Friedrichstrasse

Myślę, że każdy kto był w Berlinie, potrafi wskazać tą ulicę. Bardzo prawdopodobne, że przesiadał się na dworcu kolejowym/S-Bahn Friedrichstraße lub przekroczył ją na ruchliwym skrzyżowaniu spacerując Aleją pod Lipami. Przy Friedrichstraße znajduje się również Checkpoint Charlie, czyli dawny punkt kontroli granicznej pomiędzy sektorami radzieckim i amerykańskim. Pozujący do zdjęć „żołnierze” w mundurach stoją tam dokładnie pośrodku ulicy. A luksusowa galeria handlowa Lafayette, znany z przebogatej oferty wydawniczej i kulturowej Dussmann czy ultranowoczesne forum grupy Volkswagen DRIVE poprzez wielkie okna wystawowe próbują przyciągnąć uwagę przechodniów.

Ulica bez samochodów? Flaniermeile Friedrichstrasse

Pod koniec sierpnia 2020 roku rozpoczął się pilotażowy projekt i część zazwyczaj bardzo ruchliwej ulicy Friedrichstraße zamknięto dla samochodów.  Głównym beneficjentem programu mają być drobni przedsiębiorcy prowadzący sklepy, kawiarnie, restauracje i punkty usługowe. Przechodnie z kolei zyskali więcej przestrzeni i miejsca do odpoczynku. Wzdłuż ulicy rozstawiono 65 donic z drzewami, drewniane ławki ze stolikami, metalowe siedziska oraz szklane witryny z ofertą okolicznych sklepów. Projekt potrwa do końca stycznia 2021.

Flanerować po Frydrychówce* jak na przełomie ubiegłych wieków? Po co i właściwie co można tu zobaczyć, zwiedzić, przeżyć?

*Frydrychówka, tak ulicę nazwał Viator Polonicus, anonimowy autor przewodnika po Berlinie w języku polskim z 1913 roku. Tutaj możesz przeczytać opis zaiście „dzikiego Sylwestra”, obchodzonego między innymi na Friedrichstraße.

Oto TEMAT MIESIĄCA WRZESIEŃ 2020.

Nieco z historii. Przedsiębiorcza księżna

O elektorowej Dorocie (1636-1689) i jej poczynaniach należałoby popełnić osobny wpis, bo ilekroć będzie o jakiekolwiek budowli przy Unter den Linden lub Friedrichstraße, wypadałoby nawiązać do przedsiębiorczości owej księżnej. A przyznacie, że już sam oficjalny tytuł – Dorothea Sophie von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg – nie nadaje się do częstego powtarzania.

Dobrze, księżna Dorota była drugą żoną elektora Fryderyka Wilhelma, z którym miała sporą gromadkę dzieci. Ale żadne z nich nie mogło liczyć na elektorski kapelusz w przyszłości, bo ten należał do syna z pierwszego małżeństwa elektora, Fryderyka (późniejszy Fryderyk III/I). By zabezpieczyć nie tylko tytularną, ale również finansową przyszłość swoich dzieci, zapobiegliwa elektorowa szukała odpowiedniego rozwiązania. I takie się trafiło. Od męża bowiem otrzymała ziemie położone poza murami miasta, a rozciągające się niemal do samego Tiergarten.

Spokojne czasy po Wojnie Trzydziestoletniej i napływ ludności sprzyjały rozwojowi miasta, które zaczęło się cisnąć w obrębie swoich murów. W ten sposób, w drugiej połowie XVII wieku powstawały kolejne założenia, położone na zachód od książęcej rezydencji. Główną osią Nowego Miasta (Neustadt) stała się późniejsza Aleja pod Lipami (Unter den Linden), a ulicą poprzeczną dosłownie nazwana Querstraße. Później zmieniono jej nazwę na Friedrichstraße. Wtedy jednakże miała długość zaledwie kilkaset metrów, rozciągając się od mostu Weidendamm (Weidendammbrücke) do Behrenstraße. W 1681 roku nowe miasto otrzymało nazwę Dorotheenstadt, na cześć księżnej i tak pozostało do dzisiaj.

„Co za pospolita nazwa!”

W 1688 roku elektorem został Fryderyk III, który za swoim ojcem kontynuował rozbudowę . Było to konieczne, gdyż po ukazaniu się Edyktu Poczdamskiego w 1685 roku, do Brandenburgii i Berlina zaczęli napływać liczni protestanci z Francji, prześladowani w swoim kraju na tle religijnym.

Do historii przeszła anegdota, gdy młody elektor, pochylając się nad planami, jasno wyraził się co do zmiany nazwy ulicy. „Co to ma znaczyć Ulica Poprzeczna? Porządna nazwa ma być – moja.” — powiedział i tak Querstraße stała się Friedrichstraße. Zmiana wyszła jej na dobre, bo przedłużono ją, niczym od linijki, na południe, a do budowy domów zaangażowano zawodowych architektów. W 1695 roku stało tu już 300 domów, w których osiedlili się głównie przybysze z Francji. A nowe założenie miejskie, położone na południe od Dorotheenstadt, otrzymało nazwę, a jakże: Friedrichstadt (prawa miejskie od 1691 roku).

Frydrychowska szachownica

Oba nowe miasta, niewielki Friedrichswerder (1662) i kolebka starego Berlina, czyli bliźniacze osady Berlin-Cölln połączono w 1710 roku. Tym samym powstała królewska rezydencja Berlin. Patrząc nawet dzisiaj na plan śródmieścia, nie trudno zauważyć, że Dorotheen- i Friedrichstadt budowano według regularnego planu. Ich ulice przecinają się pod kątem prostym, tworząc prostokątne bloki zabudowy (kwartały). Jak na szachownicy.

Kolejni władcy, a przede wszystkim Fryderyk Wilhelm I, zwany „królem żołnierzem”  niestrudzenie forsowali rozbudowę. Ktoś musiał płacić podatki na państwo i gdzieś trzeba było zakwaterować żołnierzy stale powiększającej się armii. Mówiąc o sprawach militarnych, północna część dzisiejszej Friedrichstraße, czyli ta położona za Szprewą, długo pozostawała niezabudowana i nosiła inną nazwę, mianowicie Dammstraße. Z czasem pojawiły się tu koszary, pierwsze manufaktury i kantory. Za wspomnianego władcy ulica przyjęła swoją dzisiejszą długość, to jest od nieistniejącej już Bramy Oranienburskiej (Oranienburger Tor) do „Rondla” (dzisiejszy Mehringplatz) przy bramie Hallesches Tor (od miasta Halle). Obie bramy widnieją już tylko w nazwach stacji berlińskiego metra.

Friedrichstrasse w XIX wieku

Oblicze ulicy zmieniło się raptownie w drugiej połowie XIX wieku. Wraz z rewolucją przemysłową, spekulacjami ziemią i oczywiście samym rozwojem miasta, niską zabudowę zastąpiły zdobne kamienice, a w miejscu gospód pojawiły się luksusowe hotele.  Otwierano teatry oraz restauracje z własnym programem scenicznym. Po uruchomieniu linii kolejowej i dworca Friedrichstraße w 1882 roku na znaczeniu zyskały najbliższe okolice oraz pobliskie skrzyżowanie z Aleją Pod Lipami. Do obowiązkowego punktu pobytu w Berlinie należała wizyta w takich kawiarniach jak Café Kranzler, czy Café Bauer. Ta druga mogła się poszczycić elektrycznym oświetleniem już w 1884 roku.

W listopadzie 1895 roku w hotelu Central, położonym tuż przy dworcu kolejowym, bracia Skladanowsky przeprowadzili pierwszy na świecie publiczny i komercyjny (czyli za biletami) pokaz filmowy  z wynalezionego przez nich bioscopu. Całość trwała 15 minut i składała się z ośmiu króciutkich filmów. Bardziej znani bracia Lumière z Francji swoje filmy za biletami pokazali dopiero pod koniec grudnia.

Z kolei w południowej części ulicy, bliżej Mehringplatz, znajdowało się tzw. „Szklane Atelier” wynalazcy i potentata filmowego Oskara Messtera (1866-1943), założyciela pierwszej wytwórni filmowej w Niemczech.

Niewiele zachowało się dzisiaj budynków, które mogłyby świadczyć o tym, jak prężna, ruchliwa i elegancka była Friedrichstraße przed wojną. Osobiście lubię wskazywać na trzy kamienice położone między Behren– a Französische Straße, które swoimi bogato zdobionymi fasadami zdecydowanie wyróżniają się z otoczenia. A resztę trzeba niestety sobie wyobrazić.

Zimna wojna na jednej ulicy

Kiedy w październiku 1961 roku na Friedrichstraße stanęły naprzeciwko siebie amerykańskie i radzieckie czołgi, świat na chwilę wstrzymał oddech. Zimna wojna mogła łatwo przeistoczyć się w gorącą. Na szczęście skończyło się jedynie na prężeniu muskułów. Granica jednak pozostała i była nadal rozbudowywana, a na Friedrichstraße utworzono jedno z przejść granicznych. Checkpoint Charlie stał się później miejscem wielu spektakularnych ucieczek.

Równie dramatyczne wydarzenia rozgrywały się w północnej części ulicy, na dworcu kolejowym Friedrichstraße. Położony we wschodnim Berlinie, stał się stacją graniczną, po przejechaniu której, pociąg toczył się dalej w kierunku Berlina Zachodniego i stacji Zoologischer Garten. Również tutaj podejmowano próby ucieczek, czy to ukrywając się w pociągu, czy próbując się do niego dostać już po kontroli. O tym, jak dziwny i podzielony był to dworzec opisuję szerzej tutaj. Będąc w okolicy warto zajrzeć na stałą wystawę w tzw. „Pałacu Łez”, dawnej hali odpraw, gdzie znajduje się między innymi model dworca z czasów podziału.

Trudna przemiana

Zjednoczenie Niemiec i samego Berlina w latach 90. ubiegłego wieku nie przyniosło Friedrichstraße radykalnej zmiany. Owszem, zburzono kilka enerdowskich super-inwestycji (niektóre jeszcze w stanie surowym), otworzono nowe biurowce, galerie handlowe i salony wystawowe, ale trudno mówić o sukcesie porównywalnym do lat międzywojennych. Nawet Checkpoint Charlie, funkcjonujący jako turystyczny magnes, nie u wszystkich wywołuje dobre wrażenie. Niektórzy chcieliby więcej powagi dla tego miejsca i historii, bardziej widocznej w przestrzeni publicznej. Inni natomiast chcą ożywiać wszystko i wszystkich, tworząc w efekcie mieszankę „kiczu dla amerykańskich turystów”.

Czy projekt, nakłaniający do spacerowania po wyłączonym z ruchu kołowego odcinku ulicy, się sprawdzi, będzie można ocenić na początku 2021 roku. Jestem ciekawa dalszych inicjatyw, bo jak na razie spacerowanie dla spacerowania nie wydaje mi się szczególnie pociągające. „Widzi się tylko, to co się wie” – powiedział raz Goethe, dlatego w kolejnych wpisach związanych z Friedrichstraße przybliżę kilka ciekawych miejsc i historii. Takich, których trudno podczas zwykłego spaceru odkryć samemu.

Co można zobaczyć przy Friedrichstraße?

Od północy zmierzając w kierunku południa nie znajdziemy może wielu zabytków, ale nie znaczy to, że nie ma co tu robić. Oto spis najciekawszych i najważniejszych obiektów, na które warto zwrócić uwagę. Konsekwentnie będę je opisywać na stronie. Kursywą wyróżnione są miejsca znajdujące się w odległości 50-100 metrów od ulicy.

• Friedrichstadt-Palast, teatr rewiowy
• dawny Dom Sztuki Tacheles 
• Boros Foundation, zachowany bunkier z czasów wojny
• Berliner Ensemble, teatr

• Weidendammer Brücke, most

• Tränenpalast, wystawa o życiu codziennym w NRD

• Admiralspalast, teatr
• dworzec kolejowy Friedrichstraße
• pomnik „Pociągi do życia, pociągi do śmierci 1938-1939”
• gmach Międzynarodowego Centrum Handlu w Berlinie
• KulturKaufhaus Dussmann
• Dom Szwajcarii (Haus der Schweiz)
• skrzyżowanie z Aleją pod Lipami
• stacja metra Unter den Linden/Friedriechstraße
• DRIVE. Volkswagen Group Forum
• The Westin Grand Berlin, hotel
• Galeria Lafayette
• Quartier 206, dom towarowy
• Quartier 205, dom towarowy
• rzeźba Houseball
• BlackBox Kalter Krieg, wystawa o Zimnej Wojnie
• Panorama Asisi, Berliński Mur
• Muzeum Trabanta
• Checkpoint Charlie
• Muzeum Muru
• gmach Federalnej Urzędu Pracy
• Ścieżka Wizjonerów
• Mehringplatz

Mur berliński nie powstał w ciągu godziny. Ani kilku dni. Granica, owszem, została szczelnie zamknięta i zabezpieczona jednej nocy, z 12 na 13 sierpnia 1961 roku. Ale rozbudowa infrastruktury trwała latami i planowano dalsze działania, na przykład komputeryzację systemu. Gdy powojenny układ sił chwiał się w posadach, towarzysze partyjni ze swoim NRD byli już myślami w 21. wieku.

Czy wiecie, że 5 lutego 2018 roku minęło dokładnie tyle samo czasu od upadku muru, ile dzielił on miasto? 28 lat, 2 miesiące i 27 dni. Wystarczająco długo, by całe pokolenie spędziło swoje dzieciństwo, młodość i wczesne rodzicielstwo bez widoków na zagraniczne wojaże, na pozapartyjną karierę w pracy, czy chociażby prawdziwą kawę do śniadania.

Po politycznym trzęsieniu ziemi, jesienią 1989 roku, stało się jasne, że i mur długo nie postoi. Jego rozbiórka (a raczej samowolna demolka) rozpoczęła się jeszcze w noc symbolicznego upadku. Prace demontażowe zakończyły się po kilkunastu miesiącach. Nie usunięto całego muru.

Mur Berliński. Jak wyglądały zabezpieczenia?

Większość z nas, myśląc o murze berlińskim, ma w wyobraźni obraz wysokich, regularnych betonowych segmentów z szeroką podstawą i betonową rurą na górze. Często towarzyszy temu przekonanie, że była to jedyna przeszkoda do pokonania. Tymczasem regularne segmenty pojawiły się dopiero w 1975 roku jako tzw. „trzecia generacja muru” i stanowiły tylko część granicznych zabezpieczeń. Patrząc od wschodniej strony widziało się mur wewnętrzny (Hinterlandmauer), a za nim wystające latarnie i wieże strażnicze. Strefa mogła mieć od kilkudziesięciu do kilkuset metrów szerokości. Pośrodku zamontowane były kolejne przeszkody, metalowe płoty, urządzenia sygnalizacyjne, rowy, wybiegi dla psów, zapory przeciwczołgowe (później zdemontowane), droga dla pojazdów itp. Na samym końcu znajdował się właściwy mur graniczny, złożony z segmentów, które do dzisiaj pozostały najbardziej rozpoznawalnymi elementami konstrukcji.

Co pozostało z muru dzisiaj?

Zabezpieczenia na granicy z Berlinem Zachodnim ciągnęły się przez 156 kilometrów. Z tego 112 kilometrów stanowił betonowy mur. Czy przy jego rozbiórce wszystko poszło na pamiątki? Oczywiście, że nie. Większość materiału rozbito w gruz pod budowę lub utwardzanie dróg. Przedsiębiorstwa zainteresowały się też całymi segmentami, bo ich szczelność, łatwość w transporcie i montażu sprawdzała się przy składowaniu piasku czy żwiru. Podróżując po Brandenburgii, wprawne oko od razu wypatrzy relikty zimnej wojny, którym dzisiaj nadano inne, praktyczniejsze znaczenie.

Pojedyncze segmenty, wcześniej odpowiednio pokolorowane, rozjechały się też po całym świecie. Stoją w muzeach, przy ambasadach lub instytucjach niemieckiej kultury i gospodarki.

Tylko w Berlinie stoją dłuższe, oryginalne fragmenty. Poniżej przedstawiam pięć najpopularniejszych, a przy tym łatwo dostępnych miejsc. Poczytaj, pooglądaj i koniecznie włącz je do planu kolejnej wyprawy.

1. East Side Gallery

To najdłuższy zachowany fragment muru. I najbardziej „pstrokaty”. Oryginalnie liczył sobie 1316 metrów, ale prawa wolnego rynku liczyły się bardziej i kilkadziesiąt segmentów przesunięto w inne miejsce. Powstały wjazdy na nowe posesje i reprezentacyjna przystań. Na nic zdały się pomruki niezadowolenia tłumów, ostrzeżenia „Słonecznego patrolu” czy regularne bicie tubylców w gary. Ci ostatni, słusznie obawiają się przemiany ich swojskich „kiezów” (der Kiez – z niem. dzielnica) w snobistyczne osiedla z regulowanym dostępem do rzeki i kilkoma zielonymi skwerkami, udającymi park. Obserwując tempo podlewania betonem nielicznych, zachowanych drzew, też bym się tego obawiała.

Ale nie szkliste wizje deweloperów wypełniają karty przewodników, a kolorowe graffiti i ich historia. Była to genialna idea: zaprosić ponad setkę grafficiarzy, dać im po kilka, kilkanaście segmentów białego, betonowego płótna i hulaj dusza. Znaczy pędzel. Albo spray. Co się w duszach i głowach kotłowało na temat aktualnych wydarzeń w Niemczech i na świecie, lądowało na ścianie. Kilka obrazków to dzisiaj kultowe motywy, znane z pamiątek, pocztówek i okładek książek. Dlatego nie odchodź od muru bez selfie przy braterskim pocałunku Breżniewa i Honeckera (Dmitri Wladimirowitsch Wrubel, Mein Gott hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben (wg zdjęcia Régis Bossu)), trabanta rozbijającego mur berliński (Birgit Kinder, Test the Best) czy kolorowych łepków (Thierry Noir, Hommage an die Junge Generation).

Jak się dostać w to miejsce?

Pod samą galerię zajeżdża autobus nr 300 (East Side Gallery). Najlepiej jednak wsiąść w kolejkę miejską S3, S5, S7 lub S9 i wysiąść na Ostbahnhof (5 min do muru) lub Warschauer Straße (10 min do muru). Ewentualnie stacja końcowa metra U1 i U3 (też Warschauer Straße). East Side Gallery znajduje się wzdłuż brzegu Sprewy, przy Mühlenstraße.

2. Niederkirchnerstrasse

Trzy monumentalne gmachy i fragment muru. Foty ogarniesz w 10 minut, info z tablic w pół godziny, ale do przedwojennej historii potrzeba już wehikułu czasu (lub przewodnika ze znajomością rzeczy). Ten zdobny mozaikami gmach to kiedyś było Królewskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego. Naprzeciw stoi dawny Dom Posłów Pruskich, obecnie berlińskich. A to wielkie szare monstrum obok, pochodzi z okresu Trzeciej Rzeszy. Herman Göring snuł tutaj marzenia o bomboodpornej Germanii.

Co do tego wszystkiego ma mur berliński?

Potencjalnie nic, bo to struktura z późniejszych czasów. Tędy biegła granica między wschodnią dzielnicą Mitte i zachodnim Kreuzbergiem i tak też stanął mur. Zwracam jedynie uwagę, że za ulicą Niederkirchner(straße) stoi niebanalna, smutna i gniewna historia, mocno powiązana z aparatem prześladowczym Trzeciej Rzeszy. Za wehikuł czasu niech posłuży Ci wystawa „Topografia Terroru”. To ten szary pawilon za murem (wstęp bezpłatny).

Widoczny tu fragment nie jest już taki kolorowy i oblegany jak przy East Side Gallery. Owszem, tu też malowano i sprayowano. Później, kiedy do muru można już było podejść z obu stron, swoje talenty ujawnili artyści o rzemieślniczym zacięciu. Dokąd sięgały ręce, wyposażone w dłuto i młotek, tak mur jest odrapany, podziurawiony, miejscami ażurowy. A Berlin, jeszcze przez długie miesiące po listopadzie 89′ pełnił rolę gospodarza międzynarodowego zlotu dzięciołów. Dziobanie w betonie nie było legalne. Dzisiaj też nie jest. Legalne jest za to kupno odłamka muru wielkości paznokcia za 4 euro lub całego segmentu. Na wolnym rynku chodzą po 10-15 tysięcy euro.

Jak najprościej dotrę na Niederkirchnerstraße

Najprościej to wycieczkowym autobusem typu City Sightseeing. Przejeżdża tuż obok, ale trochę kosztuje. Posiadacze zwykłych biletów na komunikację miejską muszą się liczyć z 10-minutowym spacerem. Start ze stacji metra U6 (Kochstraße), przy okazji zaliczając słynny Checkpoint Charlie albo ze stacji kolejki miejskiej Potsdamer Platz lub Anhalter Bahnhof (S1, S2, S25, S26). Przy Placu Poczdamskim może Cię na chwilę zatrzymać nowoczesna architektura lub… fragmenty muru (to właściwie po co iść dalej?). Jest tu porozrzucanych kilka pamiątkowych kawałków. Przy Anhalter Bahnhof nie zatrzyma Was dużo. Ot, ruiny dworca pasażerskiego, jakiś bunkier z czasów wojny, stary akcyzowy mur z XVIII wieku…

No co? To jest Berlin! Historyjki wyciąga się tu z każdego kąta. Zaintrygowanym co i jak, polecam przechadzki z przewodnikiem. A na Potsdamer Platz można dostać się również metrem (U2).

3. Bernauer Straße

Aż dziw mnie bierze, że miejsce to jest tak mało wyeksponowane i niekiedy stawiane niżej w rankingach niż nastawiane na zyski pseudo-wystawki. Tylko kilka razy w mojej karierze przeforsowałam ideę, by przyjechać tu z grupą uczniów. Ba, przygotowałam nawet zeszyt tematyczny z zadaniami na pomyślunek, refleksję i trochę matematyki. Ale niestety – musiał być Checkpoint! I McDonalds! Albo inne kuraki. Już łatwiej udawało mi się namówić indywidualnych Gości i zastrzeżeń nigdy nie było.

Do rzeczy.

Przy Bernauer Straße znajduje się Centrum Dokumentacyjne Muru Berlińskiego. Tutaj najłatwiej wyobrazić sobie grozę strefy. Całej strefy, a nie pojedynczego muru. Można podejść z jednej strony, z drugiej albo spojrzeć na wszystko z wieży widokowej. Do tego jest wystawa w budynku, a jej dalsza część na wolnym powietrzu, Kaplica Pojednania, kilka pomników, instalacje artystyczne. Wstęp bezpłatny. Obok, na stacji kolejki miejskiej Nordbahnhof przedstawiono groteskowe historie z życia podzielonego miasta, czyli czym były „stacje-widma” i jak funkcjonowała wówczas publiczna komunikacja.

Nie myśl zatem, że jeśli zobaczyłe/aś przebierańców na Checkpoint Charlie, czy przemaszerowe/aś kilkaset metrów wzdłuż East Side Gallery, to temat został wyczerpany. To tak naprawdę tylko kolorowy, bardzo komercyjny początek do historii o odwadze, kreatywności i pragnieniu wolności.

Którędy do Bernauer Straße?

Turystom polecam najprostszą drogę, to jest kolejkę miejską do stacji Nordbahnhof (S1, S2, S25, S26) lub U-bahn (metro) U8, stacja Bernauer Str. Miejsce Pamięci rozciąga się wzdłuż ulicy pomiędzy tymi dwoma stacjami, a Centrum Dokumentacyjne jest pośrodku.

4. Platz des 9. November 1989

Chociaż głównym bohaterem tej okolicy jest charakterystyczny most, mało kto przypomina sobie jego nazwę  – Bösebrücke. Równie nieutrwalona w świadomości jest nazwa pobliskiego skweru, funkcjonująca dopiero od 2010 roku. Za to Ulicy Bornholmskiej (Bornholmer Straße) nie da się pominąć w żadnym opowiadaniu o upadku muru. Czy to nie tu podniesiono pierwsze szlabany w nocy z 9 na 10 listopada 1989 roku, by tłum Berlińczyków ze wschodu mógł przejść na drugą stronę? Właśnie tu.

Dobrze.

Zachęcony/a, sprawdzasz na mapie, jak daleko jest to ze śródmieścia. Nie tak daleko. Wsiadasz w kolejkę na dworcu Friedrichstraße, przejeżdżasz kilka stacji. Na peronie znaki wskazują Ci drogę schodami do góry, na most (ooo, panorama Berlina!), rozglądasz się za murem i… Gdzie jest mur? Bo chyba nie jest nim ten upstrzony graffitowymi wyznaniami płot? Wygląda zwyczajnie, stwierdzasz lekko rozczarowany/a.

Tak, to jest oryginalny fragment muru berlińskiego. Całkiem spory zachowany odcinek. Że nierozpoznawalny na selfie? Trudno. Kogo to obchodziło pamiętnej nocy, jaki beton z boku, skoro w końcu MOŻNA było go minąć. Plac 9 Listopada 1989 to dzisiaj historyczne miejsce, pełne emocji, nadziei i radości. Wystarczy spojrzeć na rozstawione obok wielkoformatowe zdjęcia. A betonowe ściany stanowiły ogrodzenie rozległego posterunku granicznego. Żołnierzy było aż nadto, by pilnować przejścia.

Jak dotrę do tego miejsca?

Pod mostem znajduje się stacja kolejki miejskiej Bornholmer Straße. Docierają tu pociągi S1, S2, S25, S26, S8, S85. Ewentualnie tramwajem nr 50 lub M13 (S Bornholmer Str.).

5. Mur Berliński w Europa Center

To miejsce wskazuję z pełną świadomością, że wielu bywalcom i znawcom nie będzie ono pasować. Że jest to typowo turystyczna wystawka, nie warta większej uwagi. Słuszne pretensje, ale jedynie co do lokalizacji. Granica nie szła przecież przez centrum Berlina Zachodniego. Prezentowane segmenty wstawiono do budynku już po przełomie. Dla mnie wielokrotnie nadarzała się tu jedyna okazja, by pokazać Gościom mur w trakcie spaceru, bo reszta „tylko z okien autobusu”.

Pobliski parking przy dworcu Zoologischer Garten to często punkt startowy lub końcow programów zwiedzania, podsyłanych przez biura. Zatem, zarówno ci turyści, którzy już na początku pytają „Gdzie jest mur?”, jak i ci, którzy na końcu przypominają sobie „ale my nie zrobiliśmy zdjęcia…” mogą czuć się tutaj usatysfakcjonowani.

Zabijcie mnie, ale nie mogę znaleźć odpowiedniej fotografii w moich zbiorach, chociaż wiem, że robiłam je kilka razy. Są to dwa segmenty z graffiti umieszczone za szklaną ścianą przy wyjściu z centrum na Tauentzienstraße. EDIT Mur Berliński 2020: mam już zdjęcia, zostały zrobione specjalnie na potrzeby strony

Jak dotrę do Europa Center?

Bardzo prosto, wystarczy dotrzeć do stacji kolejowej, S-Bahn (S3, S5, S7, S9) lub U-Bahn Zoologischer Garten (U2, U9). Można też autobusem, korzystając z popularnych linii nr 100 i 200, które mają tu przystanek końcowy (lub początkowy). Kierować się do budynku ze znakiem Mercedesa na dachu.

6. Bonus. Mur Berliński na szybko

Ok., na koniec jeszcze jedna podpowiedź dla tych najbardziej zabieganych. Oryginalny fragment muru znajduje się niedaleko skrzyżowania Unter den Linden i Friedrichstraße, zaledwie 800 metrów od Bramy Brandenburskiej. To propozycja dla tych, którzy nie mają więcej czasu nadto, by jedynie przebiec się Aleją Pod Lipami.

Swego czasu moją najkrótszą propozycją spaceru była trasa od Placu Aleksandra do Bramy Brandenburskiej. Wydawałoby się, próżno szukać przy niej fragmentów muru. A Berlin bez muru jest jak… No przynajmniej dla niektórych. Zatem ten nieco odłupany kawałek betonu przy hotelu Westin Grand był wyjściem awaryjnym i oczywiście spacer zawsze się przy tym nieco przedłużał. Gratis, bo jak tu nie opowiedzieć przynajmniej kilku faktów z jego historii.

Sam hotel ma również ciekawą przeszłość, gdyż został wzniesiony w 1987 roku (wiem, że wygląda na starszy), jako jeden z najbardziej prestiżowych obiektów sieci Interhotel w NRD. Przeznaczony niemal wyłącznie dla gości dewizowych, płacących w markach zachodnich i dolarach, zapewniał luksus i wszelkie wygody. Od 1997 roku należy do sieci Marriot.

Fragment muru z odcinka pomiędzy berlińską dzielnicą Zehlendorf a gminą Teltow został specjalnie zakupiony, by hotelowi goście mogli doświadczyć atmosfery lat przełomu. Wyposażeni w ochronne okulary, dłuto i młotek odłupywali sobie kawałek na pamiątkę. Skorzystało z tego 8000 chętnych, uszczuplając betonowy segment o 300 kilogramów. Całość oryginalnie ważyła 2,7 ton i była wyższa. Według informacji z hotelowej recepcji nie przeprowadza się już tego doświadczenia.

Jak dotrę do tego miejsca?

Hotel Westin Grand dostrzeżesz bez trudu, będąc na skrzyżowaniu ulicy Unter den Linden i Friedrichstraße (stacja metra U5 i U6). To narożnik ze sklepem Ampelmanna na parterze. Skieruj się na Friedrichstraße, tak by obejść hotel na około i po 120 metrach skręć w prawo w Behrenstraße, gdzie znajduje się główne wejście. Fragment muru jest tuż obok.

Powyżej wymieniłam kilka moich propozycji, ale to nie są jedyne fragmenty muru w Berlinie. I na pewno nie jedyne miejsca warte obejrzenia. To podstawowy zestaw dla niecierpliwych, którzy nie lubią za długo szukać, chcą prostego dojazdu i konkretnych wskazówek. Wyczerpie on 99% potrzeb na zdjęcie przy murze.

Byłe/aś w tych miejscach? A może znasz je już wszystkie? Do którego dotarł(a)byś w pierwszej kolejności?  Czy jest to coś, co absolutnie musi się znaleźć w Twoim programie zwiedzania?