Pawia Wyspa

Położona z dala od głównej drogi, łączącej niegdyś dwie królewskie rezydencje, Pawia Wyspa należy dzisiaj do mniej znanych atrakcji turystycznych Berlina. Niesłusznie, gdyż ta niewielka wyspa, którą można bez przystanków obejść nawet w godzinę, kryje w sobie wiele fascynujących historii, by wspomnieć tylko o tajnym, alchemicznym laboratorium, królewskich miłostkach czy wyjątkowej, na skalę europejską, palmiarni.

Książęcy alchemik

Archeologiczne znaleziska na wyspie pochodzą jeszcze z epoki brązu. Być może wyspa służyła za schronienie za czasów słowiańskich. Jej położenie blisko brzegu, bez stałego połączenia z lądem, było główną zaletą i decydowało też o późniejszym wykorzystaniu.

Najpierw króliki

W XVII wieku, z polecenia elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma (1620-1688), na wyspie założono hodowlę królików. Przez krótki czas wnosiła ona nawet dochód do książęcej szkatuły. Wtedy też przyjęła się zwyczajowa nazwa, Kaninchenwerder, która utrzymała się również później, gdy głównym lokatorem wyspy nie były już króliki, a alchemik i książęcy kamerdyner, Johannes Kunckel (1630-1703).

Tajemnicze procesy

Wychowany w rodzinie obeznanej z tradycjami wyrobu szkła, też zajmował się tą dziedziną. Udało mu się nawet znacząco poprawić recepturę wyrobu rubinowego szkła (opublikowaną wcześniej, ale przypisywaną Kunckelowi jako odkrywcy). I niestety było to jego jedyne warte wzmianki osiągnięcie w służbie brandenburskiego elektora.

Wśród okolicznej ludności Kunckel uchodził za czarnoksiężnika, a o procesach zachodzących w jego laboratorium krążyły legendy. Wstęp na wyspę był surowo wzbroniony i przypuszczano, że alchemik zajmuje się zamianą pośledniejszych metali w złoto.

Niedaleko miejsca, gdzie znajdowała się niewielka huta szkła, stoi dzisiaj kamień z wyrytym napisem, upamiętniającym działalność alchemika na wyspie. Po tym jak popadł w niełaskę, a warsztat spłonął w pożarze, uciekł do Szwecji, gdzie został jednak dobrze przyjęty, a nawet podniesiony do rangi szlacheckiej.

Pruskie Arkady

Kolejny okres w historii wyspy znaczy działalność pruskiego króla, Fryderyka Wilhelma II (1744-1797), który odkrył ją dla siebie i swojej kochanki. Stało się to prawdopodobnie podczas jednego z polowań, na które chętnie wybierano się łodziami z pobliskich Nowych Ogrodów.

Tym razem, to nie gospodarcze korzyści, a marzycielskie usposobienie władcy z tendencjami do okultyzmu, zdecydowały o zainteresowaniu okolicą. Na zachodnim brzegu kazał on wznieść pałacyk (1794-97) w postaci romantycznych ruin,na podobieństwo włoskich zameczków. Wystrojem i wyposażeniem wnętrz zajęła się metresa króla, hrabina von Lichtenau.

Z drobnymi zmianami dokonanymi przez kolejną parę królewską, wnętrza zachowały do dzisiaj swój oryginalny wygląd. Godny polecenia jest zwłaszcza pomalowany na wzór bambusowej chaty „tahitański gabinet”, będący odzwierciedleniem tęsknoty arystokracji za rajskimi klimatami. Ta nowa moda rozpowszechniła się w Europie po publikacji licznych relacji z wypraw na nowo odkryte wyspy na południowym Pacyfiku.

Fryderyk Wilhelm II polecił jeszcze wznieść mleczarnię na drugim krańcu wyspy. Również i tutaj nie pasował zwykły, gospodarczy budynek, dlatego został on wystylizowany na gotyckie ruiny klasztoru. Sprowadzone z pobliskich dóbr pawie nadały wyspie nową nazwę, gdyż króliczy temat nie był zbyt dostojny. Ponadto przy bardzo kochliwym usposobieniu władcy stanowił on zrozumiałą pożywkę do żartów dla okolicznej ludności.

Menażeria i wyjątkowa palmiarnia

O dziwo, dla następcy tronu miejsce miłosnych schadzek ojca i znienawidzonej przez niego, hrabiny von Lichtenau, stało się po objęciu tronu w 1797 roku bardzo bliskie. Tym bardziej zaskakujące, gdyż Fryderyk Wilhelm III (1770-1840) znany był ze wstrzemięźliwości i prostego trybu życia.

Pawia Wyspa za jego rządów stała się atrakcją, znaną również poza granicami Prus. Można ją bowiem było zwiedzać przez trzy dni w tygodniu. Jak wspomniano wyżej, w pałacyku zaszły niewielkie zmiany. Na zewnątrz zaś pola, ogrody i inne użytki miały odtąd wzorcowo urzeczywistniać ideę „ferme ornée”, czyli ozdobnego gospodarstwa.

Egzotyczni sąsiedzi władcy

Podpatrzony w 1815 roku francuski ogród botaniczny „Jardin des Plantem” (w owym czasie przypominał bardziej menażerię), stał się przyczynkiem do stworzenia podobnego wybiegu dla egzotycznych zwierząt na Pawiej Wyspie. Z prezentów hojnych ofiarodawców i własnych nabytków powstała w okolicy Berlina pierwsza prawdziwa menażeria. Najciekawszymi okazami był lew, kilka gatunków małp, niedźwiedzie, lamy i cała masa przeróżnego ptactwa, łącznie z orłami.

Gdańsk pod Berlinem?

Do dzisiaj z licznych budynków i wybiegów zachowała się jedynie, zaprojektowana przez Karola Fryderyka Schinkla, woliera. Architekt był również odpowiedzialny za rozbudowę tzw. Domu Kawalerów. W jego ściany wkomponował nabytą przez króla fasadę XV-wiecznej gdańskiej kamienicy.

Duma pruskich władców

Ale największą atrakcją, obok zwierząt, stanowiła wzniesiona w 1831 roku palmiarnia. W jej wnętrzach prezentowano jedną z najznakomitszych wówczas w Europie kolekcji palm, nabytą przez króla i pierwotnie przeznaczoną do Ogrodu Botanicznego.

„Szklany pałac” miał 14 metrów wysokości, a jego fasady składały się z ponad 120 pojedynczych okien. Imponujący wystrój wnętrza nawiązywał do indyjskiej architektury. Niestety, palmiarnia wraz z roślinnością spłonęła z niewyjaśnionych przyczyn w 1880 roku.

Kolejny władca, Fryderyk Wilhelm IV (1795-1861), postanowił ku czci swoich rodziców zachować pałac w niezmienionym stanie. Menażerię, która w międzyczasie przyciągała rzesze turystów, postanowiono przenieść w bardziej dogodne miejsce. Tak też narodziło się berlińskie zoo w Charlottenburgu.

Mimo tych zmian, Pawia Wyspa, niewiele straciła ze swojego idyllicznego uroku. Można ją odwiedzać o każdej porze roku.

Pawia Wyspa (Pfaueninsel)

Tematyka: Prusy, historia, relaks, zielony Berlin
Adres: Nikolskoer Weg, 14109 Berlin
Telefon: +49 331 9694200
Www: www.spsg.de
Godziny otwarcia: 10.00-18.00 (IV-X) 10.00-16.00 (XI-III)
Prom: 4€ (3€), bilety rodzinny 2 dorosłych + do 4 dzieci (do 18 lat) 8€, bilet uprawnia do przeprawy promem na wyspę i z powrotem
Pałac Pfaueninsel: zamknięty na czas renowacji do odwołania
Dawna Mleczarnia: 3€ (2€), sb., nd. 10.00-17.30 (IV-X)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? W sezonie letnim wyprawa na Pawią Wyspę ze śródmieścia Berlina zajmie nam większą część dnia. Jeśli połączymy ją ze spacerem wzdłuż brzegów jeziora Wannsee lub rejsem z przystani Wannsee będzie to na pewno cały dzień. Zimą, ze zwiedzaniem mleczarni spacer zajmie nam 3-4 godziny.
Gastronomia, sklepy: od kwietnia do października na wyspie działa leśna kawiarnia z imbisem. Na lądzie, przy przystani promowej znajduje się restauracja z regionalną kuchnią. Sklep muzealny SPSG, gdzie można nabyć mapy, przewodniki i pamiątki jest przy promowej na wyspie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: ulgowy wstęp przysługuje uczniom i studentom za okazaniem ważnej legitymacji
Święta kościelne i państwowe: godziny otwarcia w święta wielkanocne, Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne podane są na oficjalnej stronie SPSG
Fotografowanie: na wyspie bez ograniczeń, w pałacu i mleczarni można fotografować bez lampy błyskowej i statywu. Tylko na użytek prywatny, bez praw do publikacji zdjęć. Opłata za fotografowanie wynosi 3€ (ważna cały dzień, również w innych obiektach SPSG).
Toalety: są zaznaczone na mapie, którą otrzymuje się wraz z biletem promowym
Uwaga: godziny wstępu na wyspę są uzależnione od godzin kursowania promu, na wyspie nie ma możliwości noclegu, dlatego zawsze trzeba spojrzeć na godzinę ostatniego promu

Dojazd

Bus: 218 (Pfaueninsel)

Autobus w kierunku Pfaueninsel startuje z przystanku koło stacji S-Bahn Messe Nord/ICC. Przejazd trwa około 50 minut. Wygodnie i nieco szybciej można dojechać kolejką miejską S7 do S Wannsee i tam przesiąść się na wspomniany autobus. Autobus latem kursuje co 30 i 60 minut, zimą nawet co 120 minut. Warto zaplanować dokładne godziny przejazdu. W weekendy w wybranych godzinach kursuje historyczny autobus z kontrolerem na pokładzie. Warto.

Zobacz położenie Pawiej Wyspy na mapie Google

Akwarium w Berlinie. Nie tylko ryby

W Berlinie na tropikalne temperatury nie trzeba czekać aż do lata. By zobaczyć egzotyczne zwierzęta, też nie trzeba się zaraz wybierać do ciepłych krajów. Zimą można mieć jedno i drugie w berlińskim akwarium (Aquarium Berlin). Jest ono otwarte codziennie przez okrągły rok. Nie tylko ryby, ale również gady, płazy i insekty zamieszkują największe akwarium w stolicy Niemiec. Nie pomylcie go czasem z Sea Life, zlokalizowanym niedaleko Wieży Telewizyjnej. W nim również są akwaria, przedstawiające wodną drogę od Sprewy do głębin Oceanu Atlantyckiego. Ponadto, niewielki obiekt z akwariami znajduje się na terenie Parku Zwierząt (Tierpark) po wschodniej stronie miasta.

Pierwsze akwarium w Berlinie

W 2013 roku akwarium obchodziło stulecie swojego istnienia. Nie była to jednak pierwsza tego typu placówka w mieście. Już w 1869 roku, w obecności króla pruskiego Wilhelma I, przy Unter den Linden 62a, w pobliżu Bramy Brandenburskiej otworzono uroczyście pierwsze akwarium w Berlinie. Jego inicjatorem był znany zoolog, autor niezwykle poczytnej serii tomów o życiu i zwyczajach zwierząt, Illustriertes Thierleben, Alfred Brehm (1829-1884).

Kilka lat wcześniej założył on ogród zoologiczny w Hamburgu, ale w wyniku nieporozumień z członkami zarządu, zrezygnował ze stanowiska dyrektora. Pierwsze akwarium w Berlinie stało się poważną konkurencją dla niedawno otwartego zoo w Charlottenburgu. Złożyły się na to dobra lokalizacja, marketing oraz różnorodność prezentowanych zwierząt.

Brehm sam opisywał ciekawostki o swoich podopiecznych do lokalnych gazet. Dwupiętrowy obiekt przypominał wielką grotę, podzieloną na mniejsze nisze, w których razem znajdowało się 118 klatek, zbiorników i wybiegów dla zwierząt. Na powierzchni 4 500 m² proponowano gościom nieznany do tej pory sposób zwiedzania w postaci okrężnej trasy spacerowej.

Goryl pod Lipami, solanka i kres akwarium

Jednym z głośniejszych wydarzeń było sprowadzenie w 1876 roku pierwszego w Europie goryla, imieniem M’Pungu. Stało się to już za następcy Alfreda Brehma, który opuścił placówkę w 1873 roku. Jego dotychczasowy zastępca, Otto Hermes, kierował obiektem do swojej śmierci w 1910 roku.

Warto wspomnieć, że Hermes, z wykształcenia aptekarz i chemik, jako pierwszy opracował recepturę sztucznej wody morskiej, której klarowność była tak zadowalająca, że nadawała się do użytku w akwarium. Krótko po jego śmierci i bez dobrego gospodarza, obiekt zlikwidowano, a zwierzęta rozesłano do innych ogrodów zoologicznych, głównie do Frankfurtu nad Menem i Lipska. Budynek padł ofiarą spekulacji gruntowych. W tak dobrym miejscu nowy inwestor chciał wznieść biura i luksusowe mieszkania, co też się wkrótce stało.

Nowe akwarium obok zoo

Jeszcze przed zamknięciem akwarium „przy Lipach”, w Charlottenburgu dyskutowano o rozbudowie ogrodu zoologicznego i wzniesienia podobnej placówki. W międzyczasie, dzięki dobrym połączeniom szynowym i kolejnym inwestycjom, zoo stało się dużo bardziej popularne i chętniej odwiedzane.

Odpowiedzialny za nowy budynek, Oskar Heinroth, asystent dyrektora naukowego miał jasną wizję co do projektu. Na kilku poziomach miał być prezentowany świat ryb, gadów i płazów. Perełką miała być hala krokodyli. Wysoka na dwa piętra, z prawdziwą rzeką i tropikalną roślinnością, przez którą odwiedzający przechodziliby po bambusowej kładce, mogąc oglądać zwierzęta z góry bez żadnych szyb i barier.

Budowa potrwała niecałe dwa lata i w sierpniu 1913 roku można było powitać pierwszych gości. W napisanym przez Heinrotha przewodniku, czytelnicy mogli się między innymi dowiedzieć, czy pływająca rybka albo biegająca za szybą jaszczurka sprawdziłaby się też jako danie na stole. Po pierwszych latach, naznaczonych trudnościami z powodu działań wojennych i inflacji, akwarium przeżyło prawdziwy rozkwit.

W 1927 roku pod jego dach trafiło niezwykle rzadko pokazywane wówczas zwierzę, waran z Komodo. Jednym z licznych przywilejów egzotycznego gościa były długie spacery z opiekunem po całym akwarium.

Wojna i odbudowa

Podczas kolejnej wojny akwarium zostało niemal w całości zniszczone. Po bombardowaniu w listopadzie 1943 roku, nieliczne zwierzęta starano się utrzymać w ciepłej piwnicy. Z pożogi wojennej ocalało kilkanaście sztuk większych gadów i płazów. Waran z Komodo został wysłany do akwarium w Lipsku, jednak zmarł niedługo potem, mając trudności z dostosowaniem się do nowych warunków.

W maju 1945 roku zmarł również Oskar Heinroth, a dyrekcję i odbudowę całego zoo przekazano jego żonie. Katharina Heinroth, wraz ze swoim pracownikiem, Wernerem Schröderem pukali do wielu drzwi we wszystkich sektorach miasta, otrzymując przeważnie życzliwe obietnice bez realnej pomocy. By przyciągnąć ludzi, na terenie ogrodu zoologicznego urządzano pokazy cyrkowe. Malarze w zamian za prowizję mogli sprzedawać swoje prace, wynajęto też restaurację.

Dopiero w 1951 roku otrzymano pierwsze środki od miasta, które przeznaczono na odbudowę. Już rok później został otwarty parter z akwariami. Niedługo potem udostępniono kolejne działy, a w 1959 roku wraz z otwarciem insektarium zakończono prace.

O popularność miejsca zadbały same zwierzęta, pokazywano między innymi imponujące okazy berlińskich wędkarzy sportowych, np. karpia o wadze ponad 20 kg. Licznych odwiedzających doczekał się również wąż, który pochłonął swojego towarzysza z terrarium (poszło o łup, który wcześniej połknął wąż-ofiara). Trawienie trwało dobre kilka tygodni, gromadząc przed szybami setki gapiów.

Akwarium dzisiaj i na co warto zwrócić uwagę

Dzisiaj w akwarium znajduje się około 13 000 zwierząt, reprezentujących ponad 1000 gatunków. Do największych atrakcji należą rekiny (młot tyburo), hala z wężami i krokodylami (tylko tutaj w Niemczech gawiale gangesowe), akwarium z kolorowymi błazenkami oraz cylindryczny zbiornik z meduzami.

Po przebudowie w latach 80. ubiegłego wieku na parterze dostępny jest otwarty zbiornik z karpiami koi, który szczególnie ucieszy dzieci. Ryby dają się bowiem głaskać. Akwarium można zwiedzać niezależnie od ogrodu zoologicznego. Warto zwrócić uwagę na oferty edukacyjne placówki, takie jak karmienie zwierząt, krótkie prezentacje, a zwłaszcza na wieczorne oprowadzania, organizowane tylko przy świetle latarek (Taschenlampen-Touren). EDIT 2021: aktualnie dodatkowe oferty są wstrzymane z powodu pandemii

Akwarium w Berlinie (Aquarium Berlin)

Tematyka: zwierzęta, egzotyka, relaks
Adres: Budapester Straße 32, 10787 Berlin
Telefon: +49 30 254010
Www: www.aquarium-berlin.de
Godziny otwarcia: codz. 9.00-18.00 (ostatnie wejście 17.00), 24.12 do 14.00
Bilety wstępu: 16€, 11€ (uczniowie pow. 15 lat, studenci), 8€ (4-15 lat), do 3 lat bezpłatnie

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Od półtorej godziny do dwóch. Jeśli chcemy zwiedzanie połączyć z ogrodem zoologicznym najlepiej przeznaczyć 5-6 godzin.
Uwaga: główne wejście do akwarium znajduje się od strony Budapester Straße, zaraz obok charakterystycznej Bramy Słoni w orientalnym stylu. Wejście jest możliwe również od strony ogrodu zoologicznego, w tym wypadku należy kupić bilet kombi na obie placówki.
Zakup biletów: bilety do zoo i akwarium dostępne są również w automatach biletowych BVG
Garderoba i bagaż: nie ma możliwości zostawienia okryć wierzchnich oraz pozostawienia większego bagażu. Najbliższe szafki (za opłatą) znajdują się na dworcu kolejowym Berlin Zoologischer Garten.
Gastronomia, sklepy: na parterze znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą, na pierwszym piętrze niewielkie bistro (obecnie zamknięte na czas przebudowy)
Fotografowanie: fotografowanie na użytek prywatny jest dozwolone i bezpłatne, bez lampy błyskowej, zakaz używania kijków selfie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp bezpłatny jest dla dzieci poniżej 4 roku życia, ulgowy dla dzieci i młodzieży 4-15 lat. Zniżki są również dla starszej młodzieży uczącej się, dla rodzin i grup.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? (1) Istnieje możliwość zakupienia biletu kombi na ogród zoologiczny i akwarium. Jest wtedy taniej.

Dojazd

Bus: 100, 200 (Breitscheidplatz) M19, M29, M46 (U Wittenbergplatz)
U-Bahn: U1, U2, U3 (Wittenbergplatz), U9 (Zoologischer Garten)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten) + 10 minut spacerem

Zobacz położenie berlińskiego akwarium na mapie Google

To może Cię również zainteresować

Film o akwarium z niemieckim komentarzem, zrealizowany przez AquaNetTV

Źródła:
Kronburger Goetz, Aquarium Berlin. Die schönsten Geschichten, be.bra. verlag, Berlin 2007
www.aquarium-berlin.de, stan na 13.08.21