Mur berliński nie powstał w ciągu godziny. Ani kilku dni. Granica, owszem, została szczelnie zamknięta i zabezpieczona jednej nocy, z 12 na 13 sierpnia 1961 roku. Ale rozbudowa infrastruktury trwała latami i planowano dalsze działania, na przykład komputeryzację systemu. Gdy powojenny układ sił chwiał się w posadach, towarzysze partyjni ze swoim NRD byli już myślami w 21. wieku.

Czy wiecie, że 5 lutego 2018 roku minęło dokładnie tyle samo czasu od upadku muru, ile dzielił on miasto? 28 lat, 2 miesiące i 27 dni. Wystarczająco długo, by całe pokolenie spędziło swoje dzieciństwo, młodość i wczesne rodzicielstwo bez widoków na zagraniczne wojaże, na pozapartyjną karierę w pracy, czy chociażby prawdziwą kawę do śniadania.

Po politycznym trzęsieniu ziemi, jesienią 1989 roku, stało się jasne, że i mur długo nie postoi. Jego rozbiórka (a raczej samowolna demolka) rozpoczęła się jeszcze w noc symbolicznego upadku. Prace demontażowe zakończyły się po kilkunastu miesiącach. Nie usunięto całego muru.

Mur Berliński. Jak wyglądały zabezpieczenia?

Większość z nas, myśląc o murze berlińskim, ma w wyobraźni obraz wysokich, regularnych betonowych segmentów z szeroką podstawą i betonową rurą na górze. Często towarzyszy temu przekonanie, że była to jedyna przeszkoda do pokonania. Tymczasem regularne segmenty pojawiły się dopiero w 1975 roku jako tzw. „trzecia generacja muru” i stanowiły tylko część granicznych zabezpieczeń. Patrząc od wschodniej strony widziało się mur wewnętrzny (Hinterlandmauer), a za nim wystające latarnie i wieże strażnicze. Strefa mogła mieć od kilkudziesięciu do kilkuset metrów szerokości. Pośrodku zamontowane były kolejne przeszkody, metalowe płoty, urządzenia sygnalizacyjne, rowy, wybiegi dla psów, zapory przeciwczołgowe (później zdemontowane), droga dla pojazdów itp. Na samym końcu znajdował się właściwy mur graniczny, złożony z segmentów, które do dzisiaj pozostały najbardziej rozpoznawalnymi elementami konstrukcji.

Co pozostało z muru dzisiaj?

Zabezpieczenia na granicy z Berlinem Zachodnim ciągnęły się przez 156 kilometrów. Z tego 112 kilometrów stanowił betonowy mur. Czy przy jego rozbiórce wszystko poszło na pamiątki? Oczywiście, że nie. Większość materiału rozbito w gruz pod budowę lub utwardzanie dróg. Przedsiębiorstwa zainteresowały się też całymi segmentami, bo ich szczelność, łatwość w transporcie i montażu sprawdzała się przy składowaniu piasku czy żwiru. Podróżując po Brandenburgii, wprawne oko od razu wypatrzy relikty zimnej wojny, którym dzisiaj nadano inne, praktyczniejsze znaczenie.

Pojedyncze segmenty, wcześniej odpowiednio pokolorowane, rozjechały się też po całym świecie. Stoją w muzeach, przy ambasadach lub instytucjach niemieckiej kultury i gospodarki.

Tylko w Berlinie stoją dłuższe, oryginalne fragmenty. Poniżej przedstawiam pięć najpopularniejszych, a przy tym łatwo dostępnych miejsc. Poczytaj, pooglądaj i koniecznie włącz je do planu kolejnej wyprawy.

1. East Side Gallery

To najdłuższy zachowany fragment muru. I najbardziej „pstrokaty”. Oryginalnie liczył sobie 1316 metrów, ale prawa wolnego rynku liczyły się bardziej i kilkadziesiąt segmentów przesunięto w inne miejsce. Powstały wjazdy na nowe posesje i reprezentacyjna przystań. Na nic zdały się pomruki niezadowolenia tłumów, ostrzeżenia „Słonecznego patrolu” czy regularne bicie tubylców w gary. Ci ostatni, słusznie obawiają się przemiany ich swojskich „kiezów” (der Kiez – z niem. dzielnica) w snobistyczne osiedla z regulowanym dostępem do rzeki i kilkoma zielonymi skwerkami, udającymi park. Obserwując tempo podlewania betonem nielicznych, zachowanych drzew, też bym się tego obawiała.

Ale nie szkliste wizje deweloperów wypełniają karty przewodników, a kolorowe graffiti i ich historia. Była to genialna idea: zaprosić ponad setkę grafficiarzy, dać im po kilka, kilkanaście segmentów białego, betonowego płótna i hulaj dusza. Znaczy pędzel. Albo spray. Co się w duszach i głowach kotłowało na temat aktualnych wydarzeń w Niemczech i na świecie, lądowało na ścianie. Kilka obrazków to dzisiaj kultowe motywy, znane z pamiątek, pocztówek i okładek książek. Dlatego nie odchodź od muru bez selfie przy braterskim pocałunku Breżniewa i Honeckera (Dmitri Wladimirowitsch Wrubel, Mein Gott hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben (wg zdjęcia Régis Bossu)), trabanta rozbijającego mur berliński (Birgit Kinder, Test the Best) czy kolorowych łepków (Thierry Noir, Hommage an die Junge Generation).

Jak się dostać w to miejsce?

Pod samą galerię zajeżdża autobus nr 300 (East Side Gallery). Najlepiej jednak wsiąść w kolejkę miejską S3, S5, S7 lub S9 i wysiąść na Ostbahnhof (5 min do muru) lub Warschauer Straße (10 min do muru). Ewentualnie stacja końcowa metra U1 i U3 (też Warschauer Straße). East Side Gallery znajduje się wzdłuż brzegu Sprewy, przy Mühlenstraße.

2. Niederkirchnerstrasse

Trzy monumentalne gmachy i fragment muru. Foty ogarniesz w 10 minut, info z tablic w pół godziny, ale do przedwojennej historii potrzeba już wehikułu czasu (lub przewodnika ze znajomością rzeczy). Ten zdobny mozaikami gmach to kiedyś było Królewskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego. Naprzeciw stoi dawny Dom Posłów Pruskich, obecnie berlińskich. A to wielkie szare monstrum obok, pochodzi z okresu Trzeciej Rzeszy. Herman Göring snuł tutaj marzenia o bomboodpornej Germanii.

Co do tego wszystkiego ma mur berliński?

Potencjalnie nic, bo to struktura z późniejszych czasów. Tędy biegła granica między wschodnią dzielnicą Mitte i zachodnim Kreuzbergiem i tak też stanął mur. Zwracam jedynie uwagę, że za ulicą Niederkirchner(straße) stoi niebanalna, smutna i gniewna historia, mocno powiązana z aparatem prześladowczym Trzeciej Rzeszy. Za wehikuł czasu niech posłuży Ci wystawa „Topografia Terroru”. To ten szary pawilon za murem (wstęp bezpłatny).

Widoczny tu fragment nie jest już taki kolorowy i oblegany jak przy East Side Gallery. Owszem, tu też malowano i sprayowano. Później, kiedy do muru można już było podejść z obu stron, swoje talenty ujawnili artyści o rzemieślniczym zacięciu. Dokąd sięgały ręce, wyposażone w dłuto i młotek, tak mur jest odrapany, podziurawiony, miejscami ażurowy. A Berlin, jeszcze przez długie miesiące po listopadzie 89′ pełnił rolę gospodarza międzynarodowego zlotu dzięciołów. Dziobanie w betonie nie było legalne. Dzisiaj też nie jest. Legalne jest za to kupno odłamka muru wielkości paznokcia za 4 euro lub całego segmentu. Na wolnym rynku chodzą po 10-15 tysięcy euro.

Jak najprościej dotrę na Niederkirchnerstraße

Najprościej to wycieczkowym autobusem typu City Sightseeing. Przejeżdża tuż obok, ale trochę kosztuje. Posiadacze zwykłych biletów na komunikację miejską muszą się liczyć z 10-minutowym spacerem. Start ze stacji metra U6 (Kochstraße), przy okazji zaliczając słynny Checkpoint Charlie albo ze stacji kolejki miejskiej Potsdamer Platz lub Anhalter Bahnhof (S1, S2, S25, S26). Przy Placu Poczdamskim może Cię na chwilę zatrzymać nowoczesna architektura lub… fragmenty muru (to właściwie po co iść dalej?). Jest tu porozrzucanych kilka pamiątkowych kawałków. Przy Anhalter Bahnhof nie zatrzyma Was dużo. Ot, ruiny dworca pasażerskiego, jakiś bunkier z czasów wojny, stary akcyzowy mur z XVIII wieku…

No co? To jest Berlin! Historyjki wyciąga się tu z każdego kąta. Zaintrygowanym co i jak, polecam przechadzki z przewodnikiem. A na Potsdamer Platz można dostać się również metrem (U2).

3. Bernauer Straße

Aż dziw mnie bierze, że miejsce to jest tak mało wyeksponowane i niekiedy stawiane niżej w rankingach niż nastawiane na zyski pseudo-wystawki. Tylko kilka razy w mojej karierze przeforsowałam ideę, by przyjechać tu z grupą uczniów. Ba, przygotowałam nawet zeszyt tematyczny z zadaniami na pomyślunek, refleksję i trochę matematyki. Ale niestety – musiał być Checkpoint! I McDonalds! Albo inne kuraki. Już łatwiej udawało mi się namówić indywidualnych Gości i zastrzeżeń nigdy nie było.

Do rzeczy.

Przy Bernauer Straße znajduje się Centrum Dokumentacyjne Muru Berlińskiego. Tutaj najłatwiej wyobrazić sobie grozę strefy. Całej strefy, a nie pojedynczego muru. Można podejść z jednej strony, z drugiej albo spojrzeć na wszystko z wieży widokowej. Do tego jest wystawa w budynku, a jej dalsza część na wolnym powietrzu, Kaplica Pojednania, kilka pomników, instalacje artystyczne. Wstęp bezpłatny. Obok, na stacji kolejki miejskiej Nordbahnhof przedstawiono groteskowe historie z życia podzielonego miasta, czyli czym były „stacje-widma” i jak funkcjonowała wówczas publiczna komunikacja.

Nie myśl zatem, że jeśli zobaczyłe/aś przebierańców na Checkpoint Charlie, czy przemaszerowe/aś kilkaset metrów wzdłuż East Side Gallery, to temat został wyczerpany. To tak naprawdę tylko kolorowy, bardzo komercyjny początek do historii o odwadze, kreatywności i pragnieniu wolności.

Którędy do Bernauer Straße?

Turystom polecam najprostszą drogę, to jest kolejkę miejską do stacji Nordbahnhof (S1, S2, S25, S26) lub U-bahn (metro) U8, stacja Bernauer Str. Miejsce Pamięci rozciąga się wzdłuż ulicy pomiędzy tymi dwoma stacjami, a Centrum Dokumentacyjne jest pośrodku.

4. Platz des 9. November 1989

Chociaż głównym bohaterem tej okolicy jest charakterystyczny most, mało kto przypomina sobie jego nazwę  – Bösebrücke. Równie nieutrwalona w świadomości jest nazwa pobliskiego skweru, funkcjonująca dopiero od 2010 roku. Za to Ulicy Bornholmskiej (Bornholmer Straße) nie da się pominąć w żadnym opowiadaniu o upadku muru. Czy to nie tu podniesiono pierwsze szlabany w nocy z 9 na 10 listopada 1989 roku, by tłum Berlińczyków ze wschodu mógł przejść na drugą stronę? Właśnie tu.

Dobrze.

Zachęcony/a, sprawdzasz na mapie, jak daleko jest to ze śródmieścia. Nie tak daleko. Wsiadasz w kolejkę na dworcu Friedrichstraße, przejeżdżasz kilka stacji. Na peronie znaki wskazują Ci drogę schodami do góry, na most (ooo, panorama Berlina!), rozglądasz się za murem i… Gdzie jest mur? Bo chyba nie jest nim ten upstrzony graffitowymi wyznaniami płot? Wygląda zwyczajnie, stwierdzasz lekko rozczarowany/a.

Tak, to jest oryginalny fragment muru berlińskiego. Całkiem spory zachowany odcinek. Że nierozpoznawalny na selfie? Trudno. Kogo to obchodziło pamiętnej nocy, jaki beton z boku, skoro w końcu MOŻNA było go minąć. Plac 9 Listopada 1989 to dzisiaj historyczne miejsce, pełne emocji, nadziei i radości. Wystarczy spojrzeć na rozstawione obok wielkoformatowe zdjęcia. A betonowe ściany stanowiły ogrodzenie rozległego posterunku granicznego. Żołnierzy było aż nadto, by pilnować przejścia.

Jak dotrę do tego miejsca?

Pod mostem znajduje się stacja kolejki miejskiej Bornholmer Straße. Docierają tu pociągi S1, S2, S25, S26, S8, S85. Ewentualnie tramwajem nr 50 lub M13 (S Bornholmer Str.).

5. Mur Berliński w Europa Center

To miejsce wskazuję z pełną świadomością, że wielu bywalcom i znawcom nie będzie ono pasować. Że jest to typowo turystyczna wystawka, nie warta większej uwagi. Słuszne pretensje, ale jedynie co do lokalizacji. Granica nie szła przecież przez centrum Berlina Zachodniego. Prezentowane segmenty wstawiono do budynku już po przełomie. Dla mnie wielokrotnie nadarzała się tu jedyna okazja, by pokazać Gościom mur w trakcie spaceru, bo reszta „tylko z okien autobusu”.

Pobliski parking przy dworcu Zoologischer Garten to często punkt startowy lub końcow programów zwiedzania, podsyłanych przez biura. Zatem, zarówno ci turyści, którzy już na początku pytają „Gdzie jest mur?”, jak i ci, którzy na końcu przypominają sobie „ale my nie zrobiliśmy zdjęcia…” mogą czuć się tutaj usatysfakcjonowani.

Zabijcie mnie, ale nie mogę znaleźć odpowiedniej fotografii w moich zbiorach, chociaż wiem, że robiłam je kilka razy. Są to dwa segmenty z graffiti umieszczone za szklaną ścianą przy wyjściu z centrum na Tauentzienstraße. EDIT Mur Berliński 2020: mam już zdjęcia, zostały zrobione specjalnie na potrzeby strony

Jak dotrę do Europa Center?

Bardzo prosto, wystarczy dotrzeć do stacji kolejowej, S-Bahn (S3, S5, S7, S9) lub U-Bahn Zoologischer Garten (U2, U9). Można też autobusem, korzystając z popularnych linii nr 100 i 200, które mają tu przystanek końcowy (lub początkowy). Kierować się do budynku ze znakiem Mercedesa na dachu.

6. Bonus. Mur Berliński na szybko

Ok., na koniec jeszcze jedna podpowiedź dla tych najbardziej zabieganych. Oryginalny fragment muru znajduje się niedaleko skrzyżowania Unter den Linden i Friedrichstraße, zaledwie 800 metrów od Bramy Brandenburskiej. To propozycja dla tych, którzy nie mają więcej czasu nadto, by jedynie przebiec się Aleją Pod Lipami.

Swego czasu moją najkrótszą propozycją spaceru była trasa od Placu Aleksandra do Bramy Brandenburskiej. Wydawałoby się, próżno szukać przy niej fragmentów muru. A Berlin bez muru jest jak… No przynajmniej dla niektórych. Zatem ten nieco odłupany kawałek betonu przy hotelu Westin Grand był wyjściem awaryjnym i oczywiście spacer zawsze się przy tym nieco przedłużał. Gratis, bo jak tu nie opowiedzieć przynajmniej kilku faktów z jego historii.

Sam hotel ma również ciekawą przeszłość, gdyż został wzniesiony w 1987 roku (wiem, że wygląda na starszy), jako jeden z najbardziej prestiżowych obiektów sieci Interhotel w NRD. Przeznaczony niemal wyłącznie dla gości dewizowych, płacących w markach zachodnich i dolarach, zapewniał luksus i wszelkie wygody. Od 1997 roku należy do sieci Marriot.

Fragment muru z odcinka pomiędzy berlińską dzielnicą Zehlendorf a gminą Teltow został specjalnie zakupiony, by hotelowi goście mogli doświadczyć atmosfery lat przełomu. Wyposażeni w ochronne okulary, dłuto i młotek odłupywali sobie kawałek na pamiątkę. Skorzystało z tego 8000 chętnych, uszczuplając betonowy segment o 300 kilogramów. Całość oryginalnie ważyła 2,7 ton i była wyższa. Według informacji z hotelowej recepcji nie przeprowadza się już tego doświadczenia.

Jak dotrę do tego miejsca?

Hotel Westin Grand dostrzeżesz bez trudu, będąc na skrzyżowaniu ulicy Unter den Linden i Friedrichstraße (stacja metra U5 i U6). To narożnik ze sklepem Ampelmanna na parterze. Skieruj się na Friedrichstraße, tak by obejść hotel na około i po 120 metrach skręć w prawo w Behrenstraße, gdzie znajduje się główne wejście. Fragment muru jest tuż obok.

Powyżej wymieniłam kilka moich propozycji, ale to nie są jedyne fragmenty muru w Berlinie. I na pewno nie jedyne miejsca warte obejrzenia. To podstawowy zestaw dla niecierpliwych, którzy nie lubią za długo szukać, chcą prostego dojazdu i konkretnych wskazówek. Wyczerpie on 99% potrzeb na zdjęcie przy murze.

Byłe/aś w tych miejscach? A może znasz je już wszystkie? Do którego dotarł(a)byś w pierwszej kolejności?  Czy jest to coś, co absolutnie musi się znaleźć w Twoim programie zwiedzania?

Brama Brandenburska

Budowę Bramy Brandenburskiej, wg projektów Carla Gottharda Langhansa, ukończono w 1791 r. Był to wówczas jeden z najwcześniejszych przykładów architektury klasycystycznej w Berlinie. Za wzór posłużyły ateńskie propyleje. Dzisiaj jest to jedyna zachowana brama miejska z kilkunastu, jakie Berlin posiadał przed kilkoma wiekami.

Słynną kwadrygę, czyli dwukołowy wóz, zaprzężony w cztery konie i powożony przez boginię dodano nieco później. Rzeźba powstała na podstawie modelu przygotowanego przez Johanna Gottfrieda Schadowa. Wykonał ją Emanuel Ernst Jury, kowal z Poczdamu, a do postaci bogini pozowała jego córka. Obecna kwadryga to kopia, gdyż oryginał uległ zniszczeniu w czasie działań wojennych.

Symbol miasta

Przez wieki Brama Brandenburska stanowiła tło dla ważnych wydarzeń, pogrzebów, rewolucji, pochodów. Po 1961 r. odgrodzono ją murem berlińskim i tym samym stała się niedostępna dla mieszkańców i turystów. Można ją było oglądać jedynie z daleka. Spektakularne wydarzenia z listopada 1989 r. nadały jej nowe znaczenie jako symbolu zjednoczonego miasta. Wizerunek Bramy Brandenburskiej widnieje bowiem na rewersach niemieckich monet euro (10, 20 i 50 eurocentów).

Miejsce, gdzie można się wyciszyć

Po obu stronach bramy stoją pawilony, które służyły wcześniej straży miejskiej i celnikom. Dzisiaj w południowym „domku”, czyli po lewej stronie, znajduje się punkt informacji turystycznej. Można tam uzyskać pomoc, zakupić mapy, przewodniki i pamiątki. W pawilonie po północnej stronie znajduje się tzw. Pokój Ciszy (Raum der Stille). Wstęp jest bezpłatny, a miejsce to przeznaczone jest dla każdego, kto ma ochotę oddać się modlitwie, rozważaniom, medytacjom na rzecz pokoju lub zwyczajnie posiedzieć chwilę w ciszy. Otwarte codziennie od 11.00 do 18.00 (do 16.00 XII-I), (do 17.00 II, XI). Więcej informacji po polsku na tej stronie.

Warto wiedzieć: Brama Brandenburska również dzisiaj stanowi oprawę dla wielu imprez. W okresie od kwietnia do października, zwłaszcza w weekendy, zdarza się, że zasłaniają ją rusztowania sceny i trybun.

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26 (Brandenburger Tor)
U-Bahn: U5 (Brandenburger Tor)
Bus: 100 (S+U Brandenburger Tor), 300 (Behrenstr./Wilhelmstr.)

Zobacz położenie Bramy Brandenburskiej na mapie Google

Brama Brandenburska podczas Festiwalu Świateł 2013
https://youtu.be/Hkkyu5P6M_0

Dworzec kolejowy Friedrichstrasse. W ciągłym ruchu

Codziennie przecinają się tu drogi tysięcy pasażerów, zmierzających do pracy, do domu czy na spotkania ze znajomymi. Pośród nich są liczni turyści, dla których centralnie położony dworzec jest zazwyczaj punktem wyjścia na ruchliwą Friedrichstraße i Aleję pod Lipami. W godzinach szczytu panuje tu wyjątkowo wzmożony ruch, gdy setki podróżnych w pośpiechu próbują przesiąść się z kolejki miejskiej na metro, pociąg regionalny czy pobliski tramwaj. Korytarze, przejścia, wyjścia z podziemi, perony – dzisiaj można poruszać się po nich bez żadnych ograniczeń. Nie zawsze tak było.

Nieco z historii

Dworzec Friedrichstraße otworzono w 1882 roku, jako stację nowej linii kolejowej, przecinającej miasto ze wschodu na zachód (Stadtbahn). Zaprojektowany przez Johannesa Vollmera (1845-1920) budynek z dwoma peronami, wkrótce okazał się za mały. Na początku XX wieku rozpoczęto jego gruntowną przebudowę, dodając od północnej strony kolejny peron z dwoma torami. Widoczne dzisiaj, podzielone na dwie części zadaszenie hali ze szklanymi ścianami to efekt tej przebudowy. W tym samym czasie dworzec połączono systemem przejść ze stacją nowej linii metra (1923), a w latach 30. ubiegłego wieku z peronami podziemnej kolejki miejskiej.

Dworzec podzielony

Czekając na kolejkę miejską na górnym poziomie trudno sobie wyobrazić, że kiedyś peron ten był oddzielony od dwóch pozostałych wielkimi, metalowymi płytami. Miały one udaremnić próby nawiązywania kontaktu pomiędzy podróżnymi przybywającymi z Berlina Zachodniego, a pasażerami kolejki miejskiej udającymi się we wschodnim kierunku. Pośrodku stacji kolejowej wzniesiono taki sam mur, jak na granicy.

Postępujący etapami po wojnie faktyczny podział miasta i jego komunikacji znalazł również odzwierciedlenie na dworcu Friedrichstraße. Środkowy peron, służący wcześniej pociągom dalekobieżnym, został przystosowany do wymogów kolejki miejskiej (S-Bahn). Kiedy z początkiem lat 50. ubiegłego wieku władze wschodnich Niemiec przystąpiły do zabezpieczenia swoich granic, Berlin stał się dla wielu jedyną furtką, by przekroczyć granicę i wyjechać na zachód. Można to było uczynić, między innymi, przez dworzec Friedrichstraße korzystając z kolejki miejskiej.

Odrębne perony

W sierpniu 1961 roku, wraz z zamknięciem granicy, linia ta została przerwana, a dworzec podzielono na odrębne części. Północny peron służył jako stacja końcowa dla kolejki miejskiej ze wschodniego Berlina.

Na środkowym, swój bieg kończyły pociągi z Berlina Zachodniego. Pasażerowie, przybywający z zachodniej części miasta, po przejściu kontroli i spełnieniu innych wymogów (między innymi przymusowej wymiany waluty) mogli opuścić dworzec. Bez kontroli dozwolone było przejście na stację podziemnej kolejki lub metra. Dla berlińczyków ze wschodu były one niedostępne, a wejścia z ulicy zamurowane.

Wreszcie południowy peron, jedyny przejezdny w obu kierunkach służył pociągom dalekobieżnym. Ten skomplikowany układ można dzisiaj obejrzeć na wystawie w pobliskiej hali. Służyła ona do odpraw i granicznej kontroli. Odprowadzający swoich krewnych berlińczycy ze wschodu musieli się tutaj z nimi pożegnać, stąd nazwa hali „Pałac Łez” (Tränenpalast). Wystawa jest bezpłatna i ma mnóstwo ciekawych informacji dotyczących życia codziennego w podzielonym mieście, jak i podzielonego dworca.

Dworzec obecnie

Po upadku muru bardzo szybko przystąpiono do przebudowy dworca. Jeszcze przed zjednoczeniem Niemiec można było kolejką miejską przejechać bez przeszkód do zachodniej części miasta. W latach 1995-1999 perony, hala dworca i podziemne tunele przeszły gruntowny remont. Usunięto wszystkie obiekty z czasów enerdowskich, jak i ścianę pomiędzy peronami.

Co można zobaczyć na dworcu i wokół

Przede wszystkim polecam wspomnianą wystawę w dawnej hali odpraw („Pałac Łez”), bo jest ona nierozerwalnie związana z historią dworca.

Po drugiej stronie hali dworcowej znajduje się pomnik, autorstwa urodzonego w Gdańsku Franka Meislera (1925-2018), „Pociągi do życia –  pociągi do śmierci: 1938-1939”. Przedstawia on dwie grupy żydowskich dzieci. Z jednej strony są te, które zostały uratowane dzięki wysłaniu ich do rodzin zastępczych w Londynie, a z drugiej, te które transportowano pociągami do obozów koncentracyjnych. Podobny pomnik stoi w Gdańsku, a kolejne wersje znajdują się w Londynie i Rotterdamie. (Więcej o tym pomniku już wkrótce w ramach TEMATU MIESIĄCA WRZESIEŃ 2020)

Foto-spot

Jeśli ktoś ma chwilę na samym dworcu i znajduje się na górnym poziomie, to z peronu 1-2 może zrobić kilka ciekawych zdjęć. Od razu widać, że ten peron służył niegdyś pociągom dalekobieżnym, gdyż jego długość jest nieproporcjonalnie większa do pozostałych. Dlatego warto wyjść poza zadaszenie hali, by stojąc po wschodniej części peronu mieć fajny widok na ulicę Friedrichstraße. Wprawne oko dojrzy nawet zdjęcie żołnierza z Checkpoint Charlie. Widok polecany również wieczorem i w okresie adwentowym (światełka).

W tym miejscu znajduje się również kolumna z kilkoma historycznymi zdjęciami. Warto na nią zerknąć, gdyż jest to taka historia dworca w pigułce.

Po drugiej stronie peronu (idźcie do samego końca, dalej za strefę dla palących) będzie super widok na rzekę Szprewę i gmach Reichstagu z kopułą. Nic, tylko fotografować. Uważajcie oczywiście na pociągi i zachowajcie odpowiedni odstęp od brzegu peronu. I pamiętajcie, że nie można wychodzić poza kratki na końcu peronu.

Polowanie na niedźwiedzia

W hali dworcowej na półpiętrze (jest taki poziom wchodząc/schodząc z peronu 5-6 S-Bahn) zobaczycie jedną z figur Buddy Bears. To dla tych, którzy kolekcjonują selfie z berlińskimi niedźwiedziami. Szukajcie zaraz koło sex-shopu.

Zakupy w niedzielę?

Jak na wielu dworcach w Niemczech, hale często służą tymczasowym wystawom, więc i na Friedrichstraße się takie pojawiają. Jeśli będzie coś ciekawego, oczywiście dam znać na stronie FB Przewodnik Po Berlinie dla zwiedzających. Są one zawsze bezpłatne.

Jeśli potrzebujecie kupić coś w niedzielę, to na dworcu jest kilka sklepów czynnych w niedzielę. To przede wszystkim EDEKA (spożywczy), Rossmann (drogeria) czy Nanu-Nana (dekoracje, drobiazgi do domu, prezenty, upominki). Generalnie w niedzielę i sobotę wieczorem zrobicie zakupy na większych dworcach w Niemczech.

Aha… i jeśli miałam zostawić plecak czy torbę w szafce na dworcu, to w Berlinie wybierałam zawsze dworzec Friedrichstraße. Nie wiem czemu, ale tu zawsze było taniej niż na sąsiednich dworcach. Ostatni raz w 2019 roku, więc nie wiem, czy tak jest nadal.

Dworzec kolejowy Friedrichstraße

Georgenstraße 14/17, 10117 Berlin
Kolej: HBX, RE1, RE2, RE7, RB14, RB21, RB22
S-Bahn: S1, S2, S25, S26, S3, S5, S7, S9
U-Bahn: U6
Tramwaj: M1, 12
Autobus: 147

Źródła:
Stapp Wolfgang, Rund um den Bahnhof Friedrichstrasse, Kupfergrabenverlagsges, Berlin 2004

Pałac Łez na pożegnanie

Kiedy dzisiaj odprowadzamy kogoś na dworzec, zwykle towarzyszymy mu do samego pociągu, czekając na moment odjazdu. W podzielonym Berlinie w tym miejscu nie było to możliwe. Rodziny i przyjaciele musieli pożegnać swoich bliskich przed wzniesioną po północnej stronie dworca w 1962 roku halą odpraw. Nierzadko były to dla nich ciężkie chwile, którym towarzyszyły łzy, stąd określano między sobą budynek jako „pałac/świątynię łez” (Tränenpalast, Tränentempel).

Obywatele różnych kategorii

Dworzec Friedrichstraße był jedynym przejściem w Berlinie, z którego mogły korzystać wszystkie grupy obywateli, posegregowane na użytek wschodnioniemieckich funkcjonariuszy. Byli to obywatele RFN, obywatele Berlina Zachodniego, obcokrajowcy, dyplomaci i wreszcie obywatele NRD.

Wśród tych ostatnich sporą grupę stanowili emeryci. Tym, najłatwiej było otrzymać pozwolenie na stałe opuszczenie państwa, dla którego byli finansowym obciążeniem. Niestety przy kontroli i na samym dworcu nie szczędzono im szykan, psychicznych represji i długotrwałego przetrzymywania w niewiedzy. Dla ludzi w podeszłym wieku, zmęczonych, pozostawionych samym sobie, z bagażami, takie doświadczenie mogło wywołać doraźne kłopoty zdrowotne z atakiem serca włącznie. Od 1961 roku do 1990 na dworcu zmarło ponad 200 starszych osób.

Od klubu do miejsca pamięci

Wraz z upadkiem muru berlińskiego i zjednoczenia Niemiec zlikwidowano przejścia graniczne. W latach 90. ubiegłego wieku dworzec kolejowy przeszedł gruntowny remont i renowację fasad. Otwarto zamurowane przejścia do metra i podziemnej kolejki miejskiej, usunięto pozostałe ograniczenia.

Hala odpraw straciła swoje znaczenie. Przez pewien czas odbywały się tutaj dyskoteki, kabarety i funkcjonował klub. Dopiero w 2011 roku, na 50. rocznicę powstania muru berlińskiego (zamknięcia granic) otwarto wystawę tematycznie powiązaną z historią miejsca.

„GrenzErfahrungen. Alltag der deutschen Teilung” to obszerna ekspozycja, której część stanowi nawet dawne wyposażenie hali. Można zatem samemu przekonać się, jak nieprzyjemnie wąskie były podłużne kabiny kontrolne, jakimi materiałami pomocniczymi dysponowali funkcjonariusze przy stwierdzaniu podobieństwa osoby do zdjęcia w paszporcie. W budynku jest wystawiony model dworca i hali z zaznaczonym skomplikowanym systemem przejść oraz liczne świadectwa i przedmioty osób, które przekraczały granicę na Friedrichstraße.

„Pałac Łez” (Tränenpalast)

Tematyka: mur berliński, NRD, komunikacja
Adres: Reichstagufer 17, 10117 Berlin
Telefon: +49 30 467777911
Www: www.hdg.de
Godziny otwarcia: wt.-pt. 9.00-18.00, sb.-nd. 10.00-18.00
Bilety wstępu: bezpłatny
Audio-przewodnik po polsku: tak, bezpłatnie (na miejscu do wypożyczenia oraz dostęp online)

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Do godziny.
Garderoba i bagaż: Plecaki i większe torby należy zostawić w szafkach. Garderoba jest bezpłatna.
Toalety: tak, bezpłatne
Gastronomia, sklepy: stoisko głównie z literaturą, pocztówkami i pamiątkami. Nie ma kawiarni czy restauracji. W pobliżu znajduje się ich wiele na dworcu kolejowym Friedrichstraße.
Fotografowanie: fotografowanie jest dozwolone bez lampy błyskowej, statywu oraz kijka selfie, tylko na użytek prywatny, przy wybranych obiektach nawet takie może być zabronione, przy wątpliwościach należy zapytać obsługę.

Dojazd

S-Bahn: S1, S2, S25, S26, S3, S5, S7, S9 (Friedrichstraße)
U-Bahn: U6 (Friedrichstraße)
Tramwaj: M1, 12 (S+U Friedrichstraße Bahnhof)
Autobus: 147 (S+U Friedrichstraße Bahnhof)

Zobacz położenie „Pałacu Łez” na mapie Google

To może cię również zainteresować

Oficjalna prezentacja muzeum na kanale You Tube (2:22)