Katedra Francuska na Gendarmenmarkt

Gendarmenmarkt uchodzi za najpiękniejszy plac w Berlinie. I jakkolwiek by to przewodnikowo nie zabrzmiało, jest w tym dużo prawdy. Osobiście nie prowadzę rankingu, bo uważam Lustgarten czy Bebelplatz (przy Operze Państwowej) za równie urzekające i gdy było mało czasu na zwiedzanie, to przez nie, a nie Gendarmenmarkt, prowadziłam Gości. Polecam jednak ująć zabytkowe ensemble na Gendarmenmarkt w swoich planach. Katedra Francuska (Französischer Dom), Katedra Niemiecka (Deutsches Dom), a pomiędzy nimi Dom Koncertowy (Schauspielhaus) stanowią wdzięczne tło do zdjęć. Nierzadko na placu muzykują artyści, a kilka razy w roku odbywają się tu festiwale i koncerty.

Czy to jest prawdziwa katedra?

Katedra Francuska, Katedra Niemiecka, Katedra Berlińska i Katedra Św. Jadwigi  –  nie za dużo tych katedr w jednym mieście? I to na dodatek niezbyt religijnym? Wg statystyk 63% ludności Berlina jest bezwyznaniowa, deklarując ateizm, agnostycyzm lub humanizm.

Cóż, z wymienionych powyższych tylko dwa kościoły rzeczywiście mają rangę siedziby biskupa (lub superintendenta). Katedra Francuska i Niemiecka to nazwy zwyczajowe. Zanim wyjaśnię, jak do tego doszło, trzeba poświęcić kilka słów na temat epoki i okoliczności, w których powstały.

Gendarmenmarkt za czasów Fryderyka II

Plac powstał w 1688 roku jako rynek dla nowego założenia miejskiego Friedrichstadt. Przez kolejne lata osiedlali się tutaj uchodźcy z Francji, prześladowani we własnym kraju z powodów religijnych (hugenoci). W wydanym w 1685 roku Edykcie Poczdamskim elektor brandenburski zagwarantował im wolność wyznania i liczne przywileje. Jego syn zezwolił na budowę kościoła dla gminy, który miał przypominać o zniszczonej protestanckiej świątyni protestanckiej w Charenton pod Paryżem. Na przeciwległym krańcu placu w zbliżonym czasie ukończono podobny kościół dla luteranów.

Za czasów „króla żołnierza”, Fryderyka Wilhelma I, przy placu swój garnizon miała słynna i niezwykle elitarna jednostka kirasjerów, zwana również z francuska Gens d’armes.  To właśnie ich stajnie kazał  w 1773 roku zburzyć Fryderyk II, by przebudować plac po swojemu. W ramach upiększania miasta, przy obu prostych kościołach miały powstać reprezentacyjne wieże z kopułami, a wokół jednolita, acz schludna trzypiętrowa zabudowa. Pośrodku znalazło się jeszcze miejsce dla niewielkiego francuskiego teatru komediowego.

Aussen Hui Inne Pfui

Czy możecie sobie wyobrazić, ile radości wzbudzał powyższy zwrot, wypowiedziany w oryginale przy grupie młodzieży? Nie ma on odpowiednika w języku polskim, w swobodnym tłumaczeniu można podać: na zewnątrz cud, wewnątrz brud (smród i głód). O co chodzi?

W 1740 roku na tron w Prusach wstąpił Fryderyk II. Jego aktywna polityka zagraniczna, głównie na obcych dworach i polach bitewnych, od początku szła na równi z szałem budowania, przebudowywania i upiększania miast we własnym kraju. Pałac Sanssouci i Nowy Pałac w Poczdamie, Opera Państwowa, Stara Biblioteka, dzisiejszy gmach Uniwersytetu Humboldta, przebudowa katedry w Berlinie to najbardziej znane przykłady. Równolegle zmianie ulegały place i ulice tak Berlina, jak i Poczdamu. Ale…

Często z braku środków i potrzeby dbano jedynie o piękne fasady, gdy wnętrza pozostawały zapuszczone i niefunkcjonalne. Zdarzało się, że izba miała jedynie kawałek okna na wysokości kolan, bo tak akurat pasowały otwory w nowej fasadzie. Grunt, by widok z ulicy cieszył królewskie oko. Do środka czy na podwórze nie musiał wchodzić.

Katedra Francuska

Wieżę przy francuskim kościele wzniesiono w latach 1780-1785. By budowa pod kierunkiem Carla von Gontarda, mogła ruszyć, należało najpierw usunąć przykościelny cmentarz. W zamian hugenoci otrzymali nowe grunty poza murami miasta, na których mogli chować swoich bliskich. Ten cmentarz istnieje do dzisiaj i jest objęty ochroną jako zabytek (I. Französische Friedhof, Chausseestraße 127). Dodatkowo uzyskali oni nieodpłatne prawa do wiecznego użytkowania pomieszczeń w wieży.

Zwyczajowo przyjęło się mówić o wieży na Gendarmenmarkt jako Dom (der Dom, niem. katedra), biorąc z francuskiego słowo „dôme”, które jednak nie oznacza siedziby biskupa, a po prostu kopułę.  Tak powstały określenia na Francuską i Niemiecką Katedrę, używane do dzisiaj.

Z powodu rys, jakie pojawiły się przy budowie, Fryderyk II odsunął Gontarda od prac i powołał na jego miejsce Georga Christiana Ungera. Jak wspomniałam była to budowla zupełnie świecka, a w wieży nie zawisł żaden dzwon. Wewnątrz znajdowało się mieszkanie kustosza oraz francuska szkoła z osobnymi klasami dla dziewcząt i chłopców.  Na zewnątrz za to, z pomocą rzeźb i reliefów, pozwolono sobie na bogatą prezentację religijnego programu gminy francuskiej.

Patrząc na katedrę

Warto się im przyjrzeć, bo za szkice do reliefów i większości rzeźb odpowiedzialny był najbardziej znany malarz i rysownik epoki, Daniel Chodowiecki (1726-1801). Urodzony w Gdańsku, od strony ojca pochodził z polskiej kupieckiej rodziny, zaś jego matką była urodzona w Szwajcarii hugenotka.

Dzisiejszy wygląd katedry to efekt renowacji i remontu, jaki przeprowadzono w latach 2004-2006. Wcześniej wnętrze wieży przebudowano w latach 30. ubiegłego wieku. Zniszczenia wojenne górnej części były znaczne, a parter z tzw. Salą Ermana zachował się niemal bez zniszczeń dzięki wbudowanemu wówczas betonowemu sufitowi w rotundzie. Po wojnie, aż do lat 80. XX wieku służył gminie jako miejsce odprawiania nabożeństw.

750. lat Berlina

Do odbudowy wieży przystąpiono z okazji zbliżającego się jubileuszu miasta. W 1987 roku Berlin obchodził swoje 750. lecie i w sierpniu tegoż roku udostępniono zwiedzającym po raz pierwszy w historii galerię wokół kopuły. Mało tego, na czwartym poziomie przez dłuższy czas funkcjonowała niewielka winiarnia (zlikwidowana w 1998 roku).

Carillon, zainstalowany w wieży, był odpowiedzią wschodniego Berlina na podobny instrument w parku Tiergarten. Rywalizacja obu części miast (inicjowana głównie ze wschodniej strony) była stałym elementem przygotowań do jubileuszu. W tym przypadku wygrał „zachód”. Ze swoimi 68 dzwonami, w chwili wzniesienia był największym w Europie. Obecnie, jeśli interesujecie się tymi instrumentami, to po największy trzeba pojechać do Halle w Saksonii-Anhalt (Roter Turm, 76).

Punkt widokowy

Przyznam się, że przez wiele lat skrzętnie udawało mi się omijać ten punkt widokowy. Wiedziałam, że jest i że jest stosunkowo tani (EDIT 2023, po remoncie muzeum już nie jest taki tani) , a perspektywa na pewno ciekawa, bo w pobliżu nie było innej alternatywy. Zamierzyłam się raz, by wejść w czasie, kiedy na Gendarmenmarkt rozłożony jest jarmark świąteczny, ale to mi się nie udało i już nie pamiętam dlaczego. Dopiero w 2017 roku w okolicy Wielkanocy ostatecznie wdrapałam się na górę. Niedługo potem punkt widokowy i Muzeum Hugenotów zostały zamknięte z powodu renowacji na kilka lat.

Po schodach

Wejście do wnętrza wieży znajduje się od strony placu. Na dole zobaczymy dwa reliefy przedstawiające przyjęcie hugenotów w Brandenburgii. Po wykupieniu biletu możemy zacząć wspinać się na górę. Do pokonania jest  265 szerokich i niezbyt stromych schodów.

Po drodze są okna, ale nie warto sobie nimi zawracać głowy. Warto za to, od czasu do czasu, spoglądać w górę lub w dół. Ponad naszymi głowami ujrzymy carillon z 1987 roku.

Gdy już dotrzemy na górę, można z bliska przyjrzeć się kilkudziesięciu dzwonom, wykonanym przez rodzinę ludwisarzy z Apolda, miasta słynącego z produkcji dzwonów.

Co na zewnątrz?

By zobaczyć panoramę miasta, wychodzi się na zewnątrz kopuły. Balustrada jest masywna i stosunkowo wysoka. W kilku miejscach są drewniane ławki-podesty. Widok jest pełny, 360°. Ale by zrobić dobre zdjęcia trzeba wejść na te podesty lub kierować obiektyw między kolumny balustrady i oczka zabezpieczającej siatki.

Jeśli pokonamy te ograniczenia to ukaże się nam piękny widok na Gendarmenmarkt w dole, oraz przeciwległą Katedrę Niemiecką. Widać również zabudowę wschodniego Berlina i charakterystyczne punkty w oddali, takie jak kopuła gmachu Reichstagu, zabudowa Placu Poczdamskiego, czy skyline części zachodniej miasta.

Katedra Francuska (Französischer Dom)

Tematyka: punkt widokowy, religia, architektura
Adres: Gendarmenmarkt 5, 10117 Berlin
Telefon: +49 30 20306354
Www: www.franzoesischer-dom.de
Godziny otwarcia: wt.-nd. 11.30-16.30 (XI-I), 10.00-18.00 (IV-V), inne miesiące wkrótce
Bilety wstępu: 6,5€ (4,5€)

Toalety: przed katedrą na placu znajduje się bezpłatna toaleta
Czas zwiedzania: około 30-40 minut

Dojazd

U-Bahn: U2 (Stadtmitte)
Bus: 147 (U Französische Straße), 200, 265 (U Stadtmitte)

Zobacz położenie Katedry Francuskiej na mapie Google

Punkty widokowe w Berlinie

Kto odwiedza Berlin po raz pierwszy i chce spojrzeć na miasto z góry, swoje kroki kieruje najczęściej w stronę wieży telewizyjnej lub gmachu Reichstagu. Nic dziwnego. Oba obiekty należą do berlińskich klasyków i są wymienione w każdym, nawet najmniejszym przewodniku. Warto jednak wiedzieć, że jeśli chodzi o punkty widokowe w Berlinie, stolica Niemiec ma ich znacznie więcej do zaoferowania. Będąc na miejscu można wybrać spośród kilkunastu punktów na różnych wysokościach i dosłownie poszerzyć swoje horyzonty. Nie da się lepiej krótkim czasie poznać miasta. W tym odcinku prezentuję 8 najpopularniejszych punktów widokowych w śródmieściu.

1. Wieża Telewizyjna

Wieża telewizyjna (TV Turm, od 25,5 €) góruje nad miastem już ponad 50 lat. Jest rozpoznawalna na całym świecie, a przy tym najwyższa w Niemczech (368 m). Z tarasu widokowego, usytuowanego na wysokości 203 metrów, w pogodne dni rozciąga się widok aż po granice miasta, czyli ok. 30-40 kilometrów w każdym kierunku. Dobrze rozpoznawalne są główne ulice, Szprewa, zabytki w najbliższej okolicy oraz wysoka zabudowa Placu Poczdamskiego. Rozległy park Tiergarten i byłe lotnisko Tempelhof odznaczają się zielenią na tle budynków, a na horyzoncie zarysowują się grzbiety dwóch berlińskich wzniesień Berlina, Müggelberg po wschodniej stronie i Teufelsberg po zachodniej (oba po 115 m). Czego nie widać, to… wieży telewizyjnej. Ale wystarczy odwiedzić jakikolwiek inny punkt widokowy w mieście, by jej smukła sylwetka wyznaczała nam orientacyjnie centrum Berlina.
Wieża Telewizyjna (TV Turm), Panorama­straße 1a, 10178 Berlin.

Wjeżdżać na wieżę czy nie wjeżdżać? Ile kosztuja bilety i czy długo trzeba czekać na wejście?

2. Kopuła Reichstagu

Taras widokowy i kopuła na dachu budynku Reichstagu. Wszyscy chcą tam wjechać. Bo jest bezpłatna, bo panorama miasta, bo ciekawa architektura, bo jest to jeden z niewielu budynków rządowych na świecie, gdzie można wejść sobie ot tak… Wszystko prawda. Wejścia „ot tak z ulicy” zostały co prawda już ograniczone, ale budynek nadal pozostaje w swojej formie otwarty dla zwiedzających. Co jest dość niezwykłe i zdecydowanie wyróżnia go na tle innych parlamentarnych gmachów w Europie. Można nawet założyć, że sporo zagranicznych turystów pierwej widzi na żywo niemiecką salę plenarną, aniżeli tą we własnym kraju. Na górze dostępne są bezpłatne audio-przewodniki (również w języku polskim). Wchodząc po rampie, otrzymuje się na bieżąco informacje co widać właśnie w oddali. W drodze powrotnej przedstawiona jest pokrótce historia parlamentu i budynku. By móc wejść do gmachu Reichstagu należy wcześniej uzyskać rezerwację, a najlepiej zrobić to przez stronę internetową.
Reichstag/Bundestag, Platz der Republik 1, 11011 Berlin

Chcesz zarezerwować sobie wjazd na kopułę? Tutaj wyjaśniam krok po kroku jak to uczynić bez błędów.

3. Katedra Berlińska

Kolejnym popularnym punktem jest kopuła Katedry Berlińskiej (Berliner Dom, 9€), na którą można się dostać po wykupieniu biletu do całego gmachu. Zwiedzamy wówczas nie tylko kościół główny, ale również kryptę Hohenzollernów (zamknięta do 2023 roku), lożę dla urzędników dworskich, cesarską klatkę schodową i muzeum katedralne.

Widok z wysokości około 50 m jest godny polecenia tym, którzy chcą z bliska przyjrzeć się odbudowanemu pałacowi miejskiemu, rzucić okiem na wieżę telewizyjną, Czerwony Ratusz (najlepsze, dostępne publicznie miejsce by sfotografować ten gmach) i Dzielnicę Św. Mikołaja. Z drugiej strony widoczne będą pobliskie muzea (Wyspa Muzeów), Aleja pod Lipami, w oddali Plac Poczdamski i nowo powstałe wieżowce w zachodniej części miasta. Uwagę zwraca również lśniąca kopuła Nowej Synagogi i piękna, barokowa wieża Kościoła Zofii. Kopuła Katedry Berlińskiej oferuje pełną panoramę miasta (360°), bez szyb i kratek. By się na nią dostać, trzeba pokonać 270 schodów. Po drodze, obchodząc kopułę wewnątrz, znajduje się przeszklony balkon, z którego można spojrzeć na ołtarz i na zachwycające mozaiki zdobiące wnętrze kopuły.
Katedra Berlińska (Berliner Dom), Am Lustgarten, 10178 Berlin

Uważaj przy wejściu, bo jeśli zechcesz zawrócić w połowie drogi, możesz zastać zatrzaśnięte drzwi. Więcej przydatnych wskazówek na tej stronie.

4. Panorama Point

Jeśli wieża jest za droga, a na rezerwację kopuły Reichstagu za późno, dobrym rozwiązaniem będzie punkt panoramiczny przy Placu Poczdamskim (Panorama Point, 9€). Jest to zresztą mój ulubiony taras widokowy z tych bardziej znanych w śródmieściu. Dla odwiedzających dostępne są dwa ostatnie piętra wieżowca Kollhoffa, na wysokości około  90-95 metrów. Atutem obiektu jest jego centralne położenie, a także otwarty taras bez szyb. Można stąd prześledzić przebieg dawnej granicy i spojrzeć na sąsiednie nowoczesne kompleksy architektoniczne (m. in. Sony Center). Do tego wystawa z historycznymi ujęciami placu, historie z okresu podziału i zadziwiająca przemiana w latach 90. ubiegłego wieku. Super kawiarnia!
Panorama Point, Potsdamer Platz 1, 10785 Berlin, www.panoramapunkt.de

5. Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule)

By dostać się na ten punkt widokowy, trzeba pokonać 285 schodów. Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule, 4€), została wzniesiona dla uczczenia pruskich zwycięstw i powstania Cesarstwa Niemieckiego w 1873 roku. Na obecne miejsce przeniesiono ją w 1939 roku, przy okazji podwyższając o kilka metrów. Wcześniej stała bowiem na placu przed gmachem Reichstagu. Po wejściu na górę, na wysokości 50 metrów, osiąga się niewielki balkonik z pozłacanymi balustradami. To jedyne miejsce, skąd można spojrzeć wprost na Bramę Brandenburską (choć z pewnej odległości). Widać też dobrze kopułę Reichstagu, zabudowę Placu Poczdamskiego i zachodniej części miasta. Bliżej położone, niższe gmachy zasłaniają jednak drzewa w parku.
Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule), Straße des 17. Juni / Großer Stern, 10557 Berlin

W 2023 roku Kolumna Zwycięstwa obchodzi 150 lat, to dobra okazja, by ująć ją w planie zwiedzania Berlina. 

6. Weltballon

Punkty wysokościowe już dostarczają odwiedzającym mocnych przeżyć, ale prawdziwy zastrzyk adrenaliny może dać w Berlinie lot balonem. Żeby było jasne, jest to lot w górę i w dół, nie swobodnie ponad miastem i trochę kosztuje. Weltballon (29€) usytuowany jest w pobliżu Checkpoint Charlie, ale widać go z wielu punktów w mieście. I, co zrozumiałe, wzbudza ciekawość.

Jego powłoka to jedna z najlepszych powierzchni reklamowych w Berlinie. Przez lata ponad pobliskie gmachy wznosiła się charakterystyczna kolorowa piłka z logo stacji telewizyjnej SAT1, ale teraz barwy są bardziej stonowane i reprezentują niemiecki dziennik Die Welt. Stąd nazwa Weltballon.

Chętni mocnych wrażeń wchodzą do okrągłej gondoli przymocowanej pod balonem i wnoszą się na wysokość 150 metrów. Z góry dobrze widać śródmieście, a przy dobrej pogodzie rozpoznawalne są punkty na horyzoncie nawet w znacznej odległości. Całość lotu trwa 15 minut. Stalowa lina, która przytrzymuje balon ma średnicę 22 milimetrów.

Atrakcja jest dostępna codziennie przez cały rok, ale uzależniona od warunków pogodowych.

Zimmerstraße 95-100, 10117 Berlin, www.air-service-berlin.de

7. Hotel Park Inn przy Placu Aleksandra

Pora na mniej znane punkty widokowe w Berlinie, choć wciąż trzymamy się śródmieścia. Niemal po sąsiedzku z wieżą telewizyjną dostępny jest taras na dachu hotelu Park Inn (6€) przy Placu Aleksandra. Sprawdzi się dla tych, którzy nie chcą wydawać zbyt dużo pieniędzy na widoki. Z tej platformy wieża telewizyjna jest niemal na wyciągnięcie ręki. Taras jest na wolnym powietrzu, na wysokości około 120 metrów, ograniczony barierką i siatką z wielkimi oczkami. W porównaniu do przydymionych szyb wieży telewizyjnej, fotografowie znajdą tu lepsze warunki dla uwiecznienia panoramy Berlina, choć tylko w zachodnim i północnym kierunku. Polecany na zachody słońca. Bilety kupuje się na dole w lobby, wjazd windą, ale ostatnie dwa piętra po schodach.
Hotel Park Inn, Alexanderplatz 1 , 10178 Berlin, www.parkinn-berlin.de

8. Francuska Katedra

Mniej znanym, nawet dla samych Niemców, punktem widokowym jest również kopuła Francuskiej Katedry (Französischer Dom, 6,5€). Budynek, wzniesiony jako świecka budowla przy kościele gminy francuskiej w XVIII wieku, kryje w sobie muzeum poświęcone hugenotom (Hugenettenmuseum). Wejście na kopułę dostępne jest niezależnie od muzeum. Z wysokości 40 metrów można spojrzeć przede wszystkim na Gendarmenmarkt i jego historyczną zabudowę, Katedrę Niemiecką oraz Dom Koncertowy. Jak na dłoni wznoszą się nieopodal enerdowskie wieżowce przy Leipziger Straße, a dalej śródmieście z Katedrą Św. Jadwigi, Katedrą Berlińską, wieżą telewizyjną i ratuszem. Nieco inna perspektywa powinna zachęcić tych, którzy odwiedzili już inne punkty widokowe w pobliżu.
Katedra Francuska (Französisches Dom), Gendarmenmarkt 5, 10117 Berlin

Czy jest to prawdziwa katedra i czy warto brać ten punkt widokowy pod uwagę?