KaDeWe – legenda Berlina

Dom towarowy Kaufhaus des Westens, położony w zachodniej części Berlina, zajmuje w historii miasta szczególne miejsce. W 2007 roku jako jedyny z niegdyś kilkudziesięciu podobnych mu „świątyń konsumpcji”, mógł celebrować 100. rocznicę swojego istnienia. Dzisiaj, obok wieży telewizyjnej, gmachu Reichstagu czy Bramy Brandenburskiej należy do kanonu atrakcji turystycznych stolicy Niemiec. Nic dziwnego zatem, że dziennie odwiedza go ok. 50 tys. gości, a blisko połowę z nich stanowią turyści.

Ten artykuł poświęcony jest historii budynku.
O zakupach w śródmieściu, między innymi w KaDeWe, przeczytasz tutaj. 

Jak powstały domy towarowe

Wielkie domy towarowe z różnorodnym asortymentem i stałymi cenami to wynalazek XIX wieku. Wcześniej handel był domeną małych rodzinnych interesów o wąskiej specjalizacji i stałej klienteli. Industrializacja oraz rozwój transportu umożliwiły masową produkcję towarów i lepszą dystrybucję. W 1852 roku pewien francuski przedsiębiorca tak zrewolucjonizował zasady działania swojego niewielkiego sklepu z tekstyliami, że już po kilkunastu latach uzyskał czterdziestokrotnie zwiększone obroty. Co dokładnie zrobił?

Aristide Boucicaut

Obniżenie marży o połowę, zwielokrotnienie zysku większą sprzedażą, a także wprowadzenie stałych cen było ryzykownym, ale opłacalnym posunięciem. Aristide Boucicaut poszedł jednak dalej i pozwalał klientom na sprawdzanie towaru bez przymusu zakupu, a także jego zwrot w przypadku niezadowolenia. Kiedy w 1869 roku powstała konieczność rozbudowy domu towarowego, nie kto inny, a sam Gustaw Eiffel brał udział w konstrukcji żelaznych podpór do szkieletu nowego budynku.

Naśladowcy w innych krajach

Boucicaut, uważnie obserwowany przez konkurencję, szybko znalazł naśladowców. W Wielkiej Brytanii, poza sprzedażą, doskonale przyjęły się oferowane na miejscu usługi, od zakładu fryzjerskiego po pensjonat dla koni. W Stanach Zjednoczonych wykorzystano najnowsze osiągnięcia techniczne, jak elektryczne oświetlenie, telefony, windy i pneumatyczną pocztę.

W Niemczech nowe rozwiązania przyjmowano jednak z pewnym ociąganiem, zwłaszcza po spektakularnej plajcie pierwszego domu handlowego w Berlinie, „Kaiser Bazar” (1891). Ciekawostką jest, że niemal zawsze do wielkich metropolii trafiali przedsiębiorcy z mniejszych miejscowości. Można tu wspomnieć chociażby Abrahama Wertheima ze Stralsundu, Rudolpha Karstadt z Wismar czy Oskara Tietza z Gery.

luksusowa świątynia konsumpcji

Dla Adolfa Jandorfa, otwarty w marcu 1907 roku Kaufhaus des Westens miał być życiowym ukoronowaniem jego interesów. Posiadał już kilka dobrze prosperujących domów towarowych, jednak ich klientelę stanowiła głównie klasa robotnicza. KaDeWe miał być inny. Zlokalizowany w eleganckiej dzielnicy Charlottenburga (do 1920 roku odrębnego miasta), przyciągał zamożniejszych gości. Marlene Dietrich nazwała go w swoich pamiętnikach „jednym z wielkich cudów Berlina”. Wnętrze, dzięki żyrandolom i licznym aranżacjom kwiatowym, porównała nawet do Wersalu.

Mimo to, nowy dom towarowy Jandorfa sprawiał wrażenie znacznie skromniejszego, jeśli chodzi o architekturę, ornamentykę fasad czy przesadny przepych wnętrz. Tak wypadał w porównaniu z konkurencją, przede wszystkim Tietzem i Wertheimem. Zyskał sobie przez to miano nowoczesnego i solidnego miejsca, z szeroką i luksusową ofertą towarów, wystawionych na 24 tys. m².

Nie tylko asortyment przyciągał nowych klientów. Absolutnym hitem była wzorowana na amerykańskim modelu centralna kasa i system rur o łącznej długości 18 km do pneumatycznych, ekspresowych przesyłek pieniędzy i dokumentów. Nowością były też systemy przeciwpożarowe i antywłamaniowe.

Egzotyczni klienci i dobry marketing

Zakupy w KaDeWe należały do dobrego tonu, bywali tu członkowie rodziny cesarskiej, dworscy urzędnicy i pruska arystokracja. Za nimi podążali wszyscy ci, którzy uważali się za „lepszą” warstwę społeczeństwa. Prawdziwym uśmiechem od losu była dwudniowa wizyta króla Syjamu (Tajlandii) zaledwie kilka miesięcy po otwarciu. Specjaliści od marketingu z powodzeniem wykorzystali tą okazję do zwiększenia obrotów.

Trudne lata I wojny światowej, inflacja, strajki pracowników nie zachwiały aż tak bardzo podstawami wielkich koncernów. W okresie wojennym były one głównymi dostawcami dla cesarskiej armii, a podczas inflacji znalazły płacącą w dolarach klientelę pośród obcokrajowców i spekulantów. Ale i Berlińczycy po pokonaniu inflacji nie pozostawali w tyle z zakupami i rozrywkami. Nastały „złote lata dwudzieste”, a najbliższa okolica wokół KaDeWe awansowała do ulubionego miejsca spotkań berlińskiej awangardy, światka pisarzy, malarzy, poetów, ogółem artystów i ludzi cieszących się życiem. Również tym konsumpcyjnym.

Niespodziewane posunięcie

Dlatego wielkim zaskoczeniem okazała się wieść, że będący u szczytu handlowej sławy, kupiec Adolf Jansdorf, w wieku 56 lat zdecydował się sprzedać wszystkie swoje domy towarowe konkurencji. W 1926 roku również KaDeWe zmienił właściciela i odtąd miał podlegać koncernowi Hermanna Tietza. Co było powodem tak radykalnej decyzji?

Wokół postanowienia Jandorfa o sprzedaży domów towarowych konkurentowi narosło wiele spekulacji i domysłów. Oficjalny powód nie został podany. Był to czas szalonego wyścigu pośród właścicieli handlowych koncernów o dominację w poszczególnych krajach i przypuszczano, że Jandorf nie miał na to ochoty i zawczasu się wycofał. Dla  Oskara Tietza zakup nowych placówek przyniósł ugruntowanie pozycji na kontynencie europejskim. Jego rodzina posiadała teraz najwięcej domów towarowych w Rzeszy.

Rozbudowa i ulepszenia

W samym Berlinie Tietz kierował ponad 10 domami handlowymi. KaDeWe z uznaną nazwą i marką miał pozostać okrętem flagowym firmy. Nie szczędzono zatem wysiłków ani pieniędzy na jego modernizację i rozbudowę. Do prac zaangażowano architekta gmachu z 1907 roku, Johanna Emila Schaudta, który podwyższył budynek o dwa ekspozycyjne piętra. Na dachu dobudowano kolejne dwa na biura, kantyny i magazyny. Ogólna powierzchnia wzrosła z 26 do imponujących 40 tys. m². Dział spożywczy przeniesiono na szóste piętro. Odtąd, z krótką przerwą po drugiej wojnie światowej, miał już je stale zajmować i znacznie przyczynić się do budowania legendy wokół KaDeWe.

Oskar Tietz był dzieckiem swoich czasów. W pełni wykorzystał możliwości zakończonej już elektryfikacji miasta, rozświetlając sztucznym blaskiem wnętrza i okna wystawowe, które przyciągały uwagę przechodniów. W okresie poświątecznym, kiedy sprzedaż spadała, wprowadził tzw. „Biały Tydzień”, czyli czas zimowych wyprzedaży. Jego sklepy bez problemu ponownie wypełniały się klientami.

Aryzacja handlu i przemysłu

W 1933 roku 80% obrotów wypracowanych przez domy towarowe należało do żydowskich właścicieli. Jeszcze przed objęciem władzy przez Adolfa Hitlera, placówki wielkich koncernów były obiektem nazistowskich ataków i szykan, występujących w obronie małych sklepikarzy. Postulowano ich likwidację i oddanie przestrzeni handlowej drobnym przedsiębiorcom, czego ostatecznie z przyczyn ekonomicznych nie przeprowadzono. Wiązałoby się to ze zniesieniem dziesiątek tysięcy miejsc pracy i pozbawienia, często jedynego źródła dochodu, setek dostawców.

Koncern Hermanna Tietza z KaDeWe, w przeciwieństwie do rozwiązanej spółki Karstadt, pozostał w swojej formie, ale zmienił właściciela. Dawny sprzedawca i menadżer u Jansdorfa, Georg Karg, stanął na czele koncernu Hertie. Nazwa ta powstała od pierwszych liter imienia i nazwiska założyciela Hermana Tietza (1837-1907). Do „aryjskiego” przedsiębiorstwa szerokim strumieniem popłynęły kredyty, których poprzednim właścicielom odmówiono.

Podczas wojny

Początek drugiej wojny światowej urwał wszelkie pretensje do uznania wyższości drobnych sklepikarzy nad domami towarowymi. Stały się one głównymi dostawcami zaopatrzenia na front, a także lepiej radziły sobie z racjonowaniem żywności wśród lokalnej społeczności. Po pierwszych, sporadycznych bombardowaniach w Berlinie w 1940 roku, z upływem miesięcy miasto stało się celem ciągłych ataków z powietrza. Podczas jednego z nich, w listopadzie 1943 roku, na KaDeWe spadł samolot, który spowodował pożar i wypalenie całego budynku.

Trzymając klasę

Przywrócenie ponownej działalności, ograniczonej do dwóch pięter, było możliwe dopiero w 1950 roku. Jednak już wtedy starano się dorównać przedwojennej sławie, spełniając wyszukane życzenia klientów, od kozaczków dla psów po żywe węgorze. Sześć lat później KaDeWe świętował ponowne otwarcie wszystkich sześciu pięter.

Dzisiaj, po kolejnych przebudowach i modernizacji, w 1978 i 1996 roku, Kaufhaus des Westens jest największym tradycyjnym domem towarowym na kontynencie europejskim (60 tys. m²). Powierzchnią wyprzedza go jedynie londyński Harrods (92 tys. m²). Z dumą jednak, w niemal każdym berlińskim przewodniku, przywoływanych jest szereg kolejnych liczb, mających wprawić w zdumienie potencjalnego klienta i skłonić go do krótkiej wizyty.

Liczby, liczby, liczby…

Niewątpliwym magnesem jest tutaj szósta kondygnacja będąca największym oddziałem sprzedaży delikatesów w Europie (7 tys. m²). O wykwintne wypieki i ciasta dba francuska firma Lenôtre, która od 1975 roku ma swoją filię w Berlinie. Mimo tego, nie zrezygnowała ze sprowadzania półproduktów z ojczystego kraju, z których dziennie wypieka się 1000 bułek, 600 bochenków chleba i 300 bagietek. Oddział wina proponuje 3400 rodzajów tego trunku sprowadzonych z winiarni całego świata. Tylko tymi zakupami zajmuje się jeden wyspecjalizowany fachowiec.

Zaraz obok, do wina można dobrać ser, choć wybór tego odpowiedniego spośród 1300 gatunków na pewno nie będzie prosty. Ponadto 1200 rodzajów wędlin czy blisko 100 gatunków ryb zaspokoi nawet najbardziej wymyślną listę zakupów na szykowną kolację. O krótkiej wizycie nie może już być mowy, wg danych zarządzającego domem towarowym, przeciętny czas, jaki klient spędza w KaDeWe to ok. 2 do 3 godzin.

Kaufhaus des Westens

Tematyka: architektura, domy towarowe
Adres: Tauentzienstraße 21-24, 10789 Berlin
Www: www.kadewe.de

Dojazd

U-Bahn: U1, U2, U3 (Wittenbergerplatz)
Bus: M19, M29, M46 (U Wittenbergerplatz)

Zobacz położenie Kaufhaus des Westens na mapie Google

Źródła:
Meiners Antonia, 100 Jahre KaDeWe, Nicolaische Verlagsbuchhandlung, Berlin 2007

Akwarium w Berlinie. Nie tylko ryby

W Berlinie na tropikalne temperatury nie trzeba czekać aż do lata. By zobaczyć egzotyczne zwierzęta, też nie trzeba się zaraz wybierać do ciepłych krajów. Zimą można mieć jedno i drugie w berlińskim akwarium (Aquarium Berlin). Jest ono otwarte codziennie przez okrągły rok. Nie tylko ryby, ale również gady, płazy i insekty zamieszkują największe akwarium w stolicy Niemiec. Nie pomylcie go czasem z Sea Life, zlokalizowanym niedaleko Wieży Telewizyjnej. W nim również są akwaria, przedstawiające wodną drogę od Sprewy do głębin Oceanu Atlantyckiego. Ponadto, niewielki obiekt z akwariami znajduje się na terenie Parku Zwierząt (Tierpark) po wschodniej stronie miasta.

Pierwsze akwarium w Berlinie

W 2013 roku akwarium obchodziło stulecie swojego istnienia. Nie była to jednak pierwsza tego typu placówka w mieście. Już w 1869 roku, w obecności króla pruskiego Wilhelma I, przy Unter den Linden 62a, w pobliżu Bramy Brandenburskiej otworzono uroczyście pierwsze akwarium w Berlinie. Jego inicjatorem był znany zoolog, autor niezwykle poczytnej serii tomów o życiu i zwyczajach zwierząt, Illustriertes Thierleben, Alfred Brehm (1829-1884).

Kilka lat wcześniej założył on ogród zoologiczny w Hamburgu, ale w wyniku nieporozumień z członkami zarządu, zrezygnował ze stanowiska dyrektora. Pierwsze akwarium w Berlinie stało się poważną konkurencją dla niedawno otwartego zoo w Charlottenburgu. Złożyły się na to dobra lokalizacja, marketing oraz różnorodność prezentowanych zwierząt.

Brehm sam opisywał ciekawostki o swoich podopiecznych do lokalnych gazet. Dwupiętrowy obiekt przypominał wielką grotę, podzieloną na mniejsze nisze, w których razem znajdowało się 118 klatek, zbiorników i wybiegów dla zwierząt. Na powierzchni 4 500 m² proponowano gościom nieznany do tej pory sposób zwiedzania w postaci okrężnej trasy spacerowej.

Goryl pod Lipami, solanka i kres akwarium

Jednym z głośniejszych wydarzeń było sprowadzenie w 1876 roku pierwszego w Europie goryla, imieniem M’Pungu. Stało się to już za następcy Alfreda Brehma, który opuścił placówkę w 1873 roku. Jego dotychczasowy zastępca, Otto Hermes, kierował obiektem do swojej śmierci w 1910 roku.

Warto wspomnieć, że Hermes, z wykształcenia aptekarz i chemik, jako pierwszy opracował recepturę sztucznej wody morskiej, której klarowność była tak zadowalająca, że nadawała się do użytku w akwarium. Krótko po jego śmierci i bez dobrego gospodarza, obiekt zlikwidowano, a zwierzęta rozesłano do innych ogrodów zoologicznych, głównie do Frankfurtu nad Menem i Lipska. Budynek padł ofiarą spekulacji gruntowych. W tak dobrym miejscu nowy inwestor chciał wznieść biura i luksusowe mieszkania, co też się wkrótce stało.

Nowe akwarium obok zoo

Jeszcze przed zamknięciem akwarium „przy Lipach”, w Charlottenburgu dyskutowano o rozbudowie ogrodu zoologicznego i wzniesienia podobnej placówki. W międzyczasie, dzięki dobrym połączeniom szynowym i kolejnym inwestycjom, zoo stało się dużo bardziej popularne i chętniej odwiedzane.

Odpowiedzialny za nowy budynek, Oskar Heinroth, asystent dyrektora naukowego miał jasną wizję co do projektu. Na kilku poziomach miał być prezentowany świat ryb, gadów i płazów. Perełką miała być hala krokodyli. Wysoka na dwa piętra, z prawdziwą rzeką i tropikalną roślinnością, przez którą odwiedzający przechodziliby po bambusowej kładce, mogąc oglądać zwierzęta z góry bez żadnych szyb i barier.

Budowa potrwała niecałe dwa lata i w sierpniu 1913 roku można było powitać pierwszych gości. W napisanym przez Heinrotha przewodniku, czytelnicy mogli się między innymi dowiedzieć, czy pływająca rybka albo biegająca za szybą jaszczurka sprawdziłaby się też jako danie na stole. Po pierwszych latach, naznaczonych trudnościami z powodu działań wojennych i inflacji, akwarium przeżyło prawdziwy rozkwit.

W 1927 roku pod jego dach trafiło niezwykle rzadko pokazywane wówczas zwierzę, waran z Komodo. Jednym z licznych przywilejów egzotycznego gościa były długie spacery z opiekunem po całym akwarium.

Wojna i odbudowa

Podczas kolejnej wojny akwarium zostało niemal w całości zniszczone. Po bombardowaniu w listopadzie 1943 roku, nieliczne zwierzęta starano się utrzymać w ciepłej piwnicy. Z pożogi wojennej ocalało kilkanaście sztuk większych gadów i płazów. Waran z Komodo został wysłany do akwarium w Lipsku, jednak zmarł niedługo potem, mając trudności z dostosowaniem się do nowych warunków.

W maju 1945 roku zmarł również Oskar Heinroth, a dyrekcję i odbudowę całego zoo przekazano jego żonie. Katharina Heinroth, wraz ze swoim pracownikiem, Wernerem Schröderem pukali do wielu drzwi we wszystkich sektorach miasta, otrzymując przeważnie życzliwe obietnice bez realnej pomocy. By przyciągnąć ludzi, na terenie ogrodu zoologicznego urządzano pokazy cyrkowe. Malarze w zamian za prowizję mogli sprzedawać swoje prace, wynajęto też restaurację.

Dopiero w 1951 roku otrzymano pierwsze środki od miasta, które przeznaczono na odbudowę. Już rok później został otwarty parter z akwariami. Niedługo potem udostępniono kolejne działy, a w 1959 roku wraz z otwarciem insektarium zakończono prace.

O popularność miejsca zadbały same zwierzęta, pokazywano między innymi imponujące okazy berlińskich wędkarzy sportowych, np. karpia o wadze ponad 20 kg. Licznych odwiedzających doczekał się również wąż, który pochłonął swojego towarzysza z terrarium (poszło o łup, który wcześniej połknął wąż-ofiara). Trawienie trwało dobre kilka tygodni, gromadząc przed szybami setki gapiów.

Akwarium dzisiaj i na co warto zwrócić uwagę

Dzisiaj w akwarium znajduje się około 13 000 zwierząt, reprezentujących ponad 1000 gatunków. Do największych atrakcji należą rekiny (młot tyburo), hala z wężami i krokodylami (tylko tutaj w Niemczech gawiale gangesowe), akwarium z kolorowymi błazenkami oraz cylindryczny zbiornik z meduzami.

Po przebudowie w latach 80. ubiegłego wieku na parterze dostępny jest otwarty zbiornik z karpiami koi, który szczególnie ucieszy dzieci. Ryby dają się bowiem głaskać. Akwarium można zwiedzać niezależnie od ogrodu zoologicznego. Warto zwrócić uwagę na oferty edukacyjne placówki, takie jak karmienie zwierząt, krótkie prezentacje, a zwłaszcza na wieczorne oprowadzania, organizowane tylko przy świetle latarek (Taschenlampen-Touren). EDIT 2021: aktualnie dodatkowe oferty są wstrzymane z powodu pandemii

Akwarium w Berlinie (Aquarium Berlin)

Tematyka: zwierzęta, egzotyka, relaks
Adres: Budapester Straße 32, 10787 Berlin
Telefon: +49 30 254010
Www: www.aquarium-berlin.de
Godziny otwarcia: codz. 9.00-18.00 (ostatnie wejście 17.00), 24.12 do 14.00
Bilety wstępu: 16€, 11€ (uczniowie pow. 15 lat, studenci), 8€ (4-15 lat), do 3 lat bezpłatnie

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Od półtorej godziny do dwóch. Jeśli chcemy zwiedzanie połączyć z ogrodem zoologicznym najlepiej przeznaczyć 5-6 godzin.
Uwaga: główne wejście do akwarium znajduje się od strony Budapester Straße, zaraz obok charakterystycznej Bramy Słoni w orientalnym stylu. Wejście jest możliwe również od strony ogrodu zoologicznego, w tym wypadku należy kupić bilet kombi na obie placówki.
Zakup biletów: bilety do zoo i akwarium dostępne są również w automatach biletowych BVG
Garderoba i bagaż: nie ma możliwości zostawienia okryć wierzchnich oraz pozostawienia większego bagażu. Najbliższe szafki (za opłatą) znajdują się na dworcu kolejowym Berlin Zoologischer Garten.
Gastronomia, sklepy: na parterze znajduje się sklep z pamiątkami i literaturą, na pierwszym piętrze niewielkie bistro (obecnie zamknięte na czas przebudowy)
Fotografowanie: fotografowanie na użytek prywatny jest dozwolone i bezpłatne, bez lampy błyskowej, zakaz używania kijków selfie.
Wstęp ulgowy i bezpłatny: wstęp bezpłatny jest dla dzieci poniżej 4 roku życia, ulgowy dla dzieci i młodzieży 4-15 lat. Zniżki są również dla starszej młodzieży uczącej się, dla rodzin i grup.
Bilety kombi, karty muzealne itd. czyli jak uczynić zwiedzanie trochę tańszym? (1) Istnieje możliwość zakupienia biletu kombi na ogród zoologiczny i akwarium. Jest wtedy taniej.

Dojazd

Bus: 100, 200 (Breitscheidplatz) M19, M29, M46 (U Wittenbergplatz)
U-Bahn: U1, U2, U3 (Wittenbergplatz), U9 (Zoologischer Garten)
S-Bahn: S3, S5, S7, S9 (Zoologischer Garten) + 10 minut spacerem

Zobacz położenie berlińskiego akwarium na mapie Google

To może Cię również zainteresować

Film o akwarium z niemieckim komentarzem, zrealizowany przez AquaNetTV

Źródła:
Kronburger Goetz, Aquarium Berlin. Die schönsten Geschichten, be.bra. verlag, Berlin 2007
www.aquarium-berlin.de, stan na 13.08.21