„Nadal wierzę w potencjał koni. Automobil to przejściowe zjawisko.”

– tak o przyszłości motoryzacji miał wypowiedzieć się na przełomie wieków cesarz Wilhelm II (1859-1941). Na szczęście jego młodszy brat, książę Henryk (1862-1926), wykazywał więcej zainteresowania dla nowoczesnych technologii, wiedząc, że postępu nie da się zatrzymać. Był też dużą pomocą, jeśli chodzi o cesarski autorytet przy planowaniu pierwszych inwestycji w Berlinie. Na początku XX wieku na terenie Rzeszy nie było dróg przeznaczonych tylko dla samochodów. Nieliczne automobile dzieliły szosy z furmankami, jeźdźcami, rowerzystami i pieszymi. Na dłuższych dystansach głównym środkiem komunikacji pozostawała kolej. Organizowane na publicznych drogach wyścigi okazywały się niebezpieczne i utrudniały życie mieszkańcom okolicznych miasteczek. Po braku sukcesów niemieckich kierowców w międzynarodowych zawodach, w Cesarskim Klubie Automobilowym powstała idea, by wybudować osobną drogę o odpowiedniej powierzchni i bez skrzyżowań, przeznaczoną „tylko dla samochodów”. Taką, by można było na niej testować pojazdy, a także organizować wyścigi z prawdziwego zdarzenia. Wybór lokalizacji padł na obrzeża cesarskiej stolicy w lasach Grunewald, z dala od osiedli mieszkaniowych.

Pierwsze wystawy samochodowe

W Berlinie, od kilku lat odbywały się już wystawy samochodowe. Pierwsza z nich miała miejsce w luksusowym hotelu Bristol przy Alei po Lipami w 1897 roku. Wzięło w niej udział czterech producentów, Benz, Daimler, Kühlstein i Lutzman, którzy zaprezentowali razem osiem(!) pojazdów. Na kolejnych, po raz pierwszy pojawiła się ciężarówka, a w 1899 roku swój udział zgłosiło już ponad 100 wystawców. Po kilkuletniej przerwie, spowodowanej działaniami wojennymi, zainteresowanie wystawców było tak duże, że prowizoryczne miejsca wystawowe przestały wystarczać. Zdecydowano się na wzniesienie hali, nieprzypadkowo, obok właśnie oddawanego do użytku toru wyścigowego AVUS. Hale przy Kaiserdamm, gdzie dzisiaj jest centralny dworzec autobusowy (ZOB), służyły celom wystawowym z przerwami do rozpoczęcia II wojny światowej.

Pierwsza autostrada w Europie

AVUS, czyli Automobil-Verkehrs- und Übungs-Straße to dzisiaj część autostrady A115, która łączy zachodnie dzielnice Berlina z ringiem A10. Zaraz przy zjeździe, obok terenów targowych po prawej stronie, widać mocno podniszczone trybuny – pozostałość po wyścigach, które odbywały się tutaj do późnych lat 90. ubiegłego wieku. Jak doszło zatem do powstania „pierwszej autostrady w Europie”?
W 1909 roku, w siedzibie wspomnianego już wcześniej Cesarskiego Klubu Automobilowego, zawiązała się spółka, której celem było wybudowanie odpowiedniej drogi do ćwiczeń i testów dla pojazdów z silnikiem. Po załatwieniu potrzebnych formalności, w 1913 roku przystąpiono do prac, jednak z powodu działań wojennych i późniejszych trudności finansowych, cały tor zdołano ukończyć dopiero w 1921 roku. Miał on 19 kilometrów długości, a tworzyły go dwa, niczym od linijki, wyznaczone pasy, połączone pętlami na północy i południu.

Pierwsze wyścigi

Jeszcze w tym samym roku odbyły się pierwsze zawody. Swoich zawodników wystawiła większość liczących się wówczas producentów samochodów. Profesja zawodowego kierowcy nie była jeszcze rozpowszechniona i często za kierownicą siadali inżynierowie, mechanicy, a nawet sprzedawcy czterech kółek.
Po tym pierwszym sprawdzianie, techniczne parametry drogi zostały mocno skrytykowane i przystąpiono do poprawek. Niemal do początku drugiej wojny światowej AVUS był obiektem licznych eksperymentów i testów materiałów budowlanych. W 1926 roku odbyły się pierwsze zawody Grand-Prix Niemiec. Niestety, fatalne warunki pogodowe i w dużej mierze złe rozwiązania technologiczne doprowadziły do wypadków śmiertelnych, w których zginęło 5 osób. AVUS odstawiono na bok, a dalsze Grand-Prix przejął, funkcjonujący do dzisiaj, tor Nürnbergring. Jeszcze tylko raz w historii zawody tej klasy odbyły się w Berlinie. Miało to miejsce w 1959 roku. Jednak i wtedy powszechnie narzekano na „najgorszy tor wyścigowy na świecie”.

Powojenne kłopoty w podzielonym mieście

Po przebudowie w 1940 roku, AVUS zyskał połączenia z autostradą i miejskimi arteriami. Po wojnie, mimo podjętych prób, zaczął tracić na znaczeniu jako tor wyścigowy. Dodatkowe kłopoty z mieszkańcami pobliskiego osiedla willowego Eichkamp doprowadziły też do ograniczenia liczby wyścigów w roku. Podobnie los spotkał też wystawy samochodowe. Do Berlina Zachodniego można było dotrzeć tylko tranzytowymi autostradami przez teren NRD. Formalności i trudności organizacyjne odstraszały wielu potencjalnych wystawców. Po kilku próbach przeniesiono je ostatecznie do Frankfurtu nad Menem, a także do Hanoweru (pojazdy użytkowe). W Berlinie nie zrezygnowano jednak do końca z pokazów, organizując je w ramach wystaw przemysłowych, a od 1978 jako samodzielną wystawę AAA (Autos, AVUS, Attraktionen). Odbywała się ona do 2000 roku, potem również zabrakło zainteresowanych.

Nowa wystawa dla wielbicieli starych aut

Być może niektórym trudno pogodzić się dzisiaj z brakiem samochodowej wystawy w stolicy. Targi o przedwojennych tradycjach jak IFA (elektronika) czy Grüne Woche (agrarno-spożywcze) przetrwały wszelkie kryzysy i nadal odbywają się pod Wieżą Radiową (Funkturm).
Dla fanów motoryzacji pocieszeniem może jednak okazać się nowa wystawa, która po raz pierwszy odbyła się w październiku 2015 roku. MOTORWORLD Classics Berlin  to podróż w czasie do świata eleganckich pojazdów lat międzywojennych i sportowych aut lat sześćdziesiątych. Jest to prawdziwa gratka dla fanów oldtimerów, poszukujących oryginalnego samochodu, informacji na temat renowacji czy pielęgnacji ukochanego auta. Do tego bogata oferta stylowych gadżetów lub ubioru w sam raz na zjazd starych pojazdów. Targi odbywają się w październiku każdego roku, dokładne daty i informacje można sprawdzić na oficjalnej stronie www.motorworld-classics.de

Źródła:
Ulrich Kubisch; Gert Rietner, Die AVUS im Rückspiegel: Rennen, Rekorde, Rückstaus, Elefanten Press, Berlin 1987
UDOSTĘPNIJ
Magister Polityki i Ekonomiki Turystyki, ukończonej w 2002 roku na Akademii Ekonomicznej w Poznaniu (obecnie Uniwersytet Ekonomiczny). Autorka przewodnika po Berlinie "Berlin 3w1", wydanego w 2009 roku, nakładem wydawnictwa ExpressMap w Warszawie. Przewodnik po Berlinie i Poczdamie od 2004 roku.