Początków Alei Pod Lipami należy szukać w drugiej połowie XVI wieku, kiedy to z polecenia elektora brandenburskiego Jana Jerzego (1525-1598) został wyznaczony trakt, prowadzący od książęcego pałacu do rewiru łowieckiego, położonego na zachód od rezydencji. Tiergarten (niem. zwierzyniec) znajdował się wówczas znacznie bliżej niż dzisiejszy park, będący pozostałością po dawnych terenach myśliwskich. Z czasem, kiedy zabudowa nowych założeń miejskich Friedrichswerder (1662) i Dorotheenstadt (1674) się rozrosła, granice rewiru przesuwano coraz bardziej na zachód, do wysokości dzisiejszej Schadowstraße. Krótki odcinek prowadzący od tej ulicy do Bramy Brandenburskiej powstał w XVIII wieku.

Pierwsze lipy przy alei posadzono w 1647 roku, ale w nazwie pojawiły się nieco później, bo w 1690 roku (Lindenallee, Aleja Lipowa, od 1734 Unter den Linden). Część z nich, już krótko po tym musiano usunąć na rzecz budowy wielkich fortyfikacji miejskich (1658-1683). Po ich rozbiórce w XVIII wieku, nie przywrócono pierwotnego stanu. Rzędy lip zaczynają się dzisiaj dopiero 300 metrów za Mostem Zamkowym (Schlossbrücke), przy którym Aleja Pod Lipami bierze swój początek. W 1936 roku wszystkie lipy, zaatakowane przez grzyby, zostały wycięte. W ich miejsce zasadzono jedynie 370 lip srebrzystych, z których jedynie cztery przetrwały II wojnę światową. Z okazji zbliżających się igrzysk olimpijskich, których Niemcy były gospodarzem, Aleja Pod Lipami została wówczas ozdobiona wysokimi pylonami ze swastykami, usuniętymi po 1945 roku. Obecnie, z powodu budowy stacji metra na skrzyżowaniu Unter den Linden/Friedrichstraße, ciąg, zasadzonych w 1947 roku, lip również został przerwany. Reprezentacyjny bulwar Berlina, w szczególności jego środkowa i zachodnia część, wciąż ma trudności z powrotem do czasów swojej świetności.

Zabudowa alei jest dzisiaj tak zróżnicowana, jak zmienna była historia miasta. Reprezentacyjne gmachy, świadczące o potędze Hohenzollernów, znajdują się po wschodniej stronie ulicy, podczas gdy młodsza, zachodnia część, ulegała budowlanym przeobrażeniom. Najstarszym zachowanym budynkiem jest zlokalizowana pod numerem dwa, dawna Zbrojownia (Zeughaus), gdzie dzisiaj znajduje się Niemieckie Muzeum Historyczne. XVIII- i XIX-wieczne budowle dominują we wschodniej części, dalej wielkomiejskie kamienice z przełomu XIX i XX wieku przeplatają się z enerdowskimi budynkami i nowoczesnymi gmachami, wzniesionymi już po zjednoczeniu Niemiec. W tej architektonicznej mozaice zdecydowanie wyróżnia się rozmiarem i stylem Ambasada Federacji Rosyjskiej (1949-1952). Zajmuje ona dziesięć numerów przy ulicy, a fasada stanowi połączenie różnych historycznych stylów, baroku, klasycyzmu, elementów zaczerpniętych z budownictwa egipskiego i bizantyjskiego.

Co koniecznie trzeba zobaczyć przy Alei pod Lipami

  • Stara Komendantura, rekonstrukcja w 2003, obecnie siedziba firmy Bertelsmann (nr 1)
  • Zbrojownia, Niemieckie Muzeum Historyczne (nr 2)
  • Pałac Następców Tronu, Kronprinzenpalais (nr 3)
  • Nowy Odwach, Neue Wache (nr 4)
  • Pałac Księżniczek, Prinzessinnenpalais, dzisiaj Pałac przy Operze (nr 5)
  • Uniwersytet Humboldtów, dawniej Pałac dla Księcia Henryka (nr 6)
  • Opera Państwowa Unter den Linden, Staatsoper (nr 7)
  • Katedra Św. Jadwigi, Sankt-Hedwigs-Kathedrale (Hinter der Katholischen Kirche 3)
  • Królewska Biblioteka, Königliche Bibliothek, obecnie Wydział Prawa Uniwersytetu Humboldtów (Bebelplatz 1)
  • Biblioteka Państwowa w Berlinie, Staatsbibliothek zu Berlin (nr 8)
  • Pomnik konny Fryderyka Wielkiego
  • Stary Pałac, Altes Palais (nr 9)
  • Upper Eastside Berlin (nr 14-16)
  • Dom Szwajcarski, Haus der Schweiz (nr 24)
  • Kaiserhöfe (nr 26-30)
  • Zollernhof, Główne Studio ZDF (nr 36-38)
  • Ambasada Federacji Rosyjskiej, Russische Botschaft (nr 63-65)
  • Budynek Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej, obecnie w budowie (nr 72)
  • Gabinet Figur Woskowych Madame Tussauds (nr 74)
  • Ambasada Węgier, Ungarische Botschaft (nr 76)
  • Hotel Adlon (nr 77)

Aleja Pod Lipami (Unter den Linden)

Adres: Unter den Linden, 10117 Berlin-Mitte
Tablice informacyjne: tak (niem. i ang.)

Informacje praktyczne

Spacer po Unter den Linden? Osobiście nie należę do zagorzałych sympatyków biegu przez całą długość Lip, bo nie ma ku temu istotnych powodów, poza zainteresowaniem historią. Od kilku lat, budowy pośrodku ulicy i renowacje fasad przyległych budynków skutecznie psują przyjemność spaceru. Wszędobylskie, kolorowe rury, dźwigi, maszyny budowlane i ogrodzenia uniemożliwiają fotografowanie a o miodowym zapachu kwitnących lip też można na razie zapomnieć. Taki stan utrzyma się jeszcze przez kilka najbliższych lat (ukończenie rozbudowy linii metra U5 zaplanowane jest na 2019) i nie tylko turyści okazują poirytowanie. Berlińczycy, choć rzadko zapuszczają się w turystyczne regiony bez wyraźnej potrzeby, wydają się równie mocno stęsknieni do widoku z czasów, kiedy za pomnikiem Fryderyka II można było bez przeszkód zobaczyć zarys Bramy Brandenburskiej.
Spacerować czy nie spacerować? Oczywiście, że spacerować! Ostatecznie ulica nie jest bardzo długa, ale z oszczędności czasu można wziąć pod uwagę warianty mieszane z korzystaniem ze środków komunikacji miejskiej. Odcinek od przystanku Staatsoper do S+U Brandenburger Tor spokojnie można pokonać autobusem linii nr 100.
Ile czasu? Na pieszo przejście 1,5-kilometrowego odcinka bez dłuższych przystanków zajmie około 25 minut. Po drodze są liczne światła, a czasem trzeba ominąć budowy rezygnując z traktu dla pieszych pośrodku ulicy.
Zakupy, gastronomia: bezpośrednio przy ulicy nie ma większego centrum handlowego. Część handlowo-gastronomiczna zaczyna się w okolicy skrzyżowania Friedrichstraße i Unter den Linden. Partery gmachów zajmują głównie salony wystawowe, sklepy z pamiątkami, galerie z ekskluzywnymi produktami, kawiarnie i restauracje. Dobre miejsce na zakup pamiątek, książek czy akcesoriów związanych z Berlinem oferuje punkt Berlin Story (Unter den Linden 40), w którym można nabyć m.in. mój przewodnik w języku polskim, laminowane mapy i przewodniki kieszonkowe powstałe na bazie moich tekstów.

Dojazd:
S-Bahn: S1, S2, S25 (Brandenburger Tor)
U-Bahn: U55 (Brandenburger Tor)
Autobus: Staatsoper oraz Unter den Linden/Friedrichstraße (100, 200) S+U Brandenburger Tor (100)

Źródła:
De Bruyn Günter, Unter den Linden, Siedler, Berlin 2002
Bohne Carl-Georg/Schmidt Werner, Unter den Linden. Ein Spaziergang von Haus zu Haus, Haude & Spener, Berlin 2000
Löschburg Winfried, Unter den Linden. Gesichter und Geschichten einer berühmter Strasse, Der Morgen, Berlin 1973