Trudne początki

W 2023 roku, w Dzień Wszystkich Świętych, Katedra Świętej Jadwigi w Berlinie będzie obchodziła 250-lecie swojego istnienia. Po reformacji w XVI wieku i przejęciu wszystkich świątyń przez wyznawców nowej wiary, berlińscy katolicy nie mieli miejsca, gdzie mogliby swobodnie uczestniczyć w praktykach religijnych. Sytuacji tej nie zmieniło nawet ustanowienie poselstw katolickich krajów, Francji i Austrii w połowie XVII wieku, gdyż organizowane przez nich msze dostępne były jedynie dla pracowników służby dyplomatycznej. W 1722 roku, król pruski Fryderyk Wilhelm I, wydał co prawda zezwolenie na utworzenie kaplicy katolickiej, ale miejsce do tego przeznaczone nie odpowiadało narastającym potrzebom. Do katolickich żołnierzy, zwerbowanych przez „króla żołnierza”, dołączyli wkrótce sprowadzeni przez jego syna osadnicy ze Śląska. Ich liczba, po wygranych wojnach śląskich, znacznie wzrosła, co skłoniło Fryderyka II do wydania pozwolenia na budowę świątyni.

Pierwsza katolicka świątynia po reformacji

Fryderyk II już wcześniej nosił się z zamiarem wzniesienie kościoła, który służyłby wszystkim wyznaniom. Za wzór miał posłużyć rzymski Panteon. I tak, w niszach nowej budowli miały powstać kaplice dla różnych wyznań. Ten śmiały pomysł zdołano królowi wyperswadować, ale wizja rzymskiej świątyni pozostała.
Uroczystość położenia kamienia węgielnego w 1747 roku miała zwrócić uwagę innych władców na postępowość i tolerancyjność pruskiego króla. Zaplanowana na trzy lata budowa znacznie się przeciągnęła. Po hojnych datkach płynących z Rzymu i innych katolickich krajów, zainteresowanie ofiarodawców osłabło. Dodatkowe kłopoty sprawiał podmokły grunt dlatego przy budowie wykorzystano pozostałości po umocnieniach dawnego bastionu XVII-wiecznych fortyfikacji. To mogłoby wytłumaczyć położenie świątyni po skosie w stosunku do placu. Kiedy zarzuconą na kilkanaście lat budową zainteresowała się Gmina Żydowska, deklarując chęć zakupu i wzniesienia synagogi, wówczas katolicy, za przykładem papieża, zmobilizowali się na nowo, oferując środki na ukończenie świątyni.

Patronka, przebudowa i bazylika

Nowy kościół nieprzypadkowo poświęcono Świętej Jadwidze, patronce Śląska, skąd pochodzili nowi mieszkańcy Berlina. Uroczystej konsekracji 1 listopada 1773 roku dokonał bliski przyjaciel Fryderyka II, biskup warmiński, Ignacy Krasicki (1735-1801). „Książę polskich poetów” został po śmierci pochowany w podziemiach kościoła, ale już w 1829 roku sarkofag przeniesiono do Katedry Gnieźnieńskiej (od 1795 roku Ignacy Krasicki pełnił funkcję arcybiskupa tej diecezji). W chwili uroczystego poświęcenia, kościół nie był tak naprawdę ukończony. Dach był jedynie prowizorką, brakowało reliefów na frontonie, a wewnątrz znajdowało się jedynie podstawowe wyposażenia. Dopiero w drugiej połowie XIX wieku berliński budowniczy Max Hasak dokonał niezbędnych zabezpieczeń kopuły, uzupełnił płaskorzeźby, a także, inspirując się pracami jednego z pierwotnych architektów, umieścił latarnię na kopule. Kiedy w 1923 roku kościół św. Jadwigi został wyniesiony do rangi bazyliki mniejszej, konieczne okazało się odnowienie wnętrz, by dostosować świątynię do nowych funkcji. Zlikwidowano zatem zakrystię, umiejscowioną dotąd między małą a dużą rotundą, a przed łączącym je przejściem ustawiono ołtarz. Kolorowe, niedopasowane okna zastąpiono prostszymi, usunięto nadmiernie ozdobne żyrandole oraz podkreślono odrębność stref sacrum i profanum. Pojawiły się również nowe organy. Po przeprowadzeniu tych prac, nowy kościół, już jako katedrę, oddano berlińczykom w 1932 roku.

Kontrowersyjna odbudowa

Podczas drugiej wojny światowej budowla została znacznie uszkodzona. Na początku lat 50. ubiegłego wieku przystąpiono do odbudowy kopuły, a po jej zabezpieczeniu cała uwaga restauratorów skupiła się na wnętrzach. Przygotowanie projektu zlecono prof. dr. inż. Hansowi Schwippertowi, który zaproponował dość kontrowersyjne jak na owe czasy rozwiązanie. Oba dotychczasowe poziomy kościoła, główny oraz położoną poniżej kryptę, postanowił połączyć wspólnym ołtarzem. W tym celu, w podłodze głównego kościoła wykonano otwór o średnicy 8 metrów oraz poprowadzono na dół szerokie schody do pogłębionej o kilkadziesiąt centymetrów krypty, teraz kościoła dolnego. Wokół otworu ustawiono ozdobną balustradę z brązu i szklanych płytek autorstwa kowala artystycznego, Fritza Kühna. Ten dość oryginalny przykład postmodernistycznej architektury już niedługo zniknie, gdyż przy zaplanowanej modernizacji zatwierdzono powrót do pierwotnego planu i dwóch oddzielnych poziomów. Przebudowa ma poparcie obecnego biskupa, który zwraca uwagę na potrzebę rytualnego obejścia ołtarza, co do tej pory nie było możliwe. Dolny poziom prawdopodobnie posłuży za zakrystię z osobnym, zupełnie nowo wybudowanym zejściem.

Jan Paweł II w Katedrze Świętej Jadwigi

Póki co zwiedzający katedrę św. Jadwigi mogą oglądać w pełni zamysł Schwipperta, który w dolnym kościele poza głównym ołtarzem zaplanował osiem małych kaplic. W jednej z nich znajduje się grób proboszcza katedry, Bernarda Lichtenberga (1875-1943). Za swoją antynazistowską działalność został on skazany na dwa lata więzienia a później zesłany do obozu koncentracyjnego w Dachau (w drodze do niego zmarł). W 1996 roku, podczas swojej wizyty w Berlinie, beatyfikował go papież Jan Paweł II (1920-2005). W podwójnym ołtarzu, wykonanym z ciemnego marmuru, znajduje się jeszcze jedna pamiątka po naszym papieżu – XIV-wieczna rzeźba św. Piotra – dar dla diecezji berlińskiej z okazji 50-lecia powstania.

Katedra Świętej Jadwigi (St.-Hedwigs-Kathedrale)

Tematyka: religia, katolicyzm, architektura, poloniki
Adres: Hinter der Katholischen Kirche 3, 10117 Berlin
Telefon: +49 30 2034810
Www: www.hedwigs-kathedrale.de
Godziny otwarcia: pn.-śr., pt.-sb. 10.00-17.00, czw. 11.00-17.00, nd. 13.00-17.00
zamknięty dla zwiedzających podczas nabożeństw i koncertów, które odbywają się z reguły poza wyznaczonymi godzinami.
Wstęp: bezpłatnie (datek)
Audio-guidy: nie

Informacje praktyczne

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Około pół godziny.
Toalety: płatne, na zewnątrz za kościołem
Fotografowanie: w katedrze można fotografować bez lampy błyskowej. Nie ma opłat za pozwolenie na fotografowanie.
Święta kościelne i państwowe: katedra jest otwarta w każdy dzień tygodnia, zwiedzanie może być jednak ograniczone przez odbywające się nabożeństwa, modlitwy, koncerty lub przedstawienia. Główne nabożeństwa odbywają się każdego dnia o 8.00 i 18.00, w niedziele dodatkowo o 10.00 i 12.00 (około godziny).
Koncerty: w katedrze odbywają się prezentacje muzyki organowej w każdą środę o 15.00 (wstęp bezpłatny). W każdą pierwszą niedzielę miesiąca o 19.30 odbywa się „wieczór organowy” (wstęp bezpłatny). O innych koncertach i występach katedralnego chóru można się dowiedzieć na tej stronie.

Dojazd
U-bahn: U6 (Französische Straße), U2 (Hausvogteiplatz)
Bus: 100, 200 (Staatsoper), 147 (Werderscher Markt)

Zobacz położenie Katedry Świętej Jadwigi na mapie Google.

Amatorski film bez komentarzy, pokazujący wnętrze katedry (trochę nerwowy operator)

7 minut bicia katedralnych dzwonów, na początku zdjęcia, nie trzeba oglądać do końca

Źródła:
Christine Goetz, Victor H. Elbern, Die St. Hedwigs-Kathedrale zu Berlin, Schnell&Steiner, Regensburg 2000