkich świątyń przez wyznawców nowej wiary, berlińscy katolicy nie mieli miejsca, gdzie mogliby swobodnie uczestniczyć w praktykach religijnych. Sytuacji tej nie zmieniło nawet ustanowienie poselstw katolickich krajów, Francji i Austrii w połowie XVII wieku, gdyż organizowane przez nich msze dostępne były jedynie dla członków służby dyplomatycznej.

W 1722 roku, król pruski Fryderyk Wilhelm I wydał co prawda zezwolenie na utworzenie katolickiej kaplicy, ale miejsce do tego przeznaczone nie odpowiadało narastającym potrzebom. Do katolickich żołnierzy, zwerbowanych przez „króla żołnierza”, dołączyli wkrótce sprowadzeni przez jego syna osadnicy ze Śląska. Ich liczba, po wygranych wojnach śląskich, znacznie wzrosła, co skłoniło Fryderyka II (1712-1786) do wydania pozwolenia na budowę świątyni.

Pierwsza katolicka świątynia

Fryderyk II już wcześniej nosił się z zamiarem wzniesienie kościoła, który służyłby wszystkim wyznaniom. Za wzór miał posłużyć rzymski Panteon. I tak, w niszach nowej budowli miały powstać kaplice dla różnych wyznań. Ten śmiały pomysł zdołano królowi wyperswadować, ale wizja rzymskiej świątyni pozostała.

Uroczystość położenia kamienia węgielnego w 1747 roku miała zwrócić uwagę innych władców na postępowość i tolerancyjność pruskiego króla. Zaplanowana na trzy lata budowa znacznie się przeciągnęła. Po hojnych datkach płynących z Rzymu i innych katolickich krajów, zainteresowanie ofiarodawców osłabło. Dodatkowe kłopoty sprawiał podmokły grunt, dlatego przy budowie wykorzystano pozostałości po umocnieniach dawnego bastionu XVII-wiecznych fortyfikacji. To tłumaczy położenie świątyni po skosie w stosunku do placu. Kiedy zarzuconą na kilkanaście lat budową zainteresowała się Gmina Żydowska, deklarując chęć zakupu i wzniesienia synagogi, wówczas katolicy, za przykładem papieża, zmobilizowali się na nowo, oferując środki na ukończenie świątyni.

Patronka, przebudowa i bazylika

Nowy kościół nieprzypadkowo poświęcono Świętej Jadwidze, patronce Śląska. Stamtąd pochodzili nowi osadnicy w Berlinie i okolicy. Uroczystej konsekracji 1 listopada 1773 roku dokonał bliski przyjaciel Fryderyka II, biskup warmiński, Ignacy Krasicki (1735-1801). „Książę polskich poetów” został po śmierci pochowany w podziemiach kościoła, ale już w 1829 roku sarkofag przeniesiono do Katedry Gnieźnieńskiej (od 1795 roku Ignacy Krasicki pełnił funkcję arcybiskupa tej diecezji).

Na 250-lecie świątyni w 2023 roku nie zdążono ukończyć całkowicie remontu i przebudowy, dlatego 1 listopada tego roku poświęcono jedynie nowy ołtarz.

Przebudowa

W chwili uroczystego poświęcenia w 1773 roku, kościół też nie był tak naprawdę ukończony. Dach był jedynie prowizorką, brakowało reliefów na frontonie, a wewnątrz znajdowało się jedynie podstawowe wyposażenie. Dopiero w drugiej połowie XIX wieku, berliński budowniczy, Max Hasak dokonał niezbędnych zabezpieczeń kopuły, uzupełnił płaskorzeźby, a także, inspirując się pracami jednego z pierwotnych architektów, umieścił latarnię na kopule.

Nowa katedra

Kiedy w 1923 roku kościół św. Jadwigi został wyniesiony do rangi bazyliki mniejszej, konieczne okazało się odnowienie wnętrz, by dostosować świątynię do nowych funkcji. Zlikwidowano zatem zakrystię, umiejscowioną dotąd między małą a dużą rotundą, a przed łączącym je przejściem ustawiono ołtarz. Kolorowe, niedopasowane okna zastąpiono prostszymi, usunięto nadmiernie ozdobne żyrandole oraz podkreślono odrębność stref sacrum i profanum. Pojawiły się również nowe organy. Po przeprowadzeniu tych prac nowy kościół, już jako katedrę, oddano berlińczykom w 1932 roku.

Kontrowersyjna odbudowa po wojnie

Podczas drugiej wojny światowej budowla została znacznie uszkodzona. Na początku lat 50. ubiegłego wieku przystąpiono do odbudowy kopuły, a po jej zabezpieczeniu cała uwaga restauratorów skupiła się na wnętrzu. Przygotowanie projektu zlecono prof. dr. inż. Hansowi Schwippertowi, który zaproponował dość kontrowersyjne, jak na owe czasy, rozwiązanie.

Oba dotychczasowe poziomy kościoła, główny oraz położoną poniżej kryptę, postanowił połączyć wspólnym ołtarzem. W tym celu, w podłodze głównego kościoła wykonano otwór o średnicy 8 metrów oraz poprowadzono na dół szerokie schody do pogłębionej o kilkadziesiąt centymetrów krypty, od teraz kościoła dolnego. Wokół otworu ustawiono ozdobną balustradę z brązu i szklanych płytek autorstwa kowala artystycznego, Fritza Kühna.

Ten dość oryginalny przykład postmodernistycznej architektury już nie istnieje, gdyż przy zaplanowanej modernizacji zatwierdzono powrót do pierwotnego planu i dwóch oddzielnych poziomów. Przebudowa zyskała poparcie ówczesnego biskupa, który zwrócił uwagę na potrzebę rytualnego obejścia ołtarza, co do tej pory nie było możliwe. Niższy poziom zachował charakter krypty, jest to również miejsce pamięci oraz informacji o historii diecezji.

Jan Paweł II w Katedrze Świętej Jadwigi

W krypcie znajduje się między innymi grób proboszcza katedry, Bernarda Lichtenberga (1875-1943). Za swoją antynazistowską działalność został on skazany na dwa lata więzienia a później zesłany do obozu koncentracyjnego w Dachau (w drodze do niego zmarł).

W 1996 roku, podczas wizyty w Berlinie, papież Jan Paweł II (1920-2005) beatyfikował urodzonego w Oławie proboszcza. W podwójnym ołtarzu, wykonanym z ciemnego marmuru, umieszczono wówczas XIV-wieczną rzeźbę św. Piotra – dar od papieża dla diecezji berlińskiej z okazji 50-lecia powstania. Rzeźbę tę, aktualnie można oglądać w jednej z nisz głównego kościoła.

Zwiedzanie kościoła

Świątynia jest otwarta dla zwiedzających w poniżej podanych godzinach. Podczas mszy świętych i nabożeństw zwiedzanie nie jest możliwe. Podczas zwiedzania nie należy dotykać ołtarza, ambony, krzesła biskupiego jak i wszystkich eksponatów wystawionych w niszach w kościele i krypcie. Toalety są wewnątrz świątyni. W piątki o 16 odbywają się półgodzinne koncerty organowe. Poza tym warto spoglądać na kalendarz na oficjalnej stronie. W inne dni tygodnia w południe jest 15-minutowa modlitwa z akompaniamentem muzyki organowej.

Katedra Świętej Jadwigi (St.-Hedwigs-Kathedrale)

Tematyka: religia, katolicyzm, architektura, poloniki
Adres: Bebeplatz, 10117 Berlin
Telefon: +49 330 99 77 100
Godziny otwarcia: pn.-czw. 10-18, pt. 11-20, nd. 13-18
Opłata: wstęp wolny
Www: www.hedwigs-kathedrale.de

Dojazd

U-Bahn: U5 (Museumsinsel), U2 (Hausvogteiplatz)
Bus: 100, 300 (Staatsoper), 147, 200 (Werderscher Markt)

Zobacz położenie Katedry Świętej Jadwigi na mapie Google.

Amatorski film bez komentarzy, pokazujący dawne wnętrze katedry (trochę nerwowy operator)

Źródła:
Christine Goetz, Victor H. Elbern, Die St. Hedwigs-Kathedrale zu Berlin, Schnell&Steiner, Regensburg 2000